Luận văn nghiên cứu một số loài cây nguyên liệu làm hương của đồng bào dân tộc tày tại xã tân hợp huyện văn yên tỉnh yên bái

Nghiên cứu về cây hương Yên Bái và vai trò của chúng trong văn hóa của dân tộc Tày là một lĩnh vực quan trọng, kết nối… 66 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Đặng Văn Nam
• Người hướng dẫn: TS. Trần Công Quân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Loài Cây Nguyên Liệu Làm Hương Của Đồng Bào Dân Tộc Tày Tại Xã Tân Hợp - Huyện Văn Yên - Tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.3. Những nghiên cứu về hương sử dụng trên thế giới
• 2.4. Những nghiên cứu về sử dụng hương ở Việt Nam
• 2.5. Tổng quan điều kiện TN – KT và XH khu vực nghiên cứu
• 2.5.1. Vị trí địa lý
• 2.5.2. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.5.3. Đặc điểm tài nguyên rừng khu vực nghiên cứu
• 2.5.4. Đặc điểm về dân sinh-kinh tế-xã hội
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5. Tính kế thừa
• 3.6. Chuẩn bị dụng cụ và thu thập tài liệu thứ cấp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng sử dụng 1 số loài cây rừng dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương
• 4.2. Đặc điểm của một số loài dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương
• 4.2.1. Cây Hương bài
• 4.2.1.1. Phân bố và đặc điểm hình thái
• 4.2.1.2. Kỹ thuật tạo giống và chăm sóc
• 4.2.1.3. Kỹ thuật khai thác và sử dụng để làm hương. Đặc điểm hình thái
• 4.2.1.4. Kỹ thuật nhân giống, gây trồng. Khai thác, chế biến và bảo quản
• 4.2.2. Cây thiên niên kiện (sơn thục)
• 4.2.2.1. Đặc điểm hình thái
• 4.2.2.2. Phân bố và đặc điểm sinh học
• 4.2.2.3. Cách trồng và chăm sóc
• 4.2.2.4. Kỹ thuật thu hái và sơ chế
• 4.2.2.5. Đặc điểm hình thái
• 4.2.2.6. Phân bố và đặc điểm sinh thái. Kỹ thuật chọn tạo giống, trồng và chăm sóc. Kỹ thuật khai thác sử dụng sản xuất chân hương
• 4.3. Tìm hiểu kinh nghiệm và cách chế biến, sản xuất Hương của đồng bào dân tộc Tày tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.4. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong việc sản xuất Hương của địa phương
• 4.5. Đề xuất giải pháp quản lý phát triển và sử dụng hợp lý tập đoàn cây rừng dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương của dân tộc Tày tại địa phương
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cây Hương Yên Bái Dân Tộc Tày

Nghiên cứu về cây hương Yên Bái và vai trò của chúng trong văn hóa của dân tộc Tày là một lĩnh vực quan trọng, kết nối giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương. Nguyên liệu làm hương dân tộc Tày không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là một phần di sản văn hóa cần được gìn giữ. Việc nghiên cứu này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị của các loài cây bản địa Yên Bái, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý và phát triển bền vững. Theo nghiên cứu, lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đóng vai trò quan trọng trong kinh tế xã hội và đa dạng sinh học của rừng, tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết về chúng đã hạn chế giá trị kinh tế. Nghiên cứu này tập trung vào việc nâng cao nhận thức về LSNG để quản lý, khai thác, sử dụng, chế biến, tiêu thụ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cây Hương Trong Văn Hóa Tày

Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa làm hương dân tộc Tày không chỉ về mặt kinh tế mà còn về mặt tâm linh và xã hội. Hương không chỉ là một sản phẩm thương mại mà còn là một phần không thể thiếu trong các nghi lễ, cúng bái của người Tày. Việc bảo tồn và phát huy nghề làm hương truyền thống góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc. Quy trình làm hương truyền thống Tày được truyền từ đời này sang đời khác, thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên.

1.2. Giá Trị Kinh Tế Của Cây Hương Đối Với Cộng Đồng

Nghiên cứu này cũng xem xét giá trị kinh tế của cây có giá trị kinh tế Yên Bái đối với cộng đồng địa phương. Việc trồng và chế biến cây hương tự nhiên tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình, góp phần giảm nghèo và cải thiện đời sống. Phát triển kinh tế từ cây hương cần đi đôi với bảo tồn tài nguyên và bảo vệ môi trường để đảm bảo tính bền vững.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Cây Hương Tại Yên Bái

Việc nghiên cứu cây hương Yên Bái đối mặt với nhiều thách thức, từ việc xác định chính xác các loài cây được sử dụng, đến việc đánh giá tác động của việc khai thác đến môi trường. Sự thiếu hụt thông tin về đặc tính sinh học và sinh thái của các loài cây bản địa Yên Bái cũng là một trở ngại lớn. Ngoài ra, việc bảo tồn cây hương Yên Bái cũng gặp khó khăn do áp lực từ việc khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này, đảm bảo sự phát triển bền vững của nghề làm hương.

2.1. Khó Khăn Trong Xác Định Loài Cây Nguyên Liệu

Một trong những khó khăn chính là việc xác định chính xác các loài cây nguyên liệu làm hương dân tộc Tày. Do kinh nghiệm truyền miệng và kiến thức bản địa không phải lúc nào cũng được ghi chép đầy đủ, việc xác định tên khoa học và đặc tính của các loài cây này đòi hỏi sự phối hợp giữa các nhà khoa học và người dân địa phương. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu về thực vật học để giải quyết vấn đề này.

2.2. Áp Lực Khai Thác Và Suy Thoái Tài Nguyên Rừng

Việc khai thác quá mức cây hương và các loài cây thuốc dân tộc Tày khác đang gây ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Tình trạng suy thoái rừng không chỉ ảnh hưởng đến nguồn cung cấp nguyên liệu mà còn đe dọa đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ và các chương trình phục hồi rừng để bảo vệ tài nguyên này.

2.3. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Đặc Tính Sinh Học Của Cây

Sự thiếu hụt các nghiên cứu khoa học về đặc tính sinh học, sinh thái của các loài cây hương gây khó khăn cho việc xây dựng các quy trình trồng, chăm sóc và khai thác bền vững. Cần có các nghiên cứu về khả năng tái sinh, tốc độ sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của cây hương để đưa ra các giải pháp phù hợp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cây Hương Yên Bái Hiệu Quả

Nghiên cứu về cây hương Yên Bái đòi hỏi sự kết hợp giữa các phương pháp khoa học và kiến thức bản địa. Việc thu thập thông tin từ người dân địa phương, kết hợp với phân tích mẫu vật và dữ liệu khoa học, giúp chúng ta có được cái nhìn toàn diện về các loài cây hương và vai trò của chúng trong đời sống của cộng đồng. Các phương pháp nghiên cứu cần đảm bảo tính chính xác, khách quan và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần có sự tham gia của các nhà khoa học, cán bộ địa phương và người dân để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của nghiên cứu.

3.1. Thu Thập Thông Tin Từ Kiến Thức Bản Địa

Việc thu thập thông tin từ kiến thức bản địa của người dân là một phần quan trọng của nghiên cứu. Người dân địa phương có kinh nghiệm lâu đời trong việc sử dụng và quản lý cây hương, và kiến thức của họ có thể cung cấp những thông tin quý giá về đặc tính, công dụng và cách bảo tồn các loài cây này. Cần có các phương pháp phỏng vấn, thảo luận nhóm và điều tra thực địa để thu thập thông tin một cách hiệu quả.

3.2. Phân Tích Mẫu Vật Và Dữ Liệu Khoa Học

Việc phân tích mẫu vật và dữ liệu khoa học giúp chúng ta xác định chính xác các loài cây hương và đánh giá các đặc tính của chúng. Các phương pháp phân tích có thể bao gồm phân tích hình thái, phân tích hóa học và phân tích di truyền. Dữ liệu khoa học cần được thu thập và xử lý một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và tin cậy.

3.3. Đánh Giá Tác Động Môi Trường Và Kinh Tế Xã Hội

Nghiên cứu cần đánh giá tác động của việc khai thác và sử dụng cây hương đến môi trường và kinh tế xã hội của địa phương. Việc đánh giá này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các lợi ích và rủi ro của nghề làm hương, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý và phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển Cây Hương Yên Bái

Kết quả nghiên cứu về cây hương Yên Bái có thể được ứng dụng để phát triển các mô hình sản xuất bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống của người dân địa phương. Việc xây dựng các chuỗi giá trị cây hương từ khâu trồng, chế biến đến tiêu thụ, giúp tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển cây hương.

4.1. Xây Dựng Mô Hình Sản Xuất Cây Hương Bền Vững

Việc xây dựng các mô hình sản xuất cây hương bền vững là một trong những ứng dụng quan trọng của nghiên cứu. Các mô hình này cần đảm bảo tính kinh tế, xã hội và môi trường, và phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các yếu tố cần xem xét bao gồm lựa chọn giống cây phù hợp, kỹ thuật trồng và chăm sóc, quản lý dịch hại và khai thác bền vững.

4.2. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Cây Hương

Việc phát triển chuỗi giá trị cây hương từ khâu trồng, chế biến đến tiêu thụ giúp tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Chuỗi giá trị cần được xây dựng một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan, từ người trồng đến người tiêu dùng.

4.3. Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa

Việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị văn hóa là một phần quan trọng của ứng dụng nghiên cứu. Các hoạt động bảo tồn cần được thực hiện một cách chủ động và có sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về giá trị của cây hương và văn hóa truyền thống.

V. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Cây Hương Yên Bái

Nghiên cứu về cây hương Yên Bái là một lĩnh vực quan trọng và đầy tiềm năng. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để phát triển kinh tế địa phương, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị văn hóa. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ các cấp chính quyền, các tổ chức khoa học và cộng đồng để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của các hoạt động nghiên cứu và phát triển. Hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc giải quyết các thách thức còn tồn tại và khai thác tối đa tiềm năng của cây hương.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã xác định được một số loài cây hương quan trọng tại Yên Bái, đánh giá tác động của việc khai thác và sử dụng cây hương đến môi trường và kinh tế xã hội, và đề xuất các giải pháp quản lý và phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng lớn của cây hương trong việc phát triển kinh tế địa phương và bảo tồn đa dạng sinh học.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc giải quyết các thách thức còn tồn tại, như xác định chính xác các loài cây hương, đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và phát triển các mô hình sản xuất bền vững. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về thị trường và chuỗi giá trị cây hương để đảm bảo tính cạnh tranh và bền vững của sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) giữ vai trò thiết yếu đối với đời sống kinh tế - xã hội của cộng đồng các dân tộc miền núi, đồng thời đóng góp trực tiếp vào việc duy trì tính đa dạng sinh học và sự ổn định của hệ sinh thái rừng nhiệt đới. Tuy nhiên, sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên cùng với nhận thức hạn chế về đặc tính sinh học, kỹ thuật khai thác và công nghệ chế biến đã làm xói mòn nguồn tài nguyên này. Tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, nghề làm hương truyền thống của đồng bào dân tộc Tày là một tập quán gắn liền với đời sống tâm linh và văn hóa bản địa. Nguồn nguyên liệu sản xuất hương hoàn toàn dựa vào các loài cây rừng có mủ, nhựa và tinh dầu thơm tự nhiên sẵn có tại địa phương. Nhằm đánh giá thực trạng khai thác, hệ thống hóa tri thức bản địa và đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phát triển bền vững nguồn cây nguyên liệu, đề tài khóa luận đã được triển khai.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể theo văn bản:

1. Xác định được các loài cây trong tự nhiên có thể làm hương tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái.
2. Tìm hiểu được đặc tính sinh thái, sinh vật học và các chất có trong hương.
3. Đề xuất một số giải pháp phát triển và bảo tồn các loài cây nguyên liệu làm hương tại khu vực nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Một số loài cây rừng dùng làm nguyên liệu để sản xuất hương (gồm cây quế, cây hương bài, cây thiên niên kiện và cây tre làm chân hương) cùng kinh nghiệm chế biến của đồng bào dân tộc Tày.
• Phạm vi không gian: Xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái với diện tích tự nhiên 16.098,00 ha; trong đó diện tích đất lâm nghiệp là 13.452,94 ha (chiếm 83,56% diện tích tự nhiên của xã).
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập số liệu và điều tra thực địa từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tài liệu định hướng:

• Các tiếp cận quốc tế về quản lý và phát triển lâm sản ngoài gỗ: Định hướng phân tích lâm sản thương mại của Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế (CIFOR); phương pháp nâng cao chất lượng cây rừng tiềm năng của Trung tâm Quốc tế về Nông Lâm kết hợp (ICRAF); phương pháp luận tiếp cận "từ sản xuất đến hệ thống tiêu thụ" gắn liên kết bảo tồn với sinh kế cộng đồng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Trung tâm Đào tạo Vùng Lâm nghiệp Cộng đồng (RECOFTC).
• Chính sách và chiến lược quốc gia: Chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020 (định hướng xuất khẩu lâm sản đạt trên 7,8 tỷ USD, trong đó lâm sản ngoài gỗ đạt 0,8 tỷ USD, chiếm trên 20% tổng giá trị sản xuất lâm nghiệp và thu hút khoảng 1,5 triệu lao động). Số liệu thống kê từ Dự án Lâm sản ngoài gỗ Việt Nam ghi nhận 12.000 loài thực vật; trong đó có 76 loài cho nhựa thơm, 260 loài cho tinh dầu và 1.498 loài cây thuốc.
• Cơ sở văn hóa tín ngưỡng: Quan niệm Phật giáo về dâng hương thông qua Ngũ phần hương (Giới hương, Định hương, Huệ hương, Giải thoát hương, Giải thoát tri kiến hương) và triết lý Tam tài (Thiên - Địa - Nhân).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và thu thập dữ liệu:

• Phương pháp điều tra kiến thức bản địa: Phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu câu hỏi bán cấu trúc đối với 30 chủ hộ dân tộc Tày tại 5 thôn bản thuộc xã Tân Hợp, nhằm ghi nhận tên địa phương, bộ phận sử dụng, mùa thu hái, môi trường sống (tự nhiên hay trồng) và quy trình chế biến hương truyền thống.
• Phương pháp điều tra lâm học: Thiết lập ô tiêu chuẩn (OTC) điều tra thực địa kiểm kê tổng số 231 cá thể cây gỗ, tái sinh để xác định danh lục thành phần loài và tính toán mức độ xuất hiện tương đối của từng loài cây trong thảm thực vật bản địa.
• Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp và kế thừa: Kế thừa dữ liệu khí tượng thủy văn từ Trạm Khí tượng Thủy văn huyện Văn Yên; Báo cáo diễn biến rừng năm 2010 của xã Tân Hợp; các tư liệu thống kê kinh tế - xã hội, dân số học từ Ủy ban nhân dân xã Tân Hợp.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật vai trò kinh tế, văn hóa của các loài cây cho hương thơm trong thói quen sinh hoạt và nghi lễ truyền thống của người Việt Nam. Đặt vấn đề suy thoái tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại các vùng miền núi phía Bắc, từ đó xác lập mục đích nghiên cứu nhằm bảo tồn nghề thủ công truyền thống của người Tày, tạo sinh kế tăng thu nhập và góp phần bảo tồn đa dạng sinh học tại chỗ. Xác định rõ nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp tiếp cận học tập gắn với thực tiễn sản xuất lâm nghiệp của sinh viên.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

• Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam: Khái quát lịch sử sử dụng hương nhang từ Ấn Độ cổ đại (khoảng 3700 TCN), Ai Cập cổ đại đến Trung Quốc, Nhật Bản; trích dẫn các tài liệu cổ sử Việt Nam như Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn và Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính về nguồn gốc phong tục đốt hương lễ bái.
• Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu: Xã Tân Hợp nằm trong vùng cánh cung An Thịnh, địa hình chia cắt mạnh với độ dốc trung bình 20 - 35°, độ cao trung bình 600 m (đỉnh cao nhất là Đông Triển cao 1.225 m, nơi thấp nhất là Đá Mốc cao 100 m). Đất đai chủ yếu là Feralit nâu vàng phát triển trên đá phiến thạch sét và đất nâu xám trên đá vôi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình 18 - 20°C (mùa đông có sương muối nhiệt độ hạ xuống -3°C), lượng mưa trung bình 820 - 1.000 mm/năm, độ ẩm trung bình 84%.
• Tài nguyên rừng và dân sinh - kinh tế: Tổng diện tích rừng của xã năm 2010 là 5.440,87 ha; trong đó rừng tự nhiên chiếm 4.945,35 ha (89,99% diện tích rừng, phần lớn là trạng thái IIa tái sinh phục hồi sau nương rẫy với 2.911,02 ha; trạng thái IIIa nghèo kiệt chỉ còn 189,33 ha). Rừng trồng keo đạt 494,52 ha (10,01%). Xã có 623 hộ với 3.075 nhân khẩu thuộc 4 dân tộc: Kinh (48,0%), Tày (38,5%), Dao (7,5%), Nùng (6,0%). Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 44%.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này quy định cụ thể các đối tượng nghiên cứu thực vật gồm Quế, Hương bài, Thiên niên kiện và Tre; nội dung khảo sát hiện trạng sử dụng, đặc điểm sinh học, quy trình kỹ thuật gieo ươm, trồng trọt, khai thác, sơ chế và giải pháp quản lý; đồng thời mô tả phương pháp phỏng vấn 30 hộ dân Tày kết hợp xử lý dữ liệu ô tiêu chuẩn kiểm kê tài nguyên.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Đánh giá kiến thức bản địa: Khảo sát 30 hộ dân người Tày (độ tuổi trung bình 52 tuổi, khoảng tuổi từ 35 đến 68) cho thấy 100% người được phỏng vấn đều nhận biết và sử dụng Quế, Hương bài, Thiên niên kiện làm nguyên liệu tạo mùi thơm và bột hương; cây Tre được khai thác để vót chân tăm hương.
• Đánh giá lâm phần qua ô tiêu chuẩn (OTC): Ghi nhận 231 cá thể thuộc 27 loài cây gỗ, cây bụi, thân thảo khác nhau. Tre có tần suất xuất hiện cao nhất (21 cá thể, chiếm 9,09%), tiếp theo là Thẩu tấu (6,49%), Quế và Bồ đề (cùng đạt 5,62%), Sung rừng (4,76%), Hương bài và Gáo (cùng đạt 4,33%), Thiên niên kiện đạt 1,30%.

Tên phổ thông	Tên địa phương (tiếng Tày)	Tên khoa học	Bộ phận sử dụng làm hương
Quế	Mạy Que	Cinnamomum cassia BL.	Vỏ thân, vỏ cành, ngọn, lá
Hương bài	Mạy hương	Dianella ensifolia DC.	Thân rễ, rễ chùm
Thiên niên kiện	Mạy sơn thục	Homalomena occulta L. Schott	Thân rễ (củ già)
Tre	Mạy te	Không nêu chi tiết danh pháp	Thân cây (chẻ tăm chân hương)

• Đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng các loài cây hương liệu:
  • Cây Hương bài (Dianella ensifolia DC.): Cây thân thảo sống dai, cao 0,4 - 1 m, lá dạng nan quạt. Rễ chùm phát triển thẳng và cắm sâu 3 - 4 m sau 2 năm. Hoa trổ từ tháng 6 đến tháng 11, quả mọng đường kính 8 - 9 mm màu đỏ tía sẫm hoặc xanh đen chứa 1 - 3 hạt. Tạo giống bằng 3 phương pháp: hạt (ít dùng), tách hom gốc, hoặc giâm hom cành (lấy đoạn thân cách gốc 10 cm có 2 - 3 mắt, xử lý chất kích thích ra rễ IBA nồng độ 0,02% trong 30 giây rồi giâm 40 - 50 ngày). Trồng vụ xuân (tháng 2 - 3) hoặc vụ thu (tháng 9 - 10) với mật độ 60.000 cây/ha; bón lót 3 - 5 tấn phân chuồng hoai và 200 kg NPK/ha. Thu hoạch rễ vào tháng 12 vụ xuân hoặc cuối năm sau; rễ rửa sạch, phơi khô, giã mịn bằng cối đá làm "bột áo" bao ngoài que hương.
  • Cây Quế (Cinnamomum cassia BL., họ Lauraceae): Cây thân gỗ cao trên 15 m, đường kính ngang ngực đạt 40 cm. Tinh dầu chứa 70 - 90% Aldehyd Cinamic, hàm lượng trong vỏ đạt 4 - 5%. Phân biệt quế lá to (vỏ mỏng, ít dầu) và quế lá nhỏ (chiếm 5 - 10%, vỏ dày, hàm lượng dầu cao). Nhân giống bằng hạt từ cây mẹ 15 - 25 tuổi, tỷ lệ nảy mầm tươi đạt 80 - 90%. Trồng xen sắn trong 3 năm đầu (mật độ sắn 5.000 - 7.000 cây/ha) nhằm che bóng (độ tàn che 0,5 - 0,7). Tỉa thưa lần 1 ở tuổi 7 - 8 (tỉa 2.500 cây/ha từ mật độ 5.000 cây/ha ban đầu, thu 5 - 6 tấn nguyên liệu/ha); tỉa thưa lần 2 ở tuổi 15 - 16 (giữ lại 1.250 cây/ha). Khai thác trắng ở tuổi 14 - 15 (gỗ nhỏ, quế loại II) hoặc 25 - 30 năm (quế loại I, đạt 12 - 16 kg vỏ khô/cây, năng suất 4,5 tấn vỏ khô/ha). Phân cấp vỏ quế theo vị trí thu hái: quế hạ căn (cách gốc 20 - 40 cm đến 1,2 m), quế thượng châu (từ 1,2 m đến phân cành cấp 1, chất lượng tốt nhất), quế thượng biểu (vỏ cành to), quế chi (vỏ cành nhỏ).
  • Cây Thiên niên kiện (Homalomena occulta L. Schott, họ Araceae): Cây thảo sống lâu năm, thân rễ mập đường kính 1 - 2 cm có tinh dầu thơm. Thân rễ khô kiệt chứa 0,8 - 1% tinh dầu, thành phần chính gồm khoảng 40% l-linalol, terpineol, 2% este, sabinen, limonen, a-terpinen, acetaldehyt, aldehyd propionic. Cây mọc hoang ven suối ẩm. Kỹ thuật trồng bằng đoạn thân ngầm già (củ già) với mật độ 4 gốc/m². Thu hái vào mùa thu đông, cạo sạch vỏ ngoài, chặt đoạn phơi hoặc sấy khô làm bột hương và dược liệu chữa phong tê thấp.

Phần 5: Kết luận, tồn tại, kiến nghị

Tác giả tổng kết tiềm năng nguồn nguyên liệu làm hương bản địa của người Tày tại Tân Hợp, nhận diện các khó khăn về thị trường tiêu thụ nhỏ lẻ, hạ tầng giao thông cách trở và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nông lâm kết hợp, mở rộng vườn ươm giống bản địa nhằm chuyển đổi sinh kế giảm nghèo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả điều tra thực nghiệm:

• Đã xác định được danh mục cây nguyên liệu làm hương truyền thống tại xã Tân Hợp gồm 3 loài chính cung cấp bột thơm và hương liệu (Cinnamomum cassia, Dianella ensifolia, Homalomena occulta) cùng 1 loài cung cấp vật liệu làm chân hương (Tre).
• Kết quả kiểm kê tại 1 ô tiêu chuẩn (OTC) với quy mô 231 cá thể cây rừng cho thấy sự phân bố thực tế của các loài trong sinh cảnh:

STT	Tên địa phương	Tên phổ thông	Số lượng cá thể	Tỷ lệ xuất hiện (%)
1	Mạy te	Tre	21	9,09
2	Mạy ngăm	Thẩu tấu	15	6,49
3	Mạy Que	Quế	13	5,62
4	Đa đăm	Bồ đề	13	5,62
5	Mạy đứa	Sung rừng	11	4,76
6	Mạy hương	Hương bài	10	4,33
7	Cảng rào	Gáo	10	4,33
8	Mạy phát	Nhội	8	3,46
9	Đưa cáy	Thành ngạnh	8	3,46
...	...	...	...	...
25	Mạy sơn thục	Thiên niên kiện	3	1,30
27	Cai liệng	Núc nác	2	0,86
Tổng	27 loài	Toàn ô tiêu chuẩn	231	100,00

Giải pháp và đóng góp của đề tài:

• Giải pháp kỹ thuật: Chuẩn hóa quy trình nhân giống vô tính đối với Hương bài bằng cách giâm hom xử lý IBA 0,02%; quy trình trồng thâm canh quế kết hợp che bóng bằng cây sắn trong chu kỳ 3 năm đầu; kỹ thuật tỉa thưa ngược quy chuẩn thông thường đối với quế (chặt tỉa cây to, tán rậm để nhường không gian dinh dưỡng cho cây bị chèn ép sinh trưởng tốt hơn).
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận đã hệ thống hóa tri thức dân gian của đồng bào dân tộc Tày về việc khai thác và chế biến lâm sản ngoài gỗ làm hương; cung cấp dữ liệu cơ sở về đặc điểm hình thái, sinh thái học và kỹ thuật khai thác các loài cây thơm bản địa, làm căn cứ định hướng quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế hộ tại huyện Văn Yên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi điều tra lâm học thực địa mới chỉ dừng lại ở 1 ô tiêu chuẩn (OTC) và phỏng vấn 30 hộ dân trong phạm vi một xã, chưa mở rộng đối chứng sang các xã lân cận có nghề làm hương của các dân tộc khác như Dao hay Nùng.
• Thời gian nghiên cứu ngắn (từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014) nên chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất tinh dầu qua các mùa khác nhau trong năm.
• Chưa thực hiện các phân tích hóa nghiệm định lượng độc lập trong phòng thí nghiệm đối với chất lượng khói hương và tỷ lệ phối trộn tối ưu giữa các thành phần nguyên liệu.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi thiết lập ô tiêu chuẩn điều tra sang các vùng sinh cảnh rừng tự nhiên khác nhau tại huyện Văn Yên.
• Phân tích sâu thành phần hóa học của khói hương khi đốt để xác định các chỉ tiêu an toàn môi trường và sức khỏe.
• Xây dựng mô hình thử nghiệm nông lâm kết hợp trồng xen Hương bài, Thiên niên kiện dưới tán rừng Quế theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Phát triển nông thôn; cán bộ khuyến nông, lâm nghiệp tại các địa phương miền núi phía Bắc; các nhà nghiên cứu về dân tộc thực vật học (ethnobotany) và lâm sản ngoài gỗ.
• Các nội dung có giá trị ứng dụng cao:
  • Hướng dẫn kỹ thuật nhân giống cây Hương bài bằng hom thân xử lý hóa chất kích thích ra rễ IBA và kỹ thuật tách gốc.
  • Hướng dẫn kỹ thuật lâm sinh trồng quế theo phương thức nông lâm kết hợp xen sắn cùng quy chuẩn phân loại 4 phẩm cấp vỏ quế (hạ căn, thượng châu, thượng biểu, quế chi) theo kinh nghiệm thương mại và y học cổ truyền.
  • Phương pháp tích hợp phỏng vấn xã hội học nông thôn với điều tra ô tiêu chuẩn thực địa trong đánh giá tài nguyên thực vật bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Đồng bào dân tộc Tày tại xã Tân Hợp sử dụng những loài cây rừng bản địa nào để sản xuất một nén hương hoàn chỉnh? Đồng bào sử dụng 4 loài cây chính: rễ cây Hương bài sau khi phơi khô, giã nhỏ và rây mịn được dùng làm "bột áo" bao bên ngoài nén hương; vỏ và lá cây Quế được nghiền thành bột tạo mùi thơm chính; thân rễ cây Thiên niên kiện khô được xay mịn bổ sung tạo hương thơm thảo mộc và dược tính; cây Tre được dùng làm nguyên liệu chẻ nhỏ để vót chân tăm hương.

Kỹ thuật nhân giống cây Hương bài bằng phương pháp giâm hom được khóa luận mô tả ra sao? Tác giả hướng dẫn sau khi thu hoạch rễ, lấy đoạn thân từ cách gốc 10 cm trở lên, cắt hom đảm bảo có 2 - 3 mắt và không bị dập nát (mỗi cây chỉ lấy 3 - 4 hom). Nhúng hom vào thuốc kích thích ra rễ IBA nồng độ 0,02% trong 30 giây rồi đem giâm ở vườn ươm; sau 40 - 50 ngày chăm sóc thì bứng đem trồng ngoài thực địa.

Cây Quế trồng tại Yên Bái có đặc điểm tỉa thưa và khai thác khác biệt như thế nào so với kỹ thuật tỉa thưa rừng thông thường? Trong quá trình tỉa thưa rừng quế ở tuổi 7 - 8 hoặc 15 - 16, người trồng không chặt cây bị chèn ép và tụt tán như quy chuẩn rừng thông thường, mà tiến hành chặt các cây quế to, tán rậm để giải phóng không gian dinh dưỡng và ánh sáng cho các cây bị chèn ép. Sau 2 - 3 năm, các cây bị chèn ép sẽ phục hồi và sinh trưởng tốt.

Hàm lượng và thành phần tinh dầu có trong thân rễ cây Thiên niên kiện được tác giả ghi nhận ở mức nào? Trong thân rễ cây Thiên niên kiện có chứa khoảng 0,8 - 1% tinh dầu tính theo khối lượng rễ khô kiệt. Tinh dầu có màu vàng nhạt, mùi thơm dễ chịu, thành phần gồm khoảng 40% l-linalol, một lượng nhỏ terpineol và khoảng 2% este, cùng các hoạt chất sabinen, limonen, a-terpinen, acetaldehyt và aldehyd propionic.

Tỷ lệ hộ nghèo và cơ cấu thành phần dân tộc tại địa bàn nghiên cứu xã Tân Hợp được ghi nhận như thế nào? Xã Tân Hợp có 623 hộ với 3.075 nhân khẩu, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 44%. Cơ cấu dân số gồm 4 dân tộc: dân tộc Kinh chiếm 48,0% (1.476 người), dân tộc Tày chiếm 38,5% (1.184 người), dân tộc Dao chiếm 7,5% (231 người) và dân tộc Nùng chiếm 6,0% (184 người).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Văn Nam đã phản ánh trung thực thực trạng khai thác lâm sản ngoài gỗ phục vụ nghề làm hương truyền thống của đồng bào dân tộc Tày tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Công trình đã xác định rõ vai trò của 4 loài thực vật bản địa chủ đạo gồm Quế, Hương bài, Thiên niên kiện và Tre thông qua điều tra kiến thức 30 hộ dân và khảo sát kiểm kê 1 ô tiêu chuẩn 231 cây. Các dữ liệu về quy trình giâm hom, mật độ gây trồng, chu kỳ tỉa thưa và phân loại sản phẩm trong văn bản cung cấp cơ sở thực tiễn hữu ích cho công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển sinh kế miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) bao gồm những sản phẩm không phải gỗ có nguồn gốc sinh vật được khai thác từ rừng tự nhiên, rừng trồng, và có nhiều giá trị sử dụng Lâm sản ngoài gỗ không những góp phần quan trọng về kinh tế xã hội mà còn có giá trị lớn đối với sự giàu có của hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học của rừng. Đã từ lâu, lâm sản ngoài gỗ được sử dụng đa mục đích trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như làm dược liệu, hương nhang, đồ trang sức, đồ gia dụng, hàng thủ công mỹ nghệ, thực phẩm…, do vậy chúng đóng vai trò hết sức quan trọng trong đời sống của nhân dân. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết về đặc tính và công dụng của các loại lâm sản ngoài gỗ đã hạn chế nhiều giá trị kinh tế của chúng. Hơn nữa, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà một số loại lâm sản ngoài gỗ đang bị cạn kiệt cùng với sự suy thoái của rừng.

Như vậy, vấn đề đặt ra là phải nâng cao hiểu biết về lâm sản ngoài gỗ để quản lý, khai thác, sử dụng, chế biến, tiêu thụ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên quí giá này. Nhiều loại lâm sản ngoài gỗ đã trở thành nguyên liệu quan trọng cho các ngành công nghiệp, được chế biến và sản xuất ra hàng loạt các sản phẩm thủ công mỹ nghệ như: song, mây, tre nứa… Sản xuất hương nhang như: hương bài, quế, thiên niên kiện … Trong tự nhiên có rất nhiều loại cây rừng có mủ thơm và có mùi đặc trưng, do đó đã được con người từ đời xa xưa đến nay sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, trong đó có nghề làm hương (nhang). Đó là một nghề tạo ra sản phẩm được sử dụng rất rộng rãi, phổ biến trong đời sống người dân mà không gì thay thế được. Đặc biệt trong những ngày Tết, nhang càng được đốt nhiều hơn.

Vì ngày Tết có nhiều việc cúng kiếng: nào cúng đất 10 trời, cúng tổ tiên ông bà, cúng ông Táo… Và cây nhang trở thành vật không thể thiếu trong những ngày này. Những sợi khói nhang cuộn tròn, rồi phảng phất bay đi để lại mùi hương thoang thoảng, dịu dàng như một sợi dây thiêng liêng gắn kết cuộc sống con người với đất trời, là cầu nối giữa con người ở trần gian với thần thánh, ông bà, tổ tiên đang ở cõi vĩnh hằng. Khói nhang ngày Tết là nét đẹp văn hóa truyền thống không thể thiếu trong các dịp lễ của Phật giáo, hoặc các dịp chạp giỗ, lễ Tết, đám ma. Có thể khẳng định, nhang đã len lỏi vào tận hang cùng ngõ ngách của đời sống và có một vị trí quan trọng trong cuộc sống của người Việt Nam.

Cây nhang, nén hương như chiếc cầu nối thiêng liêng giữa con người với cõi tâm linh, trời đất, thậm chí còn lan rộng đến một số nước ở châu Á và cộng đồng người Việt sống ở châu Âu cũng như toàn thế giới. Những ngày cuối năm, các gia đình khi đi mua sắm các thứ lễ vật để chuẩn bị cho ngày Tết, hầu như ai cũng mua những hộp nhang, hương thơm về cúng Phật, cúng ông bà Tổ tiên của mình. Khi vào thời khắc giao thừa, lúc giao hòa giữa năm cũ và năm mới, giữa trời và đất. Cả dân tộc Việt Nam đón chào hân hoan, cầu mong gia đạo bình an, đời sống thịnh vượng hạnh phúc và một năm làm ăn phát tài phát lộc.

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại hương được người dân sử dụng có nguồn gốc khác nhau, với nguyên liệu tạo ra đặc trưng của từng vùng, miền mà tạo ra mùi hương khói riêng biệt, được người dân ở đó và các khu vực xung quanh ưa chuộng, tin dùng tạo nên một thói quen sử dụng những sản phẩm chính nơi họ tạo ra. Vì vậy, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số loài cây nguyên liệu làm hương của đồng bào dân tộc Tày tại xã Tân Hợp - huyện Văn Yên - tỉnh Yên Bái” nhằm nghiên cứu và bảo vệ nghề làm 11 hương, giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Tày tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên , tỉnh Yên Bái. Mục đích nghiên cứu Nhằm nghiên cứu các loài cây có thể làm hương tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái làm cơ sở khoa học đánh giá thực trạng sản xuất từ nguyên liệu sẵn có ở địa phương, đề xuất các giải pháp phát triển nhằm nâng cao chất lượng hương. Góp phần giải quyết công ăn việc làm, nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo cho người dân, tận dụng nguồn lực, tiềm năng tại chỗ và góp phần bảo tồn được đa dạng sinh học.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Xác định được các loài cây trong tự nhiên có thể làm hương tại xã Tân Hợp, huyện Văn Yên,tỉnh Yên Bái. - Tìm hiểu được đặc tính sinh thái, sinh vật học và các chất có trong hương. - Đề xuất một số giải pháp phát triển và bảo tồn các loài cây nguyên liệu làm hương tại khu vực ngiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Góp phần củng cố phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên, giúp sinh viên vận dụng những kiến thức đã học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất một cách có hiệu quả. - Giúp bản thân tôi có thêm kinh nghiệm trong việc giao tiếp cộng đồng, làm việc với người dân, vận dụng kiến thức được học để đi điều tra, thu thập, xử lí số liệu và viết báo cáo một cách chính xác, hiệu quả. Ý nghĩa thực tiễn Góp phần giữ gìn và phát huy được nghề truyền thống có từ lâu đời ở địa phương, tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân. Bảo tồn đa dạng sinh học, các cây nguyên liệu bản địa quý, có giá trị.

12 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Thấy được vai trò của lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đối với các nước đang phát triển nhất là các nước vùng nhiệt đới, nhiều tổ chức quốc tế đã tiến hành nhiều dự án nhằm làm rõ vai trò của LSNG, các chính sách liên quan. Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp đặt tại Indonesia (CIFOR) đã chú trọng nhiều về LSNG. Trung tâm đã đề ra phương pháp phân tích với lâm sản thương mại thế giới.

Trung tâm quốc tế về nông lâm kết hợp (ICRAF) đã và đang thực hiện làm thế nào để sản xuất, nâng cao chất lượng của cây rừng có nhiều tiềm năng. Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) và trung tâm đào tạo vùng lâm nghiệp cộng đồng (RECOFTC) cũng có nhiều nghiên cứu về LSNG trong đó cách tiếp cận về phương pháp luận về “từ sản xuất đến hệ thống tiêu thụ” coi nhiệm vụ của rừng là sản xuất cần thiết cho cung cấp bền vững, phân phối thu nhập, đảm bảo thị trường và chính sách thị trường định chế. Trên thế giới cộng đồng quốc tế, có nhiều nghiên cứu nhằm nỗ lực làm thay đổi tài nguyên rừng vào đầu những năm 1980. Một chiến lược bảo tồn mới được hình thành và khẳng định tính ưu việt của nó.

Đó là liên kết quản lý bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia với các họat động sinh kế của các cộng đồng địa phương, cần thiết có sự tham gia bình đẳng của các cộng đồng, trên cơ sở tôn trọng nền văn hóa trong quá trình xây dựng các quyết định. Một dự án đã được thử nghiệm với tên gọi: “ quản lý rừng bền vững thông qua sự cộng tác” thực hiện tại Pu kheio Wildife Santuary, Tỉnh Chaiyaphum ở miền Đông Bắc Thái Lan. Kết quả chỉ rằng “Điều căn bản để quản lý bền vững tài nguyên 13 là phải thu hút sự tham gia của các bên liên quan và đặc biệt là bao gồm cả phát triển cộng đồng địa phương bằng các họat động thu nhập của họ”. LSNG không những góp phần quan trọng về kinh tế xã hội mà còn có giá trị lớn đối với sự giàu có của hệ sinh thái và sự đa dạng sinh học của rừng.

Đã từ lâu, LSNG được sử dụng đa mục đích trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như làm dược liệu, đồ trang sức, đồ gia dụng, hàng thủ công mỹ nghệ, thực phẩm…, do vậy chúng đóng vai trò hết sức quan trọng trong đời sống của nhân dân. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết về đặc tính và công dụng của các loại LSNG đã hạn chế nhiều giá trị kinh tế của chúng. Hơn nữa, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà một số LSNG đang bị cạn kiệt cùng với sự suy thoái của rừng. Như vậy, vấn đề đặt ra là phải nâng cao hiểu biết về lâm sản ngoài gỗ để quản lý, khai thác, sử dụng, chế biến, tiêu thụ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên quí giá này.

Theo kết quả nghiên cứu của Dự án Lâm sản ngoài gỗ Việt nam [1] trong số 12000 loài cây được thống kê có: 76 loài cho nhựa thơm; 160 loài cho dầu; 600 loài cho tanin; 260 loài cho tinh dầu; 93 loài cho chất màu; 1498 loài cho các dược phẩm. Theo dự đoán của nhiều nhà thực vật số loài thực vật bậc cao có thể lên tới 20.000 loài; hệ động vật cũng đã thống kê được 225 loài thú, 828 loài chim, 259 loài bò sát, 84 loài ếch nhái [2]. Nhiều loại LSNG đã trở thành nguyên liệu quan trọng cho các ngành công nghiệp, được chế biến và sản xuất ra hàng loạt các sản phẩm như các loài song mây, tre nứa, các loài hoa…Theo chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam 2006 - 2020, định hướng phát triển lâm sản ngoài gỗ của Việt Nam đến năm 2020 dự kiến xuất khẩu lâm sản đạt trên 7,8 tỷ USD (bao gồm 7 tỷ USD sản phẩm gỗ và 0,8 tỷ USD sản phẩm lâm sản ngoài gỗ). Đến năm 2020, lâm sản ngoài gỗ trở thành một trong các ngành hàng sản xuất chính, chiếm trên 20% tổng giá trị sản xuất lâm nghiệp, giá trị LSNG xuất khẩu tăng bình quân 15 - 20%; thu hút khoảng 1,5 triệu lao 14 động và thu nhập từ LSNG chiếm 15 - 20% trong kinh tế hộ gia đình nông thôn.

Các cây LSNG chính là nguồn nguyên liệu chính để sản xuất, chế biến hương. nghi thức dâng hương là tập quán mà hầu như mọi người dân Châu Á bất kể lứa tuổi nào và sống ở nơi đâu đều biết đến. Nén hương đã đi vào đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt Nam như một nét đẹp truyền thống, gần gũi và thiêng liêng.