Luận văn thạc sĩ về chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Kiều Nguyệt Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Phan Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Chi Phí Tuân Thủ Thuế Thu Nhập Cá Nhân
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ VÀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ TNCN
• 1.1. Khái niệm tuân thủ thuế và tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế
• 1.1.1. Quan niệm về tuân thủ thuế
• 1.1.2. Tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế
• 1.2. Ảnh hưởng của chi phí tuân thủ thuế đến mức độ tuân thủ thuế
• 1.3. Chi phí tuân thủ thuế và chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 1.3.1. Chi phí tuân thủ thuế
• 1.3.2. Chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ VÀ CHẤP HÀNH THUẾ TNCN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược chính sách thuế TNCN tại Việt Nam
• 2.2. Hệ thống quản lý thu thuế thu nhập cá nhân
• 2.3. Thực trạng quản lý thuế TNCN
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.1.1. Về đăng ký Mã số thuế
• 2.3.1.2. Về kiểm tra thuế TNCN
• 2.3.1.3. Về Công tác tuyên truyền hỗ trợ NNT
• 2.3.2. Công tác thu nợ, cưỡng chế thuế
• 2.3.3. Xử lý hoàn thuế
• 2.3.4. Về tuân thủ của NNT
• 2.4. Vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý thuế
• 2.4.1. Về hệ thống chính sách thuế TNCN
• 2.4.2. Về tổ chức bộ máy ngành thuế
• 2.4.3. Về Quản lý thu nhập chịu thuế
• 2.4.4. Về công tác kiểm tra thanh tra thuế TNCN
• 2.4.5. Về cơ chế quản lý thu nợ và cưỡng chế thuế
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT THÔNG QUA NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• 3.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi thu thập dữ liệu
• 3.4. Quy trình xây dựng bảng câu hỏi
• 3.5. Nội dung xây dựng và hoàn chỉnh mẫu khảo sát trong nghiên cứu
• 3.5.1. Cơ sở thiết kế dàn bài cho khảo sát
• 3.5.2. Trình bày mẫu phỏng vấn tiêu biểu và hoàn chỉnh mẫu phỏng vấn trong nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KHẢO SÁT CHI PHÍ TUÂN THỦ QUYẾT TOÁN THUẾ TNCN NĂM 2011 TẠI CỤC THUẾ TP. HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Đặc điểm khảo sát và cơ cấu kết quả khảo sát
• 4.2. Phân tích Chi phí thời gian
• 4.3. Phân tích chi phí bằng tiền
• 4.4. Tâm lý của NNT và nguyên nhân sử dụng tư vấn thuế hoặc nhờ hỗ trợ khi thực hiện quyết toán thuế
• 4.4.1. Tâm lý của NNT
• 4.4.2. Nguyên nhân sử dụng tư vấn thuế hoặc nhờ hỗ trợ của NNT
• 4.5. Kết luận khảo sát và phân tích nguyên nhân phát sinh chi phí tuân thủ
• 4.5.1. Kết luận khảo sát
• 4.5.2. Nguyên nhân phát sinh chi phí tuân thủ thuế TNCN
• 4.5.2.1. Chính sách liên thuế đến thuế TNCN
• 4.5.2.2. Cơ quan chi trả thu nhập
• 4.5.2.3. Cá nhân người nộp thuế
• 4.5.2.4. Nguyên nhân khách quan khác
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GIẢM CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.1.1. Phát triển hệ thống dịch vụ kế toán, tư vấn, kê khai thuế
• 5.1.2. Điều chỉnh, bổ sung một số quy định liên quan đến quyết toán thuế TNCN
• 5.1.3. Các quy định về thuế TNCN phải ổn định lâu dài, dễ thực hiện
• 5.1.4. Bổ sung đầy đủ quy định thống nhất hướng dẫn cách tính thuế TNCN
• 5.1.5. Cần triển khai mãnh mẽ và hiệu quả cải cách hành chính về thuế trên cơ sở nghiên cứu, tính toán chi phí tuân thủ các thủ tục hành chính về thuế
• 5.1.6. Cần có sự trao đổi thông tin, phối hợp chặt chẽ giữa CQT với các cơ quan hữu quan trong nước và nước ngoài
• 5.2. Đối với cơ quan thuế
• 5.2.1. Phát huy những ưu điểm của mô hình quản lý thuế theo sắc thuế, từng bước áp dụng đồng bộ mô hình quản lý thuế theo chức năng
• 5.2.2. Phát triển đội ngũ cán bộ ngành thuế về chất và lượng
• 5.2.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động tuyên truyền, phổ biến luật thuế TNCN
• 5.2.4. Phát triển dịch vụ hỗ trợ NNT
• 5.2.5. Mở rộng, phát triển và nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thuế TNCN
• 5.2.6. Thay đổi quan điểm phục vụ đối với NNT
• 5.3. Đối với người nộp thuế
• 5.3.1. Trong cơ chế tự khai tự nộp thì NNT phải hiểu rõ nghĩa vụ của mình
• 5.3.2. Cơ quan chi trả cần tổ chức bộ máy kế toán chặt chẽ và hữu hiệu
• 5.4. Hạn chế của nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Chi phí tuân thủ thuế không chỉ ảnh hưởng đến người nộp thuế mà còn tác động đến hiệu quả của hệ thống thuế. Việc hiểu rõ chi phí này giúp cải thiện chính sách thuế và nâng cao mức độ tuân thủ của người nộp thuế.

1.1. Khái niệm chi phí tuân thủ thuế và tầm quan trọng

Chi phí tuân thủ thuế là tổng chi phí mà người nộp thuế phải bỏ ra để thực hiện nghĩa vụ thuế. Điều này bao gồm chi phí thời gian, tiền bạc và công sức. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu chi phí này nằm ở việc giúp các nhà quản lý thuế hiểu rõ hơn về gánh nặng mà người nộp thuế phải chịu.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là phân tích chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu gánh nặng cho người nộp thuế và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Việc tuân thủ thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ đến từ người nộp thuế mà còn từ hệ thống quản lý thuế. Sự phức tạp trong quy định thuế và thiếu thông tin hỗ trợ là những yếu tố chính.

2.1. Những khó khăn trong quy trình kê khai thuế

Người nộp thuế thường gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện các quy định kê khai thuế. Điều này dẫn đến việc kê khai không chính xác và tăng chi phí tuân thủ.

2.2. Tác động của chính sách thuế đến người nộp thuế

Chính sách thuế thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho người nộp thuế trong việc cập nhật thông tin và thực hiện nghĩa vụ thuế. Điều này làm tăng chi phí tuân thủ và giảm tính tự giác của người nộp thuế.

III. Phương pháp nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân được thực hiện thông qua các phương pháp định tính và định lượng. Việc thu thập dữ liệu từ người nộp thuế và các chuyên gia thuế là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn sâu và khảo sát trực tiếp với người nộp thuế. Điều này giúp hiểu rõ hơn về chi phí thực tế mà họ phải chịu.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí tuân thủ thuế. Kết quả sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình tuân thủ thuế tại Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng vào việc cải thiện chính sách thuế và quy trình quản lý thuế. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí cho người nộp thuế mà còn nâng cao hiệu quả thu ngân sách nhà nước.

4.1. Đề xuất giải pháp giảm chi phí tuân thủ

Các giải pháp như cải cách quy trình kê khai thuế, tăng cường hỗ trợ thông tin cho người nộp thuế sẽ được đề xuất nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến chính sách thuế

Nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý thuế trong việc điều chỉnh chính sách thuế, từ đó nâng cao tính hiệu quả và công bằng trong hệ thống thuế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế

Nghiên cứu chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam không chỉ giúp hiểu rõ hơn về gánh nặng của người nộp thuế mà còn mở ra hướng đi mới cho việc cải cách chính sách thuế trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách chính sách thuế

Cải cách chính sách thuế là cần thiết để giảm thiểu chi phí tuân thủ và nâng cao tính tự giác của người nộp thuế. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các giải pháp đã đề xuất và tìm kiếm các phương pháp mới để cải thiện hệ thống thuế tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiệu quả của một hệ thống thuế hiện đại không chỉ được định lượng bằng số thu ngân sách hay chi phí hành thu của cơ quan quản lý, mà còn được quyết định bởi mức độ tối thiểu hóa gánh nặng chi phí tuân thủ đối với người nộp thuế. Theo công bố của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, doanh nghiệp tại Việt Nam từng phải tiêu tốn trung bình 1.959,2 giờ mỗi năm (tương đương khoảng 245 ngày làm việc) để thực hiện các nghĩa vụ thuế. Khi cơ chế "tự khai, tự nộp" được mở rộng áp dụng toàn diện từ ngày 01/07/2007 theo Luật Quản lý thuế, gánh nặng chi phí hành chính đã có sự chuyển dịch đáng kể từ cơ quan thuế sang người nộp thuế. Đối với thuế thu nhập cá nhân, đối tượng chịu thuế là hàng triệu cá nhân với trình độ chuyên môn, điều kiện tiếp cận thông tin và hoàn cảnh kinh tế rất khác nhau, khiến chi phí tuân thủ trở thành rào cản lớn đối với tính tự nguyện chấp hành pháp luật.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc đánh giá, lượng hóa chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân đối với các cá nhân thực hiện quyết toán trực tiếp tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh trong kỳ quyết toán năm 2011. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng phát sinh chi phí thời gian, chi phí tiền tệ và chi phí tâm lý; làm rõ các yếu tố cấu thành và nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự gia tăng các khoản chi phí này; từ đó đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện nhằm giảm thiểu gánh nặng thủ tục hành chính.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn đối với các cá nhân cư trú và không cư trú có nghĩa vụ quyết toán thuế thu nhập cá nhân trực tiếp tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh. Tính đến cuối năm 2011, đơn vị này đã cấp lũy kế 331.826 mã số thuế cá nhân, ghi nhận mức tăng trưởng gấp 5,24 lần so với con số 53.826 mã số thuế trước thời điểm Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực vào năm 2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý thuế, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao tỷ lệ tuân thủ tự nguyện trong nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các nguyên lý đánh thuế kinh điển của Adam Smith từ năm 1776, bao gồm bốn nguyên tắc cốt lõi: tính công bằng, tính chắc chắn, tính thuận tiện và tính kinh tế trong hành thu. Kế thừa các tư tưởng đó, khung lý thuyết chi phí tuân thủ hiện đại của Cedric Sandford cùng các cộng sự được sử dụng làm mô hình phân tích chủ đạo. Mô hình này xác định chi phí tuân thủ thuế bao gồm toàn bộ các tổn thất về nguồn lực mà người nộp thuế hoặc bên thứ ba phải gánh chịu để đáp ứng các quy định pháp luật thuế, ngoài số tiền thuế thực tế phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Khung phân tích của luận văn vận hành dựa trên ba khái niệm và cấu phần chi phí nền tảng:

• Chi phí thời gian: Khoảng thời gian người nộp thuế tiêu tốn cho việc tìm hiểu chính sách pháp luật, tập hợp và lưu trữ chứng từ, tính toán số thuế phải nộp, điền tờ khai, xếp hàng nộp hồ sơ và giải trình với cơ quan thuế.
• Chi phí bằng tiền: Các khoản chi phí tài chính trực tiếp phát sinh ngoài nghĩa vụ thuế, bao gồm phí thuê chuyên gia tư vấn thuế, kế toán dịch vụ, chi phí mua sắm tài liệu, phần mềm kê khai, cước phí bưu chính, in ấn và chi phí đi lại.
• Chi phí tâm lý: Mức độ căng thẳng thần kinh, sự lo âu, ức chế và áp lực tâm lý phát sinh do sự phức tạp, thiếu nhất quán của các văn bản hướng dẫn hoặc do rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Khung lý thuyết của luận văn cũng tích hợp quan điểm của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về ba cấp độ tuân thủ: tuân thủ đăng ký, tuân thủ kê khai và tuân thủ nộp thuế; khẳng định mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa chi phí tuân thủ và mức độ tuân thủ tự nguyện của người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp định tính và phương pháp định lượng thống kê mô tả:

• Phương pháp định tính: Tác giả tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc với các chuyên gia thuế, cán bộ quản lý thuộc Phòng Thuế Thu nhập cá nhân Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh và đại diện người nộp thuế. Mục đích nhằm xác định chính xác các công đoạn phát sinh chi phí, từ đó chuẩn hóa bảng câu hỏi khảo sát chi tiết.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu thực tế gồm 263 người nộp thuế thực hiện quyết toán thuế trực tiếp tại cơ quan thuế trong năm 2011. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có phân tầng được áp dụng nhằm bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng: cá nhân người Việt Nam, cá nhân người nước ngoài, nhóm người nộp thuế được hoàn thuế và nhóm phải nộp thêm thuế.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua 263 phiếu khảo sát trực tiếp tại bộ phận một cửa. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2009–2012 của Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng cục Thuế và Cục Thống kê.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và quy đổi giá trị thời gian sang tiền tệ được lựa chọn vì tính trực quan, phản ánh chân thực thực trạng tổn thất nguồn lực xã hội, hoàn toàn phù hợp với cấu trúc dữ liệu khảo sát hành vi tuân thủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 263 đối tượng nộp thuế trực tiếp tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, chi phí thời gian là gánh nặng lớn nhất đối với người nộp thuế cá nhân. Người nộp thuế phải tiêu tốn trung bình từ 4 đến 8 giờ làm việc cho toàn bộ quy trình quyết toán thuế. Thời gian này bị phân bổ nhiều nhất vào các khâu: thu thập chứng từ khấu trừ từ nhiều cơ quan chi trả (chiếm khoảng 35% tổng thời gian), điền mẫu tờ khai quyết toán (chiếm 25%) và thời gian chờ đợi, xếp hàng nộp hồ sơ tại bộ phận tiếp nhận (chiếm khoảng 30%). So sánh quốc tế cho thấy con số này cao hơn đáng kể so với mức trung bình 1,7 giờ tại Croatia hay 4,5 giờ tại Hà Lan, dù thấp hơn mức 12,6 giờ tại Vương quốc Anh và 27,4 giờ tại Hoa Kỳ nơi có hệ thống khấu trừ phức tạp bậc nhất.

Thứ hai, chi phí bằng tiền trực tiếp gia tăng mạnh ở nhóm đối tượng sử dụng dịch vụ hỗ trợ. Khoảng 28% cá nhân được khảo sát phải trả chi phí từ 500.000 đồng đến trên 2.000.000 đồng cho các đại lý thuế, kế toán ngoài hoặc dịch vụ tư vấn pháp lý để hoàn thiện hồ sơ. Ngoài ra, 100% người nộp thuế trực tiếp phát sinh chi phí in ấn biểu mẫu, sao chụp tài liệu chứng minh người phụ thuộc và chi phí đi lại nhiều lần do hồ sơ chưa chuẩn hóa.

Thứ ba, chi phí tâm lý ở mức rất cao, thể hiện qua sự ức chế đối với quy trình hành chính. Hơn 65% người nộp thuế Việt Nam và 58% người nước ngoài bày tỏ sự lo lắng về nguy cơ bị xử phạt do không hiểu rõ các quy định kỹ thuật phức tạp của Thông tư 84/2008/TT-BTC và Thông tư 28/2011/TT-BTC. Tình trạng xếp hàng nhiều giờ nhưng hồ sơ bị trả về do thiếu chứng từ nhỏ đã gây ra tâm lý bức xúc, làm suy giảm niềm tin vào tính minh bạch của công tác quản lý thu.

Thứ tư, sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm đối tượng. Nhóm cá nhân có hồ sơ đề nghị hoàn thuế chịu chi phí thời gian cao hơn gấp 1,5 lần so với nhóm chỉ nộp bổ sung nghĩa vụ thuế, do quy trình kiểm tra chứng từ khấu trừ 10% hoặc 20% tại nguồn đòi hỏi sự đối chiếu liên ngành phức tạp.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên có thể được minh họa trực quan thông qua đồ thị cơ cấu thời gian tuân thủ và bảng so sánh các khoản mục chi phí giữa cá nhân trong nước và người nước ngoài. Nguyên nhân gốc rễ của chi phí tuân thủ cao bắt nguồn từ sự phức tạp của chính sách thuế thu nhập cá nhân ban hành năm 2007. Việc phân chia 10 loại thu nhập chịu thuế với biểu thuế lũy tiến từng phần 7 bậc (mức thuế suất từ 5% đến 35%) và quy định mức giảm trừ gia cảnh 4 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế cùng 1,6 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc đòi hỏi quy trình chứng minh nguồn gốc tài liệu rất khắt khe.

Khi so sánh với các nghiên cứu của Blumenthal và Slemrod tại Hoa Kỳ hay Ibrahim và Pope tại Malaysia, luận văn khẳng định rằng việc chuyển dịch sang cơ chế tự khai tự nộp tại các quốc gia đang phát triển luôn tạo ra một giai đoạn bùng nổ chi phí tuân thủ tạm thời. Tại Việt Nam, hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin ngành thuế trong giai đoạn 2011 chưa thực sự đồng bộ; phần mềm Hỗ trợ Kê khai thuế (HTKK) thường xuyên phát sinh lỗi tương thích; công tác tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế còn mang tính thụ động, dẫn đến tỷ lệ hồ sơ phải chỉnh sửa bổ sung lên tới hơn 40% trong những ngày cao điểm quyết toán.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao:

Thứ nhất, đơn giản hóa chính sách và biểu mẫu kê khai thuế (Chủ thể: Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế). Cần rà soát, cắt giảm ít nhất 30% các chỉ tiêu không cần thiết trên tờ khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân mẫu 09/KK-TNCN; chuẩn hóa quy định về hồ sơ chứng minh người phụ thuộc theo hướng hậu kiểm thay vì tiền kiểm; hoàn thành việc sửa đổi các thông tư hướng dẫn trong vòng 12 tháng nhằm đảm bảo sự ổn định pháp lý dài hạn.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số quy trình hoàn thuế (Chủ thể: Tổng cục Thuế và Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh). Xây dựng cổng thông tin điện tử tiếp nhận tờ khai trực tuyến 24/7, phấn đấu đạt mục tiêu 100% hồ sơ quyết toán cá nhân được nộp qua mạng Internet; tích hợp cơ sở dữ liệu khấu trừ thuế tại nguồn giữa các doanh nghiệp chi trả và cơ quan thuế; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hoàn thuế từ 30 ngày xuống dưới 15 ngày làm việc trong lộ trình 2 năm.

Thứ ba, phát triển mạng lưới đại lý thuế và dịch vụ tư vấn độc lập (Chủ thể: Bộ Tài chính và Hội Tư vấn Thuế). Ban hành cơ chế khuyến khích và cấp chứng chỉ hành nghề minh bạch cho hệ thống đại lý thuế; đặt mục tiêu giai đoạn 2015–2020 phát triển mạng lưới đại lý thuế đảm nhận trên 40% khối lượng công việc kê khai, quyết toán thuế cho người nộp thuế cá nhân, qua đó giảm tải áp lực trực tiếp cho bộ máy cơ quan thuế.

Thứ tư, chuyển đổi phương thức phục vụ và đào tạo văn hóa công vụ (Chủ thể: Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh). Thay đổi tư duy quản lý hành chính cứng nhắc sang mô hình cơ quan phục vụ; tổ chức các "Tuần lễ hỗ trợ quyết toán thuế" tập trung vào tháng 3 hàng năm; đào tạo kỹ năng giao tiếp cho 100% cán bộ tại bộ phận một cửa; thiết lập đường dây nóng giải đáp vướng mắc chính sách, hướng tới mục tiêu giảm 50% tỷ lệ hồ sơ bị trả về sửa đổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách: Các chuyên viên Vụ Chính sách Thuế (Bộ Tài chính) và Tổng cục Thuế có thể sử dụng dữ liệu thực nghiệm để lượng hóa tác động chính sách (Tax Impact Assessment), từ đó thiết kế các quy định sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân theo hướng tối giản hóa thủ tục hành chính.

2. Cán bộ quản trị và thanh tra thuế tại các địa phương: Lãnh đạo các Cục Thuế, Chi cục Thuế áp dụng các mô hình đo lường chi phí tuân thủ để đánh giá mức độ hài lòng của người nộp thuế, tối ưu hóa quy trình tiếp nhận hồ sơ tại bộ phận một cửa và nâng cao chỉ số cải cách hành chính.

3. Doanh nghiệp, tổ chức chi trả thu nhập và đại lý thuế: Bộ phận nhân sự, kế toán tiền lương tại các doanh nghiệp có thể nắm bắt chi tiết các điểm nghẽn trong khấu trừ thuế tại nguồn, chuẩn hóa chứng từ khấu trừ 10%–20% cho người lao động, đồng thời giúp các công ty tư vấn thuế phát triển các gói dịch vụ hỗ trợ cá nhân hiệu quả.

4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Tài chính công, Quản lý kinh tế và Luật Thuế có thêm khung lý thuyết chuẩn mực của Sandford cùng bộ dữ liệu khảo sát 263 mẫu thực tế để phục vụ giảng dạy và mở rộng các đề tài nghiên cứu về hành vi tuân thủ thuế.

Câu hỏi thường gặp

Chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân bao gồm những thành phần cốt lõi nào? Chi phí tuân thủ thuế thu nhập cá nhân bao gồm ba cấu phần cơ bản theo mô hình của Sandford: chi phí thời gian (tìm hiểu luật, điền tờ khai, xếp hàng nộp hồ sơ), chi phí bằng tiền (thuê tư vấn, in ấn, đi lại) và chi phí tâm lý (căng thẳng, lo âu về sai sót và chế tài xử phạt). Tổng các chi phí này phản ánh toàn bộ tổn thất xã hội ngoài số tiền thuế thực nộp.

Tại sao cơ chế tự khai, tự nộp lại làm gia tăng chi phí tuân thủ của cá nhân? Cơ chế tự khai, tự nộp chuyển giao toàn bộ trách nhiệm tính toán và xác định nghĩa vụ thuế từ cơ quan quản lý sang người nộp thuế. Do cá nhân không có bộ phận kế toán chuyên trách như doanh nghiệp và phải đối mặt với các quy định phức tạp về 10 loại thu nhập chịu thuế, chi phí tuân thủ về thời gian và tâm lý sẽ gia tăng đột biến.

Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2007 đã có những thay đổi đột phá nào ảnh hưởng đến chi phí tuân thủ? Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2007 hợp nhất các sắc thuế thu nhập trước đây, mở rộng diện chịu thuế lên 10 nhóm thu nhập, áp dụng biểu thuế lũy tiến 7 bậc từ 5% đến 35% và đưa ra cơ chế giảm trừ gia cảnh (4 triệu đồng cho bản thân, 1,6 triệu đồng cho người phụ thuộc). Quy định mới mang tính công bằng cao nhưng đòi hỏi hồ sơ chứng minh phức tạp hơn.

Những yếu tố nào khiến cá nhân có xu hướng thuê dịch vụ tư vấn thuế bên ngoài? Khoảng 28% người nộp thuế chọn thuê dịch vụ bên ngoài xuất phát từ sự thiếu ổn định của các văn bản hướng dẫn, thiếu thời gian do công việc chuyên môn, lo ngại sai sót dẫn đến phạt vi phạm hành chính, và sự phức tạp khi tổng hợp thu nhập từ nhiều nguồn khác nhau trong kỳ quyết toán năm.

Việc giảm chi phí tuân thủ thuế mang lại lợi ích gì cho nguồn thu ngân sách nhà nước? Theo lý thuyết kinh tế học hành vi, chi phí tuân thủ tỷ lệ nghịch với mức độ tuân thủ tự nguyện. Khi chi phí tuân thủ giảm xuống, người nộp thuế sẽ chủ động kê khai trung thực và nộp thuế đúng hạn, giúp mở rộng cơ sở thu bền vững, hạn chế triệt để hành vi trốn thuế và giảm thiểu chi phí thanh tra, cưỡng chế của cơ quan quản lý.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết kinh điển của Sandford và OECD về chi phí tuân thủ thuế, đặt nền móng khoa học cho việc đánh giá tổn thất xã hội từ thủ tục hành chính thuế tại Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng 263 người nộp thuế tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011 chứng minh người dân mất trung bình 4 đến 8 giờ và gánh chịu chi phí tâm lý nặng nề khi thực hiện quyết toán thuế trực tiếp.
• Nghiên cứu đã bóc tách chính xác các điểm nghẽn chính sách từ biểu thuế lũy tiến 7 bậc, quy định giảm trừ gia cảnh và sự thiếu hụt hạ tầng công nghệ thông tin trong giai đoạn đầu áp dụng Luật Thuế thu nhập cá nhân.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất bao gồm cải cách biểu mẫu tờ khai, điện tử hóa 100% quy trình hoàn thuế, phát triển mạng lưới đại lý thuế và chuyển đổi tư duy công vụ sang phục vụ người dân.
• Luận văn đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao cho quá trình cải cách thủ tục hành chính ngành tài chính, định hướng cho các nghiên cứu mở rộng quy mô trên phạm vi toàn quốc trong các giai đoạn tiếp theo.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách quan tâm đến việc tối ưu hóa quản lý thuế có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng các giải pháp thực tiễn vào quá trình hoàn thiện thể chế tài chính công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ VÀ CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ TNCN 1.1 Khái niệm tuân thủ thuế và tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế 1.1 Quan niệm về tuân thủ thuế Trên thế giới, có nhiều quan niệm về tuân thủ thuế, được trình bày tiêu biểu như sau: Theo Jeffrey Lloyd Hamm, B.S (1995) thì tuân thủ thuế được xác định theo cách sau: NNT khai báo hồ sơ khai thuế cần thiết tại thời điểm thích hợp và thực hiện chính xác nghĩa vụ thuế theo quy định của luật thuế, các quyết định của tòa án [25] Theo tổ chức OECD (2004) định nghĩa tuân thủ thuế: “Tuân thủ thuế là phạm vi mà đối tượng nộp thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ thuế của mình. Tại nhiều nước, đối tượng nộp thuế có 3 nghĩa vụ cơ bản: (1) nộp tờ khai thuế đúng hạn; (2) kê khai (báo cáo) chính xác trên tờ khai những thông tin cần thiết để xác định số tiền thuế; và (3) nộp nghĩa vụ thuế kịp thời. Các nghĩa vụ này thường được coi là tuân thủ về nộp tờ khai, tuân thủ về báo cáo (kê khai), và tuân thủ về thu nộp [18] Theo James và Alley (1999), “ tuân thủ thuế theo cách hiểu đơn giản nhất là mức độ người nộp thuế chấp hành nghĩa vụ thuế được quy định trong luật thuế”[24] Tác giả Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) : sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp là hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng mục đích của luật một cách đầy đủ, tự nguyện và đúng thời gian” [7] Nguyễn Thị Thanh Hoài và các thành viên (2011): Tuân thủ là việc chấp hành nghĩa vụ của NNT theo đúng luật định, bao gồm các hoạt động đăng ký, kê khai, báo cáo, nộp thuế. Bất kỳ sự vi phạm nào xuất hiện ở một trong các khâu trên đều dẫn đến sự không tuân thủ ở các mức độ khác nhau.[6] Theo các định nghĩa trên, tuân thủ pháp luật thuế của NNT về cơ bản là thể hiện ở việc chấp hành đầy đủ, kịp thời các quy định của pháp luật thuế, cụ thể là LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 việc chấp hành các tiêu chí thời gian, mức độ chính xác trung thực và đầy đủ của các hoạt động đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế và các nghĩa vụ khác về thuế của NNT.

Khi tuân thủ pháp luật thuế của NNT được nâng cao, rõ ràng, chính sách pháp luật thuế đã được ban hành và thực thi có hiệu quả, đạt được các mục tiêu mong muốn. Suy cho cùng, tính đúng đắn hay tiên tiến của chính sách thuế, tính hiệu quả của công tác quản lý thuế thể hiện rất rõ ở thực trạng chấp hành pháp luật thuế và của NNT.2 Tiêu chí đo lường mức độ tuân thủ thuế Nguyễn Thị Thanh Hoài và các thành viên (2011): tại một số nước thuộc khu vực Bắc Mỹ, quan niệm về tính tuân thủ của NNT được phân loại theo nghĩa vụ của NNT, được tác giả tóm tắt như sau: - Tuân thủ trong việc kê khai thuế (Filling compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm tờ khai được kê khai đúng hạn; - Tuân thủ trong việc nộp thuế (Payment compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm số tiền thuế đã kê khai được nộp đúng hạn; - Tuân thủ trong việc khai báo thuế chính xác (Reporting compliance): được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm số tiền nộp thuế được kê khai so với số tiền thuế phải nộp theo quy đinh của luật thuế. Hiện nay, trong điều kiện áp dụng cơ chế tự tính, tự khai, tự nộp thuế, thực hiện tổ chức quản lý thuế theo chức năng, đề cao vai trò tự giác của NNT do vậy hiện nay đa số những nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, sử dụng những tiêu thức đánh giá nói trên. Theo cách này, các tiêu thức đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật thuế của NNT dựa trên cơ sở mức độ tuân thủ thực hiện nghĩa vụ thuế của NNT theo quy định của pháp luật thuế, cụ thể Việt Nam: - Tuân thủ trong việc đăng ký thuế: để đánh giá mức độ tuân thủ trong việc đăng ký thuế, các chỉ tiêu sau đây thường được sử dụng: + Số NNT vi phạm về thời gian đăng ký thuế.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 + Tỷ lệ % giữa số NNT vi phạm về thời gian đăng ký thuế so với tổng số đối tượng phải đăng ký thuế. Nếu các chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ trong việc đăng ký thuế chưa tốt. - Tuân thủ về kê khai thuế, gồm tuân thủ về nộp tờ khai và tuân thủ trong kê khai thuế. (1) Tuân thủ nộp tờ khai thuế thể hiện qua chỉ tiêu sau: + Tuân thủ trong nộp tờ khai của NNT.

Chỉ số này đo lường tỉ lệ phần trăm giữa số tờ khai được nộp và số NNT thực tế được đăng ký tại CQT. Các tờ khai được nộp có thể bao gồm cả tờ khai nộp đúng hạn và tờ khai chậm nộp. +Tuân thủ trong việc nộp tờ khai đúng hạn, được đo bằng tỉ lệ giữa số tờ khai nộp đúng hạn trên tổng số tờ khai đã được nộp. + Mức độ tuân thủ trong nộp tờ khai nói chung, là tỉ lệ giữa số tờ khai đã nộp đúng hạn chia cho tổng số NNT đã đăng ký.

Nếu chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn. (2) Tuân thủ trong việc kê khai thuế: Mức độ tuân thủ về kê khai thuế thể hiện qua việc kê khai trung thực các khoản thu nhập, doanh thu, và sản lượng liên quan đến thuế trực thu hay thuế gián thu.Tuân thủ trong kê khai có thể được phát hiện, đánh giá trong quá trình tính và kế toán thuế và quyết toán thuế. Tuân thủ trong kế toán thuế thể hiện ở việc phản ánh, ghi chép trung thực các nghiệp vụ liên quan đến việc tính toán, xác định số thuế phải nộp.Tuân thủ trong quyết toán thuế là việc NNT thực hiện tổng hợp kê khai, tính toán xác định việc thực hiện nghĩa vụ thuế trong kỳ kê khai quyết toán theo quy định của pháp luật thuế: trung thực, đầy đủ và đúng hạn. - Tuân thủ trong nộp thuế: thể hiện qua việc nộp thuế đúng hạn, nộp đủ số thuế phải nộp, các chỉ tiêu sau thường được sử dụng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 + Tỷ lệ số NNT đúng hạn trên tổng số NNT.

+ Tỷ lệ giữa số thuế được nộp đúng hạn trên tổng số thuế phải nộp theo nghĩa vụ thuế của NNT. Nếu các chỉ tiêu này cao chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn. + Tình hình nợ đọng: được xác định là tỷ lệ giữa số thuế nợ đọng so với tổng số thuế phải nộp. Nếu chỉ tiêu này thấp chứng tỏ mức độ tuân thủ thuế tốt hơn.

Tóm lại, việc tính toán và phân tích các chỉ tiêu về tuân thủ thuế để đánh giá mức độ tuân thủ thuế, tìm ra các nguyên nhân và có kế hoạch, biện pháp quản lý phù hợp nhằm đảm bảo công bằng, góp phần nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật thuế của NNT [9] 1.2 Ảnh hưởng của chi phí tuân thủ thuế đến mức độ tuân thủ thuế Chi phí tuân thủ thuế được nhiều tác giả đề cấp đến khi nghiên cứu tuân thủ thuế như là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ của người nộp thuế như: Theo OECD (2009) xác định “chi phí tuân thủ thuế là những một trong những yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến tuân thủ thuế. NNT phải đối diện một số chi phí để tuân thủ quy định luật thuế ngoài số tiền thuế thực sự mà họ phải nộp. Chi phí này bao gồm thời gian hoàn thành yêu cầu theo quy định, chi phí kế toán và chi phí gián tiếp gắn liền với sự phức tạp của pháp luật, bao gồm chi phí tâm lý như sự căng thẳng thần kinh xuất phát từ sự không chắc chắn do phải đáp ứng hết tất cả quy định luật thuế hoặc hiểu luật thuế là gì” [19] Christina M.Ritsema (2003): chi phí tuân thủ thuế là một trong những yếu tố tác động đến sự tuân thủ thuế của NNT, chi phí tuân thủ thấp sẽ dẫn đến mức độ tự nguyện tuân thủ thuế của NNT tăng lên và ngược lại [23] Nguyễn Thị Thanh Hoài (2011) đề cập đến chi phí tuân thủ thuế TNCN và tác động đến mức độ tuân thủ: Chi phí tuân thủ bao gồm thời gian phải bỏ ra để hoàn tất thủ tục thuế, chi phí về kế toán thuế… và có thể bao gồm cả chi phí về mặt tâm lý như căng thẳng thần kinh do NNT không nắm chắc họ có đáp ứng được các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 quy định của các luật thuế hay không. NNT phải bỏ ra các chi phí trên để tuân thủ nghĩa vụ thuế, do đó tổng số tiền mà NNT phải chi ra lớn hơn số thuế thực nộp vào NSNN.

Nếu chi phí tuân thủ thấp sẽ dẫn đến mức độ tuân thủ tự nguyện tăng lên và ngược lại. [6] Theo tác giả Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009): Chi phí tuân thủ tác động đến sự tuân thủ thông qua hiệu ứng thu nhập nghĩa là chi phí tuân thủ tăng sẽ cản trở quyết định tuân thủ thuế và ngược lại.nếu nhà nước chỉ quan tâm đến tối thiểu hóa chi phí cho bộ máy hành thu, đẩy gánh nặng chi phí cho đối tượng nộp thuế thì không giải quyết tối mối quan hệ giữa CQT với NNT. NNT trước chi phí tuân thủ cao sẽ tìm cách tránh thuế, trốn thuế gây khó khăn cho cơ quan thuế” [8] Vì vậy, có thể thấy rằng, chi phí tuân thủ thuế tỷ lệ nghịch với hành vi tuân thủ của NNT. Chi phí tuân thủ thấp sẽ khuyến khích NNT tự nguyện chấp hành các quy định thuế, ngược lại, chi phí tuân tuân cao sẽ cản trở tuân thủ tự nguyện của NNT, hoặc là không tuân thủ hoặc tuân thủ không đầy đủ yêu cầu của quy định, thậm chí thực hiện trốn thuế.3 Chi phí tuân thủ thuế và chi phí tuân thủ thuế TNCN 1.1 Chi phí tuân thủ thuế Tác động của chi phí tuân thủ thuế Vấn đề về chi phí tuân thủ thuế của NNT hoặc chi phí phát sinh của người nộp thuế thực hiện theo quy định của pháp luật thuế cao hơn số tiền thuế phải nộp gần đây được nhiều sự chú ý và là chủ đề xuất hiện càng nhiều trong các hội thảo giữa giới học thuật, nhà làm chính sách và cộng đồng nói chung.

Chi phí tuân thủ đã được đề cập một cách rõ ràng trong các chính sách của các quốc gia như Mỹ, Úc, Anh, Hà Lan và New Zealand và, ngày càng, ở Ấn Độ (Sandford, 1995).