Đặt vấn đề Việt Nam được xem là một trong những nước tại Đông Nam Á giàu về đa dạng sinh học và được xếp thứ 16 trong số các quốc gia có tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới. Các hệ sinh thái rừng, đất ngập nước, biển, đồi đá vôi, v.v,…Những nét đặc trưng của vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, là nơi sinh sống và phát triển của nhiều loài hoang dã đặc hữu, có giá trị, trong đó có những loài không tìm thấy bất cứ nơi nào trên thế giới. Việt Nam được biết đến với nhiều nguồn gen hoang dã, đặc biệt là cây thuốc, các loài hoa, cây cảnh nhiệt đới, v.v,… Đa dạng sinh học ở Việt Nam có ý nghĩa to lớn trên nhiều phương diện khác nhau về sinh thái, kinh tế và xã hội.Tuy là một nước đa dạng sinh học cao nhưng cũng như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam phải đối mặt với tình trạng suy giảm trầm trọng về hệ sinh thái nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động của con người gây ra: Việc chuyển đổi từ đất rừng sang đất sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, khai thác gỗ trái phép, lâm sản ngoài gỗ, đặc biệt là săn bắt, buôn bán các loài động vật hoang dã cũng như đánh bắt các loài thủy sản bằng phương pháp hủy diệt,…vẫn tồn tại và nó trở thành thách thức đối với các nhà quản lý bảo tồn đa dạng sinh học. Nhận thức được giá trị to lớn và tầm quan trọng của đa dạng sinh học, năm 1993 Việt Nam đã phê chuẩn công ước quốc tế về đa dạng sinh học.Năm 1995, Chính phủ đã phê duyệt và ban hành “Kế hoạch hành động đa dạng sinh học ở Việt Nam”.Năm 2007, “Kế hoạch hành động đa dạng sinh học đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” được xây dựng và phê duyệt triển khai.979,53ha rừng đặc dụng nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng thuộc huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên.
Tại khu bảo tồn Thần sa – Phượng Hoàng có hệ khu rừng núi đá độc đáo, có tính đa dạng sinh học phong phú, với nhiều kiểu gen động thực vật quý hiếm và nhiều hệ sinh thái chuẩn của vùng núi đá. Tuy nhiên hệ thực vật tại khu bảo tồn có chiều hướng giảm về số lượng và chất lượng như: Nghiến, Song mật, Táu,… ngoài ra có các loài gỗ thông dụng khác được sử dụng nhiều trong đời sống người dân để làm nhà, đồ dân dụng,… như Xoan đào. Một số đặc điểm của loài này như:Xoan Đào sinh trưởng nhanh, tăng trưởng bình quân năm đạt đường kính 2 - 2,5cm và đạt chiều cao 1,2 - 2m. Gỗ Xoan Đào được dùng làm ván lạng, ván bóc và các đồ nội thất gia đình như cửa gỗ, bàn ghế, tủ bếp… Đặc biệt hiện nay gỗ Xoan Đào được dùng làm ván lạng cho veneer rất phổ biến, loại gỗ này đang rất được ưa chuộng trên thị trường.
Chất liệu veneer Xoan Đào đang trở thành xu hướng và sự lựa chọn của rất nhiều gia đình Việt. Lá non và vỏ cây có thể dùng để chiết xuất tinh dầu. Là loại gỗ có độ bền và độ ổn định cao, thiết kế được nhiều kiểu dáng, mẫu mã hiện đại, sau khi đã được xử lý kỹ thuật thì độ chịu ẩm và khả năng kháng mối mọt tốt hơn. Sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ xuất khẩu Việt Nam năm 2012 đạt 3,8 tỷ USD - đứng thứ 6 thế giới, thứ 2 châu Á, thứ Nhất Đông Nam Á - trong đó các mặt hàng chế biến từ gỗ Xoan Đào khá lớn.
Xoan Đào cho giá trị kinh tế rất cao. Trong lĩnh vực nông lâm nghiệp đang bị thiếu hụt trầm trọng nguyên liệu gỗ phục vụ xây dựng phát triển đô thị, khu công nghiệp, dân dụng. n 3 Từ những vấn đề đang đặt ra trong thực tế hiện nay, để nhằm bảo vệ và phát triển Xoan Đào. Vì vậy tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đặc điểm sinh học loài Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) tại xã Nghinh Tường huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên”.
Trên cở sở đó có thể thấy được các đặc điểm hình thái, sinh thái và hiện trạng phân bố của loài Xoan đào và đề xuất một số giải pháp nhằm mục đích bảo vệ và phát triển loài. Mục tiêu của đề tài Xác định được một số đặc điểm hình thái, vật hậu, sinh thái, phân bố, cấu trúc tầng cây gỗ, đặc điểm tái sinh của Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) tại xã Nghinh Tường, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật nhằm bảo tồn và phát triển loài Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) tại xã Nghinh Tường, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài.
Ý nghĩa trong học tập. Củng cố lý thuyết đã học, rèn luyện kỹ năng thực hành và nâng cao kiến thức. Biết phương pháp học tập, làm việc và nghiên cứu khoa học trong thực tiễn. Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể.
Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu. Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, kinh doanh rừng, việc bảo vệ và quản lý nguồn tài nguyên rừng hiện nay, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái rừng. n 4 Giúp nắm rõ hơn về đặc điểm sinh vật học, vật hậu của loài Xoan đào tự nhiên.Đồng thời hiểu rõ hơn về đặc điểm phân bố sinh thái của loài này. Đây là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu học tập và làm việc sau này.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm sinh vật học của loài Xoan đào nhằm đề xuất một số biện pháp bảo vệ và phát triển loài. Thành công của đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc việc bảo vệ loài Xoan đào trong tự nhiên, cũng như là gây trồng, gieo ươm để phát triển loài này.Góp phần vào phát triển nền kinh tế - xã hội của xã, của tỉnh cũng như toàn bộ miền núiphía bắc. n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài làm cơ sở đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả trong kinh doanh rừng rất được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.
Theo đó, các lý thuyết về hệ sinh thái, cấu trúc, tái sinh rừng được vận dụng triệt để trong nghiên cứu đặc điểm của 1 loài cụ thể nào đó. Ông đã phân chia ra sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài, trong đó chu kỳ sống, tập tính cũng như khả năng thích nghi với môi trường được đặc biệt chú ý. Việc nghiên cứu sinh học loài cây trong đó có các đặc điểm hình thái và vật hậu đã được thực hiện từ lâu trên thế giới.
Đây là bước đầu tiên, làm tiền đề cho các môn khoa học khác liên quan. Có rất nhiêu công trình liên quan đến hình thái và phân loại các loài cây. Những nghiên cứu này đầu tiên tập trung vào mô tả và phân loại các loài, nhóm loài, .Có thể kể đến một vài công trình rất quen thuộc liên quan đến các nước lân cận như: Thực vật chí Hong Kong (1861) [32], Thực vật chí rừng Tây Bắc và trung tâm Ấn độ (1874) [29], Thực vật chí Ấn độ 7 tập (1872 – 1897) [29], Thực vật chí Hải Nam (1972 – 1977) [32], Thực vật chí Vân Nam (1977) [23], Thực vật chí Quảng Đông, Trung Quốc (9 tập) [31]. Sự ra đời của các bộ thực vật chí đã góp phần làm tiền đề cho công tác nghiên cứu về hình thái, phân loại cũng như đánh giá tính đa dạng của các vùng miền khác nhau.
Về vật hậu học: Hoạt động sinh học có tính chất chu kỳ của các cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản. Chu kỳ vật hậu của cùng 1 loài phân bố n 6 ở các vùng sinh thái khác nhau sẽ có sự sai khác rõ rệt. Điều này có ý nghĩa cần thiết trong nghiên cứu sinh thái cá thể loài và công các chọn tạo giống. Các công trình như nêu trên cũng đã ít nhiều nêu ra các đặc điểm về chu kỳ hoa, quả và các đặc trưng vật hậu của từng loài, nhóm loài.
Theo Nguyễn Nghĩa Thìn (1997)[16], nước ta có khoảng 11.373 loài thực vật thuộc 2524 chi và 378 họ. Các nhà thực vật học dự đoán con số loài thực vật ởnước ta còn có thể lên đến 15. Trong các loài cây nói trên có khoảng 7.000 loài thực vật có mạch, sốloài thực vật đặc hữu của Việt Nam chiếm khoảng 30% tổng số loài thực vật ởmiền Bắc và chiếm khoảng 25% tổng số loài thực vật trên toàn quốc, có ít nhất 1.000 loài cây đạt kích thước lớn, 354 loài cây có thểdùng để sản xuất gỗ thương phẩm Xoan Đào (Pygeum arboreum Endl) là loài cây đem lại giá trị kinh tế cao khi được trồng phổ biến và thông dụng, dễ sinh trưởng và thời gian có thể thu hoạch ngắn.Sau chu kỳ từ 8 đến 10 năm (với các tỉnh phía Bắc), 7 - 8 năm (với các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên), cây Xoan Đào đã cho khai thác, với giá bán từ 5 - 5,5 triệu đồng/m3 (gỗ tròn) đối với loại vanh dưới 80cm và trên 6 triệu đồng/m3 đối với loại vanh từ 80cm trở lên. Bán 12,5 - 13 triệu đồng/m3 gỗ xẻ hộp, 16,5 - 18 triệu/m3 gỗ xẻ thành phẩm.
Là loại gỗ có độ bền và độ ổn định cao, thiết kế được nhiều kiểu dáng, mẫu mã hiện đại, sau khi đã được xử lý kỹ thuật thì độ chịu ẩm và khả năng kháng mối mọt tốt hơn. Sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ xuất khẩu Việt Nam năm 2012 đạt 3,8 tỷ USD - đứng thứ 6 thế giới, thứ 2 châu Á, thứ Nhất Đông Nam Á - trong đó các mặt hàng chế biến từ gỗ Xoan Đào khá lớn. Xoan Đào cho giá trị kinh tế rất cao. Hiện tại, hầu hết gỗ Xoan Đào trên thị trường Việt Nam được nhập khẩu từ Lào, Indonexia và Nam Phi.
Trong lĩnh vực nông lâm nghiệp đang bị thiếu hụt trầm trọng nguyên liệu gỗ phục vụ xây dựng phát triển đô thị, khu công nghiệp, dân dụng. Để n 7 giải quyết một phần khủng hoảng thiếu các loại gỗ phục vụ nhu cầu xin giới thiệu các bạn chú ý tới một loại gỗ quen thuộc lâu nay lãng quên trong các căn nhà của người dân đó là cây Xoan Đào. Xoan Đào rất dễ trồng, lớn nhanh, gỗ tốt, giá lại gấp 10 lần keo và bạch đàn.