Nghiên Cứu Chọn Lọc Cây Trội Bạch Đàn Urô (Eucalyptus Urophylla) Cho Vùng Nguyên Liệu Giấy Bãi Bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích chọn lọc cây trội và khảo nghiệm dòng vô tính bạch đàn urô eucalyptus urophylla s t blacke cho vùng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Hoàng Ngọc Hải
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Khả
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Chọn Lọc Cây Trội Bạch Đàn Urô (Eucalyptus Urophylla) Cho Vùng Nguyên Liệu Giấy Bãi Bằng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết chọn giống bạch đàn cho vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng
• 1.2. Vai trò của chọn giống trong việc tăng năng suất rừng trồng
• 1.3. Khảo nghiệm giống và chọn lọc cây trội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chọn Giống Bạch Đàn Urô Bãi Bằng

Vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng trải rộng trên các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Tuyên Quang, Hà Giang. Tổng diện tích rừng trồng khoảng 65.000 ha, chủ yếu là keo (95%) và bạch đàn urô (5%). Tỷ lệ bạch đàn thấp do keo có năng suất cao hơn ở những nơi đất còn tốt. Tuy nhiên, ở những vùng đất nghèo kiệt, bạch đàn lại là lựa chọn duy nhất. Việc chọn lọc cây trội bạch đàn và cải thiện giống cây trồng là vô cùng quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu giấy. Nghiên cứu này tập trung vào Eucalyptus Urophylla nhằm tìm ra những giống vượt trội, thích nghi tốt với điều kiện địa phương, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành kinh tế lâm nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của Bạch Đàn Urophylla cho Bãi Bằng

Bạch đàn Urophylla đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu giấy cho nhà máy Giấy Bãi Bằng. Tuy nhiên, diện tích trồng bạch đàn còn hạn chế so với keo. Việc chọn lọc cây trội và cải thiện giống bạch đàn sẽ giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế, đặc biệt ở những vùng đất khó khăn. Điều này góp phần đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng cho ngành công nghiệp giấy. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

1.2. Thực trạng giống Bạch Đàn và nhu cầu cải thiện giống

Trước năm 2006, phần lớn rừng trồng bạch đàn ở Bãi Bằng là từ hạt, năng suất không cao và không đồng đều. Sau đó, cây mô-hom dần thay thế, cải thiện năng suất và tính đồng đều. Tuy nhiên, việc chọn lọc cây trội từ rừng trồng từ hạt trước khi chúng bị thay thế hoàn toàn là rất quan trọng để bảo tồn và phát huy nguồn gen quý. Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy đã triển khai đề tài nghiên cứu để chọn giống bạch đàn và keo, nhằm thiết lập vườn lưu giữ giống và khảo nghiệm chọn lọc.

II. Vai Trò Của Chọn Giống Bạch Đàn Nâng Cao Năng Suất Rừng

Chọn giống là khâu then chốt trong trồng rừng thâm canh. Giống tốt giúp tăng năng suất và chất lượng gỗ. Chọn lọc cây trội và khảo nghiệm giống là phương pháp nhanh nhất và hiệu quả nhất để cải thiện giống. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cây trội chỉ là kiểu hình, cần khảo nghiệm để xác định khả năng di truyền. Phương pháp nhân giống dinh dưỡng (nuôi cấy mô, giâm hom) và khảo nghiệm dòng vô tính là cần thiết để đánh giá đúng tiềm năng di truyền của cây trội. Theo Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng (1998), việc sử dụng giống lai và kỹ thuật thâm canh đã giúp tăng gấp đôi năng suất cây nông nghiệp trên thế giới.

2.1. So sánh năng suất rừng tự nhiên và rừng trồng cải thiện

Năng suất rừng tự nhiên ở Việt Nam chỉ đạt 2-3 m3/ha/năm, rừng trồng từ giống chưa cải thiện đạt 5-10 m3/ha/năm. Trong khi đó, các nước tiên tiến có thể đạt 40-50 m3/ha/năm nhờ giống lai và kỹ thuật thâm canh. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của việc cải thiện giống cây trồng để nâng cao năng suất rừng. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống bạch đàn và keo có năng suất cao, phù hợp với điều kiện địa phương.

2.2. Lai giống và chọn lọc giống lai Phương pháp chủ yếu

Mặc dù công nghệ sinh học phát triển, lai giống và chọn lọc giống lai vẫn là phương pháp chủ yếu để tạo ra các giống cây trồng mới có năng suất cao. Trong quá trình lai tự nhiên, cả cây tốt và cây xấu đều có thể tham gia, tạo ra sự đa dạng di truyền. Do đó, cần chọn lọc cẩn thận các cây lai có sẵn, nhân giống sinh dưỡng và khảo nghiệm dòng vô tính để chọn dòng có ưu thế lai cao nhất. Điều này đặc biệt quan trọng đối với bạch đàn, một loài cây có khả năng lai tạo cao.

2.3. Vai trò của cây trội trong chương trình cải thiện giống

Cây trội là nền tảng của chương trình chọn giống. Chúng có sinh trưởng nhanh, hình dáng thân thẳng đẹp, tỷ lệ gỗ sử dụng cao. Tuy nhiên, cần nhớ rằng cây trội mới chỉ là kiểu hình, cần khảo nghiệm để xác định khả năng di truyền. Cây trội là những cá thể thích ứng nhất với điều kiện khí hậu, đất đai và thực bì của mỗi vùng, do đã có sức sống cao nhất. Sự chọn lọc và đánh giá cây trội chủ yếu dựa vào kiểu hình của các cá thể, nhưng phải kết hợp với sự phân tích kiểu gen.

III. Phương Pháp Chọn Cây Trội Bạch Đàn Urô Bí Quyết Thành Công

Giá trị kiểu hình của một cây trong rừng đồng tuổi phụ thuộc vào cả yếu tố di truyền (G) và môi trường (E): P = G + E. Biến dị di truyền, đặc biệt là biến dị tổ hợp, là quan trọng nhất trong chọn giống. Cây trội mang biến dị di truyền tốt có kiểu gen chứa nhiều gen trội hoạt tính cao. Khảo nghiệm giống là so sánh giống được chọn với giống đại trà để xác định tính ưu việt. Trong cải thiện giống cây rừng, khảo nghiệm hậu thế và khảo nghiệm dòng vô tính các cây trội là chủ yếu. Theo Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng (2003), quá trình nâng cao năng suất và chất lượng rừng dựa trên cải thiện giống cây rừng được tiến hành theo các bước nhất định.

3.1. Phân tích kiểu gen và kiểu hình trong chọn lọc cây trội

Việc chọn lọc cây trội không chỉ dựa vào kiểu hình (sinh trưởng nhanh, thân thẳng, cành nhỏ) mà còn cần phân tích kiểu gen để đảm bảo khả năng di truyền các đặc tính tốt cho đời sau. Các biến dị cá thể do các nhân tố di truyền gây nên được gọi là biến dị di truyền. Những biến dị này mới thực sự có ý nghĩa trong công tác chọn giống. Biến dị di truyền mà chủ yếu là biến dị tổ hợp được hình thành thông qua sinh sản hữu tính.

3.2. Khảo nghiệm giống Đánh giá tính ưu việt của giống mới

Khảo nghiệm giống là bước quan trọng để đánh giá tính ưu việt của giống mới so với giống đại trà. Chỉ những giống có năng suất cao hơn và thích ứng tốt hơn mới được tiếp tục nhân giống để phát triển vào sản xuất. Trong cải thiện giống cây rừng, khảo nghiệm giống chủ yếu là khảo nghiệm hậu thế và khảo nghiệm dòng vô tính các cây trội (để chọn cây ưu việt). Cần có những phương pháp quản lý rừng bạch đàn hiệu quả để đảm bảo năng suất và chất lượng gỗ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chọn Cây Trội Bạch Đàn Urô Ưu Tú

Nghiên cứu đã chọn lọc được các dòng bạch đàn urô ưu tú, có tiềm năng năng suất cao hơn so với các dòng phổ biến như U6 và PN2. Các dòng này được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như thể tích thân cây và chất lượng gỗ. Việc sử dụng các dòng giống bạch đàn mới này sẽ góp phần tăng sản lượng gỗ cho vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng và các vùng sinh thái tương tự. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và khảo nghiệm ở nhiều địa điểm khác nhau để đánh giá đầy đủ tiềm năng của các dòng giống mới.

4.1. Các dòng Bạch Đàn Uro triển vọng cho vùng Bãi Bằng

Nghiên cứu đã xác định được một số dòng Bạch Đàn Uro có triển vọng lớn cho vùng Bãi Bằng, thể hiện qua các chỉ số sinh trưởng vượt trội so với các giống hiện tại. Các dòng này cần được tiếp tục theo dõi và đánh giá trong các điều kiện khác nhau để xác định tính ổn định và khả năng thích nghi. Việc sử dụng các dòng giống bạch đàn mới này sẽ góp phần tăng sản lượng gỗ cho vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng và các vùng sinh thái tương tự.

4.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo về giống Bạch Đàn

Một hạn chế của nghiên cứu là việc khảo nghiệm giống chỉ được thực hiện tại một địa điểm duy nhất. Để có kết quả chính xác hơn, cần khảo nghiệm thêm ở 1-2 lập địa khác trong vùng. Ngoài ra, cần nghiên cứu sâu hơn về khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu của các dòng giống bạch đàn mới. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nhân Rộng Giống Bạch Đàn Urô Mới

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để nhân rộng các dòng bạch đàn urô ưu tú, cung cấp nguyên liệu giấy chất lượng cao cho Bãi Bằng. Việc sử dụng các giống mới này sẽ giúp tăng hiệu quả kinh tế cho người trồng rừng và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người trồng rừng để đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.

5.1. Giải pháp nhân giống và cung cấp giống Bạch Đàn chất lượng

Để nhân rộng các dòng bạch đàn urô ưu tú, cần áp dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả như giâm hom, nuôi cấy mô. Cần xây dựng các vườn giống chất lượng cao để cung cấp giống cho người trồng rừng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ người trồng rừng sử dụng các giống mới, đảm bảo hiệu quả kinh tế và môi trường. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

5.2. Chính sách hỗ trợ phát triển giống Bạch Đàn năng suất cao

Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phát triển các giống bạch đàn năng suất cao, bao gồm hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, xây dựng vườn giống. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực giống cây trồng, tạo ra các sản phẩm giống chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Bạch Đàn Urô Bãi Bằng

Nghiên cứu chọn lọc cây trội và khảo nghiệm dòng vô tính bạch đàn urô cho thấy tiềm năng to lớn của việc cải thiện giống cây trồng để nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu giấy cho Bãi Bằng. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp và kinh tế địa phương. Cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng mới, phù hợp với điều kiện địa phương và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

6.1. Đánh giá tiềm năng kinh tế của việc trồng Bạch Đàn Uro

Việc trồng Bạch Đàn Uro có tiềm năng kinh tế lớn, đặc biệt khi sử dụng các giống năng suất cao và áp dụng các biện pháp thâm canh. Cần đánh giá đầy đủ các yếu tố kinh tế như chi phí đầu tư, giá bán gỗ, lợi nhuận để đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

6.2. Hướng tới phát triển bền vững ngành trồng Bạch Đàn

Để phát triển bền vững ngành trồng bạch đàn, cần chú trọng đến các yếu tố môi trường như bảo vệ đất, nước, đa dạng sinh học. Cần áp dụng các phương pháp quản lý rừng bạch đàn bền vững, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về đặc điểm sinh học bạch đàn để có thể đưa ra những phương pháp trồng bạch đàn hiệu quả nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Sự cần thiết chọn giống bạch đàn cho vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng Vùng trồng rừng nguyên liệu giấy Bãi Bằng được quy hoạch trên các đồi núi thấp và trung bình ở các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Tuyên Quang, Hà Giang. Các đơn vị sản xuất trực thuộc Tổng Công ty giấy Việt Nam có 16 Công ty lâm nghiệp, tổng diện tích rừng trồng xấp xỉ 65.000 ha với hai loài cây trồng chủ yếu: Keo các loại chiếm ≈ 95% tổng diện tích rừng trồng, còn lại là Bạch đàn urô. Lý do loài bạch đàn ở đây chỉ chiếm ≈ 5% vì những nơi còn tính chất đất rừng thì năng xuất của cây keo nói chung thường lớn hơn bạch đàn, do vậy một số đơn vị đang trồng bạch đàn chuyển sang trồng keo (Công ty lâm nghiệp Đoan Hùng-Phú Thọ); một số nơi do đất quá nghèo kiệt, khô cằn không thể trồng được cây keo, họ bắt buộc phải trồng bạch đàn như Công ty lâm nghiệp Tam Thanh-Phú Thọ; Công ty lâp nghiệp Lập Thạch-Vĩnh Phúc.

Năm 1994, ở Việt Nam bắt đầu nhập dây truyền công nghệ sản xuất cây mô tế bào, trong đó có Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy. Từ những năm này, diện tích bạch đàn trồng từ cây mô-hom ở vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng dần thay thế cho rừng trồng từ hạt bởi sự đồng đều và năng suất của cây mô-hom hơn hẳn cây trồng từ hạt (Hoàng Ngọc Hải, Cấn Văn Thơ, 2002)[5]. Năm 2006, vùng nguyên liệu giấy Bãi Bằng chỉ còn khoảng 1500 ha rừng trồng từ hạt (giảm 50% diện tích rừng trồng bạch đàn từ hạt). Đặc biệt, những cánh rừng này đang ở tuổi 7, tuổi 8, nếu không sớm chọn những gen trội tự nhiên này thì sau năm 2007 chúng sẽ bị chặt trắng và thay vào đó là 100% diện tích rừng bạch đàn mô, hom.

Như vậy, những cây giống ưu trội c 5 trên đang và sẽ bị chặt, ưu thế lai tự nhiên quý hiếm bị hạn chế, không còn những nguồn giống ưu tú, có giá trị; việc chọn cây trội lai tự nhiên trong rừng trồng bằng cây con từ hạt cho loài cây này sẽ không còn cơ hội. Trước tình hình đó, Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy đã lập đề cương trình Bộ Công thương và được triển khai đề tài: Nghiên cứu, chọn dẫn giống một số dòng Keo tai tượng và bạch đàn có triển vọng để thiết lập vườn lưu giữ giống ở vùng trung tâm Bắc bộ. Kết quả năm 2006 – 2007 Viện nghiên cứu này đã chọn được > 200 cây trội cả hai loài để lưu giữ giống và khảo nghiệm chọn lọc. Vai trò của chọn giống trong việc tăng năng suất rừng trồng Theo các chuyên gia đã khẳng định: Giống là một trong những khâu quan trọng nhất của trồng rừng thâm canh, không có giống được cải thiện theo mục tiêu kinh tế thì không thể đưa năng suất rừng lên cao.

Để có giống mới được cải thiện trong thời gian nhanh và rẻ nhất phải tiến hành chọn lọc cây trội và khảo nghiệm giống. Tuy vậy các cây trội được chọn cũng chỉ là những kiểu hình (phenotype) khác nhau, muốn biết chúng có di truyền cho đời sau hay không phải qua khảo nghiệm giống. Song nếu dùng cây hạt thì đời sau không thể tránh khỏi hiện tượng phân ly và thoái hoá. Vì thế để đánh giá đúng khả năng di truyền của các cây trội được chọn lọc trong các giống lai đời F1 phải dùng phương pháp nhân giống dinh dưỡng bằng nuôi cấy mô phân sinh hoặc nhân giống hom và phải qua khảo nghiệm dòng vô tính (Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng, 1998)14.

Nhờ sử dụng giống lai và áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh mà năng suất và sản lượng cây nông nghiệp trên thế giới trong những năm gần đây đã tăng gấp đôi những năm 1960. Nhiều giống lúa lai, ngô lai, vv. có năng suất cao đã góp phần đáng kể vào việc đảm bảo an toàn lương thực cho loài người trong bối cảnh bùng nổ dân số trên thế giới. Năng suất và chất c 6 lượng của rừng từ các giống lai trong các chi bạch đàn (Eucalyptus), Dương (Populus), Keo (Acacia), vv.Trong những năm gần đây cũng được nâng cao, cung cấp nhiều hơn nguyên liệu cho công nghiệp (Lê Đình Khả, Duơng Mộng Hùng, 2003)15.

Thực tế cho thấy trong lúc ở nước ta năng suất rừng tự nhiên chỉ đạt 2- 3 m3/ha/năm, năng suất rừng trồng từ giống chưa được cải thiện chỉ đạt 5-10 m3/ha/năm, thì một số nước có nền lâm nghiệp tiên tiến đã tạo ra năng suất rừng trồng 40-50 m3/ha/năm ( như Dương lai I-214 ở Italia và bạch đàn ở Công Gô) hoặc cao hơn nữa (Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng, 1998)14. Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ sinh học người ta có thể tạo ra nhiều dạng cây trồng bằng các con đường khác nhau như gây đột biến, đa bội hoá, biến nạp gen, v., xong lai giống và chọn lọc giống lai vẫn là phương pháp chủ yếu để tạo ra các giống cây trồng mới có năng suất cao trên thế giới (Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng, 1998)14. Khi lai tự nhiên thì bất kỳ cây bố và cây mẹ nào có khả năng phù hợp về di truyền và sinh lý (có thời kỳ nở hoa trùng khớp nhau) đều có thể lai giống với nhau để tạo nên cây lai. Như vậy, tham gia lai giống tự nhiên bao gồm cả những cây tốt nhất, lẫn những cây xấu nhất, bao gồm cả cây sinh trưởng nhanh nhất, hình dáng thân đẹp nhất lẫn những cây sinh trưởng chậm và dáng thân xấu nhất, cũng như rất nhiều kiểu tổ hợp của những cặp tính trạng như sinh trưởng, tính chống chịu, hình dáng thân, lá, hoa, quả và các đặc trưng khác.

Hơn nữa một kiểu hình được thể hiện là kết quả của sự tác động lẫn nhau giữa kiểu gen với điều kiện hoàn cảnh. Vì thế muốn sử dụng giống lai tự nhiên một cách có hiệu quả phải qua một quá trình chọn lọc cẩn thận các cây lai có sẵn, tiến hành nhân giống sinh dưỡng và khảo nghiệm dòng vô tính để chọn dòng có ưu thế lai cao nhất. c 7 Trong lâm phần, cây trội được chọn là những cây sinh trưởng nhanh có hình dáng thân thẳng đẹp, tán đều, cành nhánh nhỏ, bên cạnh nó là những cây sinh trưởng chậm có hình dáng thân cong queo, cành nhánh lớn. Vì vậy, chọn lọc cây trội là khâu không thể thiếu trong chương trình cải thiện giống.

Cây trội là nền tảng của chương trình chọn giống. Cây trội là những cây có sinh trưởng nhanh nhất trong quần thể chọn giống, có đoạn thân dưới cành dài nhất, hình dáng thân cây tròn đều, cành nhánh nhỏ. Vì thế thường là những cây có tỷ lệ gỗ sử dụng cao nhất (Lê Đình Khả, 1992)11. Tuy vậy, như phần trên đã giới thiệu cây trội cũng mới là kiểu hình, muốn biết các cây trội này có thật sự di truyền các đặc tính tốt cho đời sau hay không, phải qua khảo nghiệm.

Để có vật liệu cho khảo nghiệm giống phải có phương pháp nhân giống thích hợp. Cây trội (Plus tree) là những cây có sinh trưởng nhanh nhất trong đám cây rừng cùng loại, có chất lượng gỗ cũng như các sản phẩm khác theo mục đích kinh tế đạt yêu cầu cao nhất của nhà chọn giống. Đây là những biến dị tự nhiên về sinh trưởng, về hình dạng thân cây và các phẩm chất mong muốn khác đã xuất hiện một cách tự phát trong nhiều năm và được chọn lọc tự nhiên giữ lại. Cây trội cũng là những cá thể thích ứng nhất với các điều kiện khí hậu, đất đai và thực bì của mỗi vùng, do đã có sức sống cao nhất.

Sự chọn lọc và đánh giá cây trội chủ yếu dựa vào kiểu hình của các cá thể, nhưng phải kết hợp với sự phân tích kiểu gen, vì như ta đã biết những biến đổi ở kiểu hình mà không do biến đổi trong kiểu gen thì không di truyền cho đời sau. Biến dị cá thể là sự phân hóa về mặt di truyền giữa các cá thể và được biểu hiện ra ngoài bằng kiểu hình. Biến dị cá thể có thể do điều kiện hoàn cảnh sống gây nên và cũng có thể do nhân tố di truyền hoặc do tác động tổng hợp của cà hai nhân tố. c 8 Giá trị kiểu hình của một cây trong rừng đồng tuổi có thể được mô tả bằng công thức: P = G + E.

Các nhân tố di truyền và điều kiện hoàn cảnh nơi trồng rừng có thể tự biến đổi để gây ra sự khác biệt giữa các cá thể. Sự biến đổi của môi trường có thể là sự biến đổi về đất đai như độ dầy tầng đất, độ màu mỡ, độ ẩm …từ cây này tới cây khác trong một khu rừng. Còn các nhân tố di truyền thay đổi tùy theo bộ gen mà mỗi cá thể được thu nhận từ các bố mẹ của chúng. Những biến dị cá thể do các nhân tố di truyền gây nên được gọi là biến dị di truyền.

Những biến dị này mới thực sư có ý nghĩa trong công tác chọn giống. Biến dị di truyền mà chủ yếu là biến dị tổ hợp được hình thành thông qua sinh sản hữu tính. Đại bộ phận cây rừng sinh sản bằng phương thức giao phấn, rất ít loài cây tự thụ phấn (Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng, 2003)[15]. Phương thức thụ phấn chéo dẫn tới sự phân ly hữu tính rất lớn, qua thụ phấn làm xuất hiện nhiều kiểu gen khác nhau ở thế hệ sau.

Nhờ vậy mà tạo nên đa dạng trong quần thể, làm cơ sở cho chọn giống Những cá thể mang biến dị di truyền tốt (cây trội) sẽ là những cây mà kiểu gen của nó có chứa số lượng gen trội hoạt tính cao nhất. Số lượng cây trội này luôn luôn chiếm một tỷ lệ nhất định trong quần thể thế hệ lai. Đây là những biến dị di truyền tự nhiên có sẵn, chúng cần được lợi dụng triệt để trong công tác giống. Khảo nghiệm giống là so sánh giống được chọn với giống đại trà có sẵn trong sản xuất nhằm xác định tính ưu việt của giống mới, chỉ giống có năng suất cao hơn giống đại trà và có tính thích ứng tốt hơn mới được tiếp tục nhân giống để phát triển vào sản xuất.

Trong cải thiện giống cây rừng, khảo nghiệm giống chủ yếu là khảo nghiệm hậu thế và khảo nghiệm dong vô tính các cây trội (để chọn cây ưu việt). c 9 Theo Lê Đình Khả, Dương Mộng Hùng (2003)15 quá trình nâng cao năng suất và chất lượng rừng trên cơ sở cải thiện giống cây rừng được tiến hành theo các bước sau (hình 1.