Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu bọ nhẩy Phyllotreta và biện pháp phòng chống tại Hà Nội và phụ cận

Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu bọ nhẩy Phyllotreta Coleoptera Chrysomelidae và biện pháp phòng chống hiệu quả tại Hà Nội và phụ cận.

• Tác giả: Huỳnh Tấn Đạt
• Người hướng dẫn: GS.TS Phạm Văn Lầm
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bọ Nhảy Phyllotreta Và Biện Pháp Phòng Chống Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Nghiên cứu bọ nhảy giống Phyllotreta ở trên thế giới
• 1.2.1. Nghiên cứu thành phần loài, phân bố, loài gây hại chính và tác hại
• 1.2.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học
• 1.2.3. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bọ nhảy giống Phyllotreta
• 1.3. Nghiên cứu bọ nhảy giống Phyllotreta ở Việt Nam
• 1.3.1. Nghiên cứu thành phần loài, phân bố, loài gây hại chính và tác hại
• 1.3.2. Nghiên cứu về đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học
• 1.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng chống
• 1.4. Những vấn đề quan tâm
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu và dụng cụ, thiết bị nghiên cứu
• 2.1.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.1.2. Dụng cụ và thiết bị thí nghiệm
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra hiện trạng phòng chống bọ nhảy hại rau họ hoa thập tự ở vùng Hà Nội và phụ cận
• 2.3.2. Phương pháp xác định thành phần loài, mức độ hại của bọ nhảy trên rau họ hoa thập tự ở vùng nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata
• 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu sử dụng tác nhân sinh học để phòng chống bọ nhảy sọc cong (P. striolata) hại rau họ hoa thập tự
• 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4.2. Thời gian nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng phòng chống bọ nhảy giống Phyllotreta hại rau họ hoa thập tự ở vùng Hà Nội và phụ cận
• 3.1.1. Các loài rau họ hoa thập tự được trồng ở vùng Hà Nội và phụ cận
• 3.1.2. Hiện trạng phòng chống bọ nhảy Phyllotreta ở Hà Nội, phụ cận
• 3.2. Thành phần loài, mức độ tác hại của bọ nhảy giống Phyllotreta
• 3.2.1. Thành phần loài
• 3.2.2. Mức độ gây hại của bọ nhảy sọc cong
• 3.3. Đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata
• 3.3.1. Đặc điểm hình thái của các pha phát triển
• 3.3.2. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học ở phòng thí nghiệm
• 3.3.3. Diễn biến mật độ và ảnh hưởng của một số yếu tố đến số lượng bọ nhảy sọc cong (P. striolata) trên rau họ hoa thập tự
• 3.4. Khả năng sử dụng tác nhân sinh học để phòng chống bọ nhảy sọc cong (Phyllotreta striolata) hại rau họ hoa thập tự
• 3.4.1. Khả năng sử dụng tuyến trùng côn trùng
• 3.4.2. Khả năng sử dụng nấm ký sinh côn trùng
• 3.4.3. Hiệu lực của các chế phẩm sinh học được nghiên cứu đối với bọ nhảy sọc cong
• 3.5. Ứng dụng chế phẩm sinh học được nghiên cứu từ tuyến trùng ký sinh côn trùng trong sản xuất rau họ hoa thập tự
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của nghiên cứu

Nghiên cứu bọ nhảy Phyllotreta và biện pháp phòng chống tại Hà Nội là một công trình khoa học quan trọng, tập trung vào việc giải quyết vấn đề sâu hại trên rau họ hoa thập tự (HHTT). Bọ nhảy Phyllotreta là một trong những loài sâu hại chính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng rau. Tại Hà Nội và các vùng phụ cận, việc sử dụng thuốc hóa học để phòng chống bọ nhảy đã dẫn đến nhiều hệ lụy như ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng sức khỏe con người. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra các biện pháp phòng chống hiệu quả và an toàn hơn, đặc biệt là các giải pháp sinh học.

1.1. Tác hại của bọ nhảy Phyllotreta

Bọ nhảy Phyllotreta gây hại cả ở giai đoạn trưởng thành và ấu trùng. Trưởng thành ăn lá, tạo ra các lỗ thủng, trong khi ấu trùng sống trong đất và gây hại rễ, dẫn đến cây còi cọc, thối rễ. Đặc biệt, ở giai đoạn cây con, bọ nhảy có thể gây chết cây nếu không được kiểm soát kịp thời. Sự phát triển nhanh chóng của các vùng chuyên canh rau HHTT tại Hà Nội đã làm tăng mức độ nghiêm trọng của vấn đề này.

1.2. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Hiện nay, việc phòng chống bọ nhảy chủ yếu dựa vào thuốc hóa học, gây ra nhiều vấn đề về môi trường và sức khỏe. Nghiên cứu này nhằm phát triển các biện pháp sinh học như sử dụng tuyến trùng ký sinh côn trùng (TTKSCT) và nấm ký sinh côn trùng (NKSCT) để kiểm soát bọ nhảy một cách hiệu quả và bền vững.

II. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định thành phần loài bọ nhảy Phyllotreta, đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài bọ nhảy chính, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống sinh học. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra hiện trạng, xác định thành phần loài, và thử nghiệm các chế phẩm sinh học.

2.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định loài bọ nhảy chính gây hại trên rau HHTT tại Hà Nội, nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng, và đánh giá hiệu quả của các tác nhân sinh học như TTKSCT và NKSCT trong việc kiểm soát bọ nhảy.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra hiện trạng, xác định thành phần loài, và thử nghiệm các chế phẩm sinh học. Các thí nghiệm được tiến hành trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng để đánh giá hiệu quả của TTKSCT và NKSCT đối với bọ nhảy.

III. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu đã xác định được ba loài bọ nhảy Phyllotreta gây hại trên rau HHTT tại Hà Nội, trong đó bọ nhảy sọc cong (P. striolata) là loài chính. Các đặc điểm sinh vật học và sinh thái học của loài này đã được nghiên cứu chi tiết. Các thử nghiệm với TTKSCT và NKSCT cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát bọ nhảy, đặc biệt là chế phẩm EntoNema-33.

3.1. Thành phần loài và đặc điểm sinh học

Nghiên cứu đã ghi nhận ba loài bọ nhảy Phyllotreta, trong đó bọ nhảy sọc cong (P. striolata) là loài gây hại chính. Các đặc điểm hình thái, vòng đời, và tập tính gây hại của loài này đã được mô tả chi tiết, cung cấp cơ sở khoa học cho việc phòng chống.

3.2. Hiệu quả của các biện pháp sinh học

Các thử nghiệm với tuyến trùng ký sinh côn trùng (TTKSCT) và nấm ký sinh côn trùng (NKSCT) cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát bọ nhảy. Chế phẩm EntoNema-33 đã được chứng minh là có hiệu lực cao trong việc giảm mật độ bọ nhảy trên đồng ruộng.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về bọ nhảy Phyllotreta và đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả, đặc biệt là sử dụng các chế phẩm sinh học. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất rau HHTT tại Hà Nội và các vùng phụ cận.

4.1. Kết luận

Nghiên cứu đã xác định được bọ nhảy sọc cong (P. striolata) là loài gây hại chính trên rau HHTT tại Hà Nội. Các chế phẩm sinh học như TTKSCT và NKSCT đã được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc kiểm soát bọ nhảy.

4.2. Kiến nghị

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chế phẩm sinh học để ứng dụng rộng rãi trong sản xuất rau HHTT. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo và hướng dẫn nông dân sử dụng các biện pháp phòng chống an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ nông nghiệp của nghiên cứu sinh Huỳnh Tấn Đạt với đề tài "Nghiên cứu bọ nhảy giống Phyllotreta (Coleoptera: Chrysomelidae) và biện pháp phòng chống tại Hà Nội và phụ cận" được thực hiện tại Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, chuyên ngành Bảo vệ thực vật (mã số: 9620112), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phạm Văn Lầm và TS. Đào Thị Hằng (bảo vệ năm 2022).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Rau họ hoa thập tự (Brassicaceae) là nhóm cây trồng có thời gian sinh trưởng ngắn, mang lại giá trị kinh tế cao trên một đơn vị diện tích và được canh tác nhiều vụ trong năm tại các vùng chuyên canh lớn ở Việt Nam (đồng bằng sông Hồng gồm Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Nam; Sa Pa; Đà Lạt; TP. Hồ Chí Minh). Việc mở rộng diện tích thâm canh và luân canh liên tục đã làm gia tăng mức độ gây hại của nhiều loài dịch hại, trong đó bọ nhảy giống Phyllotreta (Coleoptera: Chrysomelidae) là một trong những đối tượng gây hại nghiêm trọng nhất.

Bọ nhảy gây hại ở cả hai pha phát triển:

• Pha trưởng thành sống trên mặt đất, dùng miệng nhai ăn biểu bì lá tạo thành các lỗ thủng tròn li ti, ăn trụi lá mầm ở giai đoạn cây con làm chết cây và làm giảm diện tích quang hợp.
• Pha sâu non (ấu trùng) sống ẩn trong đất, cắn phá rễ chính, rễ phụ và đục củ (đối với rau ăn củ như cải củ), tạo vết thương hở khiến cây còi cọc, dễ bị héo úa hoặc nhiễm nấm, vi khuẩn gây thối rễ, thối củ.

Biện pháp phòng chống bọ nhảy trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam hiện nay chủ yếu phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Tuy nhiên, do trưởng thành có khả năng bật nhảy di chuyển nhanh, sâu non sống sâu trong tầng đất nên việc phun thuốc hóa học tiếp xúc cho hiệu quả thấp, dẫn đến tình trạng nông dân tăng liều lượng và số lần phun thuốc, gây nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm, ô nhiễm môi trường và phá vỡ cân bằng sinh thái đồng ruộng.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định:

1. Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam về thành phần loài, phân bố và đặc điểm sinh thái học của giống Phyllotreta còn tản mạn, thiếu tính hệ thống và chưa được cập nhật đầy đủ trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay.
2. Tại Việt Nam chưa có chế phẩm sinh học chuyên biệt nào được đăng ký và khuyến cáo chính thức trong sản xuất để phòng trừ hiệu quả cả pha sâu non trong đất lẫn pha trưởng thành trên tán lá của bọ nhảy hại rau họ hoa thập tự.
3. Cần xác định các tác nhân sinh học bản địa có tiềm năng cao (tuyến trùng ký sinh côn trùng và nấm ký sinh côn trùng) để phát triển giải pháp phòng chống sinh học thay thế thuốc hóa học.

Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của đề tài là đi sâu nghiên cứu thành phần loài, đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của bọ nhảy giống Phyllotreta, xác định loài gây hại chính trên rau họ hoa thập tự tại vùng Hà Nội và phụ cận; từ đó xác định tác nhân sinh học có triển vọng (tuyến trùng ký sinh côn trùng, nấm ký sinh côn trùng) và kỹ thuật ứng dụng chế phẩm sinh học nhằm phòng chống bọ nhảy đạt hiệu quả cao, an toàn cho sản xuất rau.

Yêu cầu nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản luận án:

1. Cập nhật thành phần loài bọ nhảy Phyllotreta (Coleoptera: Chrysomelidae) và xác định loài bọ nhảy chính hại rau họ hoa thập tự ở Hà Nội và phụ cận;
2. Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài bọ nhảy chính gây hại các loài rau họ hoa thập tự ở Hà Nội và vùng phụ cận;
3. Xác định hiệu lực của nấm ký sinh côn trùng (NKSCT) và tuyến trùng ký sinh côn trùng (TTKSCT) đối với bọ nhảy chính hại rau họ hoa thập tự;
4. Xác định kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học (NKSCT, TTKSCT) để phòng chống bọ nhảy hại rau họ hoa thập tự đạt hiệu quả cao và an toàn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Bọ nhảy giống Phyllotreta (Coleoptera: Chrysomelidae), trọng tâm là loài bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata (Fabricius); các loài rau họ hoa thập tự (Brassica juncea, Brassica sinensis, Raphanus sativus, Brassica oleracea...); các tác nhân sinh học gồm tuyến trùng ký sinh côn trùng (Heterorhabditis indica, Steinernema carpocapsae) và nấm ký sinh côn trùng (Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae).
• Phạm vi không gian: Các vùng trồng rau họ hoa thập tự tại Hà Nội (Bắc Từ Liêm, Gia Lâm, Hoài Đức...) và các tỉnh phụ cận (Hưng Yên, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc); khảo nghiệm mở rộng hiệu lực chế phẩm sinh học tại Sa Pa (Lào Cai) và TP. Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Các nội dung điều tra, thí nghiệm phòng thí nghiệm, nhà lưới và đồng ruộng được triển khai trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trên thế giới

Tác giả đã tổng thuật các công trình nghiên cứu quốc tế về giống Phyllotreta trên nhiều phương diện:

• Phân loại học và phân bố: Giống Phyllotreta do Chevrolat mô tả năm 1836, thuộc phân họ Galerucinae, họ Chrysomelidae với khoảng 200–250 loài được ghi nhận trên toàn cầu (Lopatin, 1977; Gruev & Tomov, 1986; Konstantinov & Vandenberg, 1996; Fedorenko, 2020). Khu hệ Cổ Bắc là trung tâm đa dạng nhất với 137–144 loài (118 loài đặc hữu), tiếp theo là Afrotropical (49 loài), Nearctic (49 loài) và Oriental (25 loài) (Konstantinov & Vandenberg, 1996). Tại Bắc Mỹ, các nghiên cứu của Chittenden (1923), Burgess (1977, 1981), Turnock (1987) ghi nhận từ 5–11 loài; tại châu Âu ghi nhận từ 10–14 loài ở từng quốc gia (Bukejs, 2009; Vig, 2002, 2003; Fedorenko, 2020).
• Loài gây hại chính và tác hại: Phyllotreta cruciferae và P. striolata là hai loài phá hại nguy hiểm nhất tại Mỹ và Canada (Burgess, 1977; Westdal & Romanow, 1972; Knodel et al., 2008); P. undulata ở Estonia (Hiiesaar et al., 2003); P. atra ở Trung và Đông Âu (Vig, 2002); P. sinuata ở Thái Lan (Panklang et al., 2012); P. striolata và P. chotanica ở Indonesia (Pracaya, 2007; CABI, 1996); Trung Quốc ghi nhận 6 loài với P. striolata gây hại nghiêm trọng nhất (Gao et al., 2000; Hou & Lee, 1984; Zhang et al., 2000). Về kinh tế, bọ nhảy làm thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi năm trên cây cải dầu tại Bắc Mỹ (Lamb, 1984; Knodel & Montanez, 2007).
• Đặc điểm sinh vật học và sinh thái học: Nghiên cứu về tập tính, ngưỡng nhiệt phát dục, vòng đời và sức đẻ trứng của P. cruciferae và P. striolata (Kinoshita et al., 1979; Lamb, 1984; Hou & Song, 1998; Patricio, 1987). Trưởng thành P. striolata ưa tối, nhạy cảm với bước sóng ánh sáng 350–430 nm (Zheng et al., 2020). Sức đẻ trứng của P. striolata đạt tới 619 trứng/cái (Patricio, 1987). Tính chuyên hóa thức ăn phụ thuộc vào hàm lượng glucosinolate trong thực vật họ Brassicaceae (Pivnick et al., 1992; Henderson et al., 2004).
• Biện pháp phòng chống:
  • Canh tác và bẫy cây trồng: Dọn sạch tàn dư, làm đất tối thiểu (Dosdall et al., 1999; Hiiesaar et al., 2003); che phủ luống (Proteknet, Agribon); gieo hạt mật độ cao và dùng hạt kích thước lớn (Dosdall et al., 1999; Elliott et al., 2008); bẫy cây trồng bằng củ cải dầu, mù tạc (Cárcamo et al., 2007).
  • Pheromone và chất dẫn dụ: Nghiên cứu bẫy pheromone Himachala-9,11-diene (Soroka et al., 2005) và chất bay hơi Isothiocyanates (IC) (Pivnick et al., 1992).
  • Biện pháp sinh học: Đánh giá hiệu lực của các loài tuyến trùng ký sinh côn trùng Steinernema feltiae, S. carpocapsae, Heterorhabditis bacteriophora, H. indica, S. pakistanense đối với sâu non và trưởng thành bọ nhảy (Laznik et al., 2010; Panklang et al., 2012; Yan X. et al., 2013, 2018; Reddy et al., 2014); nấm ký sinh Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae (Feng et al., 1994; Reddy et al., 2016).
  • Hóa học và thảo mộc: Thuốc chiết xuất từ cây Inula salsoloides (Du et al., 2002); saponin từ Thlaspi arvense (Nielsen et al., 2010); các hoạt chất hóa học nhóm neonicotinoid, spinosad, fipronil, chlorpyrifos xử lý hạt và phun tán lá (Burgess, 1977; Knodel et al., 2008; Reddy et al., 2014; Weiss et al., 1991).

Các nghiên cứu tại Việt Nam và vị trí của đề tài

Ở Việt Nam, các kết quả điều tra cơ bản trước đây ghi nhận:

• Điều tra côn trùng miền Bắc (1967–1968) ghi nhận 2 loài: P. striolata và P. rectilineata (Viện BVTV, 1976).
• Điều tra miền Nam (1977–1979) ghi nhận P. striolata và Phyllotreta sp. (Viện BVTV, 1999).
• Điều tra diện rộng toàn quốc (2006–2010) chỉ ghi nhận P. striolata (Cục BVTV, 2010).
• Trần Thị Thu Phương (2015) ghi nhận thêm loài P. vittula tại Thừa Thiên Huế.
• Tài liệu của CABI (1996) ghi nhận sự xuất hiện của loài P. chotanica tại Việt Nam.

Về đặc điểm sinh học và biện pháp phòng chống:

• Các nghiên cứu của Nguyễn Văn Đĩnh & Lê Ngọc Anh (2000), Hà Quang Hùng & cs (2009), Nguyễn Viết Tùng (2006) đã công bố một số dữ liệu về vòng đời, sức đẻ trứng và phân bố của bọ nhảy sọc cong trong đất (tập trung chủ yếu ở tầng 0–5 cm, làm nhộng ở độ sâu 3–7 cm).
• Biện pháp phòng trừ: Thử nghiệm ngắt lá già, tưới rãnh, rào nilon (Nguyễn Thị Mai & Phạm Văn Lầm, 2011; Hoàng Thị Nga & cs, 2015); bọ xít bắt mồi Orius sauteri (Phạm Văn Lầm, 2006); chế phẩm thảo mộc (khổ sâm, duốc cá, tỏi ớt gừng, bồ hòn Sapindus mukorossi, hạt củ đậu Milletia ichthyochtona) (Nguyễn Kim Hoa, 2013; Bùi Thị Dung & cs, 2014); khảo nghiệm một số hoạt chất hóa học (Padan 95SP, Rholamsuper 50WSG, Dylan 2.5EC, Rigell 800WG...).

Vị trí của luận án: Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu, cập nhật thành phần loài giống Phyllotreta tại vùng kinh tế trọng điểm Hà Nội và phụ cận; bổ sung đầy đủ hệ thống dữ liệu sinh học, sinh thái học của P. striolata; đồng thời đánh giá tuyển chọn chủng vi sinh vật bản địa (Heterorhabditis indica KH33 và Beauveria bassiana Be13), xây dựng cơ sở khoa học và quy trình thực nghiệm ứng dụng chế phẩm sinh học EntoNema-33 vào phòng trừ sâu non bọ nhảy trong đất.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Đề tài dựa trên nền tảng côn trùng học nông nghiệp ứng dụng và nguyên lý Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Trọng tâm lý thuyết tập trung vào mối quan hệ sinh thái giữa côn trùng ký chủ (Phyllotreta striolata) – cây thức ăn họ hoa thập tự (Brassicaceae) – thiên địch sinh học (tuyến trùng ký sinh côn trùng và nấm ký sinh côn trùng) trong môi trường canh tác thâm canh rau.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp phương pháp điều tra xã hội học nông thôn, điều tra côn trùng học đồng ruộng, giải phẫu hình thái, nhân nuôi sinh học trong phòng thí nghiệm và bố trí thí nghiệm sinh học (Bioassay) từ quy mô phòng thí nghiệm, nhà lưới đến đồng ruộng diện hẹp và diện rộng.

Nhóm nội dung	Phương pháp cụ thể và công cụ thu thập	Quy mô / Dung lượng mẫu
Điều tra hiện trạng BVTV	Phỏng vấn trực tiếp nông dân bằng phiếu điều tra bán cấu trúc theo phương pháp điều tra xã hội học nông nghiệp.	30 hộ/địa điểm tại các vùng chuyên canh rau ở Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc (năm 2018 và 2021).
Thu thập và định loại thành phần loài	Thu mẫu ngẫu nhiên bằng vợt côn trùng và bắt tay theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT và phương pháp của Viện BVTV (1997). Ngâm cồn 75% hoặc bảo quản khô. So sánh hình thái theo khóa phân loại quốc tế (Chen, 1934; Gressitt & Kimoto, 1963; Medvedev, 2001, 2009; Hua et al., 2014).	Thu 70–100 cá thể trưởng thành/điểm điều tra tại Hà Nội và các tỉnh phụ cận (2019–2020). Định loại hình thái trên kính lúp soi nổi.
Đánh giá mức độ hại (Chỉ số hại)	Định kỳ điều tra đồng ruộng (7 ngày sau gieo/trồng). Cải mơ, cải củ, cải bẹ dùng khung 40x50 cm; cải bắp dùng ô 1 m². Phân cấp hại theo thang 6 cấp của Patricio (1987): Cấp 1 (đến 0,09%), Cấp 2 (0,1–5%), Cấp 3 (6–10%), Cấp 4 (11–25%), Cấp 5 (26–50%), Cấp 6 (>50% diện tích lá bị hại).	3 ruộng/loại rau, mỗi ruộng điều tra 5 điểm theo 2 đường chéo góc. Tách chiết sâu non trong đất bằng phễu Berlese-Tullgren.
Nghiên cứu hình thái và sinh vật học	Nuôi trưởng thành trong lồng lưới 40x40x40 cm bằng cây cải mơ sống. Nuôi sâu non bằng khoanh củ cải (Raphanus sativus) dày 0,5 cm đục lỗ (2–3 lỗ sâu 0,3 mm). Đo kích thước cơ thể bằng kính lúp Olympus 68WH có màn hình kết nối.	Quan sát và đo đạc kích thước n = 30 cá thể cho mỗi pha phát triển (trứng, sâu non các tuổi 1, 2, 3, tiền nhộng, nhộng, trưởng thành đực/cái).
Đánh giá hiệu lực sinh học của TTKSCT và NKSCT	Đánh giá độc tính và tỷ lệ gây chết của TTKSCT (Heterorhabditis indica, Steinernema carpocapsae) và NKSCT (Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae). Khảo nghiệm hiệu lực chế phẩm EntoNema-33 (chủng H. indica KH33) và chế phẩm nấm B. bassiana Be13 ở các liều lượng, số lần và thời điểm xử lý khác nhau.	Thí nghiệm phòng lab, nhà lưới (chậu vại), đồng ruộng diện hẹp (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) và mở rộng sản xuất tại Sa Pa (Lào Cai), TP. Hồ Chí Minh, Hoài Đức (Hà Nội).

Nguồn tư liệu và vật liệu nghiên cứu

• Vật liệu sinh học: Chủng TTKSCT Heterorhabditis indica KH33, Steinernema carpocapsae; chủng NKSCT Beauveria bassiana Be13, Metarhizium anisopliae do Bộ môn Côn trùng và Tuyến trùng (Viện Bảo vệ thực vật) phân lập và lưu giữ; sâu non ngài sáp ong lớn (Galleria mellonella); bọ nhảy sọc cong thu thập ngoài tự nhiên và nhân nuôi.
• Chế phẩm và hóa chất: Chế phẩm tuyến trùng EntoNema-33, chế phẩm nấm B. bassiana Be13; các loại thuốc bảo vệ thực vật đối chứng (Neem nim xoan xanh Green 0.3EC, Sadamir 200WP, Metament 90DP, Vimetarzimm 95DP, Map green 8SL, Dupont Prevathon 5SC, Atylo 650WP, Marshal 200SC...); cồn 70%, 75%, dung dịch KOH.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học của đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các tư liệu khoa học trong và ngoài nước về phân loại học, sự phân bố địa lý sinh vật, đặc điểm sinh thái, tập tính dinh dưỡng và tác hại của các loài bọ nhảy thuộc giống Phyllotreta. Luận án tổng hợp toàn diện các nghiên cứu về biện pháp phòng trừ, từ kỹ thuật canh tác (làm đất, mật độ, thời vụ, che phủ, bẫy cây trồng), sử dụng giống kháng, bẫy pheromone/chất dẫn dụ glucosinolate, đến việc ứng dụng các tác nhân sinh học (tuyến trùng ký sinh côn trùng thuộc hai giống Steinernema, Heterorhabditis và nấm ký sinh Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae), thuốc thảo mộc và thuốc hóa học. Từ việc chỉ rõ các khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam, chương 1 xác lập cơ sở khoa học vững chắc cho việc triển khai các nội dung thực nghiệm của đề tài.

Chương 2: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc vật liệu nghiên cứu, trang thiết bị thí nghiệm (phễu Berlese-Tullgren, lồng nuôi lưới 40x40x40 cm, hộp nhựa nuôi sâu 15x10x5 cm, kính lúp soi nổi Olympus 68WH). Chương này quy định các bước tiến hành phương pháp điều tra xã hội học nông thôn; quy trình định loại mẫu vật; phương pháp đánh giá chỉ số hại theo thang phân cấp của Patricio (1987); phương pháp nhân nuôi cải tiến sâu non trên lát củ cải đục lỗ; kỹ thuật lây nhiễm và đánh giá hiệu lực sinh học của tuyến trùng H. indica KH33 và nấm B. bassiana Be13 ở các nồng độ, môi trường và thời điểm khác nhau.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả nghiên cứu thực nghiệm đạt được qua 5 nội dung chính:

1. Hiện trạng phòng chống bọ nhảy hại rau họ hoa thập tự tại Hà Nội và phụ cận

Khảo sát thực tế tại các vùng sản xuất rau cho thấy nông dân chủ yếu trồng các loài rau: cải mơ, cải đông dư, cải ngọt, cải củ, cải bắp, súp lơ. Biện pháp hóa học vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo. Số lần phun thuốc BVTV trừ bọ nhảy trong một vụ rau rất cao (phun định kỳ 3–5 ngày/lần, có nơi phun 6–8 lần/vụ), thời gian cách ly thường không được đảm bảo, gây nguy cơ tồn dư thuốc BVTV trên rau ăn lá.

2. Thành phần loài và mức độ gây hại của bọ nhảy giống Phyllotreta

Kết quả điều tra trong giai đoạn 2019–2020 tại Hà Nội và các vùng phụ cận đã phát hiện và ghi nhận 3 loài bọ nhảy thuộc giống Phyllotreta:

1. Phyllotreta striolata (Fabricius, 1803) – Bọ nhảy sọc cong (BNSC)
2. Phyllotreta rectilineata (Chen, 1939) – Bọ nhảy sọc thẳng
3. Phyllotreta chotanica (Duvivier, 1892) – Bọ nhảy xanh đen

Luận án khẳng định loài bọ nhảy sọc cong P. striolata là loài phổ biến nhất và là đối tượng gây hại chính trên tất cả các loại rau họ hoa thập tự được điều tra. Mức độ gây hại biểu hiện cao nhất trên cải đông dư, cải mơ và cải củ, đặc biệt nghiêm trọng ở giai đoạn cây con.

TT	Tên loài	Tên tiếng Việt	Tần suất xuất hiện / Mức độ phổ biến	Bộ phận gây hại chính
1	Phyllotreta striolata	Bọ nhảy sọc cong	Rất phổ biến (loài gây hại chính, >90% số lượng cá thể thu thập)	Ăn thủng lá (trưởng thành), cắn phá rễ và đục củ (sâu non)
2	Phyllotreta rectilineata	Bọ nhảy sọc thẳng	Ít phổ biến, xuất hiện rải rác	Ăn biểu bì lá (trưởng thành)
3	Phyllotreta chotanica	Bọ nhảy xanh đen	Hiếm gặp, ghi nhận cục bộ	Ăn biểu bì lá (trưởng thành)

3. Đặc điểm hình thái, sinh vật học và sinh thái học của P. striolata

• Hình thái: Mô tả chi tiết kích thước và đặc điểm các pha phát triển (n = 30): trứng hình bầu dục, màu vàng sáng; sâu non trải qua 3 tuổi phát triển với cơ thể thon dài màu trắng ngà, đầu màu nâu nhạt; tiền nhộng và nhộng trần màu vàng nhạt; trưởng thành có cơ thể dài 1,8–2,4 mm, màu đen bóng với hai dải sọc màu vàng cong đặc trưng ở mép ngoài mỗi cánh cứng.
• Sinh vật học: Xác định thời gian phát triển của các pha sâu non (tuổi 1, tuổi 2, tuổi 3), thời gian tiền nhộng, nhộng và vòng đời ở điều kiện phòng thí nghiệm. Trưởng thành cái có sức đẻ trứng đạt từ 130–190 trứng/cái, thời gian sống của trưởng thành kéo dài từ 35–65 ngày tùy thuộc vào nhiệt độ và nguồn thức ăn.
• Yếu tố sinh thái:
  • Chân đất: Đất cát pha, tơi xốp có mật độ sâu non và trưởng thành bọ nhảy cao hơn rõ rệt so với đất thịt nặng, do điều kiện đất xốp thuận lợi cho sâu non di chuyển và làm nhộng.
  • Luân canh và xen canh: Ruộng cải ngọt luân canh với lúa nước có mật độ bọ nhảy thấp hơn đáng kể so với ruộng chuyên canh rau quanh năm. Trồng xen rau cải với hành hoa, rau thơm hoặc ngò gai làm giảm rõ rệt mật độ trưởng thành và sâu non bọ nhảy sọc cong so với trồng thuần loài.
  • Diễn biến mật độ: Mật độ bọ nhảy sọc cong xuất hiện quanh năm nhưng tăng cao từ vụ thu đông đến vụ xuân (tháng 11 đến tháng 3–4 năm sau), trùng khớp với thời kỳ gieo trồng tập trung các loại rau họ hoa thập tự.

4. Đánh giá hiệu lực của tác nhân sinh học (TTKSCT và NKSCT)

• Tuyến trùng ký sinh côn trùng chủng Heterorhabditis indica KH33 thể hiện khả năng xâm nhập và gây chết rất cao đối với sâu non bọ nhảy sọc cong và sâu non ngài sáp lớn trong phòng thí nghiệm và nhà lưới.
• Thử nghiệm chế phẩm EntoNema-33 (chứa H. indica KH33) trên đồng ruộng diện hẹp (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) cho thấy hiệu lực ức chế và tiêu diệt sâu non bọ nhảy đạt trên 70–80% khi tưới vào đất đúng thời điểm (giai đoạn cây con mới bén rễ, sau trồng 5–7 ngày) với liều lượng thích hợp.
• Nấm ký sinh côn trùng chủng Beauveria bassiana Be13 có hiệu lực gây nhiễm và làm chết trưởng thành bọ nhảy sọc cong trên tán lá đạt kết quả khả quan ở nhà lưới và đồng ruộng diện hẹp.

5. Ứng dụng chế phẩm sinh học EntoNema-33 trong sản xuất thực tiễn

Khảo nghiệm ứng dụng chế phẩm EntoNema-33 trên ruộng cải đông dư tại 3 vùng sinh thái khác nhau gồm Sa Pa (Lào Cai), TP. Hồ Chí Minh và Hoài Đức (Hà Nội) cho thấy:

• Chế phẩm EntoNema-33 làm giảm rõ rệt mật độ sâu non trong đất, hạn chế tỷ lệ hại rễ/củ.
• Giúp hạ thấp chỉ số hại do trưởng thành gây ra trên tán lá so với công thức đối chứng không xử lý.
• Hiệu lực phòng trừ duy trì ổn định, an toàn cho cây trồng và không gây độc hại cho môi trường canh tác.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận và khoa học

1. Cập nhật thành phần loài và phân loại học: Ghi nhận chính xác sự hiện diện của 3 loài bọ nhảy thuộc giống Phyllotreta trên rau họ hoa thập tự tại Hà Nội và vùng phụ cận (P. striolata, P. rectilineata, P. chotanica); khẳng định và củng cố cơ sở khoa học xác định bọ nhảy sọc cong P. striolata là loài gây hại chính yếu.
2. Bổ sung hệ thống dữ liệu sinh học và sinh thái học: Cung cấp đầy đủ các chỉ số kích thước hình thái chi tiết các pha (trứng, 3 tuổi sâu non, tiền nhộng, nhộng, trưởng thành), thời gian phát triển từng giai đoạn, vòng đời, sức đẻ trứng, tỷ lệ chết tự nhiên; phân tích quy luật ảnh hưởng của chân đất, luân canh với lúa nước và xen canh cây gia vị tới mật độ quần thể bọ nhảy sọc cong tại miền Bắc Việt Nam.
3. Xác lập dẫn liệu khoa học về tác nhân sinh học: Chứng minh hiệu lực diệt trừ sâu non bọ nhảy sọc cong trong đất của chủng tuyến trùng ký sinh côn trùng bản địa Heterorhabditis indica KH33 và hiệu lực diệt trưởng thành của chủng nấm Beauveria bassiana Be13.

Đóng góp mới về thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Xây dựng giải pháp phòng trừ sinh học: Đề xuất quy trình ứng dụng chế phẩm tuyến trùng ký sinh côn trùng EntoNema-33 (H. indica KH33) xử lý đất để trừ sâu non bọ nhảy, mở ra triển vọng thay thế các loại thuốc hóa học độc hại dùng trong xử lý đất.
• Giải pháp canh tác tích hợp:
  • Áp dụng chế độ luân canh rau họ hoa thập tự với lúa nước hoặc cây trồng nước để tiêu diệt ấu trùng và nhộng trong đất.
  • Trồng xen cải họ hoa thập tự với hành, tỏi, rau thơm nhằm xua đuổi trưởng thành và giảm áp lực gây hại.
  • Tưới chế phẩm EntoNema-33 vào vùng gốc rễ ở giai đoạn 5–7 ngày sau trồng/gieo hạt để bảo vệ bộ rễ cây con và cắt đứt nguồn phát sinh trưởng thành của lứa sau.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Địa bàn nghiên cứu và khảo sát sâu về thành phần loài chủ yếu tập trung tại vùng đồng bằng sông Hồng (Hà Nội và các tỉnh phụ cận lân cận), các điểm khảo nghiệm mở rộng tại Sa Pa và TP. Hồ Chí Minh mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá hiệu lực ứng dụng của chế phẩm sinh học.
• Việc nhân nuôi bọ nhảy sọc cong trong phòng thí nghiệm đòi hỏi quy trình khắt khe về thức ăn tươi liên tục (mầm cải mơ và lát củ cải), gây khó khăn cho việc duy trì quần thể thí nghiệm với số lượng lớn quanh năm.
• Công nghệ sản xuất chế phẩm sinh học tuyến trùng EntoNema-33 và nấm B. bassiana Be13 trong nghiên cứu vẫn dựa trên quy mô phòng thí nghiệm và xưởng thực nghiệm bán công nghiệp, thời gian bảo quản chế phẩm còn phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ mát.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng điều tra khu hệ bọ nhảy giống Phyllotreta trên các vùng sinh thái nông nghiệp khác của cả nước (miền Trung, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long).
• Nghiên cứu hoàn thiện công nghệ lên men lỏng quy mô công nghiệp để nhân sinh khối lớn tuyến trùng Heterorhabditis indica KH33 và bào tử nấm Beauveria bassiana Be13, cải tiến chất mang để kéo dài thời hạn bảo quản chế phẩm ở nhiệt độ phòng.
• Xây dựng mô hình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đồng bộ kết hợp chế phẩm EntoNema-33 với bẫy bả sinh học và lưới chắn côn trùng trong chuỗi sản xuất rau họ hoa thập tự an toàn đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn trong ngành Nông nghiệp và Bảo vệ thực vật:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Luận án cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về điều tra phân loại côn trùng cánh cứng ăn lá, phương pháp nhân nuôi ấu trùng côn trùng sống trong đất bằng củ cải đục lỗ, thang phân cấp hại 6 cấp theo Patricio (1987), và các phương pháp bố trí thí nghiệm sinh học tuyến trùng ký sinh (Bioassay).
• Đối với giảng viên và nhà khoa học: Cung cấp nguồn dẫn liệu đầy đủ về tập tính sinh học, phản ứng ánh sáng, chu kỳ phát dục và tương tác sinh thái học của bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata trong điều kiện khí hậu miền Bắc.
• Đối với cán bộ quản lý BVTV và người sản xuất rau: Luận án là căn cứ khoa học để xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp bọ nhảy, đưa chế phẩm sinh học tuyến trùng EntoNema-33 vào danh mục giải pháp sinh học an toàn, giảm thiểu tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trên cây rau ăn lá.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã phát hiện và ghi nhận những loài bọ nhảy nào thuộc giống Phyllotreta tại vùng Hà Nội và phụ cận?

Luận án ghi nhận được 3 loài bọ nhảy thuộc giống Phyllotreta gồm:

1. Bọ nhảy sọc cong – Phyllotreta striolata (Fabricius, 1803);
2. Bọ nhảy sọc thẳng – Phyllotreta rectilineata (Chen, 1939);
3. Bọ nhảy xanh đen – Phyllotreta chotanica (Duvivier, 1892). Trong đó, loài bọ nhảy sọc cong P. striolata chiếm đa số tuyệt đối và là loài gây hại chính trên các cây rau họ hoa thập tự.

2. Phương pháp nhân nuôi bọ nhảy sọc cong (P. striolata) trong phòng thí nghiệm được tác giả thực hiện như thế nào?

Tác giả sử dụng phương pháp nuôi kết hợp hai loại thức ăn:

• Nuôi trưởng thành: Nuôi trong lồng lưới kích thước 40x40x40 cm bằng cây cải mơ sống (Brassica juncea) gieo cách ly không phun thuốc (gieo gối đầu 3–4 ngày/lần), phần gốc cây quấn giấy ẩm để giữ tươi và tạo giá thể cho trưởng thành đẻ trứng.
• Nuôi sâu non: Chọn củ cải (Raphanus sativus) sạch sâu bệnh, đường kính khoảng 3 cm, khử trùng bề mặt bằng cồn 70%, cắt thành từng khoanh dày 0,5 cm và tạo 2–3 lỗ tròn sâu 0,3 mm (đường kính 0,2–0,3 mm) để sâu non mới nở đục vào ăn và phát triển.

3. Thang phân cấp mức độ hại do trưởng thành bọ nhảy gây ra được áp dụng theo tiêu chuẩn nào?

Tác giả áp dụng thang phân cấp hại 6 cấp của Patricio (1987) dựa trên tỷ lệ phần trăm diện tích bề mặt lá bị ăn hại:

• Cấp 1: Đến 0,09% diện tích lá bị hại;
• Cấp 2: 0,1–5% diện tích lá bị hại;
• Cấp 3: 6–10% diện tích lá bị hại;
• Cấp 4: 11–25% diện tích lá bị hại;
• Cấp 5: 26–50% diện tích lá bị hại;
• Cấp 6: >50% diện tích lá bị hại.

4. Tác nhân sinh học nào được đề tài đánh giá có triển vọng cao nhất để trừ sâu non bọ nhảy trong đất và kết quả khảo nghiệm ra sao?

Tác nhân sinh học có triển vọng cao nhất là chủng tuyến trùng ký sinh côn trùng Heterorhabditis indica KH33 (được phát triển thành chế phẩm EntoNema-33). Kết quả khảo nghiệm diện hẹp tại Hà Nội và khảo nghiệm sản xuất tại Sa Pa (Lào Cai), TP. Hồ Chí Minh và Hoài Đức (Hà Nội) cho thấy chế phẩm EntoNema-33 khi tưới vào đất quanh gốc cây con đã tiêu diệt hiệu quả sâu non trong đất, làm giảm mật độ sâu non và giảm rõ rệt chỉ số hại lá do trưởng thành gây ra so với đối chứng không xử lý.

5. Yếu tố canh tác nào ảnh hưởng rõ rệt nhất đến mật độ bọ nhảy sọc cong theo ghi nhận của luận án?

Luận án ghi nhận:

• Chân đất: Đất cát pha tơi xốp có mật độ bọ nhảy cao hơn đất thịt nặng.
• Luân canh: Luân canh rau cải với lúa nước giúp cắt đứt nguồn thức ăn và làm giảm mật độ bọ nhảy vụ sau rõ rệt so với chuyên canh rau họ hoa thập tự liên tục.
• Xen canh: Trồng xen rau cải với hành hoa, ngò gai hoặc các loại rau gia vị làm giảm mật độ trưởng thành và sâu non bọ nhảy sọc cong trên ruộng rau.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Huỳnh Tấn Đạt đã cung cấp hệ thống dữ liệu khoa học toàn diện và cập nhật về thành phần loài bọ nhảy giống Phyllotreta tại Hà Nội và phụ cận, khẳng định bọ nhảy sọc cong P. striolata là đối tượng dịch hại chủ yếu trên rau họ hoa thập tự. Công trình đã làm sáng tỏ các đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của P. striolata và các yếu tố canh tác chi phối sự biến động quần thể của chúng trên đồng ruộng. Quan trọng hơn, luận án đã tuyển chọn thành công chủng tuyến trùng ký sinh côn trùng bản địa Heterorhabditis indica KH33 và ứng dụng chế phẩm EntoNema-33 để kiểm soát hiệu quả sâu non bọ nhảy trong đất, mở ra hướng đi khả thi trong việc xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) theo hướng an toàn sinh học cho ngành sản xuất rau tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích, yêu cầu của đề tài. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Cơ sở khoa học của đề tài.

Nghiên cứu bọ nhảy giống Phyllotreta ở trên thế giới. Nghiên cứu thành phần loài, phân bố, loài gây hại chính và tác hại. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bọ nhảy giống Phyllotreta.

Nghiên cứu bọ nhảy giống Phyllotreta ở Việt Nam. Nghiên cứu thành phần loài, phân bố, loài gây hại chính và tác hại. Nghiên cứu về đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học. Nghiên cứu biện pháp phòng chống.

Những vấn đề quan tâm. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33 2. Vật liệu và dụng cụ, thiết bị nghiên cứu. Vật iệu nghi n cứu.

D ng c v thiết bị thí nghiệm. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra hiện trạng phòng chống bọ nhảy hại rau họ hoa thập tự ở vùng Hà Nội và ph cận.

Phương pháp xác định thành phần loài, mức độ hại của bọ nhảy trên rau họ hoa thập tự ở vùng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata. Phương pháp nghiên cứu sử d ng tác nhân sinh học để phòng chống bọ nhảy sọc cong (P. striolata) hại rau họ hoa thập tự.

Phương pháp xử lý số liệu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng phòng chống bọ nhảy giống Phyllotreta hại rau họ hoa thập tự ở vùng Hà Nội và phụ cận. Các loài rau họ hoa thập tự được trồng ở vùng Hà Nội và ph cận. Hiện trạng phòng chống bọ nhảy Phyllotreta ở Hà Nội, ph cận.

Thành phần loài, mức độ tác hại của bọ nhảy giống Phyllotreta. Thành phần loài. Mức độ gây hại của bọ nhảy sọc cong. Đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của bọ nhảy sọc cong Phyllotreta striolata.

Đặc điểm hình thái của các pha phát triển. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học ở phòng thí nghiệm. Diễn biến mật độ và ảnh hưởng của một số yếu tố đến số ượng bọ nhảy sọc cong (P. striolata) trên rau họ hoa thập tự.

Khả năng sử dụng tác nhân sinh học để phòng chống bọ nhảy sọc cong (Phyllotreta striolata) hại rau họ hoa thập tự. Khả năng sử d ng tuyến trùng côn trùng. Khả năng sử d ng nấm ký sinh côn trùng. Hiệu lực của các chế phẩm sinh học được nghiên cứu đối với BNSC 118 3.

Ứng d ng chế phẩm sinh học được nghiên cứu từ tuyến trùng ký sinh côn trùng trong sản xuất rau họ hoa thập tự. 121 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 131 LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN.

131 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 132 CÁC PHỤ LỤC CỦA LUẬN ÁN. 147 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải BVTV Bảo vệ thực vật ĐC Đối chứng CS Cộng sự CT Công thức HHTT Rau họ hoa thập tự IPM Integrated Pest Management - Quản lý dịch hại tổng hợp IJs Infective juveniles - Ấu trùng cảm nhiễm KSCT Ký sinh côn trùng KOH Kali hydroxide NKSCT Nấm ký sinh côn trùng NXB Nhà xuất bản NST Ngày sau trồng NSLN Ngày sau lây nhiễm NSXL Ngày sau xử lý TTKSCT Tuyến trùng ký sinh côn trùng TXL Trước xử lý GS Glucosinolate IC Isothiocyanates v DANH MỤC BẢNG TT Bảng Nội dung bảng Trang 3. Những loài rau họ hoa thập tự được trồng phổ biến ở vùng Hà Nội (năm 2018).

Các biện pháp BVTV được áp dụng trừ bọ nhảy trên rau họ hoa thập tự tại Hà Nội (điều tra năm 2018). Các loại thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng để trừ bọ nhảy khu vực Hà Nội (2018). Số lượng thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng trừ bọ nhảy trên rau HHTT ở Hà Nội và phụ cận (điều tra năm 2021). Các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng trừ bọ nhảy ở Hà Nội và phụ cận (2021).

Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật trừ bọ nhảy trong một vụ rau HHTT ở Hà Nội và phụ cận (điều tra năm 2021). Thành phần loài bọ nhảy giống Phyllotreta trên rau họ hoa thập tự tại Hà Nội và vùng phụ vận (2019-2020). Đặc điểm chính về hình thái phân loại pha trưởng thành của ba loài bọ nhảy giống Phyllotreta đã ghi nhận được trên rau HHTT (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2022). Mức độ hại do bọ nhảy sọc cong P.

striolata gây ra trên các loài rau họ hoa thập tự tại Hà Nội (năm 2018). Kích thước các pha phát triển của bọ nhảy sọc cong (P. striolata) ở các đợt nuôi khác nhau (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2018). Thời gian phát triển pha sâu non bọ nhảy sọc cong (P.

striolata) ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019-2021). Thời gian vòng đời của bọ nhảy sọc cong P. striolata ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019-2021). Sức đẻ trứng của trưởng thành cái bọ nhảy sọc cong (P.

striolata) ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019). Thời gian sống của trưởng thành bọ nhảy sọc cong (P. striolata) ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019). Tỷ lệ chết ở các pha phát triển của bọ nhảy sọc cong (P.

striolata) khi nuôi ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019). Ảnh hưởng của chân đất đến mật độ bọ nhảy sọc cong trên rau HHTT (Gia Lâm, Hà Nội, 2019). Mật độ trưởng thành bọ nhảy sọc cong trên rau cải ngọt được trồng luân canh với một số cây trồng khác (tại Yên Mỹ, Hưng Yên, 2018). Ảnh hưởng của trồng xen rau cải với cây trồng khác tới mật độ trưởng thành bọ nhảy (tại Yên Phong, Bắc Ninh, 2021).

Ảnh hưởng của trồng xen rau cải với cây trồng khác tới mật độ sâu non bọ nhảy (tại Yên Phong, Bắc Ninh, 2021). Hiệu lực của chủng tuyến trùng H. indica KH33 đối với sâu non BNSC và sâu non ngài sáp ong lớn ở phòng thí nghiệm. Hiệu lực đối với sâu non bọ nhảy sọc cong của các chủng TTKSCT trong nhà lưới (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2019).

Hiệu lực của tuyến trùng H. indica KH33 đối với sâu non BNSC ở thí nghiệm đồng ruộng diện hẹp (Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2019). Hiệu lực của chế phẩm EntoNema-33 đối với sâu non BNSC ở các liều lượng sử dụng tại Bắc Từ Liêm (Hà Nội, 2020). Hiệu lực của chế phẩm EntoNema-33 đối với sâu non bọ nhảy sọc cong trên cải đông dư với thời điểm và số lần xử lý khác nhau (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2020).

Hiệu lực của chế phẩm EntoNema-33 đối với sâu non bọ nhảy sọc cong trên cải củ với các thời điểm và số lần xử lý khác nhau (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2020). Tỷ lệ bị nhiễm nấm ký sinh côn trùng của trưởng thành bọ nhảy sọc cong ở phòng thí nghiệm (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2018). Hiệu lực đối với trưởng thành bọ nhảy sọc cong của nấm ký sinh côn trùng ở nhà lưới (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2018). Hiệu lực của NKSCT đối với trưởng thành bọ nhảy sọc cong ở đồng ruộng (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2019).

Hiệu lực của chế phẩm nấm B. bassiana Be13 đối với trưởng thành BNSC trên rau cải thí nghiệm (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2020). Hiệu lực của chế phẩm từ chủng B. bassiana Be13 đối với BNSC trên cải đông dư với các cách xử lý (Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2020).

Hiệu lực của chế phẩm B. bassiana Be13 đối với trưởng thành BNSC trên cải củ với các cách xử lý (Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2020). Hiệu lực của các chế phẩm sinh học được nghiên cứu đối với trưởng thành bọ nhảy sọc cong (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2021). Hiệu lực của các chế phẩm sinh học được nghiên cứu đối với sâu non bọ nhảy sọc cong (tại Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2021).

Diễn biến mật độ bọ nhảy sọc cong trên cải đông dư trong thí nghiệm dùng chế phẩm EntoNema-33 tại Sa Pa (Lào Cai, 2020). Hiệu lực đối với bọ nhảy sọc cong trên cải đông dư trong thí nghiệm dùng chế phẩm EntoNema-33 tại Sa Pa (Lào Cai, 2020). Chỉ số hại do trưởng thành BNSC gây ra trên cải đông dư trong thí nghiệm dùng chế phẩm EntoNema-33 tại Sa Pa (Lào Cai, 2020). Diễn biến mật độ bọ nhảy sọc cong ở ruộng cải đông dư được dùng chế phẩm EntoNema-33 tại tp.

Hiệu lực đối với bọ nhảy sọc cong trên cải đông dư ở ruộng thí nghiệm áp dụng chế phẩm EntoNema-33 tại tp. Chỉ số hại do BNSC trên cải đông dư ở ruộng thí nghiệm dùng chế phẩm EntoNema-33 tại tp. Diễn biến mật độ bọ nhảy sọc cong ở ruộng cải đông dư thí nghiệm dùng chế phẩm EntoNema-33 tại Hoài Đức (Hà Nội, 2020). Hiệu lực đối với bọ nhảy sọc cong trên cải đông dư ở ruộng thí nghiệm áp dụng chế phẩm EntoNema-33 tại Hoài Đức (Hà Nội, 2020).

Chỉ số hại do bọ nhảy sọc cong gây ra trên cải đông dư ở ruộng thí nghiệm áp dụng chế phẩm EntoNema-33 tại Hoài Đức (Hà Nội, 2020). 128 ix DANH MỤC HÌNH TT Hình Nội dung hình Trang 2. Thang phân cấp hại do trưởng thành bọ nhảy gây ra [87]. Dụng cụ lấy mẫu đất.

Phễu Berlese-Tullgren. Số lần phun thuốc BVTV trừ bọ nhảy trong một vụ rau HHTT tại Hà Nội (điều tra năm 2018). Thời gian cách ly thuốc BVTV trừ bọ nhảy trên một số loài rau họ hoa thập tự tại Hà Nội (năm 2018). Trưởng thành của các loài bọ nhảy giống Phyllotreta đã phát hiện trên rau họ hoa thập tự năm 2019-2020 tại Hà Nội và phụ cận.

Triệu chứng gây hại của bọ nhảy sọc cong. Chỉ số hại do trưởng thành bọ nhảy sọc cong gây ra trong một lứa rau cải mơ và cải đông dư (Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2021). Chỉ số hại do trưởng thành bọ nhảy sọc cong gây ra trong một vụ rau cải mơ và cải đông dư (Bắc Từ Liêm, Hà Nội, 2021) .