Luận văn căn nguyên nhiễm khuẩn huyết ở người bệnh điều trị nội trú và mức độ nhạy cảm kháng sinh của một số vi khuẩn gây bệnh tại bệnh viện vinmec times city năm 2019 2021

Luận văn phân tích căn nguyên nhiễm khuẩn huyết và mức độ nhạy cảm kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh tại Bệnh viện Vinmec Times City giai đoạn 2019-2021.

• Tác giả: Đoàn Thị Thía
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Mai Phương
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xét Nghiệm Y Học
• Đề tài: Căn Nguyên Nhiễm Khuẩn Huyết Và Kháng Sinh Đồ Tại Bệnh Viện Vinmec Times City (2019-2021)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu nhiễm khuẩn huyết
• 1.1.1. Khái niệm nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn
• 1.1.2. Các yếu tố nguy cơ
• 1.1.3. Nguyên nhân
• 1.1.4. Cơ chế bệnh sinh
• 1.1.5. Lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.1.6. Nguyên tắc điều trị
• 1.1.7. Tình hình nhiễm khuẩn huyết
• 1.1.7.1. Trên thế giới
• 1.1.7.2. Tại Việt Nam
• 1.1.8. Xét nghiệm phát hiện nhiễm khuẩn huyết và kháng sinh đồ
• 1.1.8.1. Xét nghiệm phát hiện nhiễm khuẩn huyết
• 1.1.8.2. Xét nghiệm nuôi cấy phân lập bệnh phẩm máu
• 1.1.8.3. Kháng sinh đồ
• 1.1.9. Tổng quan căn nguyên nhiễm khuẩn huyết
• 1.1.9.1. Đặc điểm một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn huyết thường gặp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu căn nguyên nhiễm khuẩn huyết

Nghiên cứu tập trung vào việc xác định căn nguyên nhiễm khuẩn huyết tại Bệnh viện Vinmec Times City trong giai đoạn 2019-2021. Kết quả cho thấy, nhiễm khuẩn huyết chủ yếu do vi khuẩn gram âm (68,7%), trong đó E. coli chiếm tỷ lệ cao nhất (31,8%). Vi khuẩn gram dương chiếm 31,3%, với S. aureus là chủng phổ biến nhất (13,7%). Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt về căn nguyên vi khuẩn giữa các khoa phòng và ổ nhiễm khuẩn tiên phát. E. coli là nguyên nhân chính gây sốc nhiễm khuẩn với tỷ lệ 41,9%.

1.1. Đặc điểm vi khuẩn gây bệnh

Các vi khuẩn gram âm như E. coli, K. pneumoniae, và P. aeruginosa là những tác nhân chính gây nhiễm khuẩn huyết. Trong khi đó, vi khuẩn gram dương như S. aureus và Enterococcus cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu nhấn mạnh sự phân bố khác biệt của các chủng vi khuẩn này theo khoa phòng và ổ nhiễm khuẩn tiên phát.

1.2. Tình hình nhiễm khuẩn huyết

Tỷ lệ nhiễm khuẩn huyết tại Bệnh viện Vinmec Times City dao động từ 8-10%. Nghiên cứu cho thấy, ICU là khoa có tỷ lệ bệnh nhân nhiễm khuẩn huyết cao nhất, với sự gia tăng đáng kể các chủng vi khuẩn đa kháng qua các năm.

II. Kháng sinh đồ và mức độ nhạy cảm kháng sinh

Nghiên cứu đánh giá mức độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn gây nhiễm khuẩn huyết. Kết quả cho thấy, E. coli kháng cao nhất với penicillin, cephalosporin, và co-trimoxazole, nhưng vẫn nhạy cảm trên 95% với carbapenems. K. pneumoniae kháng cao với ciprofloxacin, ampicillin-sulbactam, và cefazolin. S. aureus kháng cao với erythromycin, azithromycin, và clindamycin, nhưng nhạy cảm hoàn toàn với vancomycin, linezolid, và rifampicin.

2.1. Tình hình kháng kháng sinh

Nghiên cứu chỉ ra sự gia tăng đáng kể của các chủng vi khuẩn đa kháng, đặc biệt là tại ICU. Các chủng vi khuẩn như E. coli, K. pneumoniae, và S. aureus đều có tỷ lệ kháng kháng sinh cao, đòi hỏi sự điều chỉnh phác đồ kháng sinh phù hợp.

2.2. Đề xuất điều trị

Nghiên cứu khuyến nghị việc sử dụng kháng sinh đồ để điều chỉnh phác đồ kháng sinh kịp thời, đặc biệt đối với bệnh nhân có ổ nhiễm khuẩn tiết niệu ban đầu dương tính với E. coli. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại ICU để ngăn chặn sự lây lan của các chủng vi khuẩn đa kháng.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng về căn nguyên nhiễm khuẩn huyết và mức độ nhạy cảm kháng sinh tại Bệnh viện Vinmec Times City. Những kết quả này giúp định hướng điều trị nhiễm khuẩn hiệu quả hơn, giảm thời gian điều trị và cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng kháng sinh đồ trong thực hành lâm sàng.

3.1. Ứng dụng trong điều trị

Kết quả nghiên cứu giúp các bác sĩ lâm sàng lựa chọn phác đồ kháng sinh phù hợp, đặc biệt trong điều trị nhiễm khuẩn huyết do các chủng vi khuẩn đa kháng. Điều này góp phần giảm tỷ lệ tử vong và chi phí điều trị.

3.2. Kiểm soát nhiễm khuẩn

Nghiên cứu đề xuất tăng cường các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn tại Bệnh viện Vinmec Times City, đặc biệt là tại ICU, để ngăn chặn sự lây lan của các chủng vi khuẩn đa kháng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa khoa xét nghiệm và ban kiểm soát nhiễm khuẩn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhiễm khuẩn huyết (NKH) là một trong những vấn đề y tế nghiêm trọng toàn cầu với khoảng 49 triệu ca mắc và 11 triệu ca tử vong mỗi năm, chiếm tới 20% tổng số ca tử vong trên thế giới. Tại Việt Nam, NKH đứng thứ ba trong các loại nhiễm khuẩn bệnh viện, với tỷ lệ lưu viện trung bình 24,3 ngày và chi phí điều trị lên đến 32,2 triệu đồng mỗi ca. Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City tiếp nhận khoảng 20 nghìn lượt bệnh nhân nội trú mỗi năm, trong đó tỷ lệ NKH dao động từ 8-10%. Nghiên cứu được thực hiện nhằm mô tả căn nguyên vi khuẩn gây NKH và đánh giá mức độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn thường gặp tại bệnh viện trong giai đoạn 2019-2021.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: (1) xác định các chủng vi khuẩn gây NKH ở người bệnh nội trú; (2) đánh giá mức độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn này. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 336 hồ sơ bệnh án có kết quả cấy máu dương tính, thu thập trong khoảng thời gian ba năm tại bệnh viện Vinmec Times City, Hà Nội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng điều trị kháng sinh hợp lý, giảm thiểu tỷ lệ tử vong và chi phí điều trị, đồng thời góp phần kiểm soát sự lây lan vi khuẩn đa kháng thuốc trong môi trường bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về nhiễm khuẩn huyết và kháng thuốc kháng sinh. Định nghĩa NKH theo Hội nghị Đồng thuận Quốc tế 2016 là tình trạng rối loạn chức năng cơ quan do đáp ứng không điều phối của cơ thể với nhiễm khuẩn. Các khái niệm chính bao gồm:

• Nhiễm khuẩn huyết (Sepsis): Rối loạn chức năng cơ quan do phản ứng viêm quá mức với nhiễm khuẩn.
• Sốc nhiễm khuẩn (Septic shock): Giai đoạn nặng của NKH với suy tuần hoàn và chuyển hóa tế bào, có nguy cơ tử vong cao.
• Vi khuẩn gram âm và gram dương: Hai nhóm vi khuẩn chính gây NKH, với các chủng phổ biến như Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Staphylococcus aureus.
• Kháng thuốc kháng sinh (Antimicrobial Resistance - AMR): Khả năng vi khuẩn chịu đựng và không bị tiêu diệt bởi kháng sinh, bao gồm các cơ chế như hạn chế hấp thu thuốc, thay đổi đích tác động, làm bất hoạt thuốc và bơm thuốc ra ngoài.
• Vi khuẩn đa kháng (Multidrug resistant - MDR): Vi khuẩn không nhạy cảm với ít nhất ba nhóm kháng sinh khác nhau.

Khung lý thuyết này giúp phân tích mối quan hệ giữa căn nguyên vi khuẩn và mức độ nhạy cảm kháng sinh, từ đó đề xuất các biện pháp điều trị hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang, sử dụng dữ liệu hồi cứu từ hồ sơ bệnh án của 336 bệnh nhân nội trú có kết quả cấy máu dương tính tại Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City trong giai đoạn 2019-2021. Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện, đảm bảo đầy đủ thông tin về hành chính, tiền sử, biểu hiện lâm sàng và kết quả kháng sinh đồ.

Nguồn dữ liệu chính là hồ sơ bệnh án điện tử lưu trữ trên hệ thống quản lý bệnh viện OH (Orion Health). Dữ liệu được thu thập qua phiếu thu thập thông tin chuẩn hóa, bao gồm các biến số về đặc điểm người bệnh, căn nguyên vi khuẩn và kết quả kháng sinh đồ.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20.0 với các kỹ thuật thống kê mô tả và kiểm định chi bình phương để so sánh tỷ lệ giữa các nhóm. Tuổi được tính trung vị do phân bố không chuẩn. Kết quả được trình bày dưới dạng bảng và biểu đồ, với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Nghiên cứu đã được phê duyệt bởi Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng và Ban lãnh đạo Bệnh viện Vinmec Times City, đảm bảo bảo mật thông tin và tuân thủ các quy định đạo đức trong nghiên cứu y học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm người bệnh NKH: Trong 336 bệnh nhân, nhóm tuổi ≥ 60 chiếm tỷ lệ cao nhất với 60,4%, nam giới chiếm 69,9%, gấp hơn hai lần nữ giới. Triệu chứng phổ biến nhất là sốt (100%), tiếp theo là khó thở (45,5%) và gan to (27,4%). Bệnh nền thường gặp gồm ung thư (28,8%), tăng huyết áp (15,9%) và suy thận mạn (12,9%). Thời gian lưu viện chủ yếu từ 2-4 tuần (56,5%).

2. Căn nguyên vi khuẩn gây NKH: Vi khuẩn gram âm chiếm 68,7%, trong đó E. coli chiếm 31,8%, là chủng phổ biến nhất. Vi khuẩn gram dương chiếm 31,3%, với S. aureus chiếm 13,7%. Phân bố vi khuẩn theo khoa phòng cho thấy khoa ICU có số lượng vi khuẩn phân lập cao nhất (127 chủng), với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).

3. Ổ nhiễm khuẩn tiên phát: Tỷ lệ NKH do ổ nhiễm khuẩn tiết niệu chiếm 25%, ổ bụng 19,3%, hô hấp 17,9%, và 26,8% chưa xác định rõ ổ nhiễm khuẩn ban đầu. E. coli chiếm ưu thế trong NKH từ ổ tiết niệu (70,7%) và ổ bụng (55,4%), trong khi S. aureus phổ biến ở ổ da và niêm mạc (59%).

4. Mức độ nhạy cảm kháng sinh: E. coli đề kháng cao với penicillin, nhóm cephalosporin và co-trimoxazole, nhưng nhạy cảm trên 95% với nhóm carbapenems. K. pneumoniae kháng cao với ciprofloxacin (41,7%), ampicillin-sulbactam (37,5%) và cefazolin (34,8%). S. aureus đề kháng cao với erythromycin, azithromycin và clindamycin (79,2%), nhưng nhạy cảm hoàn toàn với vancomycin, linezolid và rifampicin.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về tỷ lệ vi khuẩn gram âm chiếm ưu thế trong NKH, đặc biệt là E. coli và K. pneumoniae. Tỷ lệ cao bệnh nhân lớn tuổi và nam giới phản ánh nhóm đối tượng có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch và bệnh nền. Thời gian lưu viện kéo dài từ 2-4 tuần cho thấy gánh nặng điều trị và chi phí y tế.

Sự phân bố vi khuẩn theo khoa phòng và ổ nhiễm khuẩn tiên phát cho thấy ICU là nơi tập trung nhiều chủng đa kháng, cần tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn. Mức độ đề kháng kháng sinh cao ở các chủng vi khuẩn phổ biến cảnh báo nguy cơ thất bại điều trị nếu không có chiến lược sử dụng kháng sinh hợp lý.

So sánh với các nghiên cứu khác, tỷ lệ đề kháng của E. coli và K. pneumoniae với nhóm cephalosporin và quinolone tương tự, trong khi S. aureus vẫn duy trì nhạy cảm với vancomycin và linezolid, phù hợp với hướng dẫn điều trị hiện hành. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ vi khuẩn theo khoa phòng và bảng so sánh mức độ nhạy cảm kháng sinh theo từng chủng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện cấy máu sớm cho bệnh nhân nghi ngờ NKH: Đặc biệt ở bệnh nhân có ổ nhiễm khuẩn tiết niệu, nhằm chẩn đoán kịp thời và lựa chọn kháng sinh phù hợp, giảm tỷ lệ tử vong và thời gian điều trị.

2. Tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại khoa ICU: Phối hợp giữa khoa xét nghiệm, Ban kiểm soát nhiễm khuẩn và khoa ICU để cách ly bệnh nhân mang vi khuẩn đa kháng, ngăn ngừa lây lan trong bệnh viện.

3. Xây dựng và cập nhật phác đồ điều trị kháng sinh dựa trên kết quả kháng sinh đồ: Ưu tiên sử dụng carbapenems cho các chủng E. coli và K. pneumoniae nhạy cảm, đồng thời theo dõi sát sao sự xuất hiện của vi khuẩn kháng carbapenem.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế về kháng thuốc: Tổ chức các khóa tập huấn về sử dụng kháng sinh hợp lý và phòng ngừa lây nhiễm, giảm thiểu nguy cơ phát triển vi khuẩn đa kháng.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 12 tháng tới, với sự phối hợp của Ban lãnh đạo bệnh viện, khoa xét nghiệm, khoa lâm sàng và Ban kiểm soát nhiễm khuẩn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia truyền nhiễm: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu căn nguyên và mức độ nhạy cảm kháng sinh giúp lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả, giảm thiểu thất bại điều trị.

2. Nhân viên phòng xét nghiệm vi sinh: Tham khảo quy trình nuôi cấy, định danh vi khuẩn và kỹ thuật kháng sinh đồ hiện đại, nâng cao chất lượng xét nghiệm và báo cáo kết quả.

3. Quản lý bệnh viện và Ban kiểm soát nhiễm khuẩn: Dữ liệu về phân bố vi khuẩn đa kháng và khu vực nguy cơ cao hỗ trợ xây dựng chính sách kiểm soát nhiễm khuẩn và phòng ngừa lây lan.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên y học: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về NKH, kháng thuốc kháng sinh, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực kỹ thuật xét nghiệm y học và truyền nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhiễm khuẩn huyết là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   NKH là tình trạng rối loạn chức năng cơ quan do phản ứng viêm quá mức với nhiễm khuẩn trong máu. Nó nguy hiểm vì có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và tử vong với tỷ lệ từ 20-50%.

2. Vi khuẩn nào thường gây NKH tại bệnh viện Vinmec Times City?
   E. coli chiếm 31,8% trong nhóm vi khuẩn gram âm, S. aureus chiếm 13,7% trong nhóm gram dương, là các căn nguyên phổ biến nhất.

3. Mức độ nhạy cảm kháng sinh của các vi khuẩn này như thế nào?
   E. coli nhạy cảm trên 95% với carbapenems nhưng đề kháng cao với penicillin và cephalosporin. S. aureus nhạy cảm hoàn toàn với vancomycin và linezolid, nhưng đề kháng cao với erythromycin và clindamycin.

4. Tại sao cần cấy máu sớm khi nghi ngờ NKH?
   Cấy máu giúp xác định chính xác vi khuẩn gây bệnh và mức độ nhạy cảm kháng sinh, từ đó lựa chọn điều trị phù hợp, giảm thời gian điều trị và nguy cơ tử vong.

5. Làm thế nào để kiểm soát vi khuẩn đa kháng trong bệnh viện?
   Cần cách ly bệnh nhân mang vi khuẩn đa kháng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý và đào tạo nhân viên y tế về phòng ngừa lây nhiễm.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định vi khuẩn gram âm chiếm ưu thế (68,7%) trong NKH, với E. coli là chủng phổ biến nhất.
• Mức độ nhạy cảm kháng sinh cho thấy carbapenems vẫn hiệu quả với đa số chủng E. coli và K. pneumoniae, trong khi S. aureus nhạy cảm với vancomycin và linezolid.
• Khoa ICU là nơi tập trung nhiều chủng vi khuẩn đa kháng, cần tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn.
• Cấy máu sớm và cập nhật phác đồ điều trị kháng sinh dựa trên kết quả kháng sinh đồ là yếu tố then chốt trong quản lý NKH.
• Đề xuất triển khai các giải pháp kiểm soát nhiễm khuẩn và đào tạo nhân viên y tế trong vòng 12 tháng tới để giảm thiểu gánh nặng NKH.

Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc điều trị và kiểm soát NKH tại bệnh viện Vinmec Times City, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về vi khuẩn đa kháng và chiến lược phòng chống kháng thuốc. Các chuyên gia và nhà quản lý y tế được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả chăm sóc bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Giới thiệu nhiễm khuẩn huyết 1. Khái niệm nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn Năm 2016, tại Hội nghị Đồng thuận Quốc tế được triệu tập bởi Hiệp hội hồi sức Hoa Kỳ và Hiệp hội hồi sức Châu Âu đã thống nhất đưa đến định nghĩa như sau: Nhiễm khuẩn huyết: Tình trạng rối loạn chức năng cơ quan đe dọa tính mạng do đáp ứng không được điều phối của cơ thể đối với nhiễm khuẩn (1). Sốc nhiễm khuẩn là một phân nhóm nặng của NKH trong đó suy tuần hoàn và bất thường về chuyển hoá tế bào có nguy cơ tử vong cao hơn so với NKH đơn thuần.

Bệnh nhân bị sốc nhiễm khuẩn có thể được xác định trên lâm sàng bằng thuốc vận mạch để duy trì áp lực động mạch trung bình từ 65 mm Hg trở lên và mức lactate huyết thanh lớn hơn 2 mmol/L (> 18 mg / dL) trong trường hợp không có giảm thể tích tuần hoàn (1). Các yếu tố nguy cơ Những người có nguy cơ bị NKH cao hơn bao gồm: Người cao tuổi trên 65 tuổi trở lên; người mắc bệnh mạn tính như bệnh tiểu đường, ung thư, bệnh phổi, bệnh thận…; người bị suy giảm hệ thống miễn dịch hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch; người bị bệnh nặng gần đây hoặc có tiền sử nhập viện; trẻ em dưới một tuổi…(13). Nguyên nhân Các vi sinh vật gồm virus, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng xâm nhập vào máu là nguyên nhân gây ra NKH. Vi khuẩn là tác nhân gây bệnh được biết đến sớm nhất và chiếm tỷ lệ cao nhất.

Tỷ lệ NKH do nấm đã tăng lên trong thập kỉ qua nhưng vẫn thấp hơn nhiều NKH do vi khuẩn (13). Với vi khuẩn, cả vi khuẩn gram dương và gram âm đều có thể gây NKH. Những vi khuẩn gram âm thường gặp là họ vi khuẩn đường ruột (Enterobacterales), P. aeruginosa, Acinetobacter spp… Trong nhóm vi khuẩn gram dương, S.

aureus, Streptococci, Enterococci là những loài hay gặp (2). Cơ chế bệnh sinh 15 1. Nguồn nhiễm khuẩn Nguồn nội mạch: Viêm màng trong tim, viêm lỗ thông động tĩnh mạch, tiêm chích…(14). Nguồn ngoại mạch: Từ nội soi, phẫu thuật những ổ nhiễm khuẩn, kể cả phẫu thuật vô trùng, từ ống dẫn lưu, ống nội khí quản, máy thở, máy chạy thận nhân tạo…Từ các ổ nhiễm khuẩn sâu: Viêm thận, bể thận, viêm phổi, viêm tử cung, áp xe ruột thừa.

Từ ổ nhiễm khuẩn nông: vết thương, bỏng, nhọt, đinh râu, hậu bối, viêm họng…(14). Cơ chế bệnh sinh Vi khuẩn vượt qua hàng rào bảo vệ quanh ổ nhiễm khuẩn ngoại mạch (bao gồm: đại thực bào, bạch cầu đa nhân trung tính, kháng thể, bổ thể…); từ nguồn nhiễm khuẩn ngoại mạch vi khuẩn theo đường bạch huyết vượt qua hạch khu vực (14). Ở trong máu: Đại thực bào của gan, lách thực bào vi khuẩn, vi khuẩn (tạo opsonin bởi IgG) bị loại trừ đầu tiên ở lách; hoặc vi khuẩn được gắn vào bổ thể C3b bị loại trừ trước tiên ở gan (14). NKH xảy ra khi sức đề kháng cục bộ giảm sút (hoạt động thực bào của bạch cầu hạt và của đại thực bào bạch huyết) và khi sức đề kháng toàn cơ thể suy giảm (hoạt động IgG, C3b giảm sút… là chất chất có vai trò opsonin giúp cho quá trình thực bào của các đại thực bào gan và lách).

Khi vi khuẩn và nội độc tố có mặt trong máu, cơ thể tổng hợp các cytokine từ 30 đến 90 phút trước khi có cơn sốt cao (14). Lâm sàng và cận lâm sàng 1. Lâm sàng Các biểu hiện lâm sàng trên bệnh nhân NKH không đặc hiệu do những bệnh lý khác có thể có biểu hiện tương tự. Các triệu chứng và dấu hiệu của NKH nhưng có thể bao gồm: - Sốt, biểu hiện có thể là sốt nóng > 38,3 ºC hoặc sốt lạnh <36ºC; - Hạ huyết áp động mạch (ví dụ huyết áp tâm thu <90mmHg, huyết áp động mạch trung bình <70mmHg); - Nhịp tim nhanh > 90 nhịp/ phút hoặc hơn 2 độ lệch chuẩn so với giá trị bình thường theo tuổi; 16 - Khó thở, nhịp thở > 20 nhịp/ phút; - Các dấu hiệu tràn dịch cơ quan: da nóng, đỏ bừng (thường xuất hiện trong giai đoạn đầu của NKH); các dấu hiệu giảm tưới máu (thay đổi tinh thần, khó chịu bồn chồn, thiểu niệu hoặc vô niệu, da tím tái…); giảm hay không có âm ruột (13).

Biến chứng của NKH có thể là: Sốc nhiễm khuẩn; suy đa tạng (2). Cận lâm sàng Sự thay đổi các chỉ số: Tăng bạch cầu (> 12 G/l) hoặc giảm bạch cầu (< 4 G/l); xuất hiện bạch cầu non máu ngoại vi; bất thường về chỉ số đông máu (INR> 1,5 hoặc APTT > 60 giây); giảm tiểu cầu; tăng đường huyết (> 7,7 mmol / L) trong trường hợp không mắc bệnh tiểu đường; protein phản ứng C tăng; giảm oxy máu động mạch; thiểu niệu cấp (lượng nước tiểu < 0,5mL/kg/ giờ trong ít nhất hai giờ mặc dù đã được truyền dịch đầy đủ); tăng creatinine > 0,5mg/dL hoặc 44,2 µmol/L; tăng bilirubin máu (bilirubin toàn phần huyết tương >4mg/dL); procalcitonin huyết tương lệch chuẩn hơn hai giá trị bình thường; hạ natri máu; tăng kali máu; lactate máu tăng cao…(13). Nguyên tắc điều trị Nguyên tắc trong điều trị NKH là: Tiến hành dùng kháng sinh liều cao ngay khi nghĩ đến NKH; điều trị đủ liều, đủ thời gian, phối hợp kháng sinh (nếu cần); cần thay đổi, phải điều chỉnh kháng sinh theo kết quả kháng sinh đồ, hiệu quả điều trị (2). Tình hình nhiễm khuẩn huyết 1.

Trên thế giới Trong báo cáo toàn cầu của WHO, mỗi năm trên thế giới có khoảng 49 triệu ca NKH và 11 triệu trường hợp tử vong liên quan đến NKH, chiếm tới 20% tổng số ca tử vong trên toàn cầu (15). Chi phí điều trị NKH là vô cùng tốn kém, trung bình là hơn 32000 đô la trên mỗi người bệnh (15). WHO ước tính khoảng 40% bệnh nhân NKH phải tái nhập viện trong vòng 90 ngày xuất viện, làm tăng gánh nặng NKH với cá nhân và xã hội (15). 17 Tỷ lệ NKH và tử vong khác nhau giữa các khu vực, cao nhất ở Châu Phi, Châu Đại Dương, Nam Á, Đông Á và Đông Nam Á (16).

Tại Hoa Kỳ, mỗi năm bệnh viện tiếp nhận hơn 970.000 trường hợp NKH và tiếp tục tăng lên qua từng năm, chiếm hơn 50% số ca tử vong tại bệnh viện (4). Châu Âu có 3,4 triệu người NKH, là nguyên nhân của gần 700000 ca tử vong hằng năm (17). Châu Phi ước tính khoảng 17 triệu trường hợp mắc và 3,5 triệu người tử vong năm 2017 (18). Tại Châu Á, tỷ lệ NKH ở khu vực này dao động từ 120 đến 1 600 trên 100 000 dân, tỷ lệ tử vong đến 35% cao hơn nhiều so với các nước Châu Âu và các nước có thu nhập cao (19).

Tại Việt Nam Tại Việt Nam, NKH xếp vị trí thứ ba trong số các loại nhiễm khuẩn bệnh viện, trung bình số ngày lưu viện cho các ca NKH là 24,3 ngày với tổng chi phí phát sinh tới 32,2 triệu đồng (7). Nhiều nghiên cứu trên cả nước của nhiều tác giả đã công bố số liệu về tỷ lệ NKH. Theo tác giả Quế Anh Trâm, tỷ lệ cấy máu dương tính là 13,82% tại Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An; nghiên cứu khác của tác giả Lê Thị Thu Nguyệt, tỷ lệ NKH tại khoa hồi sức tích cực là 6.1/1000 người bệnh trên ngày (8). Theo tác giả Trần Ngọc Ánh khảo sát trên 150 bệnh nhân chẩn đoán NKH tại Bệnh viện 103 cho thấy tỷ lệ cấy máu dương tính là 67,3% (7).

Về nhóm tuổi, tại Bệnh viện Chợ Rẫy (2016) cho thấy tỷ lệ NKH cao nhất ở nhóm tuổi trên 60 (49,6%), sau đến là nhóm 30 – 60 tuổi (38,6%) (20). Tại Bệnh viện Nhiệt Đới Trung Ương, tỷ lệ NKH cao nhất lại gặp ở nhóm tuổi 40-60 tuổi (46,94%) (21). Tác giả Nguyễn Thế Hưng cũng cho kết quả tương tự tỷ lệ NKH cao ở nhóm tuổi 40-60 tuổi (22). Về giới tính, tỷ lệ NKH nhìn chung ở nam cao hơn so với nữ như theo công bố của một số tác giả: Theo Lê Hùng Phong và cộng sự tỷ lệ nam/nữ là 1,8/1; theo Trần Thu Hà và cộng sự tỷ lệ này là 1,1 : 1; theo Trương Vinh Long tỷ lệ ở giới nam là 75,51% cao hơn nữ 24,49% và tác giả Nguyễn Thế Hưng báo cáo tỷ lệ nam là 75,51% cao hơn so với nữ giới 24,49% (20–22).

Xét nghiệm phát hiện nhiễm khuẩn huyết và kháng sinh đồ 1. Xét nghiệm phát hiện nhiễm khuẩn huyết Hiện nay, trong phòng xét nghiệm có hai phương pháp dùng để phát hiện sự hiện diện vi khuẩn trong máu là : PCR đa mồi nhiễm khuẩn huyết và nuôi cấy phân lập vi khuẩn. Xét nghiệm PCR đa mồi nhiễm khuẩn huyết PCR đa mồi NKH là xét nghiệm phát hiện DNA vi khuẩn hay nấm trong mẫu máu của bệnh nhân, có thể phát hiện nhiều mầm bệnh khác nhau cùng lúc. So với phương pháp nuôi cấy máu cho kết quả từ 24-48 giờ, xét nghiệm PCR cho kết quả nhanh chóng hơn với độ nhạy, độ đặc hiệu được đánh giá là cao hơn (23,24).

Nhược điểm của phương pháp này là giá thành cao nên chưa phổ biến trong các phòng xét nghiệm thường quy như xét nghiệm nuôi cấy máu. Vì vậy cấy máu hiện vẫn là xét nghiệm phổ biến tại các phòng xét nghiệm để chẩn đoán bệnh nhân nghi ngờ NKH. Xét nghiệm nuôi cấy phân lập bệnh phẩm máu Cấy máu dương tính hiện đang là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán NKH. Với mỗi người bệnh nên cấy 02 mẫu máu ở hai vị trí khác nhau để tăng khả năng phát hiện vi sinh vật trong máu (2).

Có nhiều quy trình và hướng dẫn cho xét nghiệm nuôi cấy phân lập bệnh phẩm máu. Tuy nhiên, đa số các phòng xét nghiệm hiện đại sử dụng các hệ thống ủ và phát hiện tự động, bởi vì hiệu quả cao hơn, thời gian ủ ngắn hơn so với phương pháp cấy máu thủ công (8). Kháng sinh đồ Kháng sinh đồ là kỹ thuật xác định độ nhạy cảm của vi khuẩn với kháng sinh in vitro (thử nghiệm trong phòng xét nghiệm) (25). Có hai kỹ thuật dựa trên hai nguyên lý khác nhau trong thực hành kháng sinh đồ: Kỹ thuật khoanh giấy kháng sinh khuếch tán nhằm định tính và Kỹ thuật pha loãng kháng sinh trong môi trường lỏng hoặc đặc nhằm định lượng (25).

Tổng quan căn nguyên nhiễm khuẩn huyết 1. Đặc điểm một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn huyết thường gặp 1. coli thành viên họ trực khuẩn đường ruột (Enterobacterales). Nó là trực khuẩn gram âm, có lông và di động được, phát triển dễ trên môi trường nuôi cấy thông thường.

coli có khả năng lên men nhiều loại đường và có khả năng sinh hơi. coli trên thạch UTI và thạch máu Khả năng gây bệnh: E.