Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học đề xuất biện pháp phòng trừ sâu ong ăn lá mỡ shizocera sp tại rừng trồng huyện chợ mới tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học đề xuất biện pháp phòng trừ sâu ong ăn lá mỡ Shizocera sp tại rừng trồng huyện Chợ Mới, Bắc Kạn.

• Tác giả: Hà Đức Duy
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Kim Tuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Ong Ăn Lá Mỡ Shizocera Sp Tại Rừng Trồng Chợ Mới, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu đề tài
• Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu và phân loại côn trùng
• 1.1.2. Cơ sở khoa học của các biện pháp phòng trừ
• 1.2. Những nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Đặc điểm chung của nhóm sâu ăn lá cây rừng
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.4. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 1.3.1.1. Đặc điểm vị trí địa lý
• 1.3.1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.3.1.3. Khí hậu thuỷ văn
• 1.3.1.4. Địa chất, thổ nhưỡng
• 1.3.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 1.3.2.1. Đặc điểm dân số - lao động
• 1.3.2.2. Đặc điểm phát triển kinh tế xã hội qua 5 năm 2010 - 2014
• 1.3.2.3. Đặc điểm cơ sở hạ tầng
• 1.3.2.4. Đặc điểm văn hóa xã hội
• 1.3.3. Nhận xét và đánh giá chung về điều kiện khu vực nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra, quan sát trực tiếp
• 2.3.2.1. Điều tra sơ bộ
• 2.3.2.2. Phương pháp điều tra tỉ mỉ
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm kết hợp theo dõi ngoài thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng về rừng Mỡ tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.1. Hiện trạng diện tích đất lâm nghiệp tại địa bàn nghiên cứu
• 3.1.2. Thực trạng rừng trồng tại địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Ảnh hưởng của Ong ăn lá đến rừng trồng Mỡ và các yếu tố tác động đến sinh trưởng loài Sâu ong ăn lá mỡ
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa số lượng Ong với các chỉ tiêu sinh trưởng của lâm phần
• 3.2.2. Ảnh hưởng của các loài thiên địch đến Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.2.3. Ảnh hưởng của một số nhân tố phi sinh vật
• 3.2.3.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ môi trường đến đời sống của Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.2.3.2. Ảnh hưởng của độ ẩm không khí đến Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.3. Đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính sinh sống của Ong ăn lá Mỡ tại khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Đặc điểm sinh học
• 3.3.1.1. Đặc điểm hình thái
• 3.3.1.2. Tập tính sinh sống
• 3.3.2. Đặc điểm sinh thái của Sâu ong ăn lá Mỡ tại huyện Chợ Mới, Bắc Kạn
• 3.3.2.1. Sự phân bố của Sâu ong ăn lá Mỡ trong lâm phần
• 3.3.2.2. Sự lựa chọn loại lá làm thức ăn
• 3.3.2.3. Xác định lượng thức ăn của Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.3.3. Sự biến động về mật độ Ong ăn lá hại Mỡ
• 3.3.3.1. Sự biến động của mật độ theo các lần điều tra
• 3.3.3.2. Sự khác nhau của mật độ quần thể Sâu ong ăn lá Mỡ ở một số hướng phơi
• 3.3.3.3. Sự khác nhau của mật độ quần thể Sâu ong ăn lá Mỡ trong tán cây
• 3.3.4. Sơ bộ đánh giá mức độ gây hại của Sâu ong ăn lá Mỡ trong thời gian nghiên cứu
• 3.4. Dự tính dự báo Sâu ong ăn lá Mỡ và đánh giá mức độ gây hại của sâu Ong ăn lá Mỡ tại rừng trồng
• 3.4.1. Phương pháp điều tra Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.4.2. Phương pháp xác định một số chỉ tiêu định hướng
• 3.4.3. Phương pháp điều tra nhanh
• 3.4.4. Phương pháp xác định ngưỡng gây hại dựa vào mức tiêu thụ thức ăn của 1 cá thể Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.5. Kết quả điều tra đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ
• 3.5.1. Kết quả thử nghiệm biện pháp kỹ thuật lâm sinh kết hợp cơ giới (Công thức 1)
• 3.5.2. Kết quả thử nghiệm biện pháp sinh học (Công thức 2)
• 3.5.3. Kết quả thử nghiệm biện pháp hóa học
• 3.5.3.1. Kết quả thử nghiệm biện pháp dùng DIAPHOS (Công thức 3)
• 3.5.3.2. Kết quả thử nghiệm biện pháp hóa học - Vibasu (Công thức 4)
• 3.5.4. Kết quả thử nghiệm biện pháp tổng hợp (Công thức 5)
• 3.6. Đề xuất các biện pháp phòng trừ Ong ăn lá
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở khoa học

Nghiên cứu này tập trung vào biện pháp phòng trừ sâu Shizocera sp., một loài sâu ong ăn lá mỡ gây hại nghiêm trọng tại rừng trồng ở Chợ Mới, Bắc Kạn. Sâu ong ăn lá mỡ là mối đe dọa lớn đối với rừng trồng, đặc biệt là cây mỡ, do chúng phá hoại lá, ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất rừng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ gây hại của sâu hại và đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả, góp phần vào nông nghiệp bền vững và bảo vệ cây trồng.

1.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học về quản lý dịch hại và sinh thái học của sâu ong ăn lá mỡ. Shizocera sp. là loài côn trùng thuộc họ Argidae, bộ cánh màng (Hymenoptera), có vòng đời ngắn và khả năng sinh sản cao. Điều này khiến chúng dễ dàng phát triển thành dịch, đặc biệt trong môi trường rừng trồng thuần loài. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố sinh thái như nhiệt độ, độ ẩm, và sự hiện diện của thiên địch để hiểu rõ hơn về sự phát triển của sâu hại.

1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam

Trên thế giới, quản lý dịch hại trong rừng trồng đã được nghiên cứu rộng rãi, đặc biệt là các biện pháp sinh học và hóa học. Tại Việt Nam, sâu ong ăn lá mỡ đã gây thiệt hại lớn cho rừng trồng ở nhiều tỉnh, bao gồm Bắc Kạn. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng Shizocera sp. có khả năng phá hoại nghiêm trọng, đặc biệt trong điều kiện thuận lợi về thức ăn và khí hậu.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra sâu và nghiên cứu sinh thái để đánh giá mức độ gây hại của sâu ong ăn lá mỡ. Các phương pháp bao gồm điều tra thực địa, theo dõi mật độ sâu, và phân tích các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu hại. Nghiên cứu cũng thử nghiệm các biện pháp phòng trừ khác nhau, bao gồm biện pháp sinh học, hóa học, và kỹ thuật lâm sinh.

2.1. Điều tra và đánh giá mật độ sâu

Phương pháp điều tra sâu được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu và theo dõi mật độ sâu ong ăn lá mỡ tại các rừng trồng ở Chợ Mới. Các chỉ tiêu sinh trưởng của cây mỡ cũng được đo đạc để đánh giá mức độ ảnh hưởng của sâu hại. Kết quả cho thấy mật độ sâu cao nhất vào mùa mưa, khi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi.

2.2. Thử nghiệm các biện pháp phòng trừ

Nghiên cứu thử nghiệm các biện pháp phòng trừ bao gồm biện pháp sinh học (sử dụng thiên địch), hóa học (sử dụng thuốc trừ sâu), và kỹ thuật lâm sinh (quản lý rừng hợp lý). Kết quả cho thấy biện pháp sinh học có hiệu quả lâu dài và thân thiện với môi trường, trong khi biện pháp hóa học mang lại hiệu quả nhanh chóng nhưng tiềm ẩn rủi ro về ô nhiễm môi trường.

III. Kết quả và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được mức độ gây hại nghiêm trọng của sâu ong ăn lá mỡ tại rừng trồng ở Chợ Mới, Bắc Kạn. Các biện pháp phòng trừ được đề xuất bao gồm kết hợp biện pháp sinh học, hóa học, và kỹ thuật lâm sinh để đạt hiệu quả tối ưu. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý rừng và bảo tồn đa dạng sinh học trong việc kiểm soát sâu hại.

3.1. Đánh giá hiệu quả các biện pháp

Kết quả thử nghiệm cho thấy biện pháp sinh học có hiệu quả cao trong việc kiểm soát sâu ong ăn lá mỡ, đặc biệt khi kết hợp với thiên địch. Biện pháp hóa học tuy hiệu quả nhanh nhưng cần được sử dụng cẩn trọng để tránh ảnh hưởng đến môi trường và đa dạng sinh học. Kỹ thuật lâm sinh như quản lý mật độ cây trồng và tăng cường thiên địch cũng mang lại hiệu quả đáng kể.

3.2. Đề xuất và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đề xuất áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp để kiểm soát sâu ong ăn lá mỡ tại rừng trồng. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu hại mà còn góp phần vào nông nghiệp bền vững và bảo vệ cây trồng. Kết quả nghiên cứu có thể được nhân rộng áp dụng tại các khu vực khác có điều kiện tương tự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Diện tích đất lâm nghiệp tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn đạt 51.693,44 ha, chiếm tới 85,23% tổng diện tích tự nhiên của toàn huyện. Trong cơ cấu cây trồng rừng kinh tế, cây Mỡ (Magnolia conifera) giữ vai trò cây bản địa chủ lực cung cấp nguyên liệu gỗ và phủ xanh đất trống đồi núi trọc. Tuy nhiên, giai đoạn 2011–2014 ghi nhận sự bùng phát dữ dội của dịch sâu hại trên diện rộng khắp tỉnh Bắc Kạn với tổng diện tích rừng Mỡ bị tàn phá lên đến hơn 1.800 ha tại 7/8 huyện, thị xã. Trong đó, loài sâu ong ăn lá Mỡ (Shizocera sp.) thuộc họ Ong ăn lá Argidae, bộ Cánh màng Hymenoptera là đối tượng dịch hại nguy hiểm nhất, ăn trụi lá và gặm vỏ non làm cây còi cọc hoặc chết hàng loạt.

Nhằm giải quyết bài toán cấp bách này, đề tài tập trung đánh giá thực trạng mức độ gây hại, xác định đặc điểm sinh học, quy luật biến động mật độ quần thể của sâu ong theo các yếu tố sinh thái, đồng thời thử nghiệm và xây dựng hệ thống giải pháp phòng trừ tổng hợp hiệu quả. Nghiên cứu được triển khai thực địa trên diện tích gần 300 ha rừng Mỡ 4 năm tuổi tại hai xã trọng điểm là Thanh Mai và Mai Lạp thuộc huyện Chợ Mới trong giai đoạn 2014–2016. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác dự tính, dự báo, giúp hạ thấp chỉ số mức độ bị hại R% xuống dưới 25%, giảm thiểu thiệt hại kinh tế hàng tỷ đồng và hỗ trợ phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững theo tinh thần Chỉ thị số 10/CT-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết côn trùng học lâm nghiệp và sinh thái học quần thể của Iakhontov và các tác giả chuyên ngành. Các luận điểm lý thuyết khẳng định côn trùng là sinh vật biến nhiệt, chịu sự chi phối chặt chẽ của các nhân tố vô sinh như nhiệt độ, độ ẩm và bức xạ ánh sáng. Trong điều kiện rừng trồng thuần loài, nguồn thức ăn dồi dào tạo điều kiện cho các loài côn trùng hẹp thực bùng phát thành dịch khi quy luật cạnh tranh loài bị suy giảm. Luận văn áp dụng mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp hài hòa giữa các biện pháp lâm sinh, cơ giới vật lý, sinh học và hóa học nhằm duy trì mật độ dịch hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Tỷ lệ nhiễm sâu bệnh (P%): Tỷ lệ phần trăm số cây bị hại trên tổng số cây điều tra, dùng để xác định phương thức phân bố cá thể, phân bố cụm, đám hay phân bố đều trong lâm phần.
• Chỉ số mức độ bị hại (R%): Đại lượng định lượng mức độ tổn thương tán lá theo 5 cấp hại (từ cấp 0 đến cấp IV), phản ánh tỷ lệ diện tích lá bị tiêu thụ.
• Vòng đời biến thái hoàn toàn: Chu kỳ phát triển gồm 4 pha rõ rệt: trứng, sâu non, nhộng và sâu trưởng thành kéo dài từ 35 đến 40 ngày.
• Ngưỡng gây hại kinh tế: Mật độ sâu hại tối thiểu trên một cây mà tại đó chi phí phòng trừ thấp hơn giá trị thiệt hại do sâu gây ra.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ hệ thống 12 ô tiêu chuẩn (OTC) định vị tạm thời có diện tích 1.000 m2 (kích thước chuẩn) phân bố đều tại xã Thanh Mai (6 OTC) và xã Mai Lạp (6 OTC), đại diện cho các điều kiện lập địa, hướng phơi và độ dốc từ 15 đến 20 độ. Số lượng cây điều tra trong mỗi OTC dao động từ 100 đến 150 cây, đảm bảo cỡ mẫu tối thiểu đạt trên 10% tổng số cây trong lâm phần theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên hệ thống. Phương pháp điều tra tỉ mỉ được tiến hành qua 9 đợt thu thập số liệu: trên mỗi cây tiêu chuẩn, tiến hành chọn 5–6 cành phân tầng (2 cành gốc tán, 2 cành giữa tán, 1–2 cành ngọn) và lấy 5–6 lá trên mỗi cành để đếm trực tiếp số lượng sâu non, trứng và tính toán cấp hại.

Dữ liệu sinh trưởng thực địa (đường kính ngang ngực D1.3, chiều cao vút ngọn Hvn, đường kính tán Dt) và mật độ sâu hại được xử lý thống kê bằng kiểm nghiệm U-test và Student t-test trên các phần mềm Excel và IRRISTAT nhằm so sánh sự sai khác có ý nghĩa thống kê giữa các ô tiêu chuẩn ở độ tin cậy 95% (t05 = 2,18). Hiệu lực của 5 công thức thí nghiệm phòng trừ được xác định chuẩn xác thông qua công thức toán học Henderson - Tilton, theo dõi liên tục trong thời gian 3 tháng thực nghiệm từ đầu năm 2015 đến năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã ghi nhận 4 phát hiện khoa học quan trọng về đặc điểm gây hại của sâu ong ăn lá Mỡ:

1. Mức độ lây lan và tỷ lệ nhiễm sâu cực kỳ cao: Tỷ lệ cây bị sâu hại (P%) tại cả 6 ô tiêu chuẩn nghiên cứu chuyên sâu đều vượt ngưỡng 90%, dao động từ 90% đến 97%, chứng minh sâu ong phân bố đều khắp toàn bộ lâm phần rừng Mỡ 4 năm tuổi.
2. Mật độ sâu phân hóa rõ rệt theo hướng phơi và điều kiện chiếu sáng: Mật độ sâu non trung bình đạt cao nhất tại OTC 1 (463,67 con/cây) và OTC 5 (227,22 con/cây) thuộc sườn đồi hướng Đông Nam, nơi có ánh sáng và nhiệt độ thuận lợi. Ngược lại, các ô ở hướng Tây Bắc và Đông Bắc như OTC 3 chỉ đạt 118,67 con/cây và OTC 4 đạt 137,56 con/cây. Kết quả kiểm định t-test cho thấy mọi cặp so sánh đều có giá trị Ttính toán từ 9,33 đến 16,28, vượt xa giá trị ngưỡng tra bảng t05 = 2,18.
3. Quy luật biến động mật độ theo nhiệt độ môi trường: Số lượng cá thể sâu tăng mạnh từ tháng 3 (328 con/cây ở nhiệt độ 26°C) và đạt đỉnh vào tháng 4 và tháng 5 với 710–715 con/cây ở nền nhiệt 31–32°C. Khi nhiệt độ vượt quá 32°C kéo dài sang tháng 6, sâu non bắt đầu chết rải rác hoặc tìm nơi hóa nhộng trong đất, làm mật độ trên tán cây suy giảm nhanh chóng.
4. Hiệu lực vượt trội của biện pháp phòng trừ tổng hợp: Sau 3 tháng thử nghiệm, công thức phòng trừ tổng hợp (Công thức 5: kết hợp vệ sinh rừng, treo 300 bẫy dính vàng/ha, rải Diaphos 20 kg/ha và xử lý gốc bằng Vibasu 0,2 kg/cây) đạt hiệu quả diệt trừ cao nhất, giảm tỷ lệ cây bị hại trên 90% so với ô đối chứng không xử lý.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch mật độ cá thể giữa các sườn đồi hướng Đông Nam và Tây Bắc bắt nguồn từ nhu cầu bức xạ nhiệt của sâu non họ Argidae. Rừng Mỡ trồng thuần loài tạo ra sinh khối lá dồi dào, nhưng sự thiếu hụt các loài thiên địch tự nhiên như kiến vống hay các loài chim ăn sâu khiến chuỗi thức ăn bị mất cân bằng sinh thái.

Mối tương quan giữa nền nhiệt độ trung bình tháng (tăng từ 26°C lên 32°C) và sự gia tăng số lượng sâu hại có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ đường kết hợp cột (combo chart), thể hiện rõ pha bùng phát số lượng của lứa sâu non trùng khớp với giai đoạn cây Mỡ ra lộc non xuân - hè. Bên cạnh đó, việc phân tích sự khác biệt mật độ sâu giữa các tầng tán cây (tập trung dày đặc ở tầng giữa tán và ngọn tán) qua dạng biểu đồ thanh ngang cho thấy tập tính ưa ánh sáng tán trên của sâu trưởng thành khi đẻ trứng. Những phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu sâu róm hại thông và sâu ăn lá bồ đề tại khu vực miền Bắc, khẳng định tính tất yếu của việc ứng dụng các giải pháp kỹ thuật đa tầng để ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch hại diện rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp can thiệp kỹ thuật lâm sinh và quản lý dịch hại được đề xuất áp dụng đồng bộ:

• Thực hiện vệ sinh lâm phần và xới đất diệt nhộng: Hạt Kiểm lâm và các chủ rừng tiến hành phát dọn thực bì, thu gom tiêu hủy cành lá khô rụng, ngắt bỏ các cành có ổ trứng trong tháng 1 và tháng 2. Kết hợp xới xáo đất sâu 5–10 cm xung quanh gốc cây theo hình vành khăn bán kính 0,5–1 m để bắt diệt nhộng nằm trong đất, nhằm tiêu diệt từ 35% đến 40% nguồn sâu tích lũy trước mùa sinh sản.
• Lắp đặt hệ thống bẫy dính màu vàng bắt sâu trưởng thành: Các hộ trồng rừng chủ động treo bẫy dính màu vàng chuyên dụng ở độ cao 2 m so với mặt đất tại các khoảng trống, bìa rừng thoáng gió với mật độ tiêu chuẩn 300 bẫy/ha. Thời gian treo bẫy tập trung vào đợt vũ hóa rộ của sâu trưởng thành từ trung tuần tháng 2 đến hết tháng 4 hàng năm để giảm tối đa số lượng trứng đẻ trên tán lá.
• Ứng dụng chế phẩm phòng trừ chọn lọc tại các ổ dịch: Khi mật độ sâu non vượt ngưỡng gây hại kinh tế (trên 50 con/cây), sử dụng thuốc Diaphos rải đều trên mặt đất với liều lượng 20 kg/ha kết hợp rắc Vibasu xung quanh gốc cây với định lượng 0,2 kg/gốc trong giai đoạn sâu non tuổi 1–3, ngăn chặn sâu hóa nhộng chui xuống đất.
• Xây dựng mạng lưới dự tính dự báo cấp cơ sở: Ủy ban nhân dân các xã Thanh Mai, Mai Lạp phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Kạn tổ chức tập huấn kỹ năng điều tra nhanh, duy trì chế độ báo cáo định kỳ 2 tuần/lần trong mùa cao điểm từ tháng 3 đến tháng 6. Mục tiêu kiểm soát tỷ lệ hại lá dưới 10%, bảo vệ an toàn cho 100% diện tích rừng trồng Mỡ tại địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và ứng dụng thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Chủ rừng và các hộ gia đình trồng rừng Mỡ: Nắm vững kỹ thuật nhận biết sớm ổ trứng, triệu chứng gây hại và áp dụng quy trình xử lý IPM bằng bẫy vàng và thuốc sinh học, giúp giảm thiểu trên 80% thiệt hại kinh tế trên diện tích canh tác.
• Cán bộ quản lý lâm nghiệp và kiểm lâm viên cơ sở: Sử dụng hệ thống công thức điều tra nhanh và phương pháp lập ô tiêu chuẩn 1.000 m2 để thiết lập mạng lưới theo dõi, dự báo chính xác thời điểm sâu nở, phục vụ công tác chỉ đạo phòng chống dịch kịp thời tại địa phương.
• Kỹ sư bảo vệ thực vật và khuyến nông viên: Ứng dụng các quy chuẩn định lượng về liều lượng thuốc (Diaphos 20 kg/ha, Vibasu 0,2 kg/gốc) và mật độ bẫy dính (300 bẫy/ha) vào các chương trình tập huấn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho người dân miền núi.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm học: Khai thác dữ liệu thực nghiệm, phương pháp tính toán kiểm định thống kê sinh học (t-test, U-test, công thức Henderson - Tilton) làm tài liệu giảng dạy, học tập và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về côn trùng học lâm nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Sâu ong ăn lá Mỡ bùng phát mạnh nhất vào thời gian nào trong năm? Sâu ong ăn lá Mỡ phát sinh và gây hại nặng nhất từ tháng 3 đến tháng 5 hàng năm. Đây là thời điểm sâu non nở rộ gặp điều kiện nhiệt độ ấm áp 26–31°C và nguồn lộc non dồi dào trên cây Mỡ, khiến mật độ sâu có thể tăng vọt lên trên 700 con/cây.

Tại sao mật độ sâu ong lại có sự chênh lệch lớn giữa các sườn đồi? Kết quả kiểm định thống kê t-test (giá trị Ttính toán từ 9,33 đến 16,28) chỉ ra rằng sườn đồi hướng Đông Nam nhận được lượng bức xạ nhiệt và ánh sáng mặt trời cao hơn, tạo vi khí hậu tối ưu cho sâu non trao đổi chất và phát triển nhanh hơn so với sườn Tây Bắc.

Biện pháp bẫy dính màu vàng phát huy hiệu quả ra sao trong thực tế? Bẫy dính màu vàng khai thác đặc tính hướng quang và thị giác của sâu trưởng thành. Khi treo ở mật độ 300 bẫy/ha tại độ cao 2 m ở nơi thoáng khí trong mùa vũ hóa tháng 3–4, bẫy thu hút và tiêu diệt lượng lớn ong trưởng thành, ngăn cản quá trình giao phối và đẻ trứng.

Khi nào cần sử dụng biện pháp hóa học để xử lý sâu ong ăn lá Mỡ? Biện pháp hóa học chỉ nên sử dụng khi mật độ sâu vượt ngưỡng gây hại nguy hiểm trong các đợt phát dịch. Việc rải Diaphos (20 kg/ha) hoặc rắc Vibasu (0,2 kg/gốc) quanh tán cây cần thực hiện đúng giai đoạn sâu non tuổi nhỏ hoặc chuẩn bị hóa nhộng để đạt hiệu quả tối ưu.

Cần làm gì để phòng ngừa sâu ong tái phát bền vững trong những năm tiếp theo? Giải pháp căn cơ là chuyển đổi cơ cấu trồng rừng từ thuần loài sang hỗn giao, thường xuyên vệ sinh rừng, xới đất quanh gốc để diệt nhộng qua đông vào tháng 1–2, kết hợp bảo vệ các loài thiên địch tự nhiên nhằm duy trì cân bằng hệ sinh thái rừng trồng lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ ràng các đặc điểm sinh học và quy luật phát sinh của sâu ong ăn lá Mỡ (Shizocera sp.) với chu kỳ vòng đời ngắn từ 35 đến 40 ngày tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.
• Thực trạng tỷ lệ cây bị hại tại các ô tiêu chuẩn nghiên cứu đều ở mức rất cao, dao động từ 90% đến 97%, với mật độ sâu đạt đỉnh hơn 715 con/cây trong giai đoạn tháng 4 và tháng 5.
• Nghiên cứu đã chứng minh sự sai khác có ý nghĩa thống kê về mật độ sâu giữa các hướng phơi (hướng Đông Nam đạt 463,67 con/cây, cao vượt trội so với hướng Đông Bắc 118,67 con/cây) dưới tác động của nhiệt độ và ánh sáng.
• Thử nghiệm thành công gói kỹ thuật quản lý dịch hại tổng hợp IPM (kết hợp vệ sinh rừng, treo 300 bẫy vàng/ha và sử dụng Diaphos 20 kg/ha, Vibasu 0,2 kg/gốc), mang lại hiệu quả giảm hại hơn 90% so với đối chứng.
• Đóng góp bộ quy trình điều tra, dự tính dự báo và giải pháp kỹ thuật khả thi, sẵn sàng chuyển giao cho ngành lâm nghiệp các tỉnh miền núi phía Bắc áp dụng ngay trong chu kỳ chăm sóc rừng hàng năm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HÀ ĐỨC DUY NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC, ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ SÂU ONG ĂN LÁ MỠ (SHIZOCERA SP.) TẠI RỪNG TRỒNG HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH BẮC KẠN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Thái Nguyên - 2016 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HÀ ĐỨC DUY NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC, ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ SÂU ONG ĂN LÁ MỠ (SHIZOCERA SP.) TẠI RỪNG TRỒNG HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH BẮC KẠN Chuyên ngành: Lâm học Mã số: 60 62 02 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Đặng Kim Tuyến Thái Nguyên - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng những số liệu tính trong luận văn hoàn toàn chính xác và được lấy từ việc đi điều tra thực tế, thu thập từ hiện trường, chưa hề được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. Mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đều đã được cảm ơn. Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc.

TÁC GIẢ Hà Đức Duy ii LỜI CẢM ƠN Luận văn này được hoàn thành tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên theo chương trình đào tạo cao học Lâm nghiệp, chuyên ngành Lâm học, liên khóa 2014-2016. Trong quá trình thực hiện và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được nhiều sự quan tâm, giúp đỡ và đóng góp của cán bộ Chi cục bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Kạn, Chi cục Kiểm Lâm tỉnh Bắc Kạn, Phòng đào tạo, Khoa Lâm nghiệp - Đại học Nông lâm Thái Nguyên, gia đình và bạn bè đồng nghiệp. Tác giả xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ, giúp đỡ đó. Đặc biệt tác giả muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.

Đặng Kim Tuyến, người thầy trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi và truyền đạt những kiến thức quý báu trong suốt quá trình thực hiện. Luận văn được hoàn thiện trên cơ sở tham khảo nhiều tài liệu có liên quan và ý kiến đóng góp của nhiều nhà chuyên môn và sự nỗ lực của tác giả. Tuy nhiên do khả năng, điều kiện và thời gian còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp, xây dựng của các nhà khoa học cũng như của bạn bè đồng nghiệp để Luận văn được hoàn thiện.

Tác giả xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, ngày tháng năm 2016 TÁC GIẢ Hà Đức Duy iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC CÁC BẢNG.

viii DANH MỤC CÁC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài. Ý nghĩa của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. 2 Chƣơng 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu.

Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu và phân loại côn trùng. Cơ sở khoa học của các biện pháp phòng trừ. Những nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam. Đặc điểm chung của nhóm sâu ăn lá cây rừng.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Tổng quan về khu vực nghiên cứu.

Đặc điểm điều kiện tự nhiên. Đặc điểm vị trí địa lý. Đặc điểm địa hình. Khí hậu thuỷ văn.

Địa chất, thổ nhưỡng. Đặc điểm kinh tế xã hội. Đặc điểm dân số - lao động. Đặc điểm phát triển kinh tế xã hội qua 5 năm 2010 - 2014.

Đặc điểm cơ sở hạ tầng. Đặc điểm văn hóa xã hội. Nhận xét và đánh giá chung về điều kiện khu vực nghiên cứu. 22 Chƣơng 2: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa số liệu. Phương pháp điều tra, quan sát trực tiếp.

Điều tra sơ bộ. Phương pháp điều tra tỉ mỉ. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm kết hợp theo dõi ngoài thực địa. 28 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Thực trạng về rừng Mỡ tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Hiện trạng diện tích đất lầm nghiệp tại địa bàn nghiên cứu. Thực trạng rừng trồng tại địa bàn nghiên cứu. Ảnh hưởng của Ong ăn lá đến rừng trồng Mỡ và các yếu tố tác động đến sinh trưởng loài Sâu ong ăn lá mỡ.

Mối quan hệ giữa số lượng Ong với các chỉ tiêu sinh trưởng của lâm phần. Ảnh hưởng của các loài thiên địch đến Sâu ong ăn lá Mỡ. Ảnh hưởng của một số nhân tố phi sinh vật. Ảnh hưởng của nhiệt độ môi trường đến đời sống của Sâu ong ăn lá Mỡ.

Ảnh hưởng của độ ẩm không khí đến Sâu ong ăn lá Mỡ. Đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính sinh sống của Ong ăn lá Mỡ tại khu vực nghiên cứu. Đặc điểm sinh học. Đặc điểm hình thái.

Tập tính sinh sống. Đặc điểm sinh thái của Sâu ong ăn lá Mỡ tại huyện Chợ Mới, Bắc Kạn. Sự phân bố của Sâu ong ăn lá Mỡ trong lâm phần. Sự lựa chọn loại lá làm thức ăn.

Xác định lượng thức ăn của Sâu ong ăn lá Mỡ. Sự biến động về mật độ Ong ăn lá hại Mỡ. Sự biến động của mật độ theo các lần điều tra. Sự khác nhau của mật độ quần thể Sâu ong ăn lá Mỡ ở một số hướng phơi.

Sự khác nhau của mật độ quần thể Sâu ong ăn lá Mỡ trong tán cây. Sơ bộ đánh giá mức độ gây hại của Sâu ong ăn lá Mỡ trong thời gian nghiên cứu. Dự tính dự báo Sâu ong ăn lá Mỡ và đánh giá mức độ gây hại của sâu Ong ăn lá Mỡ tại rừng trồng. Phương pháp điều tra Sâu ong ăn lá Mỡ.

Phương pháp xác định một số chỉ tiêu định hướng. Phương pháp điều tra nhanh:. Phương pháp xác định ngưỡng gây hại dựa vào mức tiêu thụ thức ăn của 1 cá thể Sâu ong ăn lá Mỡ:. Kết quả điều tra đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ.

Kết quả thử nghiệm biện pháp k thuật lâm sinh kết hợp cơ giới (Công thức 1. Kết quả thử nghiệm Biện pháp sinh học Công thức 2. Kết quả thử nghiệm biện pháp hóa học. Kết quả thử nghiệm biện pháp d ng DIAPHOS Công thức 3.

Kết quả thử nghiệm biện pháp hóa học - Vibasu (công thức 4. Kết quả thử nghiệm biện pháp tổng hợp Công thức 5. Đề xuất các biện pháp phòng trừ Ong ăn lá. 65 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

69 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 71 PHỤ LỤC vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Stt Từ viết tắt Ý nghĩa 1 OTC Ô tiêu chuẩn 2 Dt Đường kính tán 3 D1.3 Đường kính ngang ngực tại chiều cao 1,3 m 4 Hvn Chiều cao vút ngọn 5 BNN & PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 6 UBND Ủy ban nhân dân viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Phân loại đất đai theo đơn vị hành chính. Tình hình dân số và lao động của huyện Chợ Mới từ năm 2010 - 2014.

Tình thu nhập kinh tế của huyện Chợ Mới từ năm 2010 - 2014. Đặc điểm của các ô tiêu chuẩn trong khu vực nghiên cứu. Hiện trạng đất lâm nghiệp xã Thanh Mai, Chợ Mới. Hiện trạng đất lâm nghiệp xã Mai Lạp, Chợ Mới.

Các chỉ tiêu sinh trưởng của Mỡ tại khu vực nghiên cứu. Kết quả kiểm tra các chỉ tiêu sinh trưởng của Mỡ. Tỷ lệ cây có sâu và mật độ của chúng. Mức chênh lệch mật độ sâu 6 ô tiêu chuẩn.

Quan hệ giữa nhiệt độ môi trường với số lượng Ong ăn lá tại huyện Chợ Mới, Bắc Kạn. Kết quả điều tra số lượng cây có trứng trong 6 ô tiêu chuẩn. Kết quả điều tra số lượng cành có trứng trên cây. Kết quả đo đếm số lượng trứng trên 1 số cành Mỡ tại OTC 1.

Sự lựa chọn loại lá của pha sâu non Sâu ong ăn lá Mỡ. Lượng thức ăn của sâu non của Sâu ong ăn lá Mỡ ăn trong 1 ngày đêm. Sự biến động của mật độ Sâu ong ăn lá Mỡ trong thời gian nghiên cứu. Sự khác nhau của tỷ lệ có sâu và mật độ Sâu ong ăn lá Mỡ .15: Mật độ của Sâu ong ăn lá Mỡ trong các phần của tán cây.

Mức độ gây hại của Sâu ong ăn lá Mỡ chỉ số R%. Số lượng sâu hại tương ứng với cấp hại lá. Bảng tra sinh khối lá cây và số lượng sâu hại. Bảng tra chỉ tiêu định hướng.

Một số công thức thí nghiệm phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ trong thời gian nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm của Công thức 1 đối với rừng Mỡ 4 năm tuổi sau 3 tháng thí nghiệm. Kết quả thử nghiệm của công thức 2 đối với rừng Mỡ 4 năm tuổi sau 3 tháng thí nghiệm. Kết quả thử nghiệm của Công thức 3 đối với rừng Mỡ 4 năm tuổi sau 3 tháng thí nghiệm.

Kết quả thử nghiệm của Công thức 4 đối với rừng Mỡ 4 năm tuổi sau 3 tháng thí nghiệm. Kết quả thử nghiệm của Công thức 5 đối với rừng Mỡ 4 năm tuổi sau 3 tháng thí nghiệm. 64 x DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Bản đồ khu vực nghiên cứu Bản đồ. Rừng Mỡ tại xã Thanh Mai, Chợ Mới.

Sâu ong ăn lá Mỡ. Trứng Sâu ong ăn lá Mỡ. Sâu non ong ăn lá Mỡ. Hình ảnh sự lựa chọn loại lá của Sâu non Ong ăn lá Mỡ.

Biến động mật độ Sâu ong ăn lá Mỡ. Sự chênh lệch mật độ Sâu ong ăn lá Mỡ trong các phần của tán cây. Sơ đồ vòng sinh trưởng của Sâu ong ăn lá Mỡ. Hiệu quả phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ Công thức 1 trong 3 tháng thí nghiệm.

Hiệu quả phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ Công thức 2 trong 3 tháng thí nghiệm. Sử dụng bẫy vàng trong thí nghiệm công thức số 3. Hiệu quả phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ của công thức 3 trong 3 tháng thí nghiệm. Hiệu quả phòng trừ Sâu ong ăn lá Mỡ của công thức 4 trong 3 tháng thí nghiệm .