Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu niêm yết của ngân hàng thương mại cổ phần á châu trên sàn giao dịch chứng khoán hà nội

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ngân hàng Á Châu trên sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Tiến Nhật
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thị Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Á Châu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 1.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.4.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHIẾU VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỊ GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.1. Tổng quan về cổ phiếu
• 2.1.1. Tổng quan về thị trường chứng khoán và cổ phiếu
• 2.1.1.1. Thị trường chứng khoán
• 2.1.1.2. Những vấn đề chung về giá trị cổ phiếu
• 2.1.1.2.1. Mệnh giá cổ phiếu
• 2.1.1.2.2. Giá trị sổ sách cổ phiếu
• 2.1.1.2.3. Giá trị thực của cổ phiếu
• 2.1.2. Sơ lược về ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu
• 2.1.3.1. Các yếu tố kinh tế vĩ mô
• 2.1.3.1.1. Tốc độ tăng trưởng GDP
• 2.1.3.1.2. Tỷ giá hối đoái (USD/VND)
• 2.1.3.2. Các yếu tố kinh tế vi mô
• 2.1.3.2.1. Quy mô ngân hàng
• 2.1.3.2.2. Khả năng sinh lời
• 2.1.3.2.3. Hệ số giá trên thu nhập (P/E)
• 2.1.3.2.4. Lãi trên cổ phiếu (EPS)
• 2.1.3.2.5. Doanh thu thuần (DTT)
• 2.1.4. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 2.1.4.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.1.4.1.1. Xây dựng mô hình
• 2.1.4.1.2. Các biến và giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.4.1.3. Kiểm định mô hình
• 2.1.4.2. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 2.1.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ KINH TẾ ĐẾN THỊ GIÁ CỔ PHIẾU CỦA NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU
• 3.1. Lịch sử ra đời của thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.2. Lịch sử ra đời và các hoạt động nổi bật của NHTMCP Á Châu
• 3.2.1. Lịch sử ra đời và các giai đoạn phát triển
• 3.3. Diễn biến thị giá cổ phiếu của NHTMCP Á Châu trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009 – 2017
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.1. Thống kê mô tả nghiên cứu
• 3.4.2. Đánh giá và kiểm định độ phù hợp của mô hình
• 3.5. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 3.5.1. Kết quả nghiên cứu
• 3.5.2. Kiểm định khuyết tật của mô hình
• 3.5.2.1. Kiểm định mô hình bỏ sót biến thích hợp
• 3.5.2.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO VÀ CHÍNH SÁCH KIỂM SOÁT THỊ GIÁ CỔ PHIẾU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Á CHÂU
• 3. PHẦN 3: KẾT LUẬN
• 3.1. Tóm tắt nghiên cứu
• 3.2. Một số hạn chế của đề tài nghiên cứu
• 3.3. Một số kiến nghị
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thị Giá Cổ Phiếu ACB Khái Niệm Vai Trò

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư. Thị giá cổ phiếu là một chỉ số quan trọng phản ánh giá trị của doanh nghiệp và là cơ sở để nhà đầu tư đưa ra quyết định. Đặc biệt, đối với ngành ngân hàng, thị giá cổ phiếu không chỉ thể hiện sức khỏe tài chính mà còn là thước đo niềm tin của thị trường. Bài viết này sẽ đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB, một trong những ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu tại Việt Nam. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp nhà đầu tư có cái nhìn toàn diện và đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Theo một nghiên cứu, thị giá cổ phiếu chịu tác động bởi nhiều yếu tố vĩ mô và vi mô, đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng.

1.1. Thị Trường Chứng Khoán và Ảnh Hưởng Đến Cổ Phiếu ACB

Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các hoạt động mua bán chứng khoán trung và dài hạn. Thị trường sơ cấp là nơi phát hành chứng khoán lần đầu, còn thị trường thứ cấp là nơi mua đi bán lại các chứng khoán đã phát hành. Thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong việc tập trung và phân phối vốn, chuyển từ tư bản sở hữu sang tư bản kinh doanh. Các yếu tố như tâm lý nhà đầu tư, thanh khoản thị trường, và biến động của chỉ số VN-Index đều có thể ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB. Sự biến động của thị trường chứng khoán có thể tạo ra cơ hội hoặc rủi ro cho các nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu ACB.

1.2. Các Loại Giá Trị Cổ Phiếu Mệnh Giá Sổ Sách Giá Trị Thực

Để đánh giá thị giá cổ phiếu ACB, cần phân biệt các loại giá trị cổ phiếu khác nhau. Mệnh giá cổ phiếu là giá trị ban đầu khi phát hành. Giá trị sổ sách cổ phiếu phản ánh giá trị tài sản ròng trên mỗi cổ phiếu. Giá trị thực của cổ phiếu là giá trị nội tại dựa trên phân tích tài chính và dự báo dòng tiền. Sự khác biệt giữa các loại giá trị này có thể giúp nhà đầu tư xác định xem cổ phiếu ACB đang được định giá cao hay thấp so với giá trị thực của nó. Việc so sánh các chỉ số này là rất quan trọng trong quá trình định giá cổ phiếu ngân hàng.

II. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Đến Thị Giá Cổ Phiếu ACB Cách Phân Tích

Các yếu tố kinh tế vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc định hình thị giá cổ phiếu ACB. Tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái và chính sách tiền tệ là những yếu tố then chốt. Tăng trưởng GDP cao thường tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng, từ đó thúc đẩy thị giá cổ phiếu. Lạm phát và lãi suất cao có thể làm giảm sức mua và tăng chi phí vốn, gây áp lực lên thị giá cổ phiếu. Tỷ giá hối đoái biến động cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng từ các hoạt động ngoại tệ. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước có thể tác động đến thanh khoản và lãi suất, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng ACB.

2.1. Ảnh Hưởng của Tăng Trưởng GDP và Lạm Phát Đến ACB

Tăng trưởng GDP là một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe của nền kinh tế. Khi GDP tăng trưởng, nhu cầu tín dụng tăng lên, tạo điều kiện cho ngân hàng mở rộng hoạt động và tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của tiền và làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng. Sự kết hợp giữa tăng trưởng GDP và lạm phát cần được xem xét kỹ lưỡng để đánh giá tác động đến thị giá cổ phiếu ACB. Các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các chỉ số này để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.

2.2. Tác Động của Tỷ Giá Hối Đoái và Lãi Suất Lên Cổ Phiếu ACB

Tỷ giá hối đoái biến động có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng từ các hoạt động ngoại tệ và các khoản vay bằng ngoại tệ. Lãi suất tăng có thể làm giảm nhu cầu vay vốn và tăng chi phí vốn của ngân hàng. Sự biến động của tỷ giá hối đoái và lãi suất có thể tạo ra rủi ro cho ngân hàng và ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB. Ngân hàng cần có các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực từ các yếu tố này. Việc phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về rủi ro đầu tư cổ phiếu ngân hàng.

III. Yếu Tố Vi Mô Ảnh Hưởng Thị Giá Cổ Phiếu ACB Phân Tích Chi Tiết

Bên cạnh các yếu tố vĩ mô, các yếu tố vi mô liên quan trực tiếp đến hoạt động của ngân hàng cũng có tác động lớn đến thị giá cổ phiếu ACB. Quy mô ngân hàng, khả năng sinh lời, hiệu quả hoạt động, chất lượng tài sản, và uy tín thương hiệu là những yếu tố quan trọng. Ngân hàng có quy mô lớn, khả năng sinh lời cao, hiệu quả hoạt động tốt, chất lượng tài sản đảm bảo và uy tín thương hiệu mạnh thường có thị giá cổ phiếu cao hơn. Các chỉ số tài chính như ROA, ROE, NIM, CAR, và tỷ lệ nợ xấu cần được phân tích kỹ lưỡng để đánh giá sức khỏe tài chính của ngân hàng.

3.1. Khả Năng Sinh Lời và Hiệu Quả Hoạt Động của Ngân Hàng ACB

Khả năng sinh lời là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB. Các chỉ số như ROA (tỷ suất sinh lời trên tài sản), ROE (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu), và NIM (biên lãi ròng) cần được phân tích kỹ lưỡng. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng. Ngân hàng có hiệu quả hoạt động tốt thường có chi phí thấp và lợi nhuận cao. Việc cải thiện khả năng sinh lời và hiệu quả hoạt động có thể giúp tăng thị giá cổ phiếu ACB.

3.2. Chất Lượng Tài Sản và Uy Tín Ngân Hàng Ảnh Hưởng ACB

Chất lượng tài sản của ngân hàng, đặc biệt là tỷ lệ nợ xấu, là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB. Tỷ lệ nợ xấu cao có thể làm giảm lợi nhuận và tăng rủi ro cho ngân hàng. Uy tín ngân hàng cũng đóng vai trò quan trọng. Ngân hàng có uy tín tốt thường thu hút được nhiều khách hàng và nhà đầu tư. Việc duy trì và nâng cao chất lượng tài sản và uy tín ngân hàng có thể giúp tăng thị giá cổ phiếu ACB. Các nhà đầu tư cần quan tâm đến quản trị rủi ro ngân hàng để đánh giá chất lượng tài sản.

IV. Phân Tích Kỹ Thuật Cổ Phiếu ACB Hướng Dẫn Cho Nhà Đầu Tư

Phân tích kỹ thuật là một phương pháp dự đoán thị giá cổ phiếu dựa trên các dữ liệu lịch sử về giá và khối lượng giao dịch. Các công cụ phân tích kỹ thuật như đường trung bình động, chỉ số RSI, MACD, và Fibonacci có thể giúp nhà đầu tư xác định các điểm mua vào và bán ra tiềm năng. Tuy nhiên, phân tích kỹ thuật chỉ là một phần trong quá trình ra quyết định đầu tư và cần được kết hợp với phân tích cơ bản để có cái nhìn toàn diện. Việc sử dụng phân tích kỹ thuật cổ phiếu ACB giúp nhà đầu tư nắm bắt được xu hướng và biến động giá cổ phiếu.

4.1. Sử Dụng Đường Trung Bình Động và Chỉ Số RSI Phân Tích ACB

Đường trung bình động (Moving Average) là một công cụ phân tích kỹ thuật phổ biến giúp làm mịn dữ liệu giá và xác định xu hướng. Chỉ số RSI (Relative Strength Index) đo lường sức mạnh của xu hướng giá và xác định các vùng quá mua và quá bán. Việc kết hợp đường trung bình động và chỉ số RSI có thể giúp nhà đầu tư xác định các điểm mua vào và bán ra tiềm năng của cổ phiếu ACB. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các chỉ báo này không phải lúc nào cũng chính xác và cần được sử dụng kết hợp với các công cụ khác.

4.2. Áp Dụng MACD và Fibonacci Trong Phân Tích Cổ Phiếu ACB

MACD (Moving Average Convergence Divergence) là một chỉ báo xu hướng động lượng cho thấy mối quan hệ giữa hai đường trung bình động của giá. Fibonacci là một dãy số toán học được sử dụng để xác định các mức hỗ trợ và kháng cự tiềm năng. Việc áp dụng MACD và Fibonacci có thể giúp nhà đầu tư xác định các điểm đảo chiều xu hướng và các mức giá mục tiêu của cổ phiếu ACB. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các công cụ này chỉ là một phần trong quá trình phân tích kỹ thuật và cần được sử dụng kết hợp với các yếu tố khác.

V. Mô Hình Định Giá Cổ Phiếu ACB Phương Pháp và Ứng Dụng

Để xác định giá trị hợp lý của cổ phiếu ACB, có thể sử dụng các mô hình định giá cổ phiếu khác nhau. Mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF), mô hình P/E, và mô hình P/B là những phương pháp phổ biến. Mô hình DCF dựa trên dự báo dòng tiền tương lai của ngân hàng và chiết khấu về giá trị hiện tại. Mô hình P/E so sánh giá cổ phiếu với thu nhập trên mỗi cổ phiếu. Mô hình P/B so sánh giá cổ phiếu với giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu. Việc sử dụng kết hợp các mô hình định giá cổ phiếu giúp nhà đầu tư có cái nhìn toàn diện và đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

5.1. Ứng Dụng Mô Hình Chiết Khấu Dòng Tiền DCF Cho ACB

Mô hình chiết khấu dòng tiền (DCF) là một phương pháp định giá cổ phiếu dựa trên dự báo dòng tiền tự do của doanh nghiệp trong tương lai và chiết khấu về giá trị hiện tại. Để áp dụng mô hình DCF cho cổ phiếu ACB, cần dự báo doanh thu, chi phí, và các yếu tố khác ảnh hưởng đến dòng tiền của ngân hàng. Sau đó, cần xác định tỷ lệ chiết khấu phù hợp để tính giá trị hiện tại của dòng tiền. Mô hình DCF có thể giúp nhà đầu tư xác định giá trị nội tại của cổ phiếu ACB và so sánh với thị giá cổ phiếu hiện tại.

5.2. Sử Dụng Mô Hình P E và P B Để Định Giá Cổ Phiếu ACB

Mô hình P/E (Price-to-Earnings ratio) so sánh giá cổ phiếu với thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS). Mô hình P/B (Price-to-Book ratio) so sánh giá cổ phiếu với giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu. Để sử dụng mô hình P/E và P/B cho cổ phiếu ACB, cần so sánh các chỉ số này với các ngân hàng tương đồng trong ngành. Nếu P/E hoặc P/B của ACB thấp hơn so với các ngân hàng khác, có thể cho thấy cổ phiếu ACB đang bị định giá thấp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các mô hình này chỉ là một phần trong quá trình định giá cổ phiếu và cần được sử dụng kết hợp với các yếu tố khác.

VI. Rủi Ro Đầu Tư Cổ Phiếu ACB Nhận Diện và Quản Lý Hiệu Quả

Đầu tư vào cổ phiếu ACB cũng đi kèm với những rủi ro nhất định. Rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động, và rủi ro pháp lý là những yếu tố cần được xem xét. Rủi ro thị trường liên quan đến biến động của thị trường chứng khoán. Rủi ro tín dụng liên quan đến khả năng trả nợ của khách hàng. Rủi ro thanh khoản liên quan đến khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Rủi ro hoạt động liên quan đến các vấn đề nội bộ của ngân hàng. Rủi ro pháp lý liên quan đến các thay đổi trong quy định pháp luật. Việc nhận diện và quản lý hiệu quả các rủi ro đầu tư có thể giúp nhà đầu tư bảo vệ vốn và tối ưu hóa lợi nhuận.

6.1. Rủi Ro Thị Trường và Rủi Ro Tín Dụng Khi Đầu Tư ACB

Rủi ro thị trường là rủi ro liên quan đến biến động của thị trường chứng khoán. Các yếu tố như tâm lý nhà đầu tư, tin tức kinh tế, và sự kiện chính trị có thể ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu ACB. Rủi ro tín dụng là rủi ro liên quan đến khả năng trả nợ của khách hàng. Nếu khách hàng không trả được nợ, ngân hàng có thể bị mất vốn và giảm lợi nhuận. Việc quản lý rủi ro thị trường và rủi ro tín dụng là rất quan trọng để bảo vệ vốn đầu tư.

6.2. Rủi Ro Thanh Khoản và Rủi Ro Hoạt Động Của Ngân Hàng ACB

Rủi ro thanh khoản là rủi ro liên quan đến khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Nếu ngân hàng không có đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu rút tiền, có thể dẫn đến khủng hoảng thanh khoản. Rủi ro hoạt động là rủi ro liên quan đến các vấn đề nội bộ của ngân hàng, chẳng hạn như sai sót trong quy trình, gian lận, hoặc sự cố hệ thống. Việc quản lý rủi ro thanh khoản và rủi ro hoạt động là rất quan trọng để đảm bảo hoạt động ổn định của ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và thực hiện cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào các ngành kinh tế trọng yếu như Điện tử, Dệt may, Du lịch và Ngân hàng. Trong hệ thống tài chính quốc gia, các ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò huyết mạch trong việc dẫn vốn cho nền kinh tế, phục vụ công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa và góp phần ổn định sức mua đồng tiền. Nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh tại Việt Nam chủ yếu do hệ thống ngân hàng cung ứng, với quy mô tổng tài sản toàn hệ thống đạt mức tương đương 140% GDP. Quá trình cải cách đã thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh chóng của hệ thống ngân hàng trong nước: tổng vốn đăng ký tăng gấp 12 lần, tổng tài sản và tiền gửi tăng hơn 16 lần, và dư nợ cho vay tăng xấp xỉ 14 lần.

Tuy nhiên, thị trường xuất hiện áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thương mại trong nước với các ngân hàng 100% vốn nước ngoài có tiềm lực tài chính vượt trội và đội ngũ quản trị chuyên nghiệp. Nhiều NHTM cổ phần trong nước có quy mô vốn điều lệ chỉ đạt ngưỡng hoặc nhỉnh hơn mức vốn pháp định 3.000 tỷ đồng, điển hình như BaoVietBank, KienLongBank, NamABank, PGBank, VietcapitalBank, CBBank, NCB và GPBank. Việc phát hành cổ phiếu trên thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn cấp thiết nhằm đáp ứng quy định an toàn vốn của Ngân hàng Nhà nước và nâng cao năng lực cạnh tranh. Mặc dù vậy, thị giá cổ phiếu ngân hàng thường xuyên biến động phức tạp dưới tác động của các cú sốc kinh tế và môi trường kinh doanh; tiêu biểu như giai đoạn năm 2014, thị trường chứng khoán suy giảm khiến cả hai chỉ số VN-Index và HNX-Index liên tục sụt giảm, kéo theo sự giảm sút thị giá của các cổ phiếu ngành ngân hàng. Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB) là một định chế tài chính trải qua nhiều biến động lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến thị giá cổ phiếu đang giao dịch. Do đó, khóa luận xác định nhiệm vụ nghiên cứu các nhân tố kinh tế chi phối thị giá cổ phiếu ACB niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể như sau:

• 2.1 Mục tiêu chung: Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố đến thị giá cổ phiếu của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB) tại Việt Nam và dự báo giá cổ phiếu của ngân hàng ACB trong tương lai; trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất chính sách kiểm soát thị giá cổ phiếu ngân hàng ACB.
• 2.2 Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về giá cổ phiếu và các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.
  2. Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố đến thị giá cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Á Châu.
  3. Dự báo thị giá cổ phiếu và đề xuất chính sách kiểm soát giá cổ phiếu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Á Châu niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
• 3.2 Phạm vi nghiên cứu: Thị giá cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Á Châu trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận cơ sở pháp lý và lý luận tài chính thông qua hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình học thuật chuẩn mực:

• Khái niệm chứng khoán căn cứ theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2011), xác định chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành (thể hiện dưới dạng chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền, hợp đồng tương lai...). Đồng thời, tác giả viện dẫn định nghĩa từ Giáo trình Thị trường Chứng khoán của PGS.TS Nguyễn Văn Nam và PGS.TS Vương Trọng Nghĩa để làm rõ bản chất giấy tờ có giá, khả năng chuyển nhượng và quyền đòi nợ/quyền sở hữu của chứng khoán.
• Khái niệm ngân hàng thương mại được đối chiếu giữa Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 (Quốc hội khóa XII thông qua ngày 16/6/2010) tại Điều 4, Điều 24 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với luật ngân hàng các nước: Hoa Kỳ, Pháp (1941), Ấn Độ (1950, bổ sung 1959) và Đan Mạch (1930).
• Hệ thống giá trị cổ phiếu được tác giả phân định thành 4 hình thái: Mệnh giá (Par value), Giá trị sổ sách (Book value), Giá trị lý thuyết/nội tại (Intrinsic value) và Giá trị thị trường (Market value). Các kỹ thuật xác định giá trị thực bao gồm: Phương pháp chiết khấu dòng tiền (mô hình chiết khấu cổ tức DDM, dòng tiền tự do FCF) và Phương pháp định giá so sánh (hệ số P/B, hệ số P/E với công thức: Thị giá = P/E * EPS). Khóa luận chọn giá đóng cửa làm giá tham chiếu xác định thị giá trung bình hàng tháng của cổ phiếu.
• Khung lý thuyết về các biến số tác động bao gồm hai nhóm:
  • Nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng GDP, Lạm phát (đo lường qua CPI, đối chiếu PPI và chỉ số giảm phát GDP Id, kiểm chứng qua Học thuyết Fisher và nghiên cứu của Fama), Tỷ giá hối đoái USD/VND (phương pháp yết giá trực tiếp), Biến động giá vàng (vai trò tài sản trú ẩn và đa dạng hóa danh mục) và Cung tiền M2 (tác động qua kênh thanh khoản và chính sách tiền tệ mở rộng).
  • Nhóm yếu tố kinh tế vi mô nội tại của ngân hàng: Quy mô ngân hàng (Tổng tài sản, Vốn chủ sở hữu), Khả năng sinh lời (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản - ROA, Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu - ROE), Hệ số giá trên thu nhập (P/E), Lãi trên một cổ phiếu (EPS) và Doanh thu thuần (DTT).

Phương pháp nghiên cứu và công cụ xử lý số liệu:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tổng quan các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa biến số vĩ mô/vi mô với giá cổ phiếu.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ Báo cáo thường niên đã được kiểm toán của Ngân hàng TMCP Á Châu và chuỗi số liệu thị giá đóng cửa trung bình hàng tháng của mã cổ phiếu ACB trên sàn HNX trong suốt chu kỳ 9 năm (2009 – 2017).
• Phương pháp phân tích kinh tế lượng: Sử dụng thống kê mô tả nhằm khái quát các đặc tính phân phối của chuỗi dữ liệu. Tiếp đó, tác giả xây dựng hàm hồi quy tuyến tính với biến phụ thuộc là giá cổ phiếu ($P$) và biến phụ thuộc chuyển đổi logarit tự nhiên ($LnPrice$). Quá trình xử lý số liệu và kiểm định mô hình được tiến hành trên hai phần mềm chuyên dụng là SPSS 20 và EViews 9.
• Kiểm định chẩn đoán mô hình: Đánh giá độ phù hợp thông qua hệ số xác định ($R^2$) và kiểm định F (giá trị Sig.); kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF); kiểm định khuyết tật mô hình gồm kiểm định Ramsey RESET (kiểm tra việc bỏ sót biến thích hợp) và kiểm định Breusch-Pagan-Godfrey (kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi).

Nhóm yếu tố	Tên biến quan sát / Khái niệm	Thước đo và công thức xác định trong văn bản
Biến phụ thuộc	Thị giá cổ phiếu ACB	Thị giá đóng cửa bình quân hàng tháng ($P$), dạng logarit tự nhiên ($LnPrice$)
Yếu tố vĩ mô	Tăng trưởng GDP	Tỷ lệ % thay đổi GDP giá so sánh: $(GDP_t - GDP_{t-1}) / GDP_{t-1} \times 100%$
	Tỷ lệ lạm phát	Chỉ số giá tiêu dùng CPI: $(CPI_0 - CPI_{-1}) / CPI_{-1} \times 100%$
	Tỷ giá hối đoái	Tỷ lệ tăng trưởng tỷ giá USD/VND theo phương pháp yết giá trực tiếp
	Tốc độ tăng giá vàng	Tỷ lệ % tăng trưởng chỉ số giá vàng kỳ nghiên cứu so với kỳ gốc
	Cung tiền M2	Tốc độ mở rộng tổng phương tiện thanh toán của nền kinh tế
Yếu tố vi mô	Quy mô ngân hàng	Logarit hoặc giá trị tuyệt đối của Tổng tài sản và Vốn chủ sở hữu
	Khả năng sinh lời ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản
	Khả năng sinh lời ROE	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu
	Chỉ số định giá P/E	Thị giá trên thu nhập mỗi cổ phần
	Thu nhập mỗi cổ phần	Lãi trên cổ phiếu (EPS)
	Doanh thu thuần	Tổng doanh thu thuần từ hoạt động kinh doanh (DTT)

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về cổ phiếu và các yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện về thị trường chứng khoán, phân loại thị trường theo hàng hóa (cổ phiếu, trái phiếu, chứng khoán phái sinh), theo quá trình luân chuyển vốn (thị trường sơ cấp - nơi tổ chức phát hành huy động vốn mới, thị trường thứ cấp - nơi nhà đầu tư mua bán tự do nhằm tìm kiếm lợi nhuận hoặc tái cấu trúc danh mục), và theo hình thức tổ chức (Sở giao dịch tập trung và thị trường phi tập trung OTC). Tác giả phân tích cụ thể vai trò của các chủ thể tham gia: chủ thể phát hành (Chính phủ, công ty, tổ chức tài chính), nhà đầu tư (cá nhân và tổ chức chuyên nghiệp), cùng hệ thống cơ quan quản lý, tổ chức lưu ký bù trừ và các công ty định mức tín nhiệm.

Phần trọng tâm của chương tập trung tổng thuật các công trình nghiên cứu thực nghiệm tiền bối về tác động của các nhân tố vĩ mô và vi mô tới thị giá cổ phiếu:

Yếu tố nghiên cứu	Tác giả và năm công bố	Phát hiện chính trong tổng quan nghiên cứu
Tăng trưởng GDP	Adaramola & AnthonyOlubega (2011)	Tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê 5% đến giá cổ phiếu tại Nigeria (mẫu 36 cổ phiếu, 1985-2009).
	Mehr-un-Nisa & Nishat (2012)	Tác động cùng chiều rất mạnh tại Pakistan (phương pháp GMM, 221 công ty tài chính, 1995-2006).
Lạm phát (CPI)	Phan Thị Bích Nguyệt & Phạm Dương Phương Thảo (2013)	Tương quan dương với chỉ số chứng khoán Việt Nam nhưng ý nghĩa thống kê thấp.
	Mukharjee & Naka (1995); Eita (2012)	Tương quan nghịch với giá cổ phiếu tại Nhật Bản (VECM) và Namibia (ủng hộ Fama 1981, mâu thuẫn Fisher).
	Gjerde & Saettem (1999)	Không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa giữa lạm phát và giá cổ phiếu.
Tỷ giá hối đoái	Aurangzeb (2012)	Tác động cùng chiều tại Pakistan, Ấn Độ, Sri Lanka; tỷ giá tăng 1% làm TTCK tăng 1%.
	Gautam Goswami & Sung-Chang Jung (1997)	Tác động ngược chiều tại Hàn Quốc do ảnh hưởng đến cán cân xuất nhập khẩu.
Giá vàng	John Leyers (2007)	Tác động ngược chiều trong dài hạn (15 năm), tác động cùng chiều trong ngắn hạn.
Cung tiền M2	Phan Thị Bích Nguyệt & Phạm Dương Phương Thảo (2013)	Tương quan dương với TTCK Việt Nam (mẫu 135 tháng, 2000-2011) do dòng tiền thanh toán dồi dào.
Quy mô ngân hàng	Flamini et al. (2009); Athanasoglou et al. (2005)	Quy mô lớn tạo lợi thế cạnh tranh, nâng cao hiệu quả tài chính và đẩy tăng giá cổ phiếu.
	Boyd & Runkle (1993); Vương Đức Hoàng Quân & Hồ Thị Huệ (2014)	Quy mô tương quan nghịch với tỷ suất sinh lời/giá cổ phiếu do chi phí tài chính và rủi ro đòn bẩy.
	Amarjit et al. (2010); Falope & Ajilore (2009)	Quy mô không có tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp.
Khả năng sinh lời	Abu Hashish (2003); AL Khalaileh (2001)	Tỷ số ROA và ROE tương quan dương có ý nghĩa thống kê đối với giá thị trường cổ phiếu tại Jordan.

Trên cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm, chương 1 khép lại bằng việc xây dựng mô hình hồi quy đa biến và xác lập các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa biến phụ thuộc (thị giá ACB) với các biến độc lập vĩ mô và vi mô.

Chương 2: Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế đến thị giá cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Á Châu

Chương 2 trình bày tổng quan lịch sử hình thành TTCK Việt Nam và các mốc phát triển của Ngân hàng TMCP Á Châu. Số liệu thực tế phản ánh quy mô tổng tài sản của ACB giai đoạn 2006 - 2017 (Sơ đồ 2.1) và biến động thị giá cổ phiếu ACB giai đoạn 2012 - 2015 (Sơ đồ 2.2). Dữ liệu nghiên cứu chuỗi thời gian 2009 - 2017 được phân tích định lượng qua các bước:

1. Thống kê mô tả các biến số: Bảng 4 phản ánh các giá trị đặc trưng của mẫu gồm giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của thị giá cổ phiếu ACB và các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, vi mô.
2. Đánh giá độ phù hợp của mô hình: Bảng 2 thể hiện mức độ phù hợp của mô hình; kiểm định ANOVA (giá trị Sig.) xác nhận mô hình hồi quy có ý nghĩa thống kê khi giải thích sự biến thiên của thị giá cổ phiếu.
3. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc $LnPrice$: Bảng 2 ước lượng hệ số hồi quy của các biến giải thích tác động đến logarit tự nhiên của giá cổ phiếu ACB.
4. Kiểm định khuyết tật mô hình:
   • Kiểm định đa cộng tuyến: Kết quả ban đầu tại Bảng 2 cho thấy sự hiện diện của hiện tượng đa cộng tuyến giữa các biến độc lập. Tác giả đã tiến hành loại bỏ biến ROE ra khỏi phương trình hồi quy. Kết quả tại Bảng 2 (sau khi bỏ biến ROE) cho thấy hệ số VIF giảm xuống mức an toàn, khắc phục triệt để hiện tượng đa cộng tuyến.
   • Kiểm định Ramsey RESET: Bảng 2 kiểm định dạng hàm của mô hình, cho thấy mô hình không vi phạm khuyết tật bỏ sót biến thích hợp.
   • Kiểm định Breusch-Pagan-Godfrey: Bảng 2 kiểm định phương sai sai số, xác nhận mô hình thỏa mãn giả định phương sai sai số đồng nhất (không bị hiện tượng phương sai sai số thay đổi).

Chương 3: Dự báo và chính sách kiểm soát thị giá cổ phiếu của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu

Dựa trên kết quả hồi quy và các hệ số ước lượng đã được kiểm định khuyết tật, chương 3 thiết lập các nội dung:

• Dự báo xu hướng biến động thị giá cổ phiếu ACB trong tương lai dựa trên diễn biến kỳ vọng của các biến số vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, lạm phát, cung tiền) và các chỉ tiêu kế hoạch nội tại của ngân hàng.
• Xây dựng hệ thống giải pháp và chính sách kiểm soát thị giá cổ phiếu ACB: Tập trung vào chính sách quản trị bảng cân đối kế toán, tối ưu hóa quy mô tổng tài sản và vốn chủ sở hữu; nâng cao chất lượng tài sản sinh lời nhằm cải thiện chỉ số ROA và EPS; kiểm soát hệ số định giá P/E thông qua minh bạch hóa thông tin tài chính và củng cố niềm tin của nhà đầu tư trên sàn HNX.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính của đề tài (dựa trên hệ thống bảng biểu và kết quả kiểm định kinh tế lượng trong văn bản):

• Khóa luận đã xây dựng thành công mô hình hồi quy giải thích sự biến động của thị giá cổ phiếu ACB trên sàn HNX giai đoạn 2009 - 2017 thông qua hai nhóm nhân tố kinh tế vĩ mô và vi mô.
• Việc kiểm định độ phù hợp mô hình với biến phụ thuộc $LnPrice$ cho thấy mô hình đạt mức ý nghĩa thống kê cao (giá trị Sig. kiểm định đạt yêu cầu).
• Quá trình chẩn đoán mô hình phát hiện hiện tượng đa cộng tuyến cao khi đưa đồng thời các chỉ tiêu sinh lời vào hàm hồi quy. Tác giả đã xử lý bằng cách loại bỏ biến ROE, giúp các biến giải thích còn lại (như quy mô tài sản, ROA, EPS, P/E và các biến vĩ mô) đạt độ vững về mặt thống kê với hệ số VIF đạt chuẩn.
• Các kiểm định khuyết tật xác nhận: Mô hình vượt qua kiểm định Ramsey RESET (không bị sai lệch do bỏ sót biến giải thích quan trọng) và kiểm định Breusch-Pagan-Godfrey (không xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi).

Chính sách và kiến nghị do tác giả đề xuất:

• Nhóm kiến nghị đối với ACB: Ngân hàng cần chủ động điều tiết quy mô vốn và cơ cấu tài sản hợp lý nhằm tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA); thực hiện chính sách cổ tức và lợi nhuận giữ lại để duy trì tăng trưởng chỉ số EPS bền vững; quản trị quan hệ cổ đông để ổn định hệ số P/E.
• Nhóm giải pháp ứng phó vĩ mô: Xây dựng bộ phận phân tích dự báo các chỉ số kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát CPI, tỷ giá USD/VND và cung tiền M2) nhằm đưa ra các kịch bản ứng phó kịp thời với biến động của thị trường chứng khoán.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp một nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu đối với mã cổ phiếu của một ngân hàng thương mại cổ phần cụ thể (ACB) niêm yết trên HNX qua chuỗi dữ liệu dài 9 năm (2009 - 2017), bao quát cả giai đoạn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.
• Kết hợp cả hai nhóm biến số vi mô nội tại ngân hàng và vĩ mô nền kinh tế trong cùng một mô hình hồi quy chuỗi thời gian, tuân thủ quy trình kiểm định khuyết tật mô hình chặt chẽ trên SPSS 20 và EViews 9.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Khóa luận chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu trên một mã cổ phiếu đơn lẻ là Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) niêm yết tại HNX, chưa mở rộng phân tích so sánh với các ngân hàng thương mại cổ phần khác trên toàn thị trường.
• Dữ liệu nghiên cứu kết thúc ở mốc năm 2017, chưa phản ánh các diễn biến mới của thị trường trong các chu kỳ kinh tế tiếp theo.
• Hiện tượng đa cộng tuyến giữa các chỉ số tài chính buộc tác giả phải loại bỏ biến ROE ra khỏi mô hình hồi quy chính thức, làm giảm bớt một chiều kích đánh giá về khả năng sinh lời trên vốn cổ đông.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang toàn bộ nhóm cổ phiếu ngân hàng niêm yết trên cả hai sàn giao dịch HOSE và HNX.
• Ứng dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data) hoặc các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian bậc cao (như VAR, VECM, ARCH/GARCH) để phân tích tác động trễ và độ biến động của thị giá cổ phiếu ngành ngân hàng.

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế đầu tư, Thị trường chứng khoán: Khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp thực hiện đề tài tốt nghiệp định lượng, cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về các phương pháp định giá cổ phiếu (mệnh giá, giá trị sổ sách, DDM, FCF, P/B, P/E).
• Đối với người nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng: Phần kiểm định mô hình tại Chương 2 là tài liệu mẫu về quy trình xử lý khuyết tật dữ liệu, bao gồm các thao tác kiểm tra và khắc phục đa cộng tuyến qua VIF (thực nghiệm loại biến ROE), kiểm định dạng hàm Ramsey RESET và kiểm định phương sai thay đổi Breusch-Pagan-Godfrey bằng phần mềm SPSS 20 và EViews 9.
• Đối với các nhà đầu tư và chuyên viên phân tích tài chính: Bảng tổng thuật các công trình nghiên cứu vĩ mô, vi mô trong nước và quốc tế cung cấp góc nhìn toàn diện về cơ chế truyền dẫn của lạm phát, GDP, tỷ giá, cung tiền M2 và chỉ số tài chính nội tại lên thị giá cổ phiếu ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc chính thức được sử dụng trong mô hình phân tích hồi quy tại Chương 2 là gì? Tác giả đã sử dụng thị giá cổ phiếu đóng cửa bình quân hàng tháng ($P$) và biến phụ thuộc được biến đổi dưới dạng logarit tự nhiên ($LnPrice$) để ước lượng mối quan hệ với các nhân tố kinh tế.

2. Bộ dữ liệu của khóa luận được thu thập từ những nguồn nào và trong giai đoạn bao lâu? Số liệu được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2009 đến năm 2017 (9 năm), lấy từ Báo cáo thường niên đã được kiểm toán của Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) và dữ liệu thị giá giao dịch đóng cửa thực tế của mã cổ phiếu ACB được công bố trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).

3. Tại sao tác giả phải loại bỏ biến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) khỏi mô hình hồi quy? Trong quá trình kiểm định khuyết tật mô hình, kết quả kiểm định đa cộng tuyến ban đầu (Bảng 2) cho thấy hệ số VIF tăng cao do tương quan giữa các biến độc lập. Tác giả đã loại bỏ biến ROE; kết quả kiểm tra lại tại Bảng 2 cho thấy hiện tượng đa cộng tuyến đã được xử lý triệt để, đảm bảo tính vững cho các ước lượng hồi quy.

4. Khóa luận sử dụng các phần mềm chuyên dụng nào để xử lý số liệu thống kê và kinh tế lượng? Khóa luận sử dụng kết hợp hai phần mềm là SPSS phiên bản 20 và EViews phiên bản 9 để thực hiện thống kê mô tả, phân tích hồi quy và chạy các kiểm định khuyết tật mô hình.

5. Những kiểm định khuyết tật mô hình nào đã được thực hiện để khẳng định độ tin cậy của kết quả nghiên cứu? Tác giả đã thực hiện đầy đủ 3 kiểm định kinh tế lượng quan trọng: Kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định Ramsey RESET nhằm xác định mô hình không bị bỏ sót biến thích hợp, và kiểm định Breusch-Pagan-Godfrey để chứng minh phương sai sai số của mô hình là đồng nhất.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Thị Phương Lan đã giải quyết một cách có hệ thống mục tiêu nghiên cứu các yếu tố kinh tế chi phối thị giá cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội giai đoạn 2009 – 2017. Nghiên cứu kết hợp cơ sở lý luận tài chính - ngân hàng với quy trình thực nghiệm kinh tế lượng chuẩn mực trên SPSS 20 và EViews 9, từ hồi quy biến $LnPrice$ đến xử lý triệt để các khuyết tật mô hình về đa cộng tuyến, dạng hàm Ramsey RESET và phương sai sai số Breusch-Pagan-Godfrey. Các kết quả phân tích định lượng thu được cung cấp luận cứ thực tiễn để dự báo xu hướng thị giá và đề xuất hệ thống chính sách kiểm soát giá cổ phiếu ACB, đồng thời tạo nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cho các nghiên cứu tiếp theo về tài chính ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHIẾU VÀ CÁC YẾU TỐ KINH TẾ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỊ GIÁ CỔ PHIẾU 1. Tổng quan về cổ phiếu 1.1 Tổng quan về thị trường chứng khoán và cổ phiếu 1.1 Thị trường chứng khoán a. Khái niệm Thị trường chứng khoán (TTCK) trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, được quan niệm là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán các loại chứng khoán trung và dài hạn. Việc mua bán này được tiến hành ở thị trường sơ cấp khi người mua mua được chứng khoán lần đầu từ những người phát hành, và ở thị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lại các chứng khoán đã được phát hành ờ thị trường sơ cấp.

Như vậy, xét về mặt hình thức, TTCK chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua đó thay đổi các chủ thể nắm giữ chứng khoán. Nhưng xét về mặt bản chất thì: Thị trường chứng khoán là nơi tập trung và phân phối các nguồn vốn tiết kiệm. Tập trung các nguồn tiết kiệm để phân phối lại cho những ai muốn sử dụng các nguồn tiết kiệm đó theo giá mà người sử dụng sẵn sàng trả và theo phán đoán của thị trường về khả năng sinh lời từ các dự án của người sử dụng. Chuyển từ tư bản sở hữu sang tư bản kinh doanh.

Thị trường chứng khoán là định chế tài chính trực tiếp: cả chủ thể cung và cầu vốn đều tham gia vào thị trường một cách trực liếp. Ngược với cách tài trợ gián tiếp được thực hiện thông qua các trung gian tài chính, những người có vốn có khi có đủ điều kiện về môi trường tài chính, pháp lý. sẽ trực tiếp đầu tư vào sản xuất, kinh doanh không cần qua các trung gian tài chính mà chuyển vốn thông qua thị trường chứng khoán, một thị trường dẫn vốn trực tiếp từ người có vốn sang người cần vốn theo nguyên tắc đầu tư. 5 Với việc đầu tư qua các trung gian tài chính, các chủ thể đầu tư không thể theo dõi, kiểm tra.

Quản lý vốn đầu tư của họ, do đó làm cho quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn tách rời nhau, làm giảm động lực tiềm năng trong quản lý. Trái lại với việc đầu tư qua TTCK, kênh dẫn vốn trực tiếp, các chủ thể đầu tư đã thực sự gắn quyền sử dụng và quyền sở hữu về vốn, nâng cao tiềm năng quản lý vốn. Thị trường chứng khoán thực chất là quá trình vận động của tư bản tiền tệ. Các chứng khoán mua bán trên thị trường chứng khoán có thể đem lại thu nhập cho người nắm giữ nó sau một thời gian nhất định và được lưu thông trên TTCK theo giá cả thị trường, do đó bề ngoài nó được coi như là một tư bản hàng hóa.

Có thể nói, TTCK là nơi mua bán các quyền sở hữu về tư bản, là hình thức phát triển cao của nền sản xuất hàng hóa. Thị trường chứng khoán cũng gắn với loại hình tài chính ngắn hạn. Những người có chứng khoán có thể mua bán chứng khoán tại bất kỳ thời điểm nào trên thị trường chứng khoán, nên các chứng khoán trung và dài hạn cùng trở thành đối tượng đầu tư ngắn hạn. Phân loại Tùy theo mục đích nghiên cứu, cấu trúc của TTCK có thể phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau.

Dựa vào từng tính chất của thị trường chứng khoán mà phân thị trường thành 3 loại là phân loại theo hàng hóa, phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường và phân loại theo quá trình luân chuyền vốn.  Phân loại theo hàng hóa: Theo các hàng hóa được mua bán trên thị trường, người ta có thể phân thị trường chứng khoán thành thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu, thị trường các công cụ chứng khoán phát sinh. Thị trường trái phiếu là thị trường mà hàng hóa mua bán tại đó là các trái phiếu. Trái phiếu là các công cụ nợ mà thực chất của việc phát hành các công cụ này là các nhà phát hành đứng ra đi vay theo phương thức có hoàn trả cả gốc lẫn lãi.

Thị trường cổ phiếu là nơi giao dịch mua bán, trao đổi các giấy tờ xác nhận cổ phần đóng góp của cổ đông, 6 cổ đông là chủ sở hữu của công ty và phải chịu trách nhiệm trong phần đóng góp của mình. Thị trường các công cụ chứng khoán phát sinh là nơi các chứng khoán phát sinh được mua và bán. Tiêu biểu cho các công cụ này là hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, quyền mua cổ phiếu, chứng quyền. Ý nghĩa: Nhằm giúp các nhà đầu tư có cái nhìn cụ thể hơn về các công cụ đầu tư của mình trên thị trường chứng khoán  Phân loại theo quá trình luân chuyền vốn: Theo cách thức này, thị trường được phân thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.

Thị trường sơ cấp hay thị trường cấp 1 (Primary Market) là thị trường phát hành các chứng khoán hay là nơi mua bán các chứng khoán lần đầu tiên. Tại thị trường này, giá cả của chứng khoán là giá phát hành. Việc mua bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp làm tăng vốn cho nhà phát hành. Đặc điểm của thị trường sơ cấp: Thị trường sơ cấp là nơi duy nhất mà các chứng khoán đem lại vốn cho tổ chức phát hành.

Giá chứng khoán trên thị trường sơ cấp do tổ chức phát hành quyết định và được in ngay trên chứng khoán. Thị trường thứ cấp hay thị trường cấp 2 (Secondary Market) là thị trường mua bán, trao đổi những chứng khoán đã được phát hành nhằm mục đích kiếm lời, di chuyển vốn đầu tư hay di chuyển tài sản xã hội. Khác với thị trường sơ cấp, các khoản tiền thu được từ việc bán chứng khoán thuộc về các nhà đầu tư và kinh doanh chứng khoán chứ không thuộc về nhà phát hành. Giao dịch trên thị trường thứ cấp phản ánh nguyên tắc cạnh tranh tự do, giá chứng khoán trên thị trường thứ cấp do cung cầu quyết định.

Các nhà đầu tư có thể mua và bán các chứng khoán nhiều lần trên thị trường thứ cấp. Ý nghĩa: Việc phân loại trên giúp nhà đầu tư nhìn nhận được vai trò, nhiệm vụ của từng thị trường và xác định thị trường mình đang hoạt động.  Phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường: Thị trường chứng khoán có thể được tổ chức theo hai cách sau: cách thứ nhất là tổ chức thành các Sở giao 7 dịch (Stock Exchange), tại đây, người mua và người bán (hoặc đại lý, môi giới của họ) gặp nhau tại một địa điểm nhất định để tiến hành giao dịch mua bán, trao đổi chứng khoán. Chính vì vậy, Sở giao dịch chứng khoán là thị trường tập trung, nơi giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán của các công ty lớn, hoạt động có hiệu quả.

Tại Sở giao dịch Chứng khoán, các giao dịch được tập trung tại một địa điểm; các lệnh được chuyển tới sàn giao dịch và tham gia vào quá trình ghép lệnh để hình thành nên giá giao dịch. Cách thứ hai, khác với thị trường tập trung, thị trường giao dịch qua quầy hay thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC) là thị trường của các nhà buôn, những người tạo thị trường (Market Makers). Các nhà buôn có một danh mục chứng khoán và họ sẵn sàng mua và bán với các nhà buôn khác cùng như các nhà đầu tư khi những người này chấp nhận giá cả của họ. Khối lượng giao dịch của thị trường này thường lớn hơn rất nhiều lần so với thị trường Sở giao dịch.

Trên thị trường OTC, các giao dịch (cả sơ cấp lần thứ cấp) được tiến hành qua mạng lưới các công ty chứng khoán phân tán trên khắp quốc gia và được nối với nhau bằng mạng điện tử. Giá cả trên thị trường này được hình thành theo phương thức thỏa thuận. Ngoài thị trường Sở giao dịch và thị trường chứng khoán phi tập trung, thị trường chứng thứ ba là thị trường dành cho các chứng khoán không đủ tiêu chuẩn về giao dịch trên thị trường tập trung và thị trường OTC. Ý nghĩa: Cách phân loại theo hình thức tổ chức của thị trường nhằm xác định tính an toàn và độ tin cậy của thị trường chứng khoán nơi các nhà đầu tư tham gia.

Ngoài ra, còn có cách phân loại thị trường chứng khoán thành thị trường mở và thị trường đàm phán, thị trường giao ngay (Spot Markets) và thị trường kỳ hạn (Future Markets). Việc phân loại thị trường chứng khoán sẽ giúp phân tích cụ thể hơn vai trò của thị trường chứng khoán. 8 Ý nghĩa: Giúp nhà đầu tư phân loại thời gian giao dịch khi mua, bán chứng khoán. Các chủ thể tham gia Các tổ chức và cá nhân tham gia thị trường chứng khoán có thể được chia thành 3 nhóm sau: chủ thể phát hành, chủ thể đầu tư và các tổ chức có liên quan đến chứng khoán.

 Chủ thể phát hành: Là người cung cấp các chứng khoán - hàng hóa của thị trường chứng khoán. Các chủ thể phát hành bao gồm: Chính phủ, các doanh nghiệp và một số tổ chức khác nhìn Quỹ đầu tư; tổ chức tài chính trung gian.  Chính phủ và Chính quyền địa phương: là chủ thể phát hành các chứng khoán: Trái phiếu Chính phủ; Trái phiếu địa phương; Trái phiếu công trình; Tín phiếu kho bạc.  Công ty: là chủ thể phát hành các cố phiếu và trái phiếu công ty.

 Các tổ chức tài Chính: là chủ thể phát hành các công cụ tài Chính như các trái phiếu, chứng chỉ hưởng thụ. phục vụ cho mục tiêu huy động vốn và phù hợp với đặc thù hoạt động của họ theo Luật định.  Nhà đầu tư: Chủ thể đầu tư là những người có tiền, thực hiện việc mua và bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán để tìm kiếm lợi nhuận. Nhà đầu tư có thể được chia làm 2 loại: Nhà đầu tư cá nhân là các cá nhân và hộ gia đình, những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, tham gia mua bán trên thị trường chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận.

Các nhà đầu tư có tổ chức là các định chế đầu tư, thường xuyên mua bán chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường. Một số nhà đầu tư chuyên nghiệp chính trên thị trường chứng khoán là các NHTM, công ty chứng khoán, công ty đầu tư, công ty bảo hiểm, quỹ tương hổ, các quỹ lương hưu và các quỹ bảo hiểm xã hội khác. Đầu tư thông qua các tổ chức đầu tư có ưu điểm là có thể đa dạng hóa danh mục đầu tư và các quyết định đầu tư được thực hiện bởi các chuyên gia có chuyên môn và có kinh nghiệm.