§¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n -------------- ph¹m thÞ lan Nghiªn cøu vÒ c©u sai trªn b¸o in tiÕng viÖt n¨m 2005 (Kh¶o s¸t c¸c b¸o Thanh Niªn, TiÒn Phong, Hoa Häc Trß, n¨m 2005) LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc b¸o chÝ Chuyªn ngµnh: B¸o chÝ häc M· sè: 60.01 Ng-êi h-íng dÉn khoa häc GS. Hoµng Träng PhiÕn Hµ néi - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t Hoa Häc Trß HHT Thanh Niªn TN TiÒn Phong TP LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi c¸c thÇy, c« gi¸o Khoa B¸o chÝ Tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi ®· d×u d¾t, gi¶ng d¹y chóng t«i trong suèt kho¸ häc võa qua (2003 - 2006)! Tr©n träng c¶m ¬n GS.TS Hoµng Träng PhiÕn ®· hÕt lßng gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy! Hµ Néi ngµy 20 th¸ng 11 n¨m 2006 Häc viªn: Ph¹m ThÞ Lan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt vµ lý do chän ®Ò tµi B¸o chÝ lµ h×nh thøc truyÒn th«ng ®Õn c«ng chóng ®«ng ®¶o (x· héi) b»ng ng«n tõ. Hay nãi mét c¸ch kh¸c ng«n ng÷ lµ ph-¬ng tiÖn chñ yÕu vµ quan träng nhÊt ®Ó b¸o chÝ thùc hiÖn nhiÖm vô truyÒn th«ng cña m×nh.
Ng-êi viÕt b¸o nÕu kh«ng sö dông ng«n ng÷ mét c¸ch chuÈn x¸c th× sÏ g©y ra hiÖn tíng “nhiÓu” trong qu² trÖnh truyÑn th«ng. Töc l¯ viÕc sô dòng ng«n ngõ chuÈn x¸c sÏ chuyÓn t¶i ®-îc th«ng tin vÒ c¸c vÊn ®Ò, sù viÖc, sù kiÖn còng nh- t- t-ëng, t×nh c¶m cña ng-êi viÕt b¸o ®Õn víi c«ng chóng mét c¸ch toµn diÖn vµ hiÖu qu¶. Ng-îc l¹i, sö dông ng«n ng÷ thiÕu chuÈn x¸c khiÕn c«ng chóng cã thÓ kh«ng hiÓu hoÆc hiÓu sai, hiÓu lÖch ®i nh÷ng g× mµ ng-êi viÕt muèn ®Ò cËp tíi. Trong cuèn Ký gi¶ chuyªn nghiÖp, GS Jonh Hohenberg (§¹i hãc B²o chÝ Colombia) ®± nhÊn m³nh: “Kh«ng thÒ cÈu th° trong viÕc sô dòng ng«n ng÷ ë c¸c ngµnh truyÒn th«ng ®-îc.
Ng«n ng÷ ë ®©y ph¶i chuyÓn ®-îc tin tøc, ý kiÕn vµ t- t-ëng tíi quÇn chóng cµng h÷u hiÖu cµng tèt… Sù chuÈn x¸c cña ng«n ng÷ lµm s¾c bÐn thªm ý nghÜa cña sù kiÖn. V× thÕ sù kiÖn vµ chuÈn x²c ph°i lu«n ®i ®«i vìi nhau” [42, tr. V× vËy, cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng viÖc sö dông ng«n ng÷ chuÈn x¸c lµ yÕu tè t¸c ®éng trùc tiÕp vµ quyÕt ®Þnh nhÊt tíi hiÖu qu¶ th«ng tin b¸o chÝ. Ng«n ng÷ b¸o chÝ tr-íc hÕt ph¶i chÝnh x¸c, trong s¸ng ®Ó ng-êi ®äc cã thÓ n¾m b¾t ®óng b¶n chÊt cña th«ng tin, s÷ kiÕn.
H¬n thÔ nõa, b²o chÝ muçn trê th¯nh “mân ¨n tinh thÇn” th÷c s÷ cña ®«ng ®¶o b¹n ®äc th× ng«n ng÷ cña nã ph¶i ®-îc chän läc, mang vÎ ®Ñp cña ng«n tõ. Muèn vËy ng-êi viÕt ph¶i biÕt lùa chän tõ ng÷, t×m tßi nh÷ng kiÓu kÕt hîp tõ vµ tæ chøc c©u, c¸ch diÔn ®¹t sao cho võa s¸ng t¹o, võa s¸ng râ vÒ nghÜa vµ tu©n thñ chuÈn mùc ng«n ng÷. Tr¸i víi yªu cÇu quan träng vÒ ng«n ng÷ b¸o chÝ nh- vËy, trªn thùc tÕ, theo mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ng«n ng÷ b¸o chÝ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, viÖc sö dông tiÕng ViÖt thiÕu chuÈn x¸c trªn b¸o chÝ lµ kh¸ phæ biÕn. §Ò 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tµi Kh¶o s¸t lçi sö dông tiÕng ViÖt hiÖn nay trªn mét sè b¸o chÝ tõ n¨m 2000 – 2004 cña PGS.
§µo Thanh Lan, Khoa Ng«n ng÷ häc Tr-êng §HKHXH &NV ®· chØ ra r»ng: ViÖc m¾c lçi dïng tiÕng ViÖt trªn b¸o chÝ hiÖn nay lµ kh¸ phæ biÕn. TuyÖt ®¹i ®a sè c¸c lçi ®Òu lµ lçi thuéc ph¹m vi c©u. Trong qu¸ tr×nh tiÕp cËn víi c¸c Ên phÈm b¸o in, b¶n th©n ng-êi viÕt luËn v¨n nµy còng nhËn thÊy viÖc m¾c lçi dïng tiÕng ViÖt nãi chung, viÕt c©u sai nãi riªng lµ hiÖn t-îng xuÊt hiÖn th-êng xuyªn trªn b¸o in ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. §ã lµ mét thùc tr¹ng ®¸ng b¸o ®éng kh«ng chØ cho nh÷ng ng-êi viÕt b¸o, mµ ®ã cßn lµ mét thùc tÕ rÊt ®¸ng quan t©m ®èi víi bé phËn biªn tËp t¹i c¸c tßa so³n b²o, n¬i ®íc coi l¯ “bè lãc” mãi b¯i viÔt trìc khi ®íc “lªn trang” v¯ xuÊt b¶n, nh»m ®¶m b¶o chÊt l-îng th«ng tin cña mçi tê b¸o.
ChÝnh bëi sù m©u thuÉn gi÷a yªu cÇu sö dông ng«n ng÷ chuÈn mùc trªn b¸o chÝ vµ thùc tr¹ng m¾c lçi dïng tiÕng ViÖt trªn b¸o chÝ hiÖn nay nªn viÖc nghiªn cøu c©u sai trªn b¸o in lµ mét viÖc lµm cÇn thiÕt, gãp phÇn n©ng cao chÊt l-îng cña c«ng t¸c biªn tËp, còng nh- n©ng cao chÊt l-îng cña s¶n phÈm b¸o in. Trong x· héi hiÖn ®¹i, b¸o chÝ lµ mét phÇn quan träng trong cuéc sèng cña ®«ng ®¶o ng-êi d©n. Nhu cÇu tiÕp nhËn th«ng tin tõ b¸o chÝ trë thµnh mét nhu cÇu thiÕt yÕu, hµng ngµy, ®Òu ®Æn vµ liªn tôc. §«ng ®¶o c¸c tÇng líp nh©n d©n ë mäi løa tuæi, giíi tÝnh, vïng miÒn kh¸c nhau ®Òu lµ c«ng chóng cña b¸o chÝ.
Hä tiÕp xóc víi b¸o chÝ mét c¸ch th-êng xuyªn, mäi lóc, mäi n¬i nh»m cËp nhËt th«ng tin phôc vô cho ®êi sèng tinh thÇn, nhu cÇu häc tËp, n©ng cao d©n trÝ. Nãi mét c¸ch kh¸c, b¸o chÝ nãi chung, b¸o in nãi riªng cã ¶nh h-ëng rÊt m¹nh mÏ vµ th-êng xuyªn ®Õn ®«ng ®¶o c«ng chóng. Do vËy, b¸o chÝ nãi chung, b¸o in nãi riªng lµ mét kªnh, mét ph-¬ng tiÖn gi¸o dôc ng«n ng÷ rÊt quan träng vµ cã vai trß rÊt lín trong viÖc gi÷ g×n vµ b¶o vÖ sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt, ®-a tiÕng ViÖt ph¸t triÓn theo h-íng hiÖn ®¹i vµ hoµn thiÖn. Th«ng qua c¸ch sö dông tiÕng ViÖt chuÈn x¸c, viÕt c©u ®óng vµ râ nghÜa, b¸o chÝ kh«ng chØ t¹o nªn hiÖu qu¶ truyÒn th«ng tèt mµ cßn gãp phÇn 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gi¸o dôc ng«n ng÷ cho ®«ng ®¶o nh©n d©n, thùc hiÖn mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng cña b¸o chÝ lµ gãp phÇn ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn ng«n ng÷.
Ng-îc l¹i, nh÷ng sai sãt vÒ ng«n ng÷ trªn b¸o chÝ nãi chung, trªn c¸c s¶n phÈm b¸o in nãi riªng kh«ng chØ ph¸ vì tÝnh m¹ch l¹c, chÝnh x¸c cña th«ng tin b¸o chÝ mµ cßn t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn c¸ch dïng tiÕng ViÖt cña ®«ng ®¶o nh©n d©n (c«ng chóng b¸o chÝ). XuÊt ph¸t tõ nhËn thøc vÒ tÇm quan träng cña viÖc sö dông tiÕng ViÖt chuÈn mùc trªn b¸o chÝ (®øng tõ gãc ®é hiÖu qu¶ truyÒn th«ng vµ môc ®Ých ph¸t triÓn tiÕng ViÖt theo h-íng hiÖn ®¹i, hoµn thiÖn), chóng t«i chän ®Ò tµi: “Nghiªn cøu vÒ c©u sai trªn b²o in tiÕng ViÖt n¨m 2005“lµm ®Ò tµi nghiªn cøu cho luËn v¨n cña m×nh. LÞch sö vÊn ®Ò Ng«n ng÷ lµ ph-¬ng tiÖn chuyÓn t¶i chñ yÕu vµ quan träng nhÊt cña b¸o chÝ. V× vËy, ng«n ng÷ b¸o chÝ lµ mét lÜnh vùc ®-îc nhiÒu nhµ ng«n ng÷, nhiÒu gi¶ng viªn b¸o chÝ, nhµ b¸o, nhiÒu sinh viªn b¸o chÝ quan t©m nghiªn cøu d-íi d¹ng s¸ch chuyªn ®Ò, ®Ò tµi nghiªn cøu, bµi viÕt, khãa luËn tèt nghiÖp vv.
Tuy nhiªn, trong sè ®ã, l-îng ®Ò tµi, bµi viÕt, khãa luËn nghiªn cøu vÒ lçi sö dông tiÕng ViÖt nãi chung, lçi viÕt c©u sai trªn b¸o chÝ nãi riªng ch-a nhiÒu. Trong gi¸o tr×nh Ng«n ng÷ b¸o chÝ cña PGS.TS Vò Quang Hµo [16] ®Ò cËp kh¸ kü vÒ mét sè lçi sö dông tiÕng ViÖt trªn b¸o chÝ nh- lçi trong viÖc sö dông tªn riªng tiÕng n-íc ngoµi, lçi ®Æt tÝt b¸o… Trong cuèn Mét sè vÊn ®Ò vÒ sö dông ng«n tõ trªn b¸o chÝ cïa t²c gi° Ho¯ng Anh câ ®Ñ cËp ®Ôn “nhõng c©u v¨n kh«ng phï hîp víi l«gÝc cïa t duy trªn b²o chÝ” [1, tr. T¸c gi¶ tËp trung ph©n tÝch, ch× ra læi sai cïa “nhõng c©u hoÆc ph°n ²nh kh«ng ®ñng th÷c tÔ kh¸ch quan, hoÆc thÓ hiÖn sai quan hÖ ng÷ nghÜa gi÷a c¸c bé phËn cÊu thµnh c©u” [1, tr. §µo Thanh Lan vµ c¸c céng sù thuéc Khoa Ng«n ng÷ häc, Tr-êng §¹i häc KHXH&NV, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi c«ng bè ®Ò tµi NCKH cÊp §HQG Kh¶o s¸t lçi sö dông tiÕng ViÖt hiÖn nay trªn mét 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sè b¸o chÝ tõ n¨m 2000 – 2004.
Toµn bé ch-¬ng III – ch-¬ng quan träng nhÊt cña ®Ò tµi, ®· chØ ra, ph©n tÝch vµ söa nhiÒu lo¹i c©u sai trªn b¸o chÝ. §©y thùc sù lµ mét c«ng tr×nh c«ng phu vÒ c©u sai trªn b¸o chÝ. C«ng tr×nh nµy nh×n vµ lý gi¶i c©u sai d-íi gãc ®é ng«n ng÷ häc thuÇn tóy chø ch-a nh×n nhËn hiÖn t-îng c©u sai trªn b¸o in víi nh÷ng ®Æc tr-ng lo¹i h×nh cña nã. Trong khu«n khæ khãa luËn tèt nghiÖp cña sinh viªn Khoa B¸o chÝ, Tr-êng §¹i häc KHXH&NV, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi ®· cã mét sè ®Ò tµi nghiªn cøu vÒ lçi sö dông tiÕng ViÖt nãi chung, lçi viÕt c©u sai nãi riªng nh-: - “VÑ nhõng khiÔm khuyÔt cïa mèt sç tÝt b²o tiÔng ViÕt theo c²ch nhÖn cïa ng«n ngõ” (Khãa luËn tèt nghiÖp, thùc hiÖn: sinh viªn NguyÔn Thu Hµ, h-íng dÉn: PGS.
- “S¬ bè kh°o s²t hiÕn tíng m¬ hä cïa tÝt v¯ cïa c©u trªn b²o chÝ tiÔng ViÕt” (Khãa luËn tèt nghiÖp, thùc hiÖn: sinh viªn Bïi ThÞ Thu H»ng, K40; h-íng dÉn: PGS. C¸c khãa luËn nµy chØ tËp trung kh¶o s¸t hiÖn t-îng m¬ hå ë tÝt chø ch-a ®i s©u vµo hiÖn t-îng c©u sai trong chÝnh v¨n. Víi mong muèn t×m hiÓu vÒ lçi viÕt c©u sai trªn b¸o in tiÕng ViÖt hiÖn nay nh»m gãp phÇn nhá bÐ vµo sù nghiÖp gi÷ g×n sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông tiÕng ViÖt trªn b¸o in còng nh- nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng sö dông ng«n ng÷ cña b¶n th©n, chóng t«i chän “Nghiªn cøu vÒ c©u sai trªn b²o in tiÕng ViÖt n¨m 2005“lµm ®Ò tµi luËn v¨n cña m×nh. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu cña ®Ò tµi 3.
Môc ®Ých nghiªn cøu - NhËn diÖn, ph©n tÝch, ph©n lo¹i c©u sai trªn b¸o in. - T×m ra c¸ch söa ch÷a c©u sai. LuËn v¨n kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh c©u sai trªn b¸o in tiÕng ViÖt hiÖn nay. Tõ ®ã, chóng t«i ®-a ra nh÷ng ®Ò xuÊt nh»m kh¾c phôc hiÖn t-îng c©u sai, n©ng cao chÊt l-îng cña c«ng t¸c biªn tËp t¹i c¸c tßa so¹n; gãp phÇn n©ng cao 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiÖu qu¶ truyÒn t¶i th«ng tin vµ gi¸o dôc ng«n ng÷, gi÷ g×n sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt cña b¸o in.
NhiÖm vô nghiªn cøu - ChØ ra c¸c lo¹i lçi viÕt c©u sai th-êng gÆp trªn b¸o in tiÕng ViÖt hiÖn thêi. - VËn dông lý thuyÕt ng«n ng÷ vÒ c©u ®Ó t×m ra c¸ch söa c©u sai.