Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Những giải pháp chủ yếu để phát triển ĐTN cho LĐNT 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Lý luận về chính sách đào tạo nghề 2. Một số khái niệm a) Khái niệm chính sách Chính sách là do một chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đưa ra, được ban hành căn cứ vào đường lối chính trị chung nhất và tình hình thực tế.
Mỗi chính sách được ban hành đều hướng tới những mục tiêu nhất định và những đối tượng cụ thể. Thông qua đó có những phương thức cơ bản để thực hiện được những mục tiêu đó.[2] b) Khái niệm đào tạo nghề Đào tạo nghề là một quá trình trang bị cho người lao động những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ lao động cần thiết để người lao động sau khi hoàn thành khóa học có thể đảm nhận một công việc nhất định trong xã hội. [4,7] c) Chính sách đào tạo nghề Chính sách đào tạo nghề cho người lao động là chủ trương và hành động của Chính phủ nhằm thay đổi cơ cấu ngành lao động theo hướng giảm lao động nông nghiệp, tăng lao động ngành nghề phi nông nghiệp góp phần giải quyết công ăn việc làm, thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Lý luận về chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn 2.
Một số khái niệm a) Lao động Lao động là quá trình hoạt động có chủ đích của con người, đó là quá trình con người sử dụng công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động cải biến nó để thõa mãn nhu cầu của mình và xã hội. [1,3] b) Lao động nông thôn Lao động nông thôn là tổng thể sức lao động thực tế tham gia vào quá trình lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động (nam từ 15 đến 60, nữ từ 15 5 đến 55) và những người trên, dưới độ tuổi có thể tham gia lao động sống trong khu vực nông thôn. c) Đặc điểm của lao động nông thôn Lao động ở nông thôn có những đặc điểm riêng so với các ngành sản xuất vật chất khác như sau: Một là, lao động nông thôn mang tính thời vụ cao và không thể xóa bỏ được tính chất này. Đây là nét điển hình của lao động nông thôn.
Hai là, lao động trong nông nghiệp nông thôn nhìn chung có trình độ văn hoá kỹ thuật thấp hơn và ít chuyên sâu hơn so với những ngành khác, trong sản xuất nông nghiệp có nhiều loại công việc, mang tính chất khác nhau, một lao động có thể làm nhiều việc và nhiều lao động cũng có thể làm được một việc. Ba là, lao động nông thôn nước ta còn mang nặng tư tưởng và tâm lý tiểu nông, sản xuất nhỏ, ngại thay đổi và thường bảo thủ nên thiếu năng động. d) Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn: “Là tổng thể các quan điểm, nguyên tắc, hình thức, công cụ và giải pháp mà Nhà nước sử dụng nhằm thực hiện chiến lược về đào tạo nghề. Nâng cao chất lượng nguồn lao động nông thôn, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng hiện đại, giảm sự bất bình đẳng xã hội giữa khu vực nông thôn và thành thị”.
Đào tạo nghề là một trong những thành tố quan trọng để thay đổi bộ mặt nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Trong đó có sự thay đổi về trình độ và nhận thức của người dân về học nghề, từ đó mới có thể nâng cao được chất lượng cuộc sống của đại đa số người dân nông thôn. Hướng tới mục tiêu CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn. Nội dung đánh giá tình hình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn 2.
Tình hình triển khai chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn a) Tuyên truyền, tư vấn học nghề và việc làm đối với người lao động nông thôn Công tác tuyên truyền, tư vấn học nghề và việc làm cho người lao động là một trong những hoạt động có vai trò hết sức quan trọng để nâng cao nhận thức của các ngành, các cấp, người lao động nông thôn về đào tạo nghề nói chung và đào tạo nghề 6 cho lao động nông thôn nói riêng. Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách như tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và cải thiện đời sống cho người lao động nông thôn. b) Hoạt động điều tra khảo sát và dự báo nhu cầu học nghề của LĐNT Để đánh giá các hoạt động khảo sát và dự báo nhu cầu ở các địa phương ra sao chúng ta cần quan tâm đến một số nội dung sau: quy định đối tượng học nghề ở địa phương; các đối tượng ở đây chủ yếu là gì; cách thức người lao động được lựa chọn đào tạo; nhu cầu của người lao động chủ yếu là học những ngành nghề gì… c) Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo quyết định 1956 của Thủ tướng Chính phủ là một chương trình lớn, vì thế mà nhu cầu đào tạo nghề cho người lao động nông thôn ngày càng tăng. Trong khi đó lượng giáo viên cơ hữu cho các ngành nghề đào tạo và cán bộ quản lý vẫn đang còn thiếu, đứng trước thực trạng đó các địa phương cần tiến hành khảo sát đánh giá đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề như số lượng đội ngũ giáo viên là thừa hay thiếu; chất lượng đội ngũ giáo viên có đáp ứng được yêu cầu không; khả năng truyền đạt kiến thức của giáo viên là tốt hay không tốt; trình độ quản lý của cán bộ địa phương ra sao.
d) Nội dung chương trình và phương pháp tổ chức lớp học Nội dung chương trình và phương pháp tổ chức lớp học cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình đào tạo nghề ở các địa phương. Nội dung và phương pháp tổ chức các lớp học nghề đào tạo cho lao động nông thôn ở các địa phương như: thời gian và địa điểm tổ chức như thế nào; thời gian đăng ký để được đi học nhanh hay chậm; nội dung của giáo trình có phù hợp không; đánh giá chung về khóa đào tạo ra sao. e) Hoạt động đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đối với cơ sở đào tạo nghề Để thực hiện tốt công tác đào tạo nghề một trong những yếu tố chính ở đây chính là cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy nghề. Các địa phương hàng năm vẫn thương xuyên phân bổ nguồn kinh phí bổ sung thực hiện Đề án, phân bổ nguồn vốn cho các cơ sở dạy nghề công lập cấp huyện lựa chọn chỉ đạo xây dựng trung tâm 7 dạy nghề kiểu mẫu và mô hình thí điểm, để đánh giá được hoạt động này trong thời gian qua ở các địa phương như thế nào chúng ta cần phải xem xét qua những chỉ tiêu như: số lượng trang thiết bị được đầu tư là nhiều hay ít; chất lượng trang thiết bị có đáp ứng được yêu cầu không; thời gian đầu tư như thế nào.
f) Chính sách hỗ trợ công tác đào tạo và cho lao động học nghề Thực hiện Đề án đào tạo nghề cho LĐNT theo Quyết định 1956 của TTg-CP ngày 27/11/2009. Quy định về mức hỗ trợ cho công tác đào tạo nghề. Chúng ta đi phân tích và làm rõ công tác đó ở các địa phương đã triển khai như thế nào cụ thể: Những đối tượng nào sẽ được hỗ trợ học nghề; Mức hỗ trợ cho học nghề là nhiều hay ít; Thời gian hỗ trợ như thế nào. Từ đó mới đánh giá được tình hình thực hiện của chính sách ở các địa phương có gặp những khó khăn và bất cập gì không, qua đó đề xuất những giải pháp định hướng nhằm giải quyết những khó khăn này.
Đánh giá tình hình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn a) Tác động của chính sách đến nhận thức và trình độ chuyên môn của người lao động - Tác động đến nhận thức của người lao động: Quá trình triển khai chính sách đào tạo nghề, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều thông tư, văn bản hướng dẫn. Bên cạnh đó cùng với sự tuyên truyền mạnh mẽ về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên các kênh truyền hình, báo chí, đài phát thanh đã phần nào đóng góp vào sự thay đổi được nhận thức của người lao động nông thôn. Chính sách đào tạo nghề là một chính sách có ý nghĩa và thiết thực, với mục tiêu nâng cao chất lượng và hiê ̣u quả đào ta ̣o ngh ề, nhằ m ta ̣o viê ̣c làm , tăng thu nhâ ̣p của lao đô ̣ng nông thôn ; góp phầ n chuyể n dich ̣ cơ cấ u lao đô ̣ng và cơ cấ u kinh tế , phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH nông nghiê ̣p, nông thôn. - Tác động đến trình độ chuyên môn của người lao động: Chính sách đào tạo nghề cho LĐNT là một đề án dài hơi, chính vì thế mà trong quá trình thực hiện cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền sâu rộng đến khắp các địa phương trong cả nước.
Người lao động sau khi được đào tạo sẽ có một kỹ năng và kiến thức nhất định về ngành nghề mà mình đã được đào tạo. Đa số hiện nay người 8 lao động nông thôn tham gia quá trình sản xuất chủ yếu là dựa vào kinh nghiệm là chính, chưa được đào tạo một cách bài bản nên hiệu quả trong quá trình sản xuất chưa cao. Chính vì thế mà chúng ta càng thấy được tầm quan trọng của chính sách này trong công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động. Tạo ra một lực lượng lao động nông thôn có trình độ, kiến thức và chuyên môn vững vàng, để áp dụng được những khoa học kỹ thuật vào trong quá trình sản xuất, đẩy nhanh quá trình CNH - HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta.
b) Tác động của chính sách đến việc làm và khả năng tìm kiếm việc làm Quá trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn có tác động không nhỏ đến việc làm và khả năng tìm kiếm việc làm của những lao động sau khi học nghề. Thông qua quá trình học nghề, người lao động được đào tạo từ những người chưa biết trở thành biết, từ biết trở thành những người có tay nghề cao hơn, tham gia vào các lĩnh vực sản xuất trong nền sản xuất xã hội.