Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Chống Cháy Rừng Tại Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ đánh giá biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng tại dự án Việt Đức, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Bài học kinh nghiệm quý giá.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thuận
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thanh Ngã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Chống Cháy Rừng Tại Huyện Tiên Yên, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Phòng Cháy Rừng Tiên Yên Quảng Ninh

Cháy rừng là thảm họa toàn cầu, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Việt Nam không ngoại lệ, với nguy cơ cháy rừng luôn ở mức báo động. Nghiên cứu phòng cháy chữa cháy rừng Tiên Yên là yêu cầu cấp bách. Các nghiên cứu tập trung vào bản chất cháy rừng, dự báo nguy cơ, công trình phòng cháy, phương pháp chữa cháy và phương tiện chữa cháy. Cần có giải pháp phòng cháy chữa cháy rừng hiệu quả, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. Theo tài liệu gốc, "Cháy rừng là một hiện tượng phổ biến, thường xuyên xảy ra ở nước ta và nhiều nước trên thế giới, nhiều khi nó là những thảm họa khôn lường, gây thiệt hại to lớn về người và tài nguyên rừng cũng như tài sản của người dân sống gần rừng".

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng Trên Thế Giới

Nghiên cứu bắt đầu từ thế kỷ 20, tập trung ở các nước phát triển như Mỹ, Nga, Đức. Các lĩnh vực chính bao gồm: bản chất cháy rừng, dự báo nguy cơ, công trình phòng cháy, phương pháp chữa cháy và phương tiện chữa cháy. Kết quả nghiên cứu khẳng định cháy rừng là hiện tượng oxy hóa vật liệu hữu cơ ở nhiệt độ cao, cần có nguồn nhiệt, oxy và vật liệu cháy. Các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng tác động vào 3 yếu tố này để ngăn chặn và giảm thiểu quá trình cháy.

1.2. Các Loại Cháy Rừng và Nguyên Nhân Cháy Rừng Tiên Yên

Các nhà khoa học phân biệt 3 loại cháy rừng: cháy dưới tán cây, cháy tán rừng và cháy ngầm. Trong một đám cháy rừng có thể xảy ra một hoặc đồng thời 2, 3 loại cháy rừng trên. Ba nguyên nhân quan trọng nhất ảnh hưởng đến hình thành và phát triển cháy rừng là thời tiết, trạng thái rừng và hoạt động kinh tế xã hội của con người. Thời tiết ảnh hưởng đến tốc độ bốc hơi và độ ẩm vật liệu cháy. Trạng thái rừng ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hóa học, khối lượng và phân bố của vật liệu cháy. Hoạt động kinh tế xã hội ảnh hưởng đến mật độ và phân bố nguồn lửa khởi đầu.

II. Thách Thức và Hậu Quả Cháy Rừng Quảng Ninh Hiện Nay

Việt Nam có diện tích rừng lớn nhưng chất lượng suy giảm, rừng nguyên sinh chỉ còn khoảng 7%. Khoảng 6 triệu ha rừng dễ cháy, bao gồm rừng thông, rừng khộp, rừng tràm. Tình hình thời tiết phức tạp làm tăng nguy cơ cháy rừng. Trung bình mỗi năm Việt Nam mất hàng chục ngàn ha rừng, trong đó mất do cháy rừng khoảng 16%. Thiệt hại ước tính hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, chưa kể ảnh hưởng xấu về môi trường sống, tăng lũ lụt và giảm tính đa dạng sinh học. Theo tài liệu gốc, "Trong vài thập kỷ qua, trung bình mỗi năm Việt Nam mất đi hàng chục ngàn ha rừng, trong đó mất do cháy rừng khoảng 16%".

2.1. Thống Kê Cháy Rừng Quảng Ninh và Thiệt Hại Gây Ra

Thống kê chưa đầy đủ về cháy rừng trong 40 năm qua (1963-2002) cho thấy có trên 47.000 vụ cháy rừng, diện tích thiệt hại trên 633.000 ha rừng. Thiệt hại ước tính hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, chưa kể ảnh hưởng xấu về môi trường sống, tăng lũ lụt và giảm tính đa dạng sinh học. Cháy rừng còn gây tổn hại đến tính mạng và tài sản của con người.

2.2. Các Giai Đoạn Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng ở Việt Nam

Có 3 giai đoạn chính: trước năm 1991 (rừng bị cháy và thiệt hại nhiều nhất), từ 1991 đến 2000 (thiệt hại giảm đáng kể nhờ Luật Bảo vệ và Phát triển rừng) và sau năm 2000 (tăng cường đầu tư và xã hội hóa công tác phòng cháy chữa cháy rừng). Giai đoạn 2 là bản lề trong công tác phòng cháy chữa cháy rừng.

2.3. Ảnh Hưởng của Biến Đổi Khí Hậu và Cháy Rừng

Biến đổi khí hậu làm tăng tần suất và cường độ các đợt nắng nóng, khô hạn, kéo dài mùa khô, tạo điều kiện thuận lợi cho cháy rừng. Nhiệt độ tăng cao làm tăng tốc độ bốc hơi nước từ thảm thực vật và đất, khiến rừng dễ bị khô và dễ cháy hơn. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Nino và La Nina cũng có thể gây ra những thay đổi lớn trong lượng mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến nguy cơ cháy rừng.

III. Giải Pháp Phòng Chống Cháy Rừng Hiệu Quả Tại Tiên Yên

Các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng hướng vào làm suy giảm các thành phần của tam giác cháy: giảm nguồn nhiệt, giảm oxy và giảm vật liệu cháy. Giảm nguồn nhiệt bằng cách hạn chế người vào rừng mang theo lửa, hạn chế canh tác nương rẫy, làm đường băng cản lửa. Dùng chất dập cháy để giảm nhiệt lượng của đám cháy hoặc ngăn cách vật liệu cháy với oxy trong không khí. Theo tài liệu gốc, "Thế giới nghiên cứu các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng chủ yếu hướng vào làm suy giảm các thành phần của tam giác cháy: Nguồn nhiệt, Ô xy, Vật liệu cháy".

3.1. Phòng Cháy Rừng Chủ Động Bằng Biện Pháp Lâm Sinh

Biện pháp lâm sinh bao gồm: trồng rừng hỗn giao, tỉa thưa rừng, dọn vệ sinh rừng, tạo băng xanh cản lửa. Trồng rừng hỗn giao giúp tăng độ ẩm và giảm lượng vật liệu dễ cháy. Tỉa thưa rừng giúp giảm mật độ cây và giảm nguy cơ cháy lan. Dọn vệ sinh rừng loại bỏ cành khô, lá rụng và các vật liệu dễ cháy khác. Tạo băng xanh cản lửa giúp ngăn chặn đám cháy lan sang các khu vực khác.

3.2. Công Tác Tuyên Truyền Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng Cộng Đồng

Tuyên truyền, giáo dục tác hại của cháy rừng, nghĩa vụ của công dân trong việc phòng cháy chữa cháy rừng, những hình phạt đối với người gây cháy rừng. Nâng cao ý thức của người dân về phòng cháy chữa cháy rừng. Tổ chức các buổi tập huấn, diễn tập phòng cháy chữa cháy rừng cho người dân. Phát tờ rơi, treo băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền về phòng cháy chữa cháy rừng.

3.3. Nâng Cao Năng Lực Lực Lượng Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng Tiên Yên

Đào tạo, huấn luyện lực lượng phòng cháy chữa cháy rừng chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp. Trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị phòng cháy chữa cháy rừng. Xây dựng hệ thống thông tin liên lạc, cảnh báo cháy rừng sớm. Tăng cường phối hợp giữa các lực lượng phòng cháy chữa cháy rừng.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng

Ứng dụng ảnh viễn thám và công nghệ GIS cho phép phân tích diễn biến thời tiết, dự báo nhanh chóng và chính xác khả năng xuất hiện cháy rừng, phát hiện sớm đám cháy trên những vùng rộng lớn. Thông tin về khả năng xuất hiện cháy rừng, nguy cơ cháy rừng và biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng được truyền qua nhiều kênh khác nhau đến các lực lượng phòng cháy chữa cháy rừng và cộng đồng dân cư. Theo tài liệu gốc, "Việc ứng dụng ảnh viễn thám và công nghệ GIS đã cho phép phân tích được những diễn biến thời tiết, dự báo nhanh chóng và chính xác khả năng xuất hiện cháy rừng, phát hiện sớm đám cháy trên những vùng rộng lớn".

4.1. Dự Báo Cháy Rừng và Hệ Thống Cảnh Báo Sớm

Xây dựng mô hình dự báo cháy rừng dựa trên các yếu tố thời tiết, trạng thái rừng và hoạt động của con người. Sử dụng công nghệ GIS để xây dựng bản đồ nguy cơ cháy rừng. Lắp đặt hệ thống camera giám sát cháy rừng. Phát triển hệ thống cảnh báo cháy rừng sớm dựa trên các cảm biến nhiệt và khói.

4.2. Sử Dụng Thiết Bị Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng Hiện Đại

Trang bị máy bay chữa cháy, xe chữa cháy chuyên dụng, máy bơm nước áp lực cao, thiết bị bảo hộ cá nhân cho lực lượng chữa cháy. Sử dụng các chất chữa cháy hiệu quả như bọt chữa cháy, hóa chất chữa cháy. Nghiên cứu và phát triển các thiết bị chữa cháy rừng mới.

4.3. Bản Đồ Nguy Cơ Cháy Rừng và Phân Vùng Trọng Điểm

Xây dựng bản đồ nguy cơ cháy rừng dựa trên các yếu tố địa hình, khí hậu, thảm thực vật và hoạt động của con người. Phân vùng trọng điểm cháy rừng để tập trung nguồn lực phòng cháy chữa cháy. Xây dựng kế hoạch phòng cháy chữa cháy rừng chi tiết cho từng vùng trọng điểm.

V. Phòng Cháy Rừng Bền Vững và Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

Cần có giải pháp kinh tế - xã hội cho phòng cháy chữa cháy rừng. Lồng ghép hoạt động phòng cháy chữa cháy rừng với hoạt động phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường khác. Nghiên cứu ảnh hưởng của thể chế và chính sách quản lý sử dụng tài nguyên, chính sách chia sẻ lợi ích, những quy định của cộng đồng, những phong tục, tập quán, những nhận thức và kiến thức của người dân đến cháy rừng. Theo tài liệu gốc, "Đây sẽ là những căn cứ quan trọng để xây dựng giải pháp kinh tế - xã hội cho phòng cháy, chữa cháy rừng".

5.1. Phòng Cháy Rừng và Du Lịch Sinh Thái Bền Vững

Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng. Nâng cao ý thức của du khách về phòng cháy chữa cháy rừng. Xây dựng các tuyến du lịch sinh thái an toàn, có biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng.

5.2. Phòng Cháy Rừng và Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Bảo tồn đa dạng sinh học trong rừng giúp tăng khả năng chống chịu của rừng với cháy. Phục hồi rừng sau cháy giúp tái tạo hệ sinh thái rừng. Quản lý rừng bền vững giúp giảm nguy cơ cháy rừng.

5.3. Phòng Cháy Rừng và Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu

Thực hiện các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính để giảm tác động của biến đổi khí hậu. Xây dựng các công trình phòng chống thiên tai để giảm thiểu thiệt hại do cháy rừng gây ra. Nâng cao khả năng thích ứng của rừng với biến đổi khí hậu.

VI. Kết Luận và Kinh Nghiệm Phòng Cháy Chữa Cháy Rừng

Nghiên cứu, đánh giá các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng hiệu quả, rút ra bài học kinh nghiệm để nhân rộng mô hình ra toàn dự án, đem lại lợi ích kinh tế cũng như việc tạo niềm tin cho các hộ nông dân tham gia trồng rừng dự án. Cần có sự hợp tác quốc tế về phòng cháy chữa cháy rừng. Chính sách hỗ trợ phòng cháy chữa cháy rừng cần được tăng cường. Đầu tư cho phòng cháy chữa cháy rừng là cần thiết. Đánh giá hiệu quả công tác phòng cháy chữa cháy rừng cần được thực hiện thường xuyên. Giáo dục phòng cháy chữa cháy rừng cần được đẩy mạnh. Nâng cao năng lực phòng cháy chữa cháy rừng là mục tiêu quan trọng.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Phòng Cháy Rừng

Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng cháy rừng dựa trên các tiêu chí: giảm số vụ cháy, giảm diện tích rừng bị cháy, giảm thiệt hại do cháy rừng gây ra. So sánh hiệu quả của các biện pháp phòng cháy rừng khác nhau. Xác định các biện pháp phòng cháy rừng hiệu quả nhất.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ và Đầu Tư Cho Phòng Cháy Rừng

Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính cho các hoạt động phòng cháy rừng. Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển công nghệ phòng cháy rừng. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào công tác phòng cháy rừng. Tăng cường hợp tác quốc tế về phòng cháy rừng.

6.3. Nâng Cao Năng Lực và Nhận Thức Về Phòng Cháy Rừng

Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về phòng cháy rừng cho cán bộ, công chức và người dân. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục về phòng cháy rừng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Xây dựng văn hóa phòng cháy rừng trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o Bé N¤NG NGHIÖP Vµ ptnt TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn V¨n Thu©n NGHI£N CøU, §¸NH GI¸ mét sè BIÖN PH¸P PHßNG CH¸Y CH÷A CH¸Y RõNG vµ BµI HäC KINH NGHIÖM T¹I Dù ¸N VIÖT §øC HUYÖN TI£N Y£N TØNH QU¶NG NINH luËn V¨n TH¹C Sü khoa häc L¢M NGHIÖP Hµ Néi, n¨m 2010 c Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o Bé N¤NG NGHIÖP Vµ ptnt TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn V¨n Thu©n NGHI£N CøU, §¸NH GI¸ mét sè BIÖN PH¸P PHßNG CH¸Y CH÷A CH¸Y RõNG vµ BµI HäC KINH NGHIÖM T¹I Dù ¸N VIÖT §øC HUYÖN TI£N Y£N TØNH QU¶NG NINH Chuyªn ngµnh: Qu¶n lý b¶o vÖ tµi nguyªn rõng M· sè: 60.68 luËn V¨n TH¹C Sü khoa häc L¢M NGHIÖP Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. Phan Thanh Ngä Hµ Néi, 2010 c 1 §Æt vÊn ®Ò Trong vµi thËp kû qua, biÕn ®æi khÝ hËu víi nh÷ng ®ît n¾ng h¹n kÐo dµi bÊt th-êng do hiện t-îng El Nino, ®· lµm cho ch¸y rõng trë thµnh th¶m häa ngµy cµng nghiªm träng, g©y thiÖt h¹i lín ®èi víi tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cña con ng-êi, tµi nguyªn rõng vµ m«i tr-êng sèng bÞ hñy ho¹i. Ch¸y rõng lµ vÊn n¹n lín cña thÕ giíi ®-¬ng ®¹i trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. TÊt c¶ nh÷ng n-íc, tõ giµu ®Õn nghÌo ®Òu tõng ®iªu ®øng vÒ n¹n ch¸y rõng.

Rõng ViÖt Nam còng kh«ng lµ ngo¹i lÖ, tõ Lµo Cai ®Õn Mòi Cµ Mau nguy c¬ ch¸y rõng lu«n ë møc b¸o ®éng ®á trong nh÷ng ngµy kh« nãng. Ch¸y rõng lu«n lµ chñ ®Ò nãng trªn c¸c ph-¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng nh- b¸o chÝ, internet vµ truyÒn h×nh. Ch-a bao giê c¶ n-íc l¹i nãng nh- nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 2010 víi c¸c vô ch¸y rõng khñng khiÕp. Khëi mµo b»ng vô ch¸y rõng lÞch sö ë V-ên quèc gia Hoµng Liªn lµm ch¸y h¬n 700 ha rõng tù nhiªn.

Vô ch¸y khiÕn cho hµng ngh×n chiÕn sÜ C«ng an, Qu©n ®éi, c¸n bé c«ng chøc, viªn chøc vµ c¶ v¹n ng-êi d©n mÊt “¨n TÕt” v× ph¶i ®i dËp löa. Dù ¸n trång rõng ViÖt §øc t¹i c¸c tØnh B¾c Giang, Qu¶ng Ninh vµ L¹ng S¬n do ChÝnh phñ Céng hßa Liªn bang §øc viÖn trî, ®· thiÕt lËp ®-îc gÇn 49.000 ha rõng c¸c lo¹i. Trong ®ã, gÇn mét phÇn hai diÖn tÝch ®-îc trång bëi c¸c loµi c©y dÔ ch¸y nh- Th«ng, Keo vµ Sa Méc. HiÖn nay rõng cña dù ¸n ®Òu sinh tr-ëng vµ ph¸t triÓn tèt, c¸c ®iÒu kiÖn vÒ sinh th¸i t¹i nh÷ng n¬i trång rõng ®-îc c¶i thiÖn râ rÖt.

Tuy nhiªn, mét vÊn ®Ò míi n¶y sinh ®ã lµ ch¸y rõng. Hµng n¨m vÉn th-êng xuyªn x¶y ra hµng chôc vô ch¸y rõng lín nhá, ®Æc biÖt n¨m 2008 t¹i thµnh phè Mãng C¸i ch¸y gÇn 100 ha rõng Th«ng M· vÜ, n¨m 2009 t¹i huyÖn §«ng TriÒu ch¸y h¬n 70 ha rõng Th«ng Nhùa ®· g©y thiÖt h¹i nghiªm träng ®Õn tµi s¶n cña nh©n d©n vµ tµi nguyªn rõng cña Nhµ n-íc. HuyÖn Tiªn Yªn lµ mét trong 13 ®¬n vÞ tham gia thùc hiÖn Dù ¸n trång rõng ViÖt §øc cã ®Æc ®iÓm vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ x· héi t-¬ng tù c 2 nh- c¸c huyÖn kh¸c trong vïng dù ¸n, ®· thiÕt lËp ®-îc diÖn tÝch rõng rÊt lín (4. Tuy nhiªn, do ¸p dông c¸c biÖn ph¸p phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng khoa häc, nªn nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· h¹n chÕ ®-îc tèi ®a sè vô ch¸y rõng diÔn ra, gãp phÇn æn ®Þnh kinh tÕ, x· héi vµ chÝnh trÞ trªn ®Þa bµn huyÖn.

§Ó gãp phÇn h¹n chÕ c¸c vô ch¸y rõng trong vïng dù ¸n, h-íng nghiªn cøu cña ®Ò tµi ®Æt ra lµ ®¸nh gi¸ m« h×nh ®· ®-îc x©y dùng c¸c biÖn ph¸p phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng cã hiÖu qu¶, rót ra bµi häc kinh nghiÖm ®Ó nh©n réng m« h×nh ra toµn dù ¸n, ®em l¹i lîi Ých kinh tÕ còng nh- viÖc t¹o niÒm tin cho c¸c hé n«ng d©n tham gia trång rõng dù ¸n. §©y chÝnh lµ lý do cña viÖc thùc hiÖn ®Ò tµi “Nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ mét sè biÖn ph¸p phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng vµ bµi häc kinh nghiÖm t¹i Dù ¸n ViÖt §øc huyÖn Tiªn Yªn tØnh Qu¶ng Ninh” c 3 Ch-¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu Ch¸y rõng lµ mét hiÖn t-îng phæ biÕn, th-êng xuyªn x¶y ra ë n-íc ta vµ nhiÒu n-íc trªn thÕ giíi, nhiÒu khi nã lµ nh÷ng th¶m häa kh«n l-êng, g©y thiÖt h¹i to lín vÒ ng-êi vµ tµi nguyªn rõng còng nh- tµi s¶n cña ng-êi d©n sèng gÇn rõng[4]. V× vËy, nghiªn cøu phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng vµ gi¶m thiÓu nh÷ng thiÖt h¹i do nã g©y ra ®· ®-îc ®Æt ra nh- mét yªu cÇu cÊp b¸ch cña thùc tiÔn víi ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng, ®· ®-îc tiÕn hµnh tõ nghiªn cøu ®Þnh tÝnh ®Õn nh÷ng nghiªn cøu ®Þnh l-îng, nh»m t×m hiÓu b¶n chÊt cña hiÖn t-îng ch¸y rõng vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c yÕu tè g©y ra ch¸y víi nhau vµ víi m«i tr-êng xung quanh.

Tõ ®ã ®Ò ra nh÷ng gi¶i ph¸p phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng. Tuy nhiªn, víi sù phøc t¹p vÒ tr¹ng th¸i rõng còng nh- c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn kh¸c mµ quy luËt ¶nh h-ëng cña c¸c nh©n tè ®Õn ch¸y rõng vµ gi¶i ph¸p phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng còng kh«ng hoµn toµn gièng nhau ë c¸c ®Þa ph-¬ng. V× vËy, mçi khu vùc, mçi quèc gia th-êng ph¶i tiÕn hµnh nghiªn cøu trong ®iÒu kiÖn cô thÓ cña m×nh ®Ó x©y dùng ®-îc nh÷ng gi¶i ph¸p phßng ch¸y ch÷a ch¸y rõng cã hiÖu qu¶ nhÊt. Cã thÓ ®iÓm l¹i mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi n-íc nh- sau: 1.

Trªn thÕ giíi Nghiªn cøu vÒ phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng trªn thÕ giíi ®-îc b¾t ®Çu vµo thÕ kû 20, thêi kú ®Çu chñ yÕu tËp trung ë c¸c n-íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ th-êng x¶y ra ch¸y rõng lín nh- Mü, Nga, §øc, Thôy §iÓn, Canada, Ph¸p, óc. sau ®ã lµ ë hÇu hÕt c¸c n-íc cã ho¹t ®éng l©m nghiÖp. Cã thÓ chia 5 lÜnh vùc chÝnh cña nghiªn cøu phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng: b¶n chÊt cña ch¸y rõng, ph-¬ng ph¸p dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng, c¸c c«ng tr×nh phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng, ph-¬ng ph¸p ch÷a ch¸y rõng vµ ph-¬ng tiÖn ch÷a ch¸y rõng. Nghiªn cøu b¶n chÊt cña ch¸y rõng KÕt qu¶ nghiªn cøu ®· kh¼ng ®Þnh r»ng ch¸y rõng lµ hiÖn t-îng «xy ho¸ c¸c vËt liÖu h÷u c¬ do rõng t¹o ra ë nhiÖt ®é cao.

Nã x¶y ra khi cã mÆt ®ång thêi cña 3 yÕu tè, hay cßn gäi lµ tam gi¸c ch¸y: nguån nhiÖt (löa), «xy vµ vËt liÖu ch¸y. Tuú thuéc vµo ®Æc ®iÓm cña 3 yÕu tè trªn mµ ch¸y rõng cã thÓ ®-îc h×nh thµnh, ph¸t triÓn hay bÞ ng¨n chÆn hoÆc suy yÕu ®i [17] [18] (Brown, 1979; Belop,1982; Chandler, 1983). V× vËy, vÒ b¶n chÊt, nh÷ng biÖn ph¸p phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng chÝnh lµ nh÷ng biÖn ph¸p t¸c ®éng vµo 3 yÕu tè trªn theo chiÒu h-íng ng¨n chÆn vµ gi¶m thiÓu qu¸ tr×nh ch¸y. C¸c nhµ khoa häc ph©n biÖt 3 lo¹i ch¸y rõng: (1)- Ch¸y d-íi t¸n c©y, hay ch¸y mÆt ®Êt rõng lµ tr-êng hîp chØ ch¸y mét phÇn hay toµn bé líp c©y bôi, cá kh« vµ cµnh r¬i l¸ rông trªn mÆt ®Êt; (2)- Ch¸y t¸n rõng (ngän c©y) lµ tr-êng hîp löa lan trµn nhanh tõ t¸n c©y nµy sang t¸n c©y kh¸c; (3)- Ch¸y ngÇm lµ tr-êng hîp xÈy ra khi löa lan trµn chËm, ©m Ø d-íi mÆt ®Êt, trong líp th¶m môc dµy hoÆc than bïn.

Trong mét ®¸m ch¸y rõng cã thÓ x¶y ra mét hoÆc ®ång thêi 2, 3 lo¹i ch¸y rõng trªn. Tuú theo lo¹i ch¸y rõng mµ ng-êi ta ®-a ra nh÷ng biÖn ph¸p phßng vµ ch÷a ch¸y kh¸c nhau (Brown A. KÕt qu¶ cña c¸c nghiªn cøu còng chØ ra 3 nguyªn nh©n quan träng nhÊt ¶nh h-ëng ®Õn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ch¸y rõng lµ thêi tiÕt, tr¹ng th¸i rõng, vµ ho¹t ®éng kinh tÕ x· héi cña con ng-êi (Belop,1982). Thêi tiÕt, ®Æc biÖt lµ l-îng m-a, nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ ¶nh h-ëng quyÕt ®Þnh ®Õn tèc ®é bèc h¬i vµ ®é Èm vËt liÖu ch¸y d-íi rõng, qua ®ã ¶nh h-ëng ®Õn kh¶ n¨ng bÐn löa vµ lan trµn ®¸m ch¸y.

Tr¹ng th¸i rõng ¶nh h-ëng ®Õn tÝnh chÊt vËt lý vµ ho¸ häc, khèi l-îng vµ ph©n bè cña vËt liÖu ch¸y, qua ®ã ¶nh h-ëng ®Õn lo¹i ch¸y, kh¶ n¨ng h×nh thµnh vµ tèc ®é lan trµn cña ®¸m ch¸y. Ho¹t ®éng kinh tÕ x· héi cña con ng-êi nh- lµm n-¬ng rÉy, s¨n b¾n, du lÞch v. ¶nh h-ëng ®Õn mËt ®é vµ ph©n bè nguån löa khëi ®Çu cña c¸c ®¸m ch¸y. PhÇn lín c¸c biÖn c 5 ph¸p phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng ®Òu ®-îc x©y dùng trªn c¬ së ph©n tÝch ®Æc ®iÓm cña 3 nguyªn nh©n trªn ®©y trong hoµn c¶nh cô thÓ cña ®Þa ph-¬ng (Richmond R.

Nghiªn cøu ph-¬ng ph¸p dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu ®Òu kh¼ng ®Þnh mèi liªn hÖ chÆt gi÷a ®iÒu kiÖn thêi tiÕt, mµ quan träng nhÊt lµ l-îng m-a, nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ víi ®é Èm vËt liÖu vµ kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn ch¸y rõng. V× vËy, hÇu hÕt c¸c ph-¬ng ph¸p dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng ®Òu tÝnh ®Õn ®Æc ®iÓm diÔn biÕn hµng ngµy cña l-îng m-a, nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ (MiBbach K, 1972; Belop, 1982; Chandler, 1983). ë mét sè n-íc, khi dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng ngoµi yÕu tè khÝ t-îng ng-êi ta cßn c¨n cø vµo mét sè yÕu tè kh¸c, ch¼ng h¹n ë §øc vµ Mü ng-êi ta sö dông thªm ®é Èm cña vËt liÖu ch¸y (Brown, 1979), ë Ph¸p ng-êi ta tÝnh thªm l-îng n-íc h÷u hiÖu trong ®Êt vµ ®é Èm vËt liÖu ch¸y, ë Trung Quèc ng-êi ta bæ sung thªm c¶ tèc ®é giã, sè ngµy kh«ng m-a vµ l-îng bèc h¬i v.v Ngoµi ra, còng cã sù kh¸c biÖt nhÊt ®Þnh khi sö dông c¸c yÕu tè khÝ t-îng ®Ó dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng, ch¼ng h¹n ë Thôy §iÓn vµ mét sè n-íc ë b¸n ®¶o Scandinavia ng-êi ta sö dông ®é Èm kh«ng khÝ thÊp nhÊt vµ nhiÖt ®é kh«ng khÝ cao nhÊt trong ngµy, trong khi ®ã ë Nga vµ mét sè n-íc kh¸c l¹i dïng nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ lóc 13 giê. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ë Trung Quèc ng-êi ta ®· nghiªn cøu ph-¬ng ph¸p cho ®iÓm c¸c yÕu tè ¶nh h-ëng ®Õn nguy c¬ ch¸y rõng, trong ®ã cã c¶ nh÷ng yÕu tè kinh tÕ x· héi, vµ nguy c¬ ch¸y rõng ®-îc tÝnh theo tæng sè ®iÓm cña c¸c yÕu tè.

MÆc dï cã nh÷ng nÐt gièng nhau, nh-ng cho ®Õn nay vÉn kh«ng cã ph-¬ng ph¸p dù b¸o ch¸y rõng chung cho c¶ thÕ giíi, ë mçi quèc gia, thËm chÝ mçi ®Þa ph-¬ng ng-êi ta vÉn nghiªn cøu x©y dùng ph-¬ng ph¸p riªng. Ngoµi ra, vÉn cßn rÊt Ýt ph-¬ng ph¸p dù b¸o nguy c¬ ch¸y rõng cã tÝnh ®Õn yÕu tè kinh tÕ, x· héi vµ tr¹ng th¸i rõng. §©y cã thÓ lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm gi¶m hiÖu qu¶ cña phßng ch¸y, ch÷a ch¸y rõng ngay c¶ ë nh÷ng n-íc ph¸t triÓn.