HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ THIÊM NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH GIẢM NGHÈO VÙNG TÂY BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ THIÊM NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH GIẢM NGHÈO VÙNG TÂY BẮC Chuyên ngà nh : Kinh tế nông nghiệp Mã số : 9.15 Người hướng dẫ n khoa họ c: PGS. Nguyễn Phượng Lê HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 05 tháng 03 năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thiêm i luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. TS Nguyễn Phượng Lê đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế Nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức ở các xã, các huyện, các Sở ngành của hai tỉnh Sơn La và Lào Cai đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày 05 tháng 03 năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thiêm ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
vi Danh mục bảng. viii Danh mục biểu đồ. xii Danh mục sơ đồ. xiii Danh mục hộp.
xiv Trích yếu luận án. xv Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.
Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo.
Tổng quan các nghiên cứu có liên quan. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo. Vai trò của chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo. Đặc điểm của chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo.
Mối quan hệ giữa thực hiện hỗ trợ phát triển nông nghiệp và giảm nghèo. Nội dung nghiên cứu thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo. 19 iii luan an 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo.
Cơ sở thực tiễn về thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo. Kinh nghiệm thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo trên thế giới. Tổng quan những hỗ trợ phát triển nông nghiệp và Kinh nghiệm thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo cho vùng Tây Bắc.
Phương pháp nghiên cứu. Khung phân tích nghiên cứu thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo. Phương pháp tiếp cận. Tiếp cận theo chu trình chính sách.
Tiếp cận theo lĩnh vực hỗ trợ. Tiếp cận theo các cấp thực hiện chính sách. Tiếp cận theo tiểu vùng. Tiếp cận đánh giá tác động tổng thể (Cumulative Impact Assessment – CIA).
Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Lý do chọn điểm nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế-xã hội của vùng Tây Bắc. Phương pháp thu thập thông tin.
Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin. Phương pháp xử lý thông tin.
Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. 49 iv luan an Phần 4. Kết quả và thảo luận.
Thực trạng thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc. Nội dung của chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc. Quá trình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo ở vùng Tây Bắc. Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc.
Ảnh hưởng của thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc. Nhóm yếu tố thuộc về chính sách. Nhóm yếu tố về quá trình tổ chức thực hiện chính sách.
Yếu tố thuộc về đặc điểm của đối tượng chính sách và địa phương. Giải pháp chủ yếu tăng cường thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong giảm nghèo vùng Tây Bắc. Quan điểm cho đề xuất chính sách và giải pháp hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo ở vùng Tây Bắc. Giải pháp chủ yếu tăng cường thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc.
Kết luận và kiến nghị. 149 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án. 151 Tài liệu tham khảo. 159 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á BQ Bình quân BTC Bộ Tài chính CC Cơ cấu CP Chính phủ CS Chính sách CSHT Cơ sở hạ tầng CT Chương trình CTGN Chương trình giảm nghèo CTMTQG GNBV Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững DA Dự án DN Doanh nghiệp DFID Bộ Hợp tác và Phát triển của Anh DTTS Dân tộc thiểu số ĐBKK Đặc biệt khó khăn ĐVT Đơn vị tính GDP Tổng sản phẩm quốc nội HĐND Hội đồng nhân dân HTX Hợp tác xã ILO Tổ chức Lao động Quốc tế IFAD Quỹ Quốc tế về Phát triển nông nghiệp KHĐT Kế hoạch đầu tư KHCN Khoa học công nghệ KN Khuyến nông KTXH Kinh tế xã hội LĐTB&XH Lao động Thương binh và Xã hội MTQG Mục tiêu Quốc gia NĐ Nghị định NGO Tổ chức phi chính phủ vi luan an Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt NN Nông nghiệp NMPRP Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi Phía Bắc NQ Nghị quyết NTTS Nuôi trồng thủy sản OECD Tổ chức hợp tác và Phát triển kinh tế PSE Ước tính hỗ trợ người sản xuất PTNN Phát triển nông nghiệp PTNT Phát triển nông thôn PTSX Phát triển sản xuất QĐ Quyết định QL Quản lý QLDA Quản lý dự án SCJ Tổ chức Cứu trợ trẻ em của Nhật Bản SD Sử dụng SIDA Cơ quan hợp tác và Phát triển Thụy Điển SPSS Phần mềm xử lý thông tin kinh tế xã hội SXNN Sản xuất nông nghiệp SL Số lượng THCS Trung học cơ sở TNBQ Thu nhập bình quân TSE Ước tính tổng hỗ trợ TTCN Tiểu thủ công nghiệp TT Thông tư TTLT Thông tư liên tịch TTg Thủ tướng TW Trung ương UBDT Ủy ban Dân tộc UBND Ủy ban nhân dân UNDP Tổ chức Liên hiệp quốc WB Ngân hàng thế giới WTO Tổ chức thương mại thế giới vii luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2.
Các nội dung và chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo (1998-2020). Điều kiện đất đai của vùng Tây Bắc năm 2018. Dân số và thành phần dân tộc của vùng Tây Bắc năm 2018. Cơ cấu kinh tế của vùng năm 2018.
Biến động tỷ lệ nghèo đói của các tỉnh vùng Tây Bắc. Thông tin/số liệu thứ cấp và địa chỉ thu thập. Số mẫu nghiên cứu của đề tài. Các biến độc lập và kì vọng ảnh hưởng đến biến độc lập thoát nghèo.
Một số chỉ tiêu sử dụng thang đo likert 5 lựa chọn. Chỉ tiêu đánh giá thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo vùng Tây Bắc. Văn bản chính sách liên quan đến giảm nghèo cho vùng Tây Bắc. Chính sách và nội dung hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo giai đoạn 2016-2020.
Mối liên quan và tầm quan trọng của các bên trong thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp trong các chương trình giảm nghèo. Nhận định về hệ thống chỉ đạo và triển khai chính sách của cán bộ thực hiện chính sách các cấp xã, huyện, tỉnh. Nhận định về năng lực phân công, phối hợp các bên liên quan trong tổ chức triển khai chính sách. Nhận định đánh giá về lập kế hoạch của cán bộ các cấp.
Một số chỉ tiêu kết quả về truyền thông và giảm nghèo về thông tin (giai đoạn 2016-2018). Nhận định của cán bộ các cấp về truyền thông chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp. Kinh phí huy động thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững cả nước giai đoạn 2012-2018. Kinh phí huy động thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững vùng Tây Bắc 2016-2018.
76 viii luan an 4. Một số chính sách không được thực hiện do không huy động được nguồn lực. Nhận định về công tác bố trí và huy động nguồn lực. Kết quả kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện chính sách (giai đoạn 2016-2018) .