Nghiên Cứu Biện Pháp Khai Thác Bền Vững Tài Nguyên Nước Dưới Đất Khu Vực Phía Nam Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu đề xuất các biện pháp khai thác sử dụng bền vững tài nguyên nước dưới đất khu vực phía, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Vũ Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Biện Pháp Khai Thác Bền Vững Tài Nguyên Nước Dưới Đất Tại Khu Vực Phía Nam Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
• CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: GIỚI THIỆU VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG, KHẢ NĂNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT TRONG VÙNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình, địa mạo
• 1.1.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.2. Đặc điểm thủy văn và Địa chất thủy văn
• 1.1.2.1. Đặc điểm thủy văn
• 1.1.2.2. Đặc điểm Địa chất thủy văn
• 1.1.3. Đặc điểm dân cư – Kinh tế xã hội
• 1.1.3.1. Đặc điểm dân cư
• 1.1.3.2. Kinh tế xã hội
• 1.2. Khai thác sử dụng nước dưới đất
• 1.3. Đánh giá tiềm năng, khả năng khai thác nước dưới đất
• 1.3.1. Phương pháp đánh giá
• 1.3.1.1. Đặc trưng của tài nguyên nước dưới đất
• 1.3.1.2. Các nguyên tắc khi đánh giá tài nguyên nước dưới đất
• 1.3.1.3. Các phương pháp đánh giá tài nguyên nước dưới đất
• 1.3.2. Kết quả đánh giá
• 1.3.2.1. Tiềm năng nguồn nước
• 1.3.2.2. Khả năng và mức độ khai thác tại các khu vực trong vùng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận của chương 1
• 2. Chương 2: PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU. ỨNG DỤNG MÔ HÌNH VISUAL MODFLOW ĐỂ ĐÁNH GIÁ, DỰ BÁO ẢNH HƯỞNG CỦA KHAI THÁC SỬ DỤNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT ĐẾN BIẾN ĐỔI MỰC NƯỚC
• 2.1. Phân tích đánh giá hiện trạng chất lượng nước dưới đất khu vực phía Nam thành phố Hà Nội (cũ)
• 2.1.1. Quy luật phân bố NH4
• 2.1.2. Quy luật phân bố Arsenic (As)
• 2.2. Ứng dụng mô hình Visual Modflow để đánh giá, dự báo ảnh hưởng của khai thác sử dụng nước dưới đất đến biến đổi mực nước
• 2.2.1. Giới thiệu mô hình, bài toán và phạm vi ứng dụng
• 2.2.1.1. Giới thiệu mô hình
• 2.2.1.2. Bài toán và phạm vi ứng dụng
• 2.2.2. Ứng dụng mô hình để đánh giá sự biến đổi mực nước ngầm khu vực phía Nam thành phố Hà Nội (cũ)
• 2.2.2.1. Phân lưới sai phân hữu hạn
• 2.2.2.2. Mô phỏng các điều kiện Địa chất thuỷ văn
• 2.2.2.3. Tài liệu cho đầu vào mô hình
• 2.2.2.4. Kết quả xây dựng và giải bài toán chỉnh lý mô hình
• 2.2.3. Nghiên cứu tính toán biến đổi mực nước ngầm theo các phương án khai thác
• 2.2.3.1. Nhu cầu sử dụng nước khu vực phía Nam Hà Nội
• 2.2.3.2. Các phương án khai thác nước dưới đất
• 2.2.3.3. Ứng dụng mô hình tính toán cho các phương án
• 2.3. Đề xuất phương án khai thác hợp lý nước dưới đất tầng chứa nước Pleistocen khu vực Nam Hà Nội
• 2.4. Kết luận của chương 2
• 3. Chương 3: NGHIÊN CỨU ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP KHAI THÁC, SỬ DỤNG BỀN VỮNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT TRONG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích các tồn tại trong khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước dưới đất trong khu vực nghiên cứu. Xác định các vấn đề bức xúc cần đặt ra giải quyết
• 3.1.1. Các tồn tại trong khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước dưới đất trong khu vực nghiên cứu
• 3.1.1.1. Các tồn tại trong khai thác nước dưới đất tập trung quy mô lớn
• 3.1.1.2. Các tồn tại trong khai thác nước dưới đất quy mô nhỏ, đơn lẻ và cấp nước nông thôn (LK kiểu UNICEF)
• 3.1.2. Xác định các vấn đề bức xúc cần giải quyết trong khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước dưới đất
• 3.2. Phân tích, xác định các mục tiêu đối với các vấn đề bức xúc cần giải quyết
• 3.2.1. Các mục tiêu trong các chiến lược quốc gia
• 3.2.1.1. Chiến lược Quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020
• 3.2.1.2. Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020
• 3.2.2. Đề xuất mục tiêu cho vùng nghiên cứu
• 3.3. Phân tích xác định các định hướng và đề xuất giải pháp khai thác, sử dụng bền vững nước dưới đất vùng nghiên cứu
• 3.3.1. Cơ sở đề xuất các định hướng
• 3.3.2. Định hướng khai thác sử dụng bền vững, bảo vệ nước dưới đất
• 3.3.3. Đề xuất các giải pháp
• 3.3.3.1. Giải pháp về khai thác, sử dụng
• 3.3.3.2. Giải pháp về bảo vệ chất lượng nước
• 3.4. Kết luận của chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Khai Thác Nước Ngầm Bền Vững Hà Nội

Nghiên cứu về khai thác nước ngầm bền vững tại khu vực phía Nam Hà Nội là vô cùng cấp thiết. Hà Nội, trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa lớn của cả nước, đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng về nhu cầu sử dụng nước. Việc khai thác nước ngầm không hợp lý đã dẫn đến nhiều hệ lụy như hạ thấp mực nước, ô nhiễm nước ngầm, và nguy cơ sụt lún đất. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tiềm năng, hiện trạng khai thác, và đề xuất các giải pháp khai thác bền vững, đảm bảo an ninh nguồn nước cho Thủ đô. Theo tài liệu gốc, nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt, sản xuất và dịch vụ ngày càng tăng, đòi hỏi các nhà nghiên cứu cần làm rõ giới hạn khai thác, phương thức khai thác hợp lý, vấn đề quản lý, bảo vệ chống ô nhiễm nguồn nước dưới đất và phối hợp sử dụng với nước mặt.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Điều Kiện Tự Nhiên Khu Vực Nghiên Cứu

Khu vực nghiên cứu bao gồm phần phía Nam sông Hồng của Hà Nội (cũ), bao gồm các quận nội thành và huyện ngoại thành. Địa hình chủ yếu là đồng bằng bồi tích sông, thuận lợi cho nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt ảnh hưởng lớn đến mực nước ngầm. Các sông như sông Hồng, sông Nhuệ, sông Đáy đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung và thoát nước ngầm. Sông Hồng là nguồn bổ sung chính cho tài nguyên nước dưới đất.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Khai Thác Nước Bền Vững

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách liên quan đến quản lý tài nguyên nước tại Hà Nội. Việc khai thác nước ngầm quá mức đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống người dân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và giải pháp khai thác, sử dụng và bảo vệ nguồn nước ngầm một cách bền vững, đảm bảo an ninh nguồn nước cho tương lai.

II. Thách Thức Ô Nhiễm và Suy Thoái Nguồn Nước Ngầm Hà Nội

Hiện trạng khai thác nước tại khu vực phía Nam Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Tình trạng ô nhiễm nước ngầm ngày càng gia tăng do các hoạt động sản xuất, sinh hoạt và công nghiệp. Mực nước ngầm liên tục bị hạ thấp do khai thác quá mức, gây ra nguy cơ sụt lún đất và xâm nhập mặn. Việc quản lý và bảo vệ tài nguyên nước còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Theo tài liệu, mực nước dưới đất tầng chứa nước Pleistocen liên tục bị hạ thấp trong khi tổng lượng nước khai thác mới chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng trữ lượng có thể khai thác của khu vực. Điều đó chứng tỏ mạng lưới khai thác nước ở Hà Nội hiện nay là chưa hoàn toàn hợp lý.

2.1. Phân Tích Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Nguồn Nước Ngầm

Các nguồn gây ô nhiễm nước ngầm bao gồm nước thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý, sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu trong nông nghiệp, và rò rỉ từ các bãi chôn lấp chất thải. Các chất ô nhiễm phổ biến là amoni, nitrat, arsen và các kim loại nặng. Tình trạng ô nhiễm này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước sinh hoạt và sức khỏe cộng đồng.

2.2. Tác Động Của Khai Thác Quá Mức Đến Mực Nước Ngầm

Việc khai thác nước ngầm quá mức đã làm giảm mực nước ngầm, gây ra nhiều hệ lụy như cạn kiệt nguồn nước, tăng chi phí khai thác, và nguy cơ sụt lún đất. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng ở các khu vực đô thị và khu công nghiệp, nơi nhu cầu sử dụng nước cao. Cần có các biện pháp kiểm soát và điều tiết khai thác nước ngầm để đảm bảo sự cân bằng giữa cung và cầu.

2.3. Thiếu Hụt Giải Pháp Quản Lý Tài Nguyên Nước Hiệu Quả

Hệ thống quản lý tài nguyên nước hiện tại còn nhiều bất cập, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, và chưa có các chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm. Cần có một hệ thống quản lý toàn diện, dựa trên cơ sở khoa học và có sự tham gia của cộng đồng, để đảm bảo việc sử dụng tài nguyên nước một cách hiệu quả và bền vững.

III. Giải Pháp Khai Thác Bền Vững Nguồn Nước Ngầm Khu Vực Hà Nội

Để giải quyết các thách thức trên, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc quy hoạch khai thác nước hợp lý, áp dụng các công nghệ khai thác tiên tiến, tăng cường bảo vệ nguồn nước, và nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp và cộng đồng để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả. Theo tài liệu, cần phải làm rõ giới hạn khai thác nước trong các khu vực, phương thức khai thác hợp lý, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng phải giữ được sự ổn định nguồn cấp, vấn đề quản lý, bảo vệ chống ô nhiễm nguồn nước dưới đất và phối hợp sử dụng với nước mặt.

3.1. Quy Hoạch Khai Thác Nước Ngầm Hợp Lý và Bền Vững

Cần xây dựng quy hoạch khai thác nước ngầm dựa trên cơ sở đánh giá trữ lượng, chất lượng và khả năng phục hồi của nguồn nước. Quy hoạch cần xác định rõ các khu vực được phép khai thác, khu vực hạn chế khai thác, và khu vực cấm khai thác. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc cấp phép khai thác và giám sát việc thực hiện quy hoạch.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Khai Thác Nước Tiên Tiến

Cần áp dụng các công nghệ khai thác nước tiên tiến như khai thác nước hoàn lưu, khai thác nước kết hợp với bổ cập nhân tạo, và sử dụng các vật liệu lọc nước hiệu quả. Các công nghệ này giúp tăng hiệu quả khai thác, giảm thiểu tác động đến môi trường, và cải thiện chất lượng nước.

3.3. Tăng Cường Bảo Vệ Nguồn Nước Ngầm Khỏi Ô Nhiễm

Cần tăng cường kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm nước ngầm, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi thải ra môi trường, và khuyến khích sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu hữu cơ trong nông nghiệp. Cần có các biện pháp bảo vệ các khu vực bảo vệ nguồn nước và xử lý các sự cố ô nhiễm kịp thời.

IV. Nghiên Cứu Ứng Dụng Mô Hình Visual Modflow Đánh Giá Biến Động Nước

Việc ứng dụng mô hình Visual Modflow là một công cụ quan trọng để đánh giá và dự báo ảnh hưởng của việc khai thác nước đến sự biến đổi mực nước ngầm. Mô hình này cho phép mô phỏng các quá trình thủy văn, địa chất thủy văn và các hoạt động khai thác nước, từ đó đưa ra các kịch bản và giải pháp quản lý phù hợp. Theo tài liệu, mô hình Visual Modflow được sử dụng để đánh giá sự biến đổi mực nước ngầm khu vực phía Nam thành phố Hà Nội (cũ) thông qua phân lưới sai phân hữu hạn, mô phỏng các điều kiện Địa chất thuỷ văn và tài liệu cho đầu vào mô hình.

4.1. Giới Thiệu Mô Hình Visual Modflow và Phạm Vi Ứng Dụng

Visual Modflow là một phần mềm mô phỏng dòng chảy nước ngầm được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Mô hình này cho phép mô phỏng các quá trình thủy văn, địa chất thủy văn và các hoạt động khai thác nước, từ đó đưa ra các kịch bản và giải pháp quản lý phù hợp. Phạm vi ứng dụng của mô hình rất rộng, bao gồm đánh giá trữ lượng nước ngầm, dự báo biến động mực nước, và đánh giá tác động của các hoạt động khai thác đến môi trường.

4.2. Xây Dựng và Chỉnh Lý Mô Hình Visual Modflow

Việc xây dựng mô hình Visual Modflow đòi hỏi phải thu thập và xử lý một lượng lớn dữ liệu về địa chất, thủy văn, và các hoạt động khai thác nước. Mô hình cần được chỉnh lý và kiểm định để đảm bảo độ chính xác và tin cậy. Quá trình này bao gồm việc so sánh kết quả mô phỏng với dữ liệu thực tế và điều chỉnh các thông số mô hình cho phù hợp.

4.3. Nghiên Cứu Tính Toán Biến Đổi Mực Nước Ngầm Theo Phương Án

Mô hình Visual Modflow được sử dụng để tính toán biến đổi mực nước ngầm theo các phương án khai thác khác nhau. Các phương án này được xây dựng dựa trên nhu cầu sử dụng nước, quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, và các yếu tố môi trường. Kết quả tính toán cho phép đánh giá tác động của từng phương án đến mực nước ngầm và lựa chọn phương án khai thác hợp lý.

V. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý và Sử Dụng Nước Ngầm Bền Vững

Dựa trên kết quả nghiên cứu và đánh giá, cần đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng nước ngầm bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng các chính sách và quy định về quản lý tài nguyên nước, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước, và khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả. Theo tài liệu, cần phân tích các tồn tại trong khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước dưới đất trong khu vực nghiên cứu, xác định các vấn đề bức xúc cần đặt ra giải quyết.

5.1. Xây Dựng Chính Sách và Quy Định Về Quản Lý Tài Nguyên Nước

Cần xây dựng các chính sách và quy định về quản lý tài nguyên nước dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Các chính sách và quy định này cần quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong việc khai thác, sử dụng và bảo vệ nguồn nước. Cần có các cơ chế khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả, và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

5.2. Tăng Cường Công Tác Thanh Tra Kiểm Tra và Xử Lý Vi Phạm

Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định về quản lý tài nguyên nước. Cần có các biện pháp xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như khai thác nước trái phép, gây ô nhiễm nguồn nước, và sử dụng nước lãng phí. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Nguồn Nước

Cần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của tài nguyên nước và các biện pháp bảo vệ nguồn nước. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả, và khuyến khích cộng đồng tham gia vào việc giám sát và bảo vệ nguồn nước.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Khai Thác Nước Ngầm Bền Vững

Nghiên cứu về khai thác nước ngầm bền vững tại khu vực phía Nam Hà Nội là một nhiệm vụ cấp thiết và quan trọng. Việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất sẽ góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước cho Thủ đô, bảo vệ môi trường, và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững. Cần có sự quan tâm và đầu tư của các cấp chính quyền, sự tham gia của các nhà khoa học, các doanh nghiệp và cộng đồng để thực hiện thành công các giải pháp này.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá

Nghiên cứu đã đánh giá được tiềm năng, hiện trạng khai thác và các thách thức trong việc khai thác nước ngầm tại khu vực phía Nam Hà Nội. Nghiên cứu cũng đã đề xuất các giải pháp khai thác bền vững, quản lý hiệu quả và bảo vệ nguồn nước.

6.2. Kiến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước

Kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng các chính sách và quy định về quản lý tài nguyên nước dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tài Nguyên Nước Bền Vững

Cần tiếp tục nghiên cứu về các công nghệ khai thác nước tiên tiến, các giải pháp bảo vệ nguồn nước hiệu quả, và các mô hình quản lý tài nguyên nước bền vững. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, các doanh nghiệp và cộng đồng để thực hiện các nghiên cứu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ đô Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa lớn của cả nước với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, kéo theo nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất tăng vọt. Mật độ dân số tại các quận nội thành trung bình đạt 19.163 người/km2, cá biệt tại quận Hoàn Kiếm lên tới 37.265 người/km2. Áp lực dân sinh khiến tổng lưu lượng khai thác nước dưới đất của khu vực phía Nam sông Hồng vượt ngưỡng 1.200.000 m3/ngày, chủ yếu tập trung từ tầng chứa nước Pleistocen. Việc khai thác với mật độ dày đặc và thiếu quy hoạch hợp lý đã hình thành các phễu hạ thấp mực nước sâu, kéo theo nguy cơ suy thoái trữ lượng, sụt lún công trình và gia tăng mức độ ô nhiễm Amoni cùng Asen nghiêm trọng.

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Môi trường của tác giả Vũ Thu Hiền, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Văn Thắng tại Trường Đại học Thủy Lợi (2011), giải quyết trực tiếp bài toán cấp bách về quản lý và bảo vệ nguồn nước ngầm. Nghiên cứu hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện tiềm năng tài nguyên nước dưới đất, phân tích hiện trạng suy thoái chất lượng nước, và ứng dụng công cụ mô hình số trị để dự báo động thái dòng ngầm. Phạm vi nghiên cứu bao quát 348 km2 tại khu vực phía Nam sông Hồng thuộc thành phố Hà Nội cũ (gồm 8 quận nội thành và 2 huyện Thanh Trì, Từ Liêm), xử lý chuỗi số liệu quan trắc liên tục giai đoạn 1996 - 2008 và xây dựng phương án định hướng đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở để cân đối công suất khai thác an toàn 700.000 m3/ngày, giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm và đảm bảo an ninh nguồn nước bền vững cho hàng triệu cư dân đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết thủy động lực học dòng ngầm ba chiều mô tả sự vận động của nước dưới đất trong môi trường rỗng không đồng nhất, kết hợp khung lý thuyết quản lý tổng hợp tài nguyên nước và nguyên lý phát triển bền vững. Nghiên cứu vận dụng hệ thống các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: trữ lượng khai thác tiềm năng, tầng chứa nước lỗ hổng Holocen (qh), tầng chứa nước Pleistocen (qp), hệ số thấm, hệ số nhả nước trọng lực và đàn hồi, cùng cơ chế nitrat hóa và amon hóa trong điều kiện địa hóa tầng nông. Về mặt địa chất thủy văn, tầng chứa nước qh có hệ số thấm trung bình 0,023 m/ngày với chiều dày trung bình 13,3m, trong khi tầng qp đóng vai trò nguồn cấp chính với hệ số dẫn dao động từ 1.000 đến 1.600 m2/ngày và cột áp lực trung bình 23m.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực địa đa dạng kết hợp chuỗi dữ liệu thứ cấp dài hạn. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm số liệu quan trắc mực nước và chất lượng nước liên tục qua 144 bước thời gian từ tháng 12/1996 đến tháng 12/2008 tại 21 lỗ khoan quan trắc chuẩn (gồm 6 lỗ khoan tầng Holocen và 15 lỗ khoan tầng Pleistocen), kết hợp dữ liệu vận hành từ 11 nhà máy nước tập trung, 372 giếng khai thác công nghiệp đơn lẻ và hơn 338.000 giếng khai thác nông thôn. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo mạng lưới quan trắc động thái quốc gia và phân vùng địa chất thủy văn đại diện cho toàn bộ 10 quận, huyện nhằm đảm bảo tính chính xác và bao quát của dữ liệu.

Phương pháp phân tích trọng tâm là ứng dụng mô hình số trị Visual MODFLOW kết hợp các mô đun ModPath và MT3D. Mô hình phân chia vùng nghiên cứu diện tích 348 km2 thành lưới sai phân hữu hạn gồm 71 cột và 118 hàng, kích thước mỗi ô lưới là 174m x 241m. Lý do lựa chọn mô hình MODFLOW là khả năng mô phỏng chuẩn xác tương tác thủy lực phức tạp giữa các tầng chứa nước nhiều lớp với hệ thống sông Hồng, sông Nhuệ và dự báo linh hoạt cao độ mực nước theo các phương án khai thác. Song song đó, tác giả sử dụng phương pháp thống kê tương quan thủy văn và đối sánh chỉ tiêu hóa lý theo Tiêu chuẩn Bộ Y tế (TCCP 1329/2002-BYT) để đánh giá rủi ro ô nhiễm nước ngầm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm năng tài nguyên nước dưới đất vùng nghiên cứu rất dồi dào nhưng phân bố không đều. Trữ lượng khai thác tiềm năng của tầng qp đạt 1.600.000 m3/ngày và tầng qh đạt 820.000 m3/ngày. Tuy nhiên, việc khai thác tập trung tới 504.000 m3/ngày tại 11 nhà máy nước nội thành cùng hơn 600.000 m3/ngày từ 338.141 giếng nhỏ lẻ đã gây hạ thấp mực nước nghiêm trọng, tạo ra phễu hạ thấp sâu cục bộ tại các khu vực nội đô.

Thứ hai, mức độ ô nhiễm Amoni (NH4+) ở mức báo động tại cả hai tầng chứa nước. Tại tầng qh, 38,42% số mẫu vượt quá tiêu chuẩn cho phép 1,5 mg/l, nồng độ trung bình đạt 8,49 mg/l và giá trị cực đại lên tới 260 mg/l. Tại tầng qp, tỷ lệ mẫu vượt chuẩn đạt 38,31% với nồng độ trung bình 5,06 mg/l. Điểm nóng ô nhiễm tập trung tại quận Hai Bà Trưng với 72,2% số mẫu vượt chuẩn, cùng các nhà máy nước Pháp Vân, Tương Mai, Hạ Đình có hàm lượng Amoni trong nước thô thường xuyên vượt 10 mg/l.

Thứ ba, sự phân bố Asen (As) diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng. Tầng qh có 34% số mẫu vượt ngưỡng 0,05 mg/l và 66% số mẫu vượt 0,01 mg/l, giá trị cực đại đạt 0,331 mg/l. Tầng qp có 26% số mẫu vượt ngưỡng 0,05 mg/l và 48% vượt 0,01 mg/l, với hàm lượng cao nhất ghi nhận là 0,24 mg/l tại các quận Hai Bà Trưng, Thanh Xuân và huyện Thanh Trì.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi gây ô nhiễm Amoni là do nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý, rác thải công nghiệp và lượng phân bón từ 90% diện tích đất canh tác nông nghiệp ngấm sâu vào đất, thúc đẩy quá trình khử nitrat trong trầm tích hữu cơ Đệ tứ. Thêm vào đó, việc 64,49% diện tích hồ đầm bị san lấp (toàn thành phố chỉ còn 20 hồ với tổng diện tích mặt nước khoảng 592 ha) đã làm suy giảm mạnh mẽ khả năng tự làm sạch và bổ cập tự nhiên. Ô nhiễm Asen chủ yếu liên quan đến nguồn gốc địa chất, khi khoáng vật sắt sunfua bị hòa tan trong môi trường yếm khí giàu hữu cơ.

Các kết quả nghiên cứu được minh họa trực quan thông qua bản đồ đường đẳng áp, sơ đồ phân vùng hệ số thấm và biểu đồ phân phối hàm lượng Amoni, Asen theo không gian và chiều sâu. Kết quả chạy mô hình Visual MODFLOW chứng minh rằng nếu tiếp tục duy trì phương án khai thác cũ, phễu hạ thấp mực nước sẽ tiếp tục lún sâu, gây nguy cơ cạn kiệt cục bộ. Ngược lại, phương án bố trí các bãi giếng mới dịch chuyển ra dải ven sông Hồng cách bờ 400m sẽ tận dụng được trữ lượng bổ cập lôi cuốn từ sông lên tới 44.000 m3/ngày trên mỗi kilomet đường bờ, giúp phục hồi cột áp nước ngầm nội thành hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện định hướng Chiến lược Quốc gia về tài nguyên nước và bảo vệ môi trường, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Điều chỉnh quy hoạch và tái phân bố lưu lượng khai thác: Công ty TNHH MTV Nước sạch Hà Nội cùng Sở Xây dựng cần thực hiện giảm công suất khai thác tại các nhà máy nước ô nhiễm nặng (Pháp Vân, Tương Mai, Hạ Đình) xuống dưới mức 20.000 m3/ngày/trạm. Đồng thời, xây dựng các bãi giếng mới ven sông Hồng để khai thác nguồn nước lôi cuốn, bảo đảm tổng công suất khai thác nước dưới đất phía Nam duy trì ở mức an toàn khoảng 700.000 m3/ngày vào năm 2020.
• Trám lấp kỹ thuật và kiểm soát giếng khoan tự phát: Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cần chủ trì rà soát, đình chỉ và tiến hành trám lấp đúng quy chuẩn kỹ thuật đối với 372 giếng công nghiệp đơn lẻ không phép và từng bước thay thế 338.141 giếng khoan hộ gia đình trước năm 2020, nhằm ngăn chặn triệt để hiện tượng chất bẩn thấm xuyên tầng từ tầng qh xuống tầng qp.
• Nâng cấp công nghệ xử lý chuyên sâu Amoni và Asen: Các đơn vị quản lý vận hành cấp nước cần đầu tư nâng cấp dây chuyền công nghệ tại các nhà máy nước ngầm phía Nam, ứng dụng công nghệ oxy hóa sâu, sục khí cao áp kết hợp lọc sinh học và bể lọc hấp phụ Asen, đảm bảo 100% chất lượng nước sạch sau xử lý đạt chuẩn QCVN 01:2009/BYT.
• Thiết lập hành lang bảo hộ vệ sinh và phục hồi diện tích bổ cập: Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội cần ban hành quy định khoanh vùng bảo hộ vệ sinh nghiêm ngặt với bán kính tối thiểu 400m xung quanh các giếng khai thác, đồng thời bảo tồn nghiêm ngặt 592 ha diện tích mặt nước của 20 hồ hiện có để duy trì dung tích điều hòa và bổ cập nước ngầm tự nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Cán bộ chuyên trách tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng có thể sử dụng số liệu đánh giá trữ lượng tiềm năng 1.600.000 m3/ngày và các phân vùng ô nhiễm để xây dựng chính sách cấp phép, quy hoạch khai thác nước ngầm và kiểm soát sụt lún đô thị.
• Kỹ sư cấp thoát nước và đơn vị vận hành nhà máy nước: Các chuyên gia kỹ thuật tại các công ty nước sạch có thể ứng dụng số liệu khảo sát về Amoni (trung bình 8,49 mg/l) và Asen để cải tiến công nghệ sục khí, thiết kế bể lọc khử nitơ và tối ưu hóa quy trình xử lý nước thô.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Địa chất Thủy văn có thể tham khảo phương pháp thiết lập mô hình số Visual MODFLOW với lưới sai phân 71 cột x 118 hàng làm tài liệu mẫu cho các nghiên cứu mô phỏng thủy lực dòng ngầm.
• Doanh nghiệp tư vấn môi trường và quy hoạch xây dựng: Các đơn vị tư vấn có thể khai thác tài liệu về địa tầng Đệ tứ, các hệ số thấm và sơ đồ phễu hạ thấp mực nước để phục vụ công tác lập báo cáo đánh giá tác động môi trường cho các dự án hạ tầng lớn tại Nam Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao khu vực phía Nam Hà Nội lại có nguy cơ suy thoái nước dưới đất nghiêm trọng? Khu vực này có mật độ dân cư tập trung đông đúc (lên tới 37.265 người/km2 tại Hoàn Kiếm), tập trung 11 nhà máy nước lớn khai thác 504.000 m3/ngày cùng hơn 338.000 giếng khoan hộ gia đình. Tốc độ khai thác vượt quá khả năng bổ cập tự nhiên khiến mực nước tầng Pleistocen liên tục bị hạ thấp, hình thành các phễu lún sâu đe dọa biến dạng địa tầng.

2. Mức độ ô nhiễm Amoni trong nước dưới đất vùng nghiên cứu ra sao? Ô nhiễm Amoni diễn biến rất nghiêm trọng với 38,42% mẫu tầng qh và 38,31% mẫu tầng qp vượt giới hạn cho phép 1,5 mg/l. Nồng độ Amoni trung bình tầng nông đạt 8,49 mg/l, giá trị lớn nhất lên tới 260 mg/l. Tại các nhà máy nước Pháp Vân, Tương Mai, nồng độ Amoni trong nước thô thường xuyên vượt ngưỡng 10 mg/l.

3. Nguồn gốc chính gây ô nhiễm Asen trong nguồn nước ngầm Nam Hà Nội là gì? Asen chủ yếu có nguồn gốc từ trầm tích địa chất Đệ tứ giàu chất hữu cơ và khoáng vật sunfua sắt, bị hòa tan vào nước dưới tác động của môi trường khử mạnh. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trên 90% diện tích đất nông nghiệp cùng nguồn nước thải chưa qua xử lý cũng làm gia tăng rủi ro ô nhiễm.

4. Mô hình Visual MODFLOW đóng góp vai trò gì trong đề tài này? Mô hình mô phỏng dòng ngầm 3D trên diện tích 348 km2 với lưới sai phân 71 cột x 118 hàng qua 144 bước thời gian (1996 - 2008). Công cụ này giúp định lượng chính xác mức độ hạ thấp mực nước và dự báo các kịch bản khai thác đến năm 2020, làm cơ sở khoa học để lựa chọn phương án phân bố giếng khoan tối ưu.

5. Đâu là giải pháp đột phá để bảo vệ bền vững nguồn nước ngầm phía Nam Hà Nội? Giải pháp đột phá là dịch chuyển mạng lưới bãi giếng về dải ven sông Hồng cách bờ 400m để thu hút trữ lượng bổ cập lôi cuốn đạt 44.000 m3/ngày/km đường bờ. Kết hợp với việc giảm tải các trạm nội đô và trám lấp 338.141 giếng nhỏ lẻ, giải pháp này sẽ giúp khôi phục mực nước ngầm và đảm bảo an toàn cấp nước lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện tiềm năng nước dưới đất Nam Hà Nội với trữ lượng khai thác tiềm năng tầng Pleistocen đạt 1.600.000 m3/ngày và chỉ rõ áp lực suy thoái từ tổng lưu lượng khai thác hiện trạng vượt 1.200.000 m3/ngày.
• Làm sáng tỏ thực trạng ô nhiễm hóa học với hơn 38% số mẫu nước ngầm nhiễm Amoni vượt quy chuẩn và tỷ lệ nhiễm Asen tầng nông lên tới 34%, tập trung cao tại các quận Hai Bà Trưng, Đống Đa và huyện Thanh Trì.
• Ứng dụng thành công mô hình số trị Visual MODFLOW trên diện tích 348 km2 qua chuỗi số liệu 144 tháng để mô phỏng chính xác tương tác thủy lực và dự báo động thái mực nước ngầm theo các phương án quy hoạch đến năm 2020.
• Đề xuất phương án dịch chuyển bãi giếng khai thác ra ven sông Hồng nhằm tận dụng 44.000 m3/ngày/km trữ lượng bổ cập lôi cuốn, giúp giảm thiểu phễu hạ thấp mực nước và bảo vệ tầng chứa nước nội thành.
• Thiết lập hệ thống giải pháp đồng bộ từ quản lý, trám lấp hơn 338.000 giếng tự phát, nâng cấp công nghệ lọc chuyên sâu đến bảo tồn 592 ha diện tích mặt nước hồ điều hòa.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn, định lượng chính xác để chuyển đổi phương thức quản lý tài nguyên nước từ khai thác bị động sang khai thác bền vững. Các cơ quan quản lý và đơn vị cấp nước cần nhanh chóng ứng dụng các kết quả mô phỏng và phương án phân bổ bãi giếng của đề tài vào công tác quy hoạch hệ thống cấp nước Thủ đô giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - GIỚI THIỆU VÙNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG, KHẢ NĂNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT TRONG VÙNG NGHIÊN CỨU 1. Điều kiện tự nhiên 1. Đặc điểm tự nhiên 1. Vị trí địa lý Hà Nội nằm ở đồng bằng Bắc bộ, tiếp giáp với các tỉnh: Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; phía Nam Hà Nội giáp Hà Nam và Hoà Bình; phía Đông giáp các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên; phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình và Phú Thọ.

Hà Nội nằm ở phía hữu ngạn sông Đà và hai bên sông Hồng, vị trí và địa thế thuận lợi cho một trung tâm chính trị, kinh tế, vǎn hoá, khoa học và đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam. Khu vực nghiên cứu của Luận văn là toàn bộ phần phía Nam sông Hồng của Thủ đô Hà Nội (cũ) bao gồm 8 quận nội thành (Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Ba Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Tây Hồ, Cầu Giấy) và 2 huyện ngoại thành là Thanh Trì và Từ Liêm (xem hình 1. Địa hình, địa mạo Địa hình ở khu vực nghiên cứu chủ yếu là đồng bằng bồi tích sông gồm các trầm tích hạt mịn như sét, cát bột, sét pha, cát pha, cát. Địa hình thuận tiện cho việc trồng lúa nước, trồng rau mầu và nuôi trồng thuỷ sản.

Địa hình khu vực nghiên cứu bao gồm 2 dạng: a/ Dạng địa hình trong đê : Chiếm khoảng 85%, địa hình bằng phẳng, có độ cao trung bình từ +4,1 m đến +5,9 m b/ Địa hình ngoài đê : Địa hình khá bằng phẳng nhưng có xu hướng nghiêng theo chiều dòng chảy, cốt cao từ +6,8m, phía thượng lưu đến+10,4m. 14 b ¶ n ®å vÞt r Ývï n g n g h iª n c ø u 1 8 5 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 185 Tiªn Héi Yªn Khª 2 3 34 X. Tr¹i Míi Lùc Canh Xu©n Dôc N· C«i 2 334 x· §ång Héi Liªn Ng¹c x· TÇm X¸ X. §×nh Th­îng C¸t Trung Th«ng Léc Hµ X.

Chïa V¨n TÞnh Du L©m Lµng ChÌm NhËt T¶o Th. Héi Phô Yªn Viªn X. 4 Phó X¸ Hoµng X¸ §«ng Ng¹c Th­¬ng Thôy Mai Hiªn x · M a i L©m A Phó X¸ §¹i C¸t Hoµng Liªn Xu©n Canh Hu HuyÖn Hu Hu Hu yÖn yÖn § yÖn yÖn §§§ §« ««« «n nnn ng ggg g An An Anh An An hhh h Lª X¸ Du Néi Du Ngo¹i Yªn Néi Du Bi Xu©n Canh Xu©n Tr¹ch Kim Quan §«ng Th.B¾c L¹i §µ 32 x· Xu©n Canh Th¸i B×nh 32 B¾c CÇu 1 Th«n T©y X.Hoµ B×nh Th­îng Am x· §«ng Héi §«ng Chï Th. Th­îng Th.§ª Tinh Quang x· T©y Lùu C¸o §Ønh Th«n Nam Qu Qu Qu Qu Ën QuËn Ën Ën T©y Ën T©y T©y T©y Hå T©y Hå Hå Hå Hå Qu¶ng TiÕnAn Ninh §«ng Ngµn §øc Giang Khu Trung Quan La X· B¾c CÇu 3 X.Tr¹i Khu Nhang Tø Liªn x· Tø Liªn Phóc Lý Qu¶ng Kh¸nh Th«n H¹ Quan La VÖSë Hå Gia Th­îng ¤ C¸ch 30 Xu©n T¶o Së Qu¶ng T©y Hoµ B×nh 30 Cæ NhuÕ Viªn Th­îng C¸t Kim Quan Trï §«ng Nghi Tµm Gia QuÊt Phó DiÔn T©y Hå Nguyªn X¸ V¨n Tr× TrÝch Sµi B¾c Biªn Gia QuÊt Tr­êng L©m Nhæn Cæ NhuÕ Hoµng B¸i ¢n Yªn Phô x· NghÜa §« LÖ MËt Tu Hoµng §øc DiÔn Vßng ThÞ Trung Hµ Yªn T©n §inh Qu¸n Gia Thuþ x· Phó DiÔn Hå KhÈu KiÒu Mai Hu HuyÖn Hu Hu Hu Hu yÖn Tõ yÖn yÖn yÖn yÖn Tõ Liª Tõ Tõ Tõ Tõ Liªm Liª Liª Liª Liª m m m m m §«ng X· Ngäc L©m Mai Phóc 28 §ång Xa 28 KiÒu Mai VÜnh Phóc Mai DÞch N.Nïng Qu QuËn Qu Qu Qu Qu Ën Lo Ën Ën Ën Ën ¸i Mé Lon Lo Lo Lo Lo nnng nnggg Biª gg Biªn Biª Biª Biª Biª nn nn n Sµi §ång DuÖ Tö HoÌ ThÞ Phó Viªn L©m Du Kim M· Qu Qu QuËn Qu Qu Qu Ën Ën ËnNgäc Ën Ën Ba BaHµ§ Ba Ba Ba §§§ §× ××× × nnn n nh hhh h xãm Së Th.TiÕn x· Bå §Ò Canh Th«n HËu LiÔu Giai ThÞ CÊm Ngäc M¹ch Qu QuËn Qu Qu Qu Ën Ën CÇu Ën Ën CÇu CÇuTh.Trung CÇu CÇu GiÊy GiÊy GiÊy GiÊy GiÊy Thñ LÖ V¹n Phóc Qu QuËn Qu Qu Qu Ën Ën Ho Ën Ën Ho Hoµ Ho Ho µµµ µn nnn n KiÕm KiÕm KiÕm KiÕm KiÕm Kim M· Cù §ång Phó Mü An Hoµ Ngäc Kh¸nh Hµo Nam Th¹ch CÇu T­ §×nh Ngäc ChØ 26 Th.Tram 26 Nh©n Mü V¨n Ch­¬ng Th«n Nha Thµnh C«ng Th«n NG« Yªn L·ng Th­îng ThÞnh Hµo H¹ Yªn QuyÕt Hoµng CÇu Miªu Nha §×nh Th«n Thèng NhÊt Qu Qu Qu Qu Qu Qu Ën Ën Ën Ën Ën Ën Yªn L·ng §§§ § Trung èèè §è nnn èn ggg ng §§§ gNam § a §a a §ång aa Th­îng Héi Trung Th«n Yªn L·ng H¹ Kim Liªn Th­îng Th«n Xu©n §ç H¹ MÔ Tr× H¹ Th­îng Trung Tù Phó §ç X.B·i Trung KÝnh H¹ Hoµ Môc ThÞnh Quang L­¬ng yªn 24 MÔ Tr× Th­îng Qu Qu QuËn Qu Qu Qu Ën Ën Ha Ën Ën Ën Ha Ha Ha Ha Ha iiiiiiNhµn Thanh Bµ Bµ Bµ Tr Bµ Bµ Bµ Tr Tr ------ n Tr Tr Tr nn nnnggg ggg Thæ Khèi 24 T©y Mç x· T©y Mç Quan Nh©n L¹c Trung Giao Quang Gi¸p NhÊt Kh­¬ng Th­îng §éc LËp T©y Mç Quúnh L«i An Th¸i Cù ChÝnh §«ng D­ Th­îng T©n Thanh X.§×nh Ph­¬ng LiÖt Th«n §oµi Th.Chî Trung V¨n Qu Qu Qu Qu Qu Ën Ën QuËn Ën Ën Th Ën Th Tha Th Th aaannn an hhh nh Xu h Xu Xu©n Xu Xu ©n ©n ©n ©n VÜnh ThuËn X.Th¸p Th«n §«ng Xãm §«ng Xãm B·i Hång Hµ Th«n §oµi Kh­¬ng H¹ Ngäc Trôc Thanh Mai 22 phïng Khoang H¹ §×nh 22 Xãm Gi÷a §«ng Thiªn T©n Khai Nam D­ Th­îng Giang Cao TriÒu Khóc §×nh C«ng Th­îng Trung LËp Gi¸p Tø §×nh C«ng H¹ Th«n Tr¹i Thóy LÜnh Kim Lò Qu Qu Qu Qu Ën QuËnËn Ho Ën Ën Ho Hoµ Ho Ho µµµnnn µn ggg ng Ma Maiiiii g Ma Ma Ma Nam D­ H¹ Gi¸p NhÞ Xãm B·i Kim V¨n KhuyÕn L­¬ng §¹i Bµng §éi 1 20 Yªn X¸ Thanh Quang§¹i Tõ Yªn L­¬ng Hu HuyÖn Hu Hu Hu yÖn yÖn Gia yÖn yÖn Gia Gia L©m Gia Gia L©m L©m L©m L©m 20 Yªn Duyªn Th¸i Ninh Ph¸p V¨n Së Th­îng Thèng NhÊt Thanh Ch©u Linh §µm Th.Vùc §éi 10 Hång Long Th.B»ng A §oµn KÕt Tø Kú TiÒn Phong Th.V¨n Quèc T­u LiÖt B¶o H÷u Lª 18 CÇu Biªu Huúnh Cung 18 V¨n §iÓn Trung Quan H÷u Tõ Yªn NG­u H÷u Trung Cæ §iÓn B H÷u Thanh Oai C­¬ng Ng« Hu Hu Hu Hu yÖn yÖn yÖn HuyÖn Hu Th Th Th yÖn Th yÖn Tha Th aa aann annnhh nhhh Tr Tr Tr h Tr ×× Tr × Tr ×× × §ång ChÝ T¶ Thanh Oai Chñ X¸ Quúnh §« Cæ §iÓn A Phò DiÔn 16 VÜnh Ninh Ých VÞnh 16 Nhan Hßa L­u Ph¸i ViÖt Yªn §¹i L©m V¨n Uyªn Xãm Míi §ång Tr¹ch Th­îng Phóc T­¬ng Tróc Chanh Khóc VÜnh ThÞnh L¹c ThÞ B¾c Hµ th«n 1 Yªn KiÖn th«n 5 Ngäc Håi Thä Am §¹i Bµng th«n 2 §¹i §ång 14 14 Siªu QuÇn VÜnh Trung Néi Am Th«n 3 T©n D©n Ph­¬ng NhÞ §«ng Vinh Yªn Phó NhÞ Ch©u 2 3 12 2 312 1 8 5 76 78 80 82 84 86 88 90 92 1 8 5 94 Tû l Ö1:50.000 1 c m trª n b ¶ n ® å b » n g 5 0 0 m n g o µ i th ù c tÕ 500 0m 500 1000 1500 2000 Hình 1.

Bản đồ vị trí vùng nghiên cứu 15 1. Đặc điểm khí hậu Vùng nghiên cứu nằm trong miền khí hậu nhiệt đới gió mùa hàng năm chia hai mùa rõ rệt: mùa nóng ẩm mưa nhiều thường bắt đầu từ tháng 5 kết thúc vào tháng 10; và mùa khô bắt đầu từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa hàng năm nhỏ nhất là 1015,1 mm năm 2000, lớn nhất là 2254,7 mm năm 2001 trung bình 1550 mm; Lượng bốc hơi hàng năm nhỏ nhất là 612,9 mm năm 1995 đến 1069,2 mm năm 1998 trung bình 933 mm. Nhìn chung lượng mưa hàng năm lớn hơn lượng bốc hơi.

Các tầng chứa nước ở Hà Nội thường năm nông, thuộc đới trao đổi nước mãnh liệt. Mực nước dưới đất dao động theo mùa, mùa mưa dâng lên mùa khô hạ xuống bị ảnh hưởng rất rõ của đặc điểm khí hậu của vùng Độ ẩm không khí trung bình hàng năm đạt hơn 79,32%, độ ẩm cao nhất đạt 99%, độ ẩm thấp nhất đạt 22%; Nhiệt độ trung bình các tháng đạt 24,3oc, có ngày nhiệt độ lên đến 39,6 P P P c, nhiệt độ thấp nhất đạt 7,6 o P P oC P (Tài liệu trạm khí tượng Hà Nội). Biểu đồ tổng lượng mua, lương bốc hơi (mm) Lượng mưa Lượng bốc hơi 2500 2300 2100 1900 1700 1500 1300 1100 900 700 500 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Năm Hình 1. Biểu đồ biểu diễn lượng mưa, bốc hơi khu vực Hà Nội 16 1.

Đặc điểm thủy văn và Địa chất thủy văn 1. Đặc điểm thủy văn Khu vực nghiên cứu có nhiều sông hồ chảy qua như: sông Hồng, sông Nhuệ, sông Đáy, Hồ Tây ngoài ra còn có rất nhiều sông hồ lớn nhỏ nằm rải rác trong khu vực. Các sông và hồ này có quan hệ tương đối chặt chẽ với NDĐ đặc biệt là sông Hồng. Đây là nguồn bổ sung chủ yếu và cũng là miền thoát của NDĐ, nghiên cứu mối quan hệ này giúp sáng tỏ nguồn hình thành NDĐ cũng như mối quan hệ giữa nước mặt và NDĐ thành phố Hà Nội.

* Sông Hồng: Sông Hồng chảy qua Hà Nội là sự hợp lưu của 3 dòng sông là sông Đà, sông Lô, sông Thao, ngoài ra còn chịu sự điều tiết của hồ Hoà Bình. Sông Hồng chảy vào Hà Nội từ xã Thượng Cát, huyện Từ Liêm đến xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì, dài khoảng 30km. Chiều rộng của sông thay đổi từ 480m đến 1440m (Trạm Hà Nội). Lưu lượng nước lớn nhất năm 1996 đo được 14700m3/s, tốc độ lớn nhất 2,08m/s.

P P Lượng chất lơ lửng lớn nhất 13200kg/s (14/7/2001). Mực nước lớn nhất vào thời kỳ lũ 12,78m (18/8/2002), mực nước thấp nhất 2,1m vào 12/2/2008 , mực nước trung bình cả thời kỳ 5,47m (1990-2008). Mực nước trung bình năm 2008 là 4,82m lớn hơn so với cùng kỳ năm trước (kết quả quan trắc tại điểm quan trắc PSH2 thời kỳ 1993 - 2008, xem bảng 1. Độ chênh mực nước sông Hồng thuộc khu vực nghiên cứu tại cống Thuỵ Phương (PSH2) và tại Long Biên (PSH3) khoảng 1m năm 2008 (hình 1.

Về chất lượng, nước sông có độ pH 7,4, các chỉ tiêu nhiễm bẩn khác đều ở mức cho phép (mẫu lấy tại điểm PSH3).