Luận văn nghiêm cứu đặc điểm cấu trúc và tái sinh tự nhiên của rừng thứ sinh tại xã liêm phú huyện văn bàn tỉnh lào cai

Nghiên cứu cấu trúc rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai tập trung vào việc phân tích cấu trúc… 66 trang · Đại học Thái Nguyên · 2019.

• Tác giả: Vàng Lao Nụ
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hoàng Chung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: ST&BTĐDSH
• Đề tài: Nghiên Cứu Cấu Trúc Và Tái Sinh Tự Nhiên Rừng Thứ Sinh Tại Xã Liêm Phú, Huyện Văn Bàn, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiến
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN DÂN SINH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 2.2. Khái niệm và định nghĩa về tái sinh rừng
• 2.3. Khái niệm về trạng thái rừng thứ sinh
• 2.4. Các nghiên cứu về tái sinh rừng
• 2.4.1. Trên thế giới
• 2.4.2. Ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Giới hạn nghiên cứu
• 3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.3. Xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đánh giá được mật độ, tổ thành, qui luật phân bố, khả năng sinh trưởng, phát triển của cây tái sinh tại Xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn tỉnh Lào Cai
• 4.2. Đặc điểm cấu trúc tầng cây gỗ
• 4.3. Tổ thành cây tái sinh
• 4.4. Quy luật phân bố theo cấp chiều cao
• 4.5. Khả năng sinh trưởng phát triển của cây tái sinh tại xã Liêm Phú - huyện Văn Bàn
• 4.6. Ảnh hưởng của cây bụi, thảm tươi đến cây tái sinh
• 4.7. Đặc điểm lý tính đất
• 4.8. Đánh giá được các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tái sinh tự nhiên
• 4.8.1. Các yếu tố địa hình, vị trí địa hình, độ dốc, hướng phơi
• 4.8.2. Tác động của con người (lịch sử sử dụng đất, hoạt động khai thác gỗ, củi, các hoạt động chăm sóc hay tu bổ rừng)
• 4.9. Đề xuất giải pháp lâm sinh, xúc tiến tái sinh rừng cho 2 trạng thái rừng thứ sinh (IIa, IIb) tại Xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, Tỉnh Lào Cai
• 4.9.1. Đề xuất giải pháp lâm sinh
• 4.9.2. Xúc tiến tái sinh rừng
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu cấu trúc rừng

Nghiên cứu cấu trúc rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai tập trung vào việc phân tích cấu trúc rừng thứ sinh, bao gồm các yếu tố như tổ thành cây gỗ, phân bố thực vật, và động thái rừng. Kết quả cho thấy rừng thứ sinh tại khu vực này có cấu trúc đơn giản, với thành phần loài chủ yếu là cây ưa sáng, kích thước nhỏ, và gỗ mềm. Độ che phủ của tán lá không đồng đều, và trữ lượng gỗ thấp, đặc biệt là các loài có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng quần xã thực vật tại đây bị ảnh hưởng mạnh bởi các hoạt động khai thác và canh tác nương rẫy, dẫn đến sự suy thoái của hệ sinh thái rừng.

1.1. Tổ thành cây gỗ

Tổ thành cây gỗ trong rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú được đánh giá dựa trên các loài cây chủ yếu và mật độ phân bố. Kết quả cho thấy, các loài cây ưa sáng như Pơ mu chiếm ưu thế, trong khi các loài cây gỗ cứng, có giá trị kinh tế cao lại xuất hiện với tỷ lệ thấp. Sự phân bố không đồng đều của các loài cây này phản ánh động thái rừng và sự ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và con người.

1.2. Phân bố thực vật

Phân bố thực vật trong rừng thứ sinh được nghiên cứu thông qua các ô tiêu chuẩn. Kết quả cho thấy, cây tái sinh có xu hướng phân bố cụm, đặc biệt là ở những khu vực có độ tàn che thấp. Sự phân bố này chịu ảnh hưởng lớn từ khí hậu rừng và đất rừng, cũng như các hoạt động khai thác của con người.

II. Tái sinh tự nhiên

Tái sinh tự nhiên là quá trình quan trọng trong việc phục hồi rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá mật độ cây tái sinh, nguồn gốc tái sinh, và chất lượng cây tái sinh. Kết quả cho thấy, tái sinh rừng tại khu vực này chủ yếu dựa vào nguồn hạt tự nhiên, với sự xuất hiện của các loài cây ưa sáng và cây bụi. Tuy nhiên, tái sinh tự nhiên bị hạn chế bởi các yếu tố như độ dốc, hướng phơi, và tác động của con người.

2.1. Mật độ cây tái sinh

Mật độ cây tái sinh được đánh giá thông qua các ô tiêu chuẩn. Kết quả cho thấy, mật độ cây tái sinh tại xã Liêm Phú dao động từ 500 đến 1.500 cây/ha, tùy thuộc vào điều kiện đất rừng và khí hậu rừng. Các loài cây ưa sáng chiếm ưu thế, trong khi các loài cây gỗ cứng có mật độ thấp hơn.

2.2. Chất lượng cây tái sinh

Chất lượng cây tái sinh được đánh giá dựa trên khả năng sinh trưởng và phát triển. Kết quả cho thấy, các cây tái sinh có triển vọng chủ yếu là các loài cây ưa sáng, với tốc độ sinh trưởng nhanh. Tuy nhiên, chất lượng cây tái sinh bị ảnh hưởng bởi tác động của con người và độ che phủ của thảm tươi.

III. Quản lý rừng bền vững

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý rừng bền vững nhằm phục hồi và bảo tồn rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú. Các giải pháp bao gồm việc xúc tiến tái sinh rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, và phục hồi rừng thông qua các biện pháp lâm sinh. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm thiểu tác động của con người và tăng cường bảo tồn rừng để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ sinh thái rừng.

3.1. Xúc tiến tái sinh rừng

Xúc tiến tái sinh rừng là một trong những giải pháp chính được đề xuất. Nghiên cứu khuyến nghị việc tạo điều kiện thuận lợi cho tái sinh tự nhiên thông qua việc kiểm soát độ che phủ và tác động của con người. Các biện pháp như trồng bổ sung cây giống và bảo vệ cây tái sinh cũng được đề cập.

3.2. Bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là yếu tố quan trọng trong quản lý rừng bền vững. Nghiên cứu đề xuất việc bảo vệ các loài cây có giá trị kinh tế và sinh thái, đồng thời tăng cường phục hồi rừng để duy trì sự đa dạng của hệ sinh thái rừng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Rừng giữ vai trò điều tiết cân bằng sinh thái lục địa, bảo vệ nguồn nước, điều hòa dòng chảy, chống xói mòn đất và cung cấp lâm sản. Dẫn liệu từ các tổ chức IUCN, UNDP và WWF (1993) cho thấy trung bình mỗi năm trên thế giới mất đi khoảng 20 triệu ha rừng; trong đó nguyên nhân do đốt phá làm nương rẫy chiếm 50%, cháy rừng chiếm 23%, khai thác chiếm 5 - 7%, phần còn lại do các tác động khác. Tại Việt Nam, độ che phủ rừng năm 1943 đạt 43%, đến năm 1993 giảm xuống còn 28%, năm 1999 đạt 33,2% và tính đến hết năm 2017 đạt 41,45%. Nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm diện tích và chất lượng rừng bắt nguồn từ chiến tranh, tập quán canh tác nương rẫy du canh và tình trạng khai thác lạm dụng tài nguyên tại các nông lâm trường quốc doanh trong thời kỳ trước khi thực hiện chính sách đóng cửa rừng tự nhiên.

Hậu quả của suy thoái rừng là gia tăng thiên tai lũ lụt, hạn hán, ảnh hưởng tiêu cực đến sinh kế dân cư. Phục hồi rừng — quá trình tái lập thảm thực vật cây gỗ bắt đầu khép tán trên đất mất rừng — được thực hiện thông qua ba phương thức chính: tái sinh tự nhiên, xúc tiến tái sinh và tái sinh nhân tạo (trồng rừng). Trong đó, hiểu rõ quy luật tái sinh tự nhiên là tiền đề kỹ thuật nhằm tiết kiệm chi phí và thời gian phục hồi sinh thái. Trong lâm học Việt Nam, các nghiên cứu từ thập niên 1960 chủ yếu tập trung vào các loài cây gỗ kinh tế dưới tán rừng tự nhiên hiện còn; mảng nghiên cứu quy luật tái sinh tự nhiên của thảm thực vật sau khai thác kiệt và sau nương rẫy tại các vùng sinh thái đặc thù miền núi phía Bắc vẫn còn thiếu hụt dữ liệu định lượng. Xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai là địa bàn miền núi có diện tích đất lâm nghiệp lớn nhưng rừng tự nhiên bị tác động mạnh, là đối tượng điển hình để khảo sát quá trình này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định được đặc điểm nơi sống và khu vực phân bố rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá được đặc điểm phân bố của rừng thứ sinh tại khu vực nghiên cứu.
  2. Đánh giá được đặc điểm hoàn cảnh rừng tại khu vực nghiên cứu.
  3. Đề xuất một số giải pháp quản lý, bảo tồn và phát triển rừng thứ sinh tại khu vực nghiên cứu.

Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các trạng thái rừng thứ sinh phục hồi (cụ thể là hai trạng thái IIa và IIb).
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai; tọa độ địa lý từ 21°59'00'' đến 22°07'09'' vĩ độ Bắc và từ 104°23'10'' đến 104°27'54'' kinh độ Đông.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập số liệu thực địa và hoàn thành trong thời gian từ tháng 02/2019 đến tháng 06/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và quan điểm học thuật

Khóa luận vận dụng các khái niệm nền tảng về tái sinh rừng (Regeneration), phân biệt với các khái niệm phục hồi (Restoration - Jordan, Peter và Allan, 1998; Rehabilitation - Schereckenbeg, Hadley và Dyer, 1990). Theo nguồn giống hình thành, tái sinh được chia thành tái sinh tự nhiên, bán nhân tạo và nhân tạo. Tác giả tiếp cận quan điểm của Phùng Ngọc Lan (1996) coi tái sinh rừng là quá trình sinh học đặc thù nhằm phục hồi thành phần cơ bản của hệ sinh thái mà cốt lõi là tầng cây gỗ thông qua thế hệ cây con thay thế tầng cây già cỗi; cùng luận điểm của Trần Xuân Thiệp (1995) về quan hệ giữa tổ thành loài cây tái sinh với thế hệ cây đứng để nhận định chiều hướng diễn thế rừng.

Về bản chất trạng thái rừng thứ sinh, nghiên cứu căn cứ trên các đặc trưng: hệ thực vật đơn giản gồm các loài cây ưa sáng, mọc nhanh, vòng đời ngắn, quả/hạt nhẹ phát tán nhờ gió; kết cấu tầng thứ bị phá vỡ; tầng thảm tươi - cây bụi phát triển mạnh; trữ lượng cây gỗ có giá trị kinh tế thấp và đất rừng có xu hướng thoái hóa. Về mặt sinh thái học rừng nhiệt đới, đề tài tổng thuật quan điểm của Richards (1952), Lamprecht (1989), Van Steenis (1956) về hai phương thức tái sinh: tái sinh phân tán liên tục dưới tán rừng kín của các loài chịu bóng và tái sinh theo vệt/lỗ trống của các loài cây tiên phong ưa sáng; cùng công thức tương quan tuyến tính giữa tổ thành tầng cây tái sinh ($n$) và tầng cây cao ($N$): $n = a + bN$ của Vũ Tiến Hinh (1991).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ nguồn tài liệu thứ cấp (điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất, kinh tế - xã hội địa phương) và số liệu sơ cấp thu thập thông qua điều tra thực địa theo quy trình lâm học:

• Tuyến điều tra: Thiết lập theo 2 hướng song song và vuông góc với đường đồng mức; cự ly giữa các tuyến từ 50 m đến 100 m tùy địa hình.
• Ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 6 OTC diện tích 2.000 m² (kích thước 40 m × 50 m) đại diện cho 2 trạng thái rừng thứ sinh (IIa và IIb). Tại mỗi trạng thái, bố trí 3 OTC tương ứng tại 3 vị trí địa hình: chân đồi, sườn đồi và đỉnh đồi.
• Ô dạng bản (ODB): Bố trí các ô diện tích 25 m² (5 m × 5 m) trên các đường chéo, đường vuông góc và cạnh của OTC để đo đếm tầng cây tái sinh và cây bụi, thảm tươi.
• Phương pháp đo đếm lâm học:
  • Tầng cây gỗ: Điều tra toàn bộ cây gỗ có đường kính ngang ngực $D_{1.3} \ge 6$ cm. Đường kính đo bằng thước kẹp hoặc thước dây (tính qua chu vi $C$: $D = C/\pi$). Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) đo bằng thước SUNNTO 627124 đối với cây $> 4$ m hoặc sào khắc vạch đối với cây $< 4$ m. Đường kính tán đo theo hai hướng trực giao Đông - Tây và Nam - Bắc.
  • Độ tàn che ($TC%$): Đánh giá bằng phương pháp mạng lưới điểm (100 điểm/OTC; gán điểm 1,0 nếu điểm rơi vào trong tán, 0,5 nếu rơi mép tán, 0,0 nếu rơi ngoài tán rỗng; tính bằng công thức $TC% = \sum \text{điểm}/100$).
  • Tầng cây tái sinh: Đếm số lượng, nhận dạng loài, đo chiều cao, phân loại nguồn gốc (hạt hoặc chồi dựa trên vết sẹo gốc), phân loại chất lượng sinh trưởng theo 3 cấp: Tốt (thân thẳng, không cụt ngọn, không sâu bệnh), Trung bình (không cong queo, sâu bệnh nhưng sinh trưởng chậm hơn, bị cây bụi chèn ép), Xấu (cong queo, cụt ngọn, sâu bệnh).
  • Cây triển vọng ($CTV%$): Xác định trên các cá thể cây tái sinh có chiều cao $H \ge 1$ m, sinh trưởng tốt hoặc trung bình.
  • Tổ thành tầng cây gỗ: Xác định qua chỉ số giá trị quan trọng IVI% ($IVI% = [A_i% + D_i% + RF_i%]/3$, trong đó $A_i%$ là độ phong phú tương đối, $D_i%$ là độ ưu thế tương đối theo tiết diện ngang thân, $RF_i%$ là tần số xuất hiện tương đối). Các loài có tỷ lệ tham gia $\ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành.
  • Cây bụi, thảm tươi: Mô tả theo thang phân cấp độ nhiều của Drude (Soc, Cop3, Cop2, Cop1, Sp, Sol, Un, Gr do Thái Văn Trừng giới thiệu năm 1970) và khung phân loại thảm thực vật của UNESCO (1973).
  • Phẫu diện đất: Đào 1 phẫu diện đất tại trung tâm mỗi OTC, mô tả hình thái các tầng phát sinh ($A_0$, $A$, $B$) về độ dày, màu sắc, thành phần cơ giới, độ ẩm, độ xốp, tỷ lệ đá lộ đầu và đá lẫn.
  • Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp, xử lý thống kê mô tả sinh học trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc bảo vệ và phục hồi tài nguyên rừng trong bối cảnh diện tích che phủ suy giảm nghiêm trọng do áp lực nương rẫy và khai thác kiệt. Đặt vấn đề nghiên cứu thực tiễn tại huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai — khu vực có địa hình đồi núi phức tạp, chịu nhiều ảnh hưởng của các hoạt động nhân sinh. Xác lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu, khẳng định ý nghĩa khoa học của đề tài trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu lâm học thực địa, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn hỗ trợ công tác quản lý, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng cho chính quyền cơ sở.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu và điều kiện tự nhiên dân sinh kinh tế - xã hội

Chương này chia làm hai nội dung lớn:

• Tổng quan tài liệu nghiên cứu: Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về diễn thế và tái sinh rừng trên thế giới và tại Việt Nam. Khái quát các quy luật biến động của mật độ, cấu trúc tổ thành loài, phản ứng của cây tái sinh đối với ánh sáng, thảm mục và cạnh tranh dinh dưỡng của thảm tươi. Phân tích các phương pháp điều tra lâm học kinh điển sử dụng ô tiêu chuẩn và ô dạng bản (Lowdermilk, Barnard Rollet, Pobedinxki, Thái Văn Trừng, Vũ Tiến Hinh...).
• Điều kiện tự nhiên, dân sinh, kinh tế - xã hội xã Liêm Phú:
  • Vị trí và đất đai: Diện tích tự nhiên toàn xã là 6.126,00 ha; trong đó đất lâm nghiệp chiếm 4.272,08 ha (riêng đất lâm nghiệp có rừng đạt 6.491,85 ha bao gồm 2.147,81 ha rừng tự nhiên và 4.344,04 ha rừng trồng), đất nông nghiệp 707,13 ha, đất chuyên dùng 201,41 ha, đất ở 37,42 ha, đất chưa sử dụng và sông núi 907,96 ha.
  • Địa hình và thổ nhưỡng: Nằm trong vùng chia cắt giữa dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Con Voi, địa hình nghiêng từ Tây - Tây Bắc xuống Đông - Đông Nam. Đất đai gồm 4 nhóm chính: nhóm đất mùn alít trên núi cao (HA) chiếm ưu thế với 4.187,40 ha (68,40%); nhóm đất mùn vàng đỏ (HFa) có 1.166,00 ha (19,00%); nhóm đất đỏ vàng (Fa) có 408,00 ha (6,70%); nhóm đất phù sa sông suối (P) có 364,60 ha (5,90%).
  • Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22,9°C, độ ẩm trung bình 86%. Hệ thống thoát nước gồm sông Hồng và mạng lưới suối dày đặc như Ngòi Nhù, Nậm Tha, Ngòi Chàn.
  • Kinh tế - xã hội: Toàn xã có 806 hộ với 3.941 nhân khẩu thuộc 4 dân tộc (Tày, Kinh, Dao, H'Mông). Lực lượng lao động đạt 1.805 người. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, chiếm 36,97% (298 hộ), thu nhập bình quân đầu người ở mức 11 triệu đồng/năm. Hạ tầng giao thông liên thôn dài 68,5 km, hệ thống kênh mương 35,6 km, 13/13 thôn có điện lưới quốc gia.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương phương pháp xác định chi tiết đối tượng là 2 trạng thái rừng thứ sinh phục hồi (IIa, IIb). Thiết kế nghiên cứu gồm 6 nội dung: hiện trạng thảm thực vật; cấu trúc tầng cây cao; đặc điểm lớp cây tái sinh; quy luật phân bố chiều cao; các nhân tố sinh thái ảnh hưởng (địa hình, đất đai, con người); và đề xuất giải pháp lâm sinh. Mô tả chi tiết kỹ thuật lập 6 OTC (2.000 m²) và các ô dạng bản (25 m²), quy chuẩn đo đếm các chỉ tiêu hình thái cây rừng, phương pháp đánh giá phẫu diện đất 3 tầng phát sinh, các công thức toán học tính tổ thành $IVI%$, độ tàn che mạng lưới điểm và phân cấp chất lượng cây con.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Tác giả trình bày toàn bộ số liệu điều tra thực nghiệm thu được tại 6 ô tiêu chuẩn:

• Cấu trúc tầng cây gỗ: Theo tiêu chí quy định tại Điều 8 Thông tư 34/2009/TT-BNNPTNT, toàn bộ 6 OTC khảo sát đều thuộc trạng thái rừng nghèo. Mật độ cây tầng cao dao động từ 275 cây/ha đến 340 cây/ha. Đường kính ngang ngực bình quân ($D_{1.3}$) dao động trong khoảng 12 - 25 cm; chiều cao vút ngọn bình quân ($H_{vn}$) dao động từ 10 - 16 m; trữ lượng lâm phần đạt mức thấp, dao động từ 20 đến khoảng 40 m³/ha.
• Tổ thành tầng cây gỗ: Lâm phần có sự hiện diện của các loài cây bản địa như Pơ mu, Sồi, Táo muối, Phân mã, Ba la, Sung, Hồng rừng, Nhãm rừng, Ba soi, Thìa rừng, Vàng kiên, Côn tần, Xoăn ngừ, Vạn trứng. Trong đó, Pơ mu, Sồi, Táo muối và Phân mã là những loài có chỉ số $IVI%$ vượt trội, đóng vai trò chủ chốt trong cấu trúc tầng tán.
• Cấu trúc tầng thứ: Lâm phần phân hóa thành 3 tầng tán tương đối rõ rệt: Tầng vượt tán ($H > 10$ m), Tầng tán chính ($H$ từ 8 - 10 m) và Tầng dưới tán ($H < 8$ m). Sự phân bố loài giữa các tầng tương đối đồng đều, hỗ trợ chức năng phòng hộ và bảo vệ đất.
• Mật độ, nguồn gốc và chất lượng cây tái sinh: Tổng số cây tái sinh điều tra trên diện tích ODB tại 6 OTC là 139 cây, tương ứng mật độ trung bình đạt 1.853,3 cây/ha (dao động từ 1.680 đến 2.080 cây/ha). Nguồn gốc tái sinh chủ yếu từ hạt với 94 cây (chiếm 67,6%), tái sinh chồi có 47 cây (chiếm 32,4%). Về phân loại chất lượng: cây tốt có 33 cây (chiếm 23,7%), cây trung bình có 68 cây (chiếm 48,9%) và cây xấu có 41 cây (chiếm 29,5%).
• Tổ thành cây tái sinh: Thành phần loài cây con gồm Gáo, Dẻ, Sổ, Ngát, Ba chạc, Thầu dầu, Chân vịt, Phân mã, Cơi, Xương cá, Mán đỉa, Ba la, Trân muối, Chẹo tía, Ba soi, Côn tần, Hồng rừng, Nhãm rừng.
• Quy luật phân bố theo cấp chiều cao và cây triển vọng: Cây tái sinh tập trung chủ yếu ở các cấp chiều cao từ 0,5 m đến 2,0 m. Tổng số cây tái sinh có triển vọng ($H \ge 1$ m, phẩm chất tốt hoặc trung bình) ghi nhận được là 80 cây (chiếm 57,6% tổng số cây điều tra), tỷ lệ cây triển vọng giữa các ô dao động từ 25% đến 95%.
• Ảnh hưởng của cây bụi, thảm tươi và độ tàn che: Độ che phủ của cây bụi, thảm tươi dao động từ 32% đến 40%, trị số trung bình là 35,8%; các loài phổ biến gồm Cỏ xước, Mua, Dương xỉ, Cỏ lá tre, Xấu hổ. Độ tàn che của tán rừng dao động quanh mức 0,35 - 0,45, trị số trung bình đạt 0,4.
• Đặc tính lý tính của đất: Phẫu diện đất ghi nhận tầng thảm mục khô $A_0$ mỏng, dao động 1 - 2 cm (trung bình 1,2 cm). Tầng đất mặt $A$ có độ dày trung bình 28 cm (dao động 20 - 30 cm), màu đỏ vàng hoặc xám nâu, đất ẩm, kết cấu dạng viên, tỷ lệ đá lẫn trung bình 13,5%, không có đá lộ đầu. Tầng tích tụ $B$ có độ dày trung bình 80 cm (dao động 75 - 85 cm), màu vàng hoặc đỏ vàng, kết cấu chặt, ẩm, tỷ lệ đá lẫn thấp (trung bình 7,5%).
• Các yếu tố tác động: Vị trí địa hình và hướng phơi ảnh hưởng rõ đến tỷ lệ cây tái sinh phẩm chất tốt (hướng Tây Bắc đạt tỷ lệ cao hơn hướng Nam và Tây Nam). Hoạt động nhân sinh tiêu cực tác động mạnh lên lâm phần, bao gồm tình trạng khai thác gỗ lén lút cung cấp cho hơn 50 cơ sở chế biến gỗ trên địa bàn huyện Văn Bàn (riêng khu vực Liêm Phú và Nậm Tha có 2 xưởng chế biến lớn tại chân núi), cùng hoạt động chăn thả gia súc tự do và săn bắt động vật hoang dã.

Kết quả và đóng góp

Bảng số liệu tổng hợp cấu trúc cây tái sinh và lập địa tại 6 OTC

OTC	Mật độ cây tái sinh (cây/ha)	Tỷ lệ nguồn gốc hạt (%)	Tỷ lệ nguồn gốc chồi (%)	Phẩm chất Tốt (cây)	Phẩm chất TB (cây)	Phẩm chất Xấu (cây)	Cây triển vọng (%)	Độ che phủ thảm tươi (%)	Độ tàn che tán rừng	Hướng phơi OTC
OTC 1	2.080	42,3	57,7	12	13	0	69	34	0,4	Tây Bắc
OTC 2	1.760	54,5	45,5	8	11	4	77	37	0,4	Tây Bắc
OTC 3	1.680	76,2	23,8	3	12	7	95	34	0,4	Đông Bắc
OTC 4	1.920	75,0	25,0	4	11	10	50	32	0,4	Nam
OTC 5	1.760	77,3	22,7	4	12	6	32	40	0,4	Tây Nam
OTC 6	1.920	83,3	16,7	2	9	14	25	38	0,4	Tây Nam
TB	1.853,3	67,6	32,4	33 (tổng)	68 (tổng)	41 (tổng)	57,6	35,8	0,4	—

Kết quả chính và các đề xuất lâm sinh

• Kết quả định lượng: Nghiên cứu xác lập dữ liệu thực tế chứng minh tầng cây gỗ đứng tại xã Liêm Phú thuộc trạng thái rừng nghèo với mật độ thấp (275 - 340 cây/ha), độ tàn che thưa ($TC% = 0,4$). Mật độ cây tái sinh đạt mức trung bình khá (1.853,3 cây/ha), trong đó thế hệ cây con hình thành từ hạt chiếm ưu thế (67,6%). Số lượng cây có triển vọng đạt 80 cây trên diện tích điều tra, chứng minh tiềm năng phục hồi tự nhiên của lâm phần còn tương đối tốt nếu được can thiệp lâm sinh phù hợp.
• Giải pháp và kiến nghị của tác giả:
  • Biện pháp lâm sinh: Áp dụng giải pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp làm giàu rừng. Tiến hành phát dọn cục bộ dây leo, cây bụi (mua, dương xỉ, cỏ lá tre) đang chèn ép không gian sinh dưỡng quanh các cây tái sinh mục đích; tỉa thưa chồi phụ đối với các gốc tái sinh chồi để tập trung dinh dưỡng nuôi thân chính.
  • Biện pháp quản lý hành chính: Chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra, rà soát và quản lý nghiêm ngặt hoạt động thu mua gỗ tròn của 2 cơ sở chế biến gỗ tại chân núi Liêm Phú và Nậm Tha; ngăn chặn tình trạng tiếp tay cho lâm tặc khai thác gỗ quý trái phép. Đồng thời, quy hoạch bãi chăn thả gia súc tập trung nhằm hạn chế trâu bò giẫm đạp, cắn phá lớp cây non mới nảy mầm.
• Đóng góp của tác giả: Cung cấp dẫn liệu thực tế có hệ thống về cấu trúc tầng cây cao, thành phần loài cây tái sinh bản địa và lý tính phẫu diện đất tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, bổ sung nguồn tư liệu thực nghiệm cho công tác phục hồi rừng thứ sinh sau nương rẫy tại tỉnh Lào Cai.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được phản ánh trong văn bản: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian tương đối ngắn (từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2019), quy mô mẫu khảo sát giới hạn trong 6 ô tiêu chuẩn (tổng diện tích 1,2 ha) trên 2 trạng thái IIa và IIb. Do đó, các biến động về sinh trưởng và tỷ lệ chết tự nhiên của cây con theo mùa sinh học chưa được theo dõi liên tục qua nhiều năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần thiết lập các ô định vị cố định để theo dõi động thái tăng trưởng chiều cao, đường kính và quy luật đào thải tự nhiên của các cây tái sinh có triển vọng; mở rộng phạm vi điều tra sang các trạng thái rừng khác và nghiên cứu bổ sung các chỉ tiêu hóa tính đất (độ chua pH, hàm lượng mùn, đạm, lân, kali) để đánh giá toàn diện mối quan hệ giữa độ phì đất và tốc độ phục hồi sinh thái.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn phù hợp cho sinh viên, học viên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái và Bảo tồn đa dạng sinh học trong việc rèn luyện kỹ năng điều tra thực địa, phương pháp lập ô tiêu chuẩn lớn (2.000 m²) và kỹ thuật tính toán các chỉ số lâm học ($IVI%$, độ tàn che mạng lưới điểm, công thức tổ thành).

Nội dung điều tra phẫu diện đất rừng đồi núi và các số liệu kiểm kê thực tế về mật độ cây con, thành phần loài cây gỗ ưu thế (Pơ mu, Sồi, Táo muối) là nguồn tư liệu cơ sở có giá trị thực tế đối với Hạt Kiểm lâm huyện Văn Bàn, Ban quản lý rừng phòng hộ và chính quyền xã Liêm Phú trong công tác lập kế hoạch khoanh nuôi bảo vệ, phân bổ chỉ tiêu trồng bổ sung và kiểm soát các cơ sở chế biến lâm sản trên địa bàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Trạng thái tầng cây gỗ tại khu vực nghiên cứu được xếp vào cấp trữ lượng nào theo quy định quản lý rừng?

Theo kết quả điều tra tại 6 OTC, mật độ cây gỗ đứng dao động từ 275 đến 340 cây/ha, đường kính $D_{1.3}$ bình quân từ 12 - 25 cm, chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ từ 10 - 16 m và trữ lượng gỗ thấp (từ 20 đến khoảng 40 m³/ha). Căn cứ theo Điều 8 Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, toàn bộ diện tích lâm phần khảo sát đều thuộc trạng thái rừng nghèo.

2. Nguồn gốc và chất lượng của thế hệ cây tái sinh tại xã Liêm Phú có đặc điểm gì nổi bật?

Lớp cây tái sinh dưới tán rừng có nguồn gốc tự nhiên từ hạt chiếm ưu thế vượt trội với 94 cây (đạt tỷ lệ 67,6%), trong khi cây tái sinh từ chồi chỉ có 47 cây (chiếm 32,4%). Về chất lượng hình thái, cây tái sinh sinh trưởng ở mức trung bình chiếm đa số với 68 cây (48,9%), cây phẩm chất tốt có 33 cây (23,7%) và cây phẩm chất xấu có 41 cây (29,5%).

3. Tỷ lệ cây tái sinh có triển vọng đạt bao nhiêu và dao động như thế nào giữa các ô tiêu chuẩn?

Tổng số cây tái sinh có triển vọng ($H \ge 1$ m, sinh trưởng tốt hoặc trung bình) ghi nhận được là 80 cây trên tổng số 139 cây điều tra, chiếm tỷ lệ trung bình 57,6%. Tỷ lệ này phân hóa mạnh giữa các vị trí lập địa, dao động từ mức thấp nhất là 25% (OTC 6) đến mức cao nhất là 95% (OTC 3).

4. Phẫu diện đất rừng tại khu vực nghiên cứu có cấu trúc hình thái ra sao?

Phẫu diện đất tại 6 OTC có tầng thảm mục khô $A_0$ tương đối mỏng (trung bình 1,2 cm). Tầng đất mặt $A$ dày trung bình 28 cm, đất có màu đỏ vàng hoặc xám nâu, ẩm, kết cấu dạng viên xốp, tỷ lệ đá lẫn thấp (13,5%) và không xuất hiện đá lộ đầu. Tầng tích tụ $B$ có độ dày trung bình 80 cm, đất màu vàng hoặc đỏ vàng, kết cấu chặt và tỷ lệ đá lẫn trung bình 7,5%.

5. Yếu tố nhân sinh nào được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây suy thoái rừng tại địa bàn?

Ngoài tập quán chăn thả tự do gia súc làm tổn hại cây non, hoạt động khai thác trộm gỗ rừng tự nhiên chịu tác động tiêu cực trực tiếp từ mạng lưới hơn 50 cơ sở chế biến gỗ lớn nhỏ trên địa bàn huyện Văn Bàn; trong đó có 2 cơ sở đặt ngay tại chân núi Liêm Phú và Nậm Tha tiêu thụ khối lượng lớn gỗ khai thác trái phép, làm suy kiệt nguồn tài nguyên gỗ quý bản địa.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Vàng Lao Nụ đã phản ánh trung thực thực trạng lâm học của hai trạng thái rừng thứ sinh nghèo kiệt (IIa, IIb) tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn thông qua hệ thống dẫn liệu thực nghiệm đo đếm chi tiết trên 6 ô tiêu chuẩn. Nghiên cứu khẳng định tiềm năng phục hồi tự nhiên của lâm phần còn duy trì nhờ mật độ cây con đạt 1.853,3 cây/ha với ưu thế tái sinh hạt và sự góp mặt của các loài bản địa có giá trị sinh thái cao. Các giải pháp lâm sinh phát dọn cây bụi cạnh tranh kết hợp chấn chỉnh công tác kiểm tra nguồn gốc gỗ tại các xưởng chế biến địa phương được đề xuất là những định hướng sát thực để bảo tồn và phục hồi diện tích rừng thứ sinh tại địa bàn nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là tài nguyên thiên nhiên quan trọng của sự sống, nó là chủ thể của hệ sinh thái lục địa, có tác dụng điều tiết cân bằng sinh thái không thể thay thế được. Rừng có vai trò rất quan trọng trong việc giữ nước, điều tiết dòng chảy, hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn đất, điều hoà khí hậu và cung cấp lâm đặc sản. Theo số liệu công bố của các tổ chức IUCN, UNDP và WWF (1993) trung bình mỗi năm trên thế giới mất đi khoảng 20 triệu ha rừng. Trong số đó diện tích rừng bị mất do đốt phá để làm nương rẫy chiếm 50%, cháy rừng 23%, do khai thác từ 5 -7%, còn lại do các nguyên nhân khác.

Ở Việt Nam, độ che phủ rừng của cả nước năm 1943 là 43%, năm 1993 còn 28% và năm 1999 là 33,2% và hiện nay, kết thúc năm 2017 độ che phủ rừng của Việt Nam đạt 41,45%. Nguyên nhân làm giảm độ che phủ rừng chủ yếu là do chiến tranh, canh tác nương rẫy và khai thác lạm dụng tại các Nông Lâm trường quốc doanh thời kỳ chưa đóng cửa rừng. Mất rừng dẫn đến hạn hán, lũ lụt. Hậu quả của nó là nghèo đói và bệnh tật.

Vì vậy, phục hồi rừng là một trong những nội dung quan trọng nhất hiện nay đối với ngành Lâm nghiệp Việt Nam cũng như của các nước nhiệt đới khác khi mà độ che phủ của rừng đã bị suy giảm xuống dưới mức an toàn sinh thái mà không đảm bảo được sự phát triển bền vững của đất nước. Theo nghĩa thông thường, phục hồi rừng là quá trình tái lập lại rừng trên những diện tích đã bị mất rừng. Đó là quá trình sinh địa phức tạp bao gồm nhiều giai đoạn và kết thúc bằng sự xuất hiện một thảm cây gỗ bắt đầu khép tán. Tuỳ theo mức độ tác động của con người trong quá trình lập lại rừng mà phân chia thành các giải pháp phục hồi rừng: tái sinh tự nhiên, xúc h 2 tiến tái sinh, tái sinh nhân tạo (trồng rừng).

Như vậy, trừ trồng rừng, còn lại các giải pháp khác đều liên quan đến tái sinh tự nhiên. Thực tiễn đã chứng minh rằng để thực hiện tốt mục tiêu là tiết kiệm được thời gian, tiền của trong công tác phục hồi rừng thì cần có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất và qui luật phát triển của hệ sinh thái rừng, trước hết là quá trình tái sinh tự nhiên. Đồng thời cũng phải căn cứ vào điều kiện kinh tế xã hội ở mỗi nước, mỗi vùng. Cho đến nay, đã có nhiều nghiên cứu về tái sinh tự nhiên rừng nhiệt đới.

Tuy nhiên, rừng nhiệt đới là một đối tượng hết sức đa dạng và phức tạp, trong khi các nghiên cứu thường mới chỉ tập trung tại một điểm, một vùng hay một khu vực nhất định nào đó. Vì vậy, tái sinh tự nhiên vẫn đang là nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu. Ở Việt Nam, từ những năm 1960 các nhà Lâm nghiệp Việt Nam đã áp dụng các giải pháp này để xúc tiến tái sinh rừng. Nhưng các công trình nghiên cứu thường tập trung vào một số đối tượng loài cây gỗ trong rừng tự nhiên để phục vụ các mục đích kinh doanh, tức là tái sinh trong môi trường rừng có sẵn.

Các công trình nghiên cứu về tái sinh tự nhiên của thảm thực vật rừng trong điều kiện rừng tự nhiên bị phát trắng do canh tác nương rẫy và khai thác kiệt quá mức hiện nay còn ít. Do đó, về mặt lý luận các giải pháp kỹ thuật Lâm sinh phục hồi rừng sau khai thác kiệt cần tiếp tục được nghiên cứu bổ xung, phù hợp với từng vùng, miền, địa điểm cụ thể nhằm có bức tranh tổng quan và giá trị lý luận, thực tiễn để tăng nhanh khẳng năng tái sinh rừng tự nhiên. Xã Liêm phú huyện Văn Bàn có tổng diện tích quản lý là 12. Đây là một địa điểm thuận lợi cho việc nghiên cứu quá trình tái sinh tự nhiên, xây dựng các mô hình phục hồi rừng, sau khai thác, tái sinh sau nương rẫy.

h 3 Với những lý do trên, đề tài “Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên một số trạng thái rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai” là rất cần thiết và có ý nghĩa. Mục tiêu của đề tài * Mục tiêu tổng quát Xác định được đặc điểm nơi sống, khu vực phân bố rừng thứ sinh tại xã Liêm Phú , huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. * Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được đặc điểm phân bố của rừng thứ sinh tại khu vực nghiên cứu - Đánh giá được đặc điểm hoàn cảnh rừng nơi tại khu vực nghiên cứu. - Đề xuất một số giải pháp quản lý, bảo tồn và phát triển rừng thứ sinh tại khu vực nghiên cứu 1.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Quá trình nghiên cứu giúp tôi củng cố lại các kiến thức lý thuyết đã học và bước đầu làm quen với việc nghiên cứu ngoài thực địa. - Xác định được hiện trạng phân bố và trạng thái rừng tại khu vực nghiên cứu. - Làm cơ sở lý luận khoa học cho việc đề xuất giải pháp quản lý và bảo tôn.

Ý nghĩa thực tiến Từ kết quả nghiên cứu đặc điểm nơi sống của rừng thứ sinh, góp phần vào bảo tồn và phát triển rừng tại khu vực nghiên cứu. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN DÂN SINH KINH TẾ - XÃ HỘI 2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 2. Khái niệm và định nghĩa về tái sinh rừng Tái sinh (Regeneration) là một thuật ngữ dùng để chỉ khả năng tự tái tạo, hay tự hồi sinh từ mức độ tế bào đến mức độ mô, cơ quan, cá thể và thậm chí cả một quần lạc sinh vật trong tự nhiên.

Cùng với thuật ngữ này, còn có nhiều thuật ngữ khác đang được sử dụng rộng rãi hiện nay. Jordan, Peter và Allan (1998) sử dụng thuật ngữ “ Restoration” để diễn tả sự hoàn trả, sự lặp lại của toàn bộ quần xã sinh vật giống như nó đã xuất hiện trong tự nhiên. Schereckenbeg, Hadley và Dyer (1990) sử dụng thuật ngữ: “Rehabitilation” để chỉ sự phục hồi lại bằng biện pháp quản lý, điều chế rừng đã bị suy thoái. Tái sinh rừng (forestry regeneration) là một thuật ngữ được nhiều nhà khoa học sử dụng để mô tả sự tái tạo (phục hồi) của lớp cây con dưới tán rừng.

Căn cứ vào nguồn giống, người ta phân chia 3 mức độ tái sinh như sau: - Tái sinh nhân tạo: nguồn giống do con người tạo ra bằng cách gieo giống trực tiếp. - Tái sinh bán nhân tạo nguồn giống được con người tạo ra bằng cách trồng bổ sung các cây giống, sau đó chính cây giống sẽ tạo ra nguồn hạt cho quá trình tái sinh tiếp theo. - Tái sinh tự nhiên: nguồn hạt (nguồn giống) hoàn toàn tự nhiên. Theo Phùng Ngọc Lan (1996) [9], tái sinh là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng.

Biểu hiện đặc trưng của tái sinh rừng là sự xuất hiện một thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở nơi còn hoàn cảnh h 5 rừng. Theo ông vai trò lịch sử của thế hệ cây con là thay thế thế hệ cây gỗ già cỗi. Vì vậy, tái sinh rừng hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Ông cũng khẳng định tái sinh rừng có thể hiểu theo nghĩa rộng là sự tái sinh của một hệ sinh thái rừng.

Bàn về vai trò của lớp cây tái sinh, Trần Xuân Thiệp (1995) [25] cho rằng nếu thành phần loài cây tái sinh giống với thành phần cây đứng thì đó là quá trình thay thế một thế hệ cây này bằng thế hệ cây khác. Ngược lại, nếu thành phần loài cây tái sinh khác với thành phần cây đứng thì quá trình diễn thế xảy ra. Như vậy, tái sinh rừng là một khái niệm chỉ khả năng và quá trình thiết lập lớp cây con dưới tán rừng. Đặc điểm cơ bản của quá trình này là lớp cây con được thiết lập đều có nguồn gốc từ hạt và chồi có sẵn, kể cả trong trường hợp tái sinh nhân tạo thì cây con cũng phải mọc từ nguồn hạt do con người gieo trước đó.

Nó được phân biệt với các khái niệm khác (như trồng rừng) là sự thiết lập lớp cây con bằng việc trồng cây giống đã được chuẩn bị trong vườn ươm. Vì đặc trưng đó nên tái sinh là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của các hệ sinh thái rừng. Khái niệm về trạng thái rừng thứ sinh Rừng thứ sinh được hình thành do các quá trình diễn thế thứ sinh dưới ảnh hưởng đa dạng của tự nhiên và hoạt động sống của con người như khai thác gỗ, làm nương rẫy…Nói chung, sự xuất hiện rừng thứ sinh là do việc xử lý rừng không theo những phương thức lâm sinh chân chính nào. Đặc điểm của rừng thứ sinh: Thành phần hệ thực vật đơn giản, bao gồm chủ yếu cây rừng thứ sinh ưa sáng, đời sống ngắn, kích thước nhỏ, gỗ trắng mềm, quả phát tán đồng loạt nhờ gió… Kết cấu tầng thứ bị phá vỡ, độ che phủ của tán lá không đồng đều.

Nhiều thực vật thân bụi và thân leo. h 6 Trữ lượng gỗ thấp, nhất là gỗ của những loài có giá trị cao. Tái sinh rừng kém do còn ít cây giống, hoặc do ảnh hưởng của khai thác rừng và môi trường biến đổi sau khai thác. Trên những lập địa thuận lợi có thể gặp rừng có cấu trúc đơn giản, thuần nhất về thành phần loài và kích thước.

Hoàn cảnh rừng bị đảo lộn và không ổn định, trong đó đất bị thoái hóa nhanh chóng. Các nghiên cứu về tái sinh rừng 2. Trên thế giới Lịch sử nghiên cứu tái sinh rừng trên thế giới đã trải qua hàng thế kỷ, nhưng với rừng nhiệt đới vấn đề này mới được tiến hành chủ yếu từ những năm 30 của thế kỷ XX trở lại đây. Từ những năm giữa thế kỷ XIX, do sự phát triển của ngành công nghiệp hoá giấy, cho phép sử dụng một cách tổng hợp các sản phẩm gỗ tự nhiên nên nhiều diện tích rừng đã bị khai thác trắng để làm nguyên liệu.

Để phục hồi lại thảm thực vật và đáp ứng nhu cầu về gỗ đang ngày càng gia tăng, trong Lâm nghiệp đã hình thành xu hướng thay thế rừng tự nhiên bằng rừng trồng nhân tạo cho năng xuất cao. Nhưng sau thất bại trong tái sinh nhân tạo ở Đức và một số nước ở vùng nhiệt đới, nhiều nhà khoa học đã nêu khẩu hiệu: “Hãy quay trở lại với tái sinh tự nhiên” (Nguyễn Văn Thêm, 1992) [22].