Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu chọn tạo giống dưa chuột F1 phục vụ ăn tươi tại vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu chọn tạo giống dưa chuột Cucumis Sativus L lai F1 phục vụ ăn tươi tại vùng đồng bằng sông Hồng.

• Tác giả: Trần Tố Tâm
• Người hướng dẫn: Trần Thị Minh Hằng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Di truyền và chọn giống cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu chọn tạo giống dưa chuột (Cucumis sativus L.) lai F1 phục vụ ăn tươi tại vùng đồng bằng sông Hồng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu chọn tạo giống dưa chuột F1

Nghiên cứu này tập trung vào chọn tạo giống dưa chuột F1 phục vụ mục đích ăn tươi tại vùng đồng bằng sông Hồng. Mục tiêu chính là tạo ra các giống dưa chuột có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và chất lượng quả đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và hướng tới xuất khẩu. Nghiên cứu này cũng nhằm xác định các thông số kỹ thuật để hoàn thiện quy trình sản xuất hạt lai và quy trình sản xuất dưa chuột thương phẩm.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là lai tạo giống dưa chuột F1 có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất cao và chất lượng quả tốt. Nghiên cứu cũng hướng tới việc xác định các thông số kỹ thuật để hoàn thiện quy trình sản xuất hạt lai và quy trình sản xuất dưa chuột thương phẩm.

1.2. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại vùng đồng bằng sông Hồng, tập trung vào các giống dưa chuột có tiềm năng phục vụ ăn tươi. Các thí nghiệm được tiến hành trên các dòng dưa chuột tự phối từ thế hệ I4 đến I6, cùng với các thí nghiệm lai tạo và đánh giá khả năng kết hợp của các dòng.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp chọn tạo giống dưa chuột truyền thống kết hợp với các kỹ thuật hiện đại. Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm đặc điểm sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả và khả năng kháng bệnh.

2.1. Đánh giá các dòng dưa chuột tự phối

Nghiên cứu đánh giá 41 dòng dưa chuột tự phối từ thế hệ I4 đến I6 về các đặc điểm nông sinh học, khả năng ra hoa, đậu quả và đặc điểm hình thái quả. Kết quả đã chọn lọc được 20 dòng dưa chuột thế hệ I6 có giá trị sử dụng cho mục đích chọn giống dưa chuột ăn tươi.

2.2. Lai tạo và đánh giá khả năng kết hợp

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lai đỉnh Topcross giữa 20 dòng dưa chuột thuần với vật liệu thử là dòng Yên Mỹ (YM18) và dòng Thủy Nguyên (TN12). Kết quả đã xác định được 6 dòng có khả năng kết hợp chung cao và 10 tổ hợp lai có giá trị ưu thế lai cao.

III. Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chọn lọc được 3 tổ hợp lai triển vọng là THL2 (D6 x D2), THL6 (D19 x D6) và THL9 (D16 x D13). Các tổ hợp lai này có năng suất cao hơn so với giống đối chứng, đặc biệt là tổ hợp THL9 với năng suất đạt 50,6 tấn/ha trong vụ xuân hè và 48,4 tấn/ha trong vụ thu đông.

3.1. Đánh giá các tổ hợp lai

Các tổ hợp lai được đánh giá về thời gian sinh trưởng, khối lượng quả, năng suất và chất lượng quả. Tổ hợp THL9 được xác định là có thời gian sinh trưởng từ 85-88 ngày, khối lượng quả trung bình 205,4-210,3 g, năng suất đạt 50,6 tấn/ha trong vụ xuân hè và 48,4 tấn/ha trong vụ thu đông.

3.2. Khảo nghiệm sản xuất

Khảo nghiệm sản xuất được thực hiện tại Hà Nội, Hà Nam, Hưng Yên. Kết quả cho thấy tổ hợp THL9 có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái tại vùng đồng bằng sông Hồng, đáp ứng được yêu cầu về chất lượng quả phục vụ ăn tươi.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã thành công trong việc chọn tạo giống dưa chuột F1 có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện canh tác tại vùng đồng bằng sông Hồng. Các kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp và cải thiện chất lượng sản phẩm dưa chuột phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

4.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu đã góp phần vào việc cải tiến giống cây trồng, đặc biệt là giống dưa chuột phục vụ ăn tươi. Các kết quả nghiên cứu cũng cung cấp các thông số kỹ thuật quan trọng để hoàn thiện quy trình sản xuất hạt lai và quy trình sản xuất dưa chuột thương phẩm.

4.2. Kiến nghị

Cần tiếp tục nghiên cứu và mở rộng ứng dụng các giống dưa chuột mới vào sản xuất thực tế. Đồng thời, cần tăng cường công tác khuyến nông để phổ biến các kỹ thuật canh tác tiên tiến cho nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ TRẦN TỐ TÂM NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐNG DƯA CHUỘT (Cucumis sativus L.) LAI F1 PHỤC VỤ ĂN TƯƠI TẠI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ TRẦN TỐ TÂM NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐNG DƯA CHUỘT (Cucumis sativus L.) LAI F1 PHỤC VỤ ĂN TƯƠI TẠI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Chuyên ngành: Di truyền và chọn giống cây trồng Mã số: 9 62 01 11 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thị Minh Hằng 2. Phạm Mỹ Linh HÀ NỘI, NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án Trần Tố Tâm i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Thị Minh Hằng và TS. Phạm Mỹ Linh đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Rau hoa quả và cảnh quan, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Rau quả, cán bộ viên chức Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, Bộ môn Rau và cây gia vị - Viện Nghiên cứu Rau quả đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp và các em sinh viên thực tập tốt nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên, khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Trần Tố Tâm ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

xi Trích yếu luận án. xii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Nguồn gốc, phân bố, phân loại thực vật và đặc điểm di truyền cây dưa chuột. Nguồn gốc và phân bố cây dưa chuột.

Phân loại thực vật học cây dưa chuột. Đặc điểm di truyền cây dưa chuột. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống dưa chuột ưu thế lai. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống dưa chuột ưu thế lai trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống dưa chuột ưu thế lai ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất hạt dưa chuột lai F1. Tình hình nghiên cứu kỹ thuật sản xuất hạt dưa chuột lai F1 trên thế giới. Tình hình nghiên cứu kỹ thuật sản xuất hạt dưa chuột lai F1 ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu kỹ thuật sản xuất dưa chuột thương phẩm. Tình hình nghiên cứu kỹ thuật sản xuất dưa chuột thương phẩm trên thế giới. Tình hình nghiên cứu kỹ thuật sản xuất dưa chuột thương phẩm ở Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp phân tích một số chỉ tiêu sinh hóa.

Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. Kỹ thuật trồng trọt. Kết quả và thảo luận. Đánh giá các dòng dưa chuột tự phối đời I4-I6.

Đánh giá mức độ phân ly của các dòng qua các thế hệ từ I4-I6. Nghiên cứu chọn lọc và đánh giá các dòng dưa chuột thế hệ I6. Đánh giá khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột mới tạo ra. Lai tạo và tuyển chọn các tổ hợp lai mới có triển vọng.

So sánh các tổ hợp lai. Khảo nghiệm sản xuất tổ hợp lai có triển vọng. NghiÊn cứu xÂy dựng quy trÌnh sản xuất hạt lai cho tổ hợp lai dưa chuột tuyển chọn. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồng đến năng suất, chất lượng hạt lai.

Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân lân và kali đến năng suất và chất lượng hạt lai. Ảnh hưởng của tỷ lệ hàng bố/mẹ đến năng suất và chất lượng hạt lai. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ ethrel đến ra hoa cái của dòng bố. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến khả năng ra hoa đực của dòng mẹ.

Nghiên cứu hoàn thiện quy trình thâm canh giống dưa chuột lai F1. Nghiên cứu ảnh hưởng của khoảng cách (mật độ) trồng đến năng suất và chất lượng giống lai F1. Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng dưa chuột THL9. Kết luận và kiến nghị.

120 Danh mục công trình khoa học công bố có liên quan đến luận án. 121 Tài liệu tham khảo. Một số hình ảnh minh họa. Xử lý số liệu thống kê.

135 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ANOVA Phân tích phương sai CT Công thức GA3 Gibberellic acid GCA Khả năng kết hợp chung HB Ưu thế lai thực HS Ưu thế lai chuẩn PTNT Phát triển nông thôn QCVN Quy chuẩn Việt Nam QTL Locus tính trạng số lượng RADP DNA đa hình được nhân bản ngẫu nhiên RCBD Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh SCA Khả năng kết hợp riêng TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam THL Tổ hợp lai TN12 Thủy Nguyên 12 UTL Ưu thế lai YM18 Yên Mỹ 18 vi DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 3. Đặc điểm hình thái sinh trưởng, phát triển, năng suất và tình hình bệnh hại của các vật liệu thử YM18 và TN12. Các tổ hợp lai đánh giá trong thí nghiệm. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của các dòng dưa chuột thế hệ I4 - I6.

Khả năng ra hoa, đậu quả của các dòng dưa chuột thế hệ I4 - I6. Một số đặc điểm hình thái quả của các dòng dưa chuột thế hệ I4 - I6. Đặc điểm sinh trưởng của các dòng dưa chuột đời I6 vụ xuân hè 2015 tại Gia Lâm - Hà Nội. Một số đặc điểm hình thái quả của các dòng dưa chuột đời I6 vụ xuân hè 2015 tại Gia Lâm - Hà Nội.

Các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất và tình hình bệnh hại của các dòng dưa chuột đời I6 vụ xuân hè 2015 tại Gia Lâm - Hà Nội. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột vụ xuân hè 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội. Khả năng kết hợp chung của các dòng dưa chuột đời I6 trong vụ xuân hè 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của 15 tổ hợp dưa chuột trong vụ thu đông năm 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội.

Khả năng kết hợp của các dòng dưa chuột trên tính trạng các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất vụ thu đông năm 2016. Giá trị ưu thế lai thực (HB) và ưu thế lai chuẩn (HS) trên các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017. Đặc điểm sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017.

Đặc điểm ra hoa đậu quả của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017. Một số đặc điểm quả của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017. Một số chỉ tiêu sinh hóa quả của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017.

Đặc điểm hình thái và chất lượng cảm quan quả của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng vụ xuân hè và thu đông năm 2017. Tình hình nhiễm bệnh của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ xuân hè và thu đông năm 2017 tại Gia Lâm, Hà Nội. Thời gian sinh trưởng ở các giai đoạn khác nhau của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm. Đặc điểm sinh trưởng của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm.

Tình hình ra hoa, đậu quả của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm. Một số chỉ tiêu sinh hóa của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm. Tình hình nhiễm bệnh của các tổ hợp lai dưa chuột có triển vọng trong vụ thu đông năm 2017 tại các điểm thí nghiệm.

Chiều cao cây trung bình của các tổ hợp lai dưa chuột tại các điểm thí nghiệm. Năng suất trung bình của các tổ hợp lai dưa chuột tại các điểm thí nghiệm. Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến thời gian sinh trưởng của dòng mẹ vụ xuân hè và thu đông năm 2018. Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến khả năng sinh trưởng, phát triển của dòng mẹ dưa chuột vụ xuân hè và thu đông năm 2018 .