Đề tài nghiên cứu chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh tại Trường Đại học Luật Hà Nội

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định pháp luật Việt Nam, phân tích hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: NCS. Phạm Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật cạnh tranh
• Đề tài: Chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: TỔNG THUẬT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Mục đích, mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Những thành viên tham gia nghiên cứu đề tài
• 1.6. Quá trình nghiên cứu
• 2. PHẦN II: CÁC CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Chuyên đề 1: Tổng quan về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh
• 2.2. Chuyên đề 2: Thực trạng quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh
• 2.3. Chuyên đề 3: Thực trạng thực thi pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh
• 2.4. Chuyên đề 4: Kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh và các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thi quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh

Nghiên cứu về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh là một phần quan trọng trong việc đảm bảo môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về vấn đề này, tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong thực thi. Luật Cạnh tranh năm 2004 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo nền tảng pháp lý, nhưng hiệu quả thực tế chưa cao. Các hành vi hạn chế cạnh tranh như thỏa thuận ấn định giá, lạm dụng vị trí độc quyền vẫn diễn ra phổ biến, trong khi số vụ việc được xử lý còn hạn chế.

1.1. Khái quát chung về hành vi hạn chế cạnh tranh

Hành vi hạn chế cạnh tranh bao gồm các hoạt động như thỏa thuận ngầm, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, và tập trung kinh tế. Những hành vi này làm giảm tính cạnh tranh, gây bất lợi cho người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ. Pháp luật Việt Nam đã phân loại và quy định cụ thể các dạng hành vi này, nhưng việc áp dụng chế tài còn nhiều hạn chế. Các quy định pháp lý hiện hành chưa đủ mạnh để răn đe và xử lý triệt để các vi phạm.

1.2. Thực trạng quy định pháp luật

Quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh đã được cải thiện qua các năm, đặc biệt với sự ra đời của Luật Cạnh tranh năm 2018. Tuy nhiên, các mức phạt hiện tại vẫn chưa đủ sức răn đe. Ví dụ, trong vụ việc lạm dụng vị trí độc quyền của Vinapco, mức phạt chỉ ở 0,025% tổng doanh thu, trong khi quy định cho phép lên đến 5%. Điều này cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa quy định và thực thi.

II. Thực trạng thực thi pháp luật

Thực thi pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Các cơ quan như Cục Quản lý Cạnh tranh và Hội đồng Xử lý Vụ việc Cạnh tranh đã có những nỗ lực, nhưng số vụ việc được xử lý vẫn còn ít. Theo báo cáo năm 2017, chỉ có 8 vụ việc được kết luận, trong đó chỉ 2 vụ áp dụng chế tài. Điều này cho thấy sự thiếu hiệu quả trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

2.1. Khó khăn trong thực thi

Một trong những khó khăn lớn nhất là thiếu hướng dẫn cụ thể về cách tính thời gian thực hiện hành vi vi phạm. Điều này gây khó khăn cho việc xác định mức phạt chính xác. Ngoài ra, các hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả chưa phản ánh đúng mục đích răn đe. Các cơ quan thực thi cũng thiếu nguồn lực và kinh nghiệm để xử lý các vụ việc phức tạp.

2.2. Giải pháp cải thiện

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, cần hoàn thiện các quy định pháp lý về cách tính phạt và thời gian thực hiện hành vi vi phạm. Đồng thời, tăng cường nguồn lực và đào tạo cho các cơ quan thực thi. Các chế tài xử phạt cần được áp dụng nghiêm ngặt hơn để đảm bảo tính răn đe và công bằng trong môi trường kinh doanh.

III. Kinh nghiệm quốc tế và giải pháp

Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh là cần thiết. Các nước như Mỹ, EU, và Nhật Bản đã có hệ thống pháp luật và cơ chế thực thi hiệu quả. Ví dụ, tại Mỹ, các chế tài xử phạt có thể lên đến 10% tổng doanh thu, và việc hình sự hóa các hành vi vi phạm cũng được áp dụng. Điều này giúp tăng tính răn đe và đảm bảo sự công bằng trong cạnh tranh.

3.1. Áp dụng kinh nghiệm quốc tế

Việt Nam có thể học hỏi từ các quốc gia khác về cách thức xây dựng và thực thi pháp luật cạnh tranh. Cụ thể, cần tăng cường các chế tài xử phạt và áp dụng các biện pháp hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan thực thi để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán.

3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh, cần sửa đổi các quy định hiện hành để tăng tính răn đe và hiệu quả thực thi. Các quy định pháp lý cần được cụ thể hóa, đặc biệt là về cách tính phạt và thời gian thực hiện hành vi vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về tầm quan trọng của cạnh tranh lành mạnh.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU: HOÀN THIỆN CHẾ TÀI XỬ LÝ HÀNH VI HẠN CHẾ CẠNH TRANH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

• Đề tài NCKH cấp Trường: Chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật Việt Nam
• Mã số đề tài: LH - 2017 - 24 /ĐHL-HN
• Đơn vị chủ trì: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chủ nhiệm đề tài: NCS. ThS. Phạm Phương Thảo | Thư ký: ThS. Trần Thị Phương Liên

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường "Chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật Việt Nam" tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Hệ thống lý luận, thực trạng pháp lý và thực tiễn thi hành các chế tài đối với hành vi hạn chế cạnh tranh (HCCT) tại Việt Nam đang bộc lộ những bất cập gì, và giải pháp nào mang tính đột phá nhằm hoàn thiện khung chế tài trong bối cảnh cải cách pháp luật cạnh tranh?

Bằng phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng, phân tích luật học so sánh kết hợp tổng thuật số liệu thực tế qua hơn một thập kỷ áp dụng Luật Cạnh tranh 2004, nghiên cứu chỉ ra rằng: cơ chế xử phạt trước năm 2018 còn thiếu tính răn đe, số lượng vụ việc bị xử lý quá ít (chỉ 8 vụ việc trong 12 năm), mức phạt tiền thấp và thiếu vắng chế tài đối với các vi phạm tập trung kinh tế.

Nghiên cứu khẳng định sự ra đời của Luật Cạnh tranh năm 2018 kết hợp cùng Bộ luật Hình sự năm 2015 (Điều 217) đánh dấu bước chuyển mình quan trọng thông qua việc thiết lập mức phạt trần theo tỷ lệ phần trăm doanh thu trên thị trường liên quan, bổ sung chính sách khoan hồng (Leniency Program) và cơ chế trách nhiệm hình sự đối với cá nhân. Kết quả nghiên cứu đóng vai trò là tài liệu khoa học nền tảng, định hướng thực thi cho cơ quan cạnh tranh quốc gia và gợi mở chiến lược tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, cạnh tranh lành mạnh là động lực sống còn để tối ưu hóa nguồn lực xã hội và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường thúc đẩy nhiều doanh nghiệp thực hiện các hành vi hạn chế cạnh tranh như: thỏa thuận ấn định giá, phân chia thị trường, lạm dụng vị trí thống lĩnh/độc quyền để loại bỏ đối thủ, hoặc thâu tóm qua tập trung kinh tế bất hợp pháp.

[!NOTE] Thực trạng pháp lý: Mặc dù Luật Cạnh tranh 2004 đã tạo dựng khuôn khổ ban đầu, nhưng thực tiễn 12 năm thực thi cho thấy khoảng cách lớn giữa quy định trên văn bản và thực tế thương trường. Phần lớn các hành vi vi phạm tinh vi đều diễn ra "ngầm", trong khi chế tài hiện hành thiếu linh hoạt và chưa đủ sức răn đe.

Công trình nghiên cứu mã số LH-2017-24/ĐHL-HN ra đời tại thời điểm bản lề: giai đoạn Quốc hội thông qua Luật Cạnh tranh 2018 (có hiệu lực từ 01/07/2019) và sửa đổi Bộ luật Hình sự 2015. Đây là nghiên cứu độc lập, toàn diện đầu tiên đi sâu giải mã bản chất đa tầng của chế tài cạnh tranh (hành chính, dân sự, hình sự), giải quyết tình trạng xung đột pháp luật với hơn 20 luật chuyên ngành (Viễn thông, Đấu thầu, Bảo hiểm, Giá...), đồng thời đặt nền móng lý luận cho việc áp dụng các công cụ kinh tế - pháp lý hiện đại tại Việt Nam.

---

Methodology và approach (Phương pháp tiếp cận)

Đề tài được thiết kế theo cấu trúc chuyên khảo chuyên sâu với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu từ Trường Đại học Luật Hà Nội và cán bộ thực tế thuộc Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương).

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng mác-xít với lý thuyết phân tích kinh tế về pháp luật (Economic Analysis of Law - William M. Landes, Richard Whish, David Bailey), phân định rõ mối quan hệ giữa luật chung (Lex Generalis) và luật chuyên ngành (Lex Specialis).

2. Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection)

• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát, phỏng vấn sâu các chuyên gia lập pháp của Bộ Tư pháp và cán bộ điều tra thuộc Phòng Hạn chế cạnh tranh (Cục Cạnh tranh và BVNTD).
• Dữ liệu thứ cấp: Hệ thống hóa báo cáo thường niên của Cục Quản lý Cạnh tranh (2009–2017); rà soát hơn 20 đạo luật chuyên ngành; phân tích 87 hồ sơ điều tra tiền tố tụng và toàn văn các quyết định xử lý thực tế (vụ Vinapco, vụ 19 doanh nghiệp bảo hiểm ô tô, vụ Megastar, v.v.).

3. Kỹ thuật phân tích & Tính giá trị (Analysis & Reliability)

• Sử dụng kỹ thuật luật học so sánh (Comparative Law) đối chiếu với mô hình thực thi của Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (US FTC), Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (US DOJ), Ủy ban Cạnh tranh Nhật Bản (JFTC) và hướng dẫn của OECD.
• Tính giá trị khoa học được bảo đảm thông qua việc kiểm chứng chéo giữa lý thuyết chế tài với các bản án xét xử thực tế tại hệ thống Tòa án nhân dân các cấp đối với khiếu kiện quyết định của Hội đồng Cạnh tranh.

---

Phát hiện chính (Key Findings)

1. Thực trạng xử lý hành vi HCCT còn quá khiêm tốn

Sau 12 năm thi hành Luật Cạnh tranh 2004, cơ quan cạnh tranh đã tiến hành 87 cuộc điều tra tiền tố tụng (tập trung 49% vào thỏa thuận HCCT, 47% vào lạm dụng VTTL/độc quyền, 4% vào tập trung kinh tế). Tuy nhiên, chỉ có 08 vụ việc chính thức được đưa ra xử lý với gần 70 doanh nghiệp liên quan. Đáng chú ý, 02 vụ việc bị đình chỉ và chỉ có 02 vụ việc đưa ra chế tài phạt tiền thực tế là vụ Vinapco (xăng dầu hàng không) và vụ 19 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ thỏa thuận ấn định giá.

2. Mức phạt hành chính thấp, chưa phản ánh đúng tính chất nguy hại

Mặc dù luật định mức phạt tiền tối đa lên đến 5% - 10% tổng doanh thu, nhưng trên thực tế, Hội đồng xử lý vụ việc chỉ áp dụng mức phạt mang tính "tượng trưng". Cụ thể:

• Vụ Vinapco và vụ 19 doanh nghiệp bảo hiểm chỉ bị phạt ở mức 0,025% tổng doanh thu năm tài chính trước đó.
• Các vụ việc khác (như bảo hiểm học sinh Khánh Hòa, Megastar...) chỉ bị thu phí xử lý vụ việc từ vài chục triệu đồng mà không bị áp dụng hình thức phạt tiền hay biện pháp khắc phục hậu quả cấu trúc (Structural Remedies).

[!WARNING] Khoảng trống xác định mức phạt: Nguyên nhân của việc áp dụng mức phạt tối thiểu là do pháp luật cũ thiếu hướng dẫn định lượng chi tiết về "thời gian thực hiện hành vi vi phạm" và phương pháp tính "doanh thu trên thị trường liên quan".

3. Chồng chéo thẩm quyền với hơn 20 luật chuyên ngành

Nghiên cứu phát hiện sự thiếu đồng bộ nghiêm trọng giữa Luật Cạnh tranh và các đạo luật chuyên ngành (Luật Viễn thông, Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Đấu thầu, Luật Giá...). Đa phần các luật chuyên ngành không dẫn chiếu về Luật Cạnh tranh mà tự quy định thẩm quyền, cấu thành hành vi và mức xử lý riêng biệt, tạo ra xung đột thẩm quyền giữa cơ quan cạnh tranh quốc gia và các bộ quản lý chuyên ngành.

4. Bước đột phá từ Chính sách Khoan hồng và Chế tài Hình sự

Nghiên cứu làm sáng tỏ hai điểm mới mang tính cách mạng được ghi nhận trong Luật Cạnh tranh 2018 và Điều 217 Bộ luật Hình sự 2015:

• Chính sách khoan hồng (Leniency): Miễn 100% tiền phạt cho doanh nghiệp đầu tiên tự nguyện khai báo, hợp tác cung cấp chứng cứ về thỏa thuận HCCT (cartel); giảm lần lượt 60% và 40% cho doanh nghiệp thứ hai và thứ ba.
• Hình sự hóa vi phạm cạnh tranh: Quy định mức phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm (hoặc lên đến 20 năm đối với hành vi thông thầu nghiêm trọng), chuyển hóa trách nhiệm pháp lý từ pháp nhân sang cả cá nhân điều hành trực tiếp.

5. Rào cản lớn trong việc thực thi Bồi thường thiệt hại dân sự

Quyền khởi kiện dân sự yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do hành vi HCCT gây ra (điển hình như vụ kiện Vinasun kiện Grab đòi 41,2 tỷ đồng) gặp thách thức cực lớn về nghĩa vụ chứng minh mối quan hệ nhân quả và công thức giám định mức độ sụt giảm lợi nhuận thực tế do hành vi phản cạnh tranh gây ra.

---

Đóng góp khoa học và ứng dụng thực tiễn

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

1. Xác lập mô hình lý luận toàn diện: Định nghĩa và hệ thống hóa bản chất pháp lý của chế tài HCCT dưới góc độ kết hợp giữa luật công (tính trừng phạt, răn đe của chế tài hành chính, hình sự) và luật tư (tính bồi hoàn, khôi phục của chế tài dân sự).
2. Chuẩn hóa hệ thống chế tài: Phân loại rành mạch các nhóm biện pháp: xử phạt chính (cảnh cáo, phạt tiền, phạt tù), xử phạt bổ sung (tước giấy phép, tịch thu lợi nhuận bất chính) và các biện pháp khắc phục hậu quả theo hành vi (Behavioral remedies) lẫn cấu trúc (Structural remedies).

Đóng góp thực tiễn và chính sách (Policy & Practical Applications)

• Hoàn thiện văn bản dưới luật: Cung cấp cơ sở khoa học để Chính phủ xây dựng các nghị định hướng dẫn Luật Cạnh tranh 2018 về xử phạt vi phạm hành chính, xác định doanh thu thị trường liên quan và tiêu chí áp dụng chính sách khoan hồng.
• Nâng cao năng lực cơ quan quản lý: Đề xuất tái cấu trúc mô hình cơ quan cạnh tranh thống nhất (Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia), nâng cao tính độc lập, chuyên trách và thiết lập cơ chế chuyển giao hồ sơ tội phạm sang cơ quan tiến hành tố tụng hình sự.
• Hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro: Giúp cộng đồng doanh nghiệp nhận diện ranh giới giữa hợp tác kinh doanh hợp pháp và thỏa thuận hạn chế cạnh tranh vi phạm pháp luật, từ đó xây dựng quy chế tuân thủ nội bộ (Antitrust Compliance Program).

---

Đối tượng quan tâm và Giá trị mang lại

Nhóm đối tượng	Lợi ích và Giá trị ứng dụng
Nhà nghiên cứu & Giảng viên Luật	Tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp số liệu thực chứng 12 năm thực thi luật cạnh tranh tại Việt Nam, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu sinh.
Luật sư & Chuyên viên Pháp chế (In-house)	Cẩm nang định vị rủi ro pháp lý trong các giao dịch M&A (tập trung kinh tế), phân phối độc quyền, định giá bán buôn; hướng dẫn thủ tục xin miễn trừ và hưởng chính sách khoan hồng.
Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý	Căn cứ hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, giải quyết triệt để sự mâu thuẫn giữa luật cạnh tranh và luật quản lý chuyên ngành.
Cộng đồng Doanh nghiệp & Hiệp hội ngành nghề	Nhận diện rõ chế tài hình sự mới đối với cá nhân quản lý, tránh các thỏa thuận ngầm chia thị trường, ấn định giá gây thiệt hại cho xã hội.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu chỉ ra rằng hệ thống chế tài cũ (giai đoạn 2004–2017) gần như bị "vô hiệu hóa" do mức phạt quá thấp và cơ chế điều tra thiếu độc lập. Điểm mấu chốt để nâng cao hiệu lực là sự kết hợp đồng bộ giữa phạt tiền theo % doanh thu thị trường liên quan, chính sách khoan hồng và chế tài hình sự phạt tù đối với cá nhân vi phạm.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiên cứu văn bản pháp luật (Doctrinal Research) với phân tích số liệu thực tế qua 87 cuộc điều tra tiền tố tụng và phỏng vấn trực tiếp các điều tra viên cạnh tranh, bảo đảm tính thực tiễn cao chứ không dừng lại ở lý thuyết thuần túy.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ nền kinh tế không?

Có. Các nguyên lý xác định chế tài và cơ chế khắc phục hậu quả được nghiên cứu dựa trên các chuẩn mực quốc tế của OECD, UNCTAD, có khả năng áp dụng đồng bộ cho mọi ngành nghề từ viễn thông, hàng không, bảo hiểm, điện lực đến thị trường số (kinh tế nền tảng như Grab, Uber).

4. Đâu là bước tiếp theo cần triển khai từ kết quả nghiên cứu này?

Cần tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế xác định thị trường liên quan trong nền kinh tế số, tiêu chuẩn đánh giá tác động hạn chế cạnh tranh đáng kể (Substantial Lessening of Competition - SLC) và hướng dẫn chi tiết quy trình nộp đơn xin hưởng chính sách khoan hồng ẩn danh.

5. Ứng dụng thực tế cấp bách nhất đối với doanh nghiệp hiện nay là gì?

Doanh nghiệp cần ngay lập tức rà soát lại toàn bộ hợp đồng phân phối, đại lý, thỏa thuận liên minh và quy chế giá trong hiệp hội ngành nghề để loại bỏ các điều khoản thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng vị trí độc quyền, tránh rủi ro bị phạt tới 10% doanh thu hoặc xử lý hình sự lãnh đạo doanh nghiệp.

---

Kết luận (Conclusion)

Đề tài nghiên cứu khoa học "Chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật Việt Nam" do NCS. ThS. Phạm Phương Thảo chủ nhiệm là công trình học thuật xuất sắc, giải quyết thấu đáo cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn áp dụng pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam. Bằng việc phân tích sâu sắc các hạn chế của giai đoạn 2004–2017 và luận giải các điểm mới mang tính bước ngoặt của Luật Cạnh tranh 2018 cùng Bộ luật Hình sự 2015, nghiên cứu đã mở ra hướng đi rõ ràng cho công tác thực thi thể chế.

Để xây dựng một thị trường cạnh tranh thực sự tự do, bình đẳng và bảo vệ tối đa lợi ích người tiêu dùng, việc hoàn thiện hệ thống chế tài nghiêm minh, linh hoạt kết hợp với nâng cao năng lực độc lập của cơ quan cạnh tranh quốc gia là nhiệm vụ mang tính quyết định.

---

[!TIP] Khuyến nghị trích dẫn: Phạm Phương Thảo (Chủ nhiệm đề tài) (2018), Chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật Việt Nam, Báo cáo Đề tài NCKH cấp Trường mã số LH-2017-24/ĐHL-HN, Trường Đại học Luật Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

34 (v}209 (05) ~ | TRUONG DAI HOC LUAT HA NOI OKO EEE FORA DE TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HOC CAP TRUONG DE TAI CHE TAI XU LY HANH VI HAN CHE CANH TRANH THEO QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT VIET NAM Mã số: LH - 2017 - 24 /ĐHL-— HN CHỦ NHIỆM ĐÈ TÀI: NCS. PHAM PHƯƠNG THẢO Thư ký Đề tài: ThS. Trần Thị Phương Liên TRUNG TÂM THONG TIN THU VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG ĐỌC HÀ NỘI - 2018 Scanned with CamScanner NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN DE TÀI ` Chủ nhiệm đề tài: NCS.ThS Pham Phương Thảo Trường Đại học Luật Hà Nội Các tác giả chuyên đề khoa học: 1. Nguyễn Thị Vân Anh & NCS.

Pham Phuong Thao Chuyén dé 1 (Trường Đại học Luật Ha Nội) 2. Phạm Phương Thảo & ThS. Trân Thị Phuong Liên & NCS. Nguyễn Ngọc Quyên Chuyên đề 2 (Trường Đại học Luật Hà Nội) 3.

Trịnh Minh Tiên (Phòng hạn chế cạnh tranh- Cục Cạnh tranh và BV NTD) Chuyên đề 3 4. Hoàng Minh Chiến & ThS. Tong Đức Duy Chuyên đề 4 (Trường Đại học Luật Hà Nội) Scanned with CamScanner DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT HĐCT Hội đông cạnh tranh HDXLVVCT Hội đông xử ly vụ việc cạnh tranh Cục QLCT Cục Quản lý Cạnh tranh Cup Cuc Quan ly Canh tranh (Cục cạnh tranh va bảo vệ người tiêu dùng) VTTL, VTDQ Vị trí thông lĩnh, Vị trí độc quyền TTKT Tập trung kinh tê CTKLM Cạnh tranh không lành mạnh LUT Luật Cạnh tranh HCCT Hạn chê cạnh tranh USFTC Ủy ban thương mại lành mạnh Hoa Kỳ US DOJ Cục cạnh tranh — Bộ Tư pháp Hoa Kỳ JFTC Ủy ban cạnh tranh Nhật Bản Scanned with CamScanner MỤC LỤC PHAN I TONG THUAT KET QUÁ NGHIÊN CỨU CUA DE TAI “CHE TAI XU LY HANH VI HAN CHE CẠNH TRANH THEO QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT VIET NAM””.- 5-5 << se se sessessessessesersess 1 1. Phần nội dung.---¿- 2 2 £+EeEx9EE9EE2E12112171111121121111111111 1.1 Khái quát chung về hành vi han chế cạnh tranh và chế tài xử ly hành vi hạn chế cạnh tranh.

se +ESEEEEEEEEEEESE2E2E2E2EEEEE2E55555E555315 555155153 5e xe 11 2.2 Thực trang quy định pháp luật Việt Nam về chế tai xử ly hành vi han chế cạnh tTan Hh.3 Thực trạng thực thi các quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh ở Việt Nam. 2 + E+ESESEEEEEEEEEEEE+EEE+EEEEEtEtEtEtEeErrrrsrsree 41 2.4 Đánh giá thực trang quy định pháp luật Việt Nam về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh.5 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh ở Việt Nam. 62 PHAN II CÁC CHUYEN ĐÈ NGHIÊN CỨU CUA DE TÀI. 85 Chuyên đề 1 Tổng quan về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh.

85 Chuyên dé 2 Thực trạng quy định pháp luật về chế tai xử ly hành vi hạn chế cạnh tranh.‹‹-‹‹--c--ccc Cc22020202001 1111k nh kh. 133 Chuyên đề 3 Thực trạng thực thi pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh & 10 01777. 171 Chuyên đề 4 Kinh nghiệm một số quốc gia trên thé giới về chế tài xử ly hành vi hạn chế cạnh tranh và các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thi quy định pháp luật về chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh ở Việt 8n ¡n0. 203 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.---5--2-2 s2 s25: 231 PHANI TONG THUAT KET QUA NGHIEN CUU CUA DE TAI “CHE TAI XU LY HANH VI HAN CHE CANH TRANH THEO QUY DINH CUA PHAP LUAT VIET NAM” 1.

PHAN MO DAU 1.1 Tinh cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh kinh tế hội nhập ngày càng phát triển như hiện nay, cạnh tranh được thừa nhận là yếu tố đảm bảo cho việc duy tri tính năng động va hiệu quả của nền kinh tế. Pháp luật và chính sách về cạnh tranh là một trong các bộ phận quan trọng của nền tảng pháp lý cho việc hình thành nên kinh tế thị trường. Việc chuyền đổi sang nền kinh tế theo cơ chế thị trường cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận sự cạnh tranh khốc liệt trên thương trường. Trong đó có không ít những hành vi hạn chế cạnh tranh nhằm tối đa hóa lợi nhuận độc quyên, thậm chí là loại bỏ những đối thủ cạnh tranh khác.

Vì vậy chúng ta cần có sự can thiệp của nhà nước trong việc điều tiết cạnh tranh. Pháp luật cạnh tranh nói chung và pháp luật về xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh nói riêng chính là công cụ quan trọng nhất trong hệ thống chính sách điều tiết cạnh tranh của Nhà nước. Điều này cũng đòi hỏi cơ quan thực thi Luật Cạnh tranh một trách nhiệm hết sức nặng nề, đó là phát hiện điều tra xử lý triệt để các hành vi vi phạm, đảm bảo cho nền kinh tế một môi trường cạnh tranh lành mạnh công bang, bình đăng. Tuy nhiên thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý các hành vi hạn chế cạnh tranh vẫn còn nhiêu bat cập.

Luật Cạnh tranh ra đời năm 2004 nhưng dường như chưa thực sự phát huy hết hiệu quả trong đời sống. Các hành vi hạn chế cạnh tranh diễn ra khá phô biến trên thi trường nhưng chỉ có một số ít vụ việc được Cục cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng tiến hành điều tra và có biện pháp xử lý. Công tác giải quyết các vụ việc hạn chế cạnh tranh của cơ quan cạnh tranh Việt Nam còn rất nhiều bất cập thể hiện qua SỐ lượng vụ việc hạn chế cạnh tranh được tiễn hành điều tra và xử lý. Theo báo cáo thường niên năm 2017 của Cục cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng.! tính tới thời điểm này, sau hơn mười năm có hiệu lực, cơ quan cạnh tranh Việt Nam mới chính thức đưa ra kết luận xử lý đối với (08) tám vụ việc hạn chế cạnh tranh.

Trong đó có đến hai vụ việc, sau khi chuyên lên Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh thì Hội đồng đưa ra kết luận đình chỉ giải quyết vụ việc. Chỉ có hai vụ việc đưa ra được chế tài xử lý đó là vụ việc lạm dụng vị trí độc quyền trên thị trường dịch vụ cung cấp xăng dầu hàng không của Công ty xăng dầu hàng không Việt Nam Vinapco và vụ việc thỏa thuận ấn định giá dịch vụ bảo hiểm vật chất xe ô tô của mười chín (19) DN bảo hiểm Việt Nam. Liên quan đến mảng pháp luật về tập trung kinh tế, hiện nay cơ quan cạnh tranh Việt Nam cũng chưa xử lý vụ việc vi phạm nao về tập trung kinh tế bị cắm thực hiện. Các hoạt động của Cục QLCT mới chỉ tập trung vào những hoạt động hỗ trợ cạnh tranh như tổ chức hội thảo, hợp tác quốc té, phan tich cau trúc thi trường.

Ma chưa thực sự chú trong đây mạnh công tác phát hiện va điều tra xử lý các hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh. Thêm vào đó các kết luận xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh trên thực tế cũng mới chỉ dừng lại ở việc “cảnh cáo”, số tiền phạt chưa mang tính răn đe, chưa xử lý theo đúng quy định pháp luật cạnh tranh. Cụ thẻ, trong vụ việc lạm dụng vi trí độc quyền của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu hàng không Vinapco, và vụ thỏa thuận hạn chế cạnh tranh của 19 doanh nghiệp bao hiểm, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh chỉ tuyên phạt ở mức 0,025% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện hành vi vi phạm”. Trong khi đó mức xử phạt theo quy định của luật hiện thời là đến 5% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện ! Báo cáo thường niên năm 2014 của Cục quản lý cạnh tranh được công bố ngày 02/04/2015 ? Quyết định số 11/QD-HDPXL của Hội đồng Cạnh tranh ngày 14 tháng 4 năm 2009 về việc xử lý vụ Công ty xăng dâu hang không Việt Nam (Vinapco) ngừng cung cấp nhiên liệu cho công ty cô phan hàng không Jetstar Pacific Airlines hành vi vi phạm.

Do đang trong quá trình thay đổi và hoàn thiện, nên pháp luật về xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh còn nhiều hạn chế, bất cập khiến cơ quan cạnh tranh trong quá trình áp dụng luật gặp nhiều lúng túng, vướng mắc. Theo quy định hiện hành mức tiền phạt đối với hành vi vi phạm có thể được tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào của hàng hóa dịch vụ liên quan đến hành vi vi phạm trong thời gian thực hiện hành vi của từng doanh nghiệp vi phạm. Tuy nhiên, vẫn chưa có quy định hướng dẫn cu thé cách thức tính thời gian thực hiện hành vi vi phạm của các doanh nghiệp. Điều này gây khó khăn cho Cơ quan quản lý cạnh tranh và Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh trong việc xác định mức phạt tiền cụ thể đối với các doanh nghiệp vi phạm, thậm chí gây tranh cãi trong quyết định mức độ xử lý vi phạm.

Ngoải ra các hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu qua chưa phản ánh đúng mục đích răn đe, giáo dục đối với doanh nghiệp vi phạm. Chính những thiếu hụt đó, khiến việc tìm hiểu phân tích, tìm ra hướng hoàn thiện cho các quy định pháp luật về xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh trở nên cần thiết và quan trọng hơn. Mặc dù vậy, trong những nỗ lực gần đây để nhằm tăng cường khả năng thực thi luật cạnh tranh, cơ quan nhà nước có thầm quyền đã và đang từng bước xây dựng và hoàn thiện hơn nữa quy định pháp luật liên quan đến chế tài xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh. Có thé ké ra một loạt những văn bản pháp luật mới được ban hành trong thời gian qua như: Nghị định số 71/2014/NĐ-CP ban hành ngày 21/07/2014 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh; Nghị định số 07/2015/NĐ-CP ban hành ngày 16/01/2015 quy định chức năng nhiệm vụ, quyên hạn và cơ cấu tổ chức của Hội đồng cạnh tranh.

Và mới nhất là Luật Cạnh tranh năm 2018 được ban hành ngày 12/06/2018 và chính thức có hiệu lực vào 01/07/2109. Những văn bản pháp luật này chủ yếu được ban hành nhằm thay đổi các quy định về chế tài xử lý vụ việc cạnh tranh sau một thời gian dài thực thi đã bộc lộ rất nhiều hạn chê. Các diém mới tiêu biêu có thê kê đên trong các văn bản này, đó là những quy định về cách thức tính tiền phạt, mức tiền phạt đối với các hành vi vi phạm. Ngoài ra còn có các quy định pháp luật nhăm thay đổi cơ chế làm việc, cách thức phối hợp của các cơ quan cạnh tranh trong quá trình xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh.