Nghiên Cứu Sự Biến Đổi Của Một Số Đặc Trưng Mưa Khu Vực Tây Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu sự biến đổi của một số đặc trưng mưa khu vực tây nguyên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Văn Hưng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Thanh Hằng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khí tượng học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Biến Đổi Của Một Số Đặc Trưng Mưa Khu Vực Tây Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CỦA LUẬN VĂN
• 1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2. Những biểu hiện biến đổi Lượng mưa Khu vực Tây Nguyên những năm gần đây
• 2. CHƯƠNG 2: SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. SỐ LIỆU VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 2.1.1. Xử lý số liệu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Các đặc trưng thống kê của mưa
• 2.2.2. Tính xu thế biến đổi
• 2.3. CÁCH BIỂU DIỄN KẾT QUẢ
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH
• 3.1. PHÂN BỐ THEO KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN TRONG NĂM CỦA CÁC ĐẶC TRƯNG MƯA
• 3.1.1. Phân bố Lượng mưa năm và các mùa trong năm (Chi tiết xem Bảng P2 phần Phụ lục)
• 3.1.2. Phân bố số ngày mưa năm, mùa trong năm(Chi tiết xem Bảng P2 phần Phụ lục)
• 3.1.3. Biến trình năm của tổng lượng mưa(Chi tiết xem Bảng P3 phần Phụ lục)
• 3.1.4. Biến trình năm của tổng lượng mưa ngày trên các vùng
• 3.1.5. Phân tích tổng quát
• 3.2. BIẾN ĐỘNG MÙA CỦA MƯA
• 3.2.1. Biến động nhiều năm của độ dài mùa mưa (Chi tiết tại Bảng P4 Phụ lục)
• 3.2.2. Phân bố mùa mưa theo tháng trên các vùng thuộc khu vực Tây Nguyên
• 3.3. XU THẾ BIẾN ĐỔI CÁC ĐẶC TRƯNG MƯA
• 3.3.1. Xu thế biến đổi của lượng mưa năm và các mùa(Chi tiết tại Bảng P6 Phụ lục)
• 3.3.2. Xu thế biến đổi số ngày mưa năm và các mùa(Chi tiết tại Bảng P6 Phụ lục)
• 3.3.3. Xu thế biến đổi đăc trưng trung bình nhiều năm của tổng lượng mưa tháng (Chi tiết xem Bảng P7 Phụ lục)
• 4. CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Biến Đổi Đặc Trưng Mưa Tây Nguyên

Bài viết này đi sâu vào nghiên cứu biến đổi đặc trưng mưa tại khu vực Tây Nguyên, một vùng đất có vai trò quan trọng trong kinh tế và sinh thái của Việt Nam. Nghiên cứu này không chỉ mang tính học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thay đổi trong diễn biến lượng mưa và tác động của nó đến đời sống, sản xuất. Việc nắm bắt thông tin chính xác về nghiên cứu khí hậu Tây Nguyên là tiền đề để xây dựng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro do thiên tai liên quan đến mưa, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Đặc biệt, cần xem xét đến các công trình nghiên cứu trước đây cả trong và ngoài nước để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

1.1. Tầm Quan Trọng Nghiên Cứu Thủy Văn Tây Nguyên

Nghiên cứu về thủy văn Tây Nguyên có vai trò then chốt trong việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Việc phân tích đặc trưng mưa Tây Nguyên cung cấp cơ sở khoa học cho việc dự báo lũ lụt, hạn hán, từ đó giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định kịp thời và chính xác. Bên cạnh đó, nghiên cứu này còn góp phần vào việc quy hoạch phát triển nông nghiệp bền vững, đảm bảo an ninh lương thực cho khu vực. Đồng thời, cần đánh giá những thiếu sót và hạn chế của các nghiên cứu trước đây, đặc biệt là về số liệu mưa Tây Nguyên còn hạn chế về thời gian và không gian, để có phương pháp tiếp cận phù hợp hơn. "Với chuỗi tài liệu các đặc trƣng K hí tƣợng T huỷ văn về thời gian chƣa đủ dài , về không gian còn quá thƣa thớt".

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Biến Đổi Mưa

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá sự biến động lượng mưa Tây Nguyên, xác định xu hướng thay đổi của các đặc trưng mưa như tổng lượng mưa, số ngày mưa, cường độ mưa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tỉnh thuộc khu vực Tây Nguyên, sử dụng số liệu quan trắc từ các trạm khí tượng thủy văn và các điểm đo mưa nhân dân. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các kịch bản tương lai lượng mưa Tây Nguyên và đánh giá tính dễ bị tổn thương của Tây Nguyên với biến đổi khí hậu. Luận văn cũng sẽ xem xét sự biến đổi một số đặc trưng mưa ở khu vực Tây Nguyên. "Mục tiêu phục vụ đ ịa phƣơng phát triển kinh tế - xã hội bền vững".

II. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Mưa Tây Nguyên

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động sâu sắc đến chế độ mưa trên toàn cầu, và khu vực Tây Nguyên không phải là ngoại lệ. Sự thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm, và các yếu tố khí tượng khác đang làm thay đổi xu hướng mưa Tây Nguyên, dẫn đến những hậu quả khó lường cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt của người dân, và môi trường tự nhiên. Nghiên cứu này sẽ phân tích những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến mưa Tây Nguyên, từ đó đưa ra những dự báo và khuyến nghị để giảm thiểu tác động tiêu cực. Cần đánh giá sự biến đổi khô hạn Tây Nguyên cũng như lũ lụt Tây Nguyên trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.

2.1. Mối Liên Hệ Giữa Nhiệt Độ và Lượng Mưa

Nhiệt độ tăng cao do biến đổi khí hậu có thể làm tăng tốc độ bốc hơi nước, dẫn đến sự thay đổi về lượng mưa và phân bố mưa. Ở một số khu vực, lượng mưa có thể tăng lên, trong khi ở những khu vực khác lại giảm đi. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác định mối liên hệ giữa nhiệt độ và lượng mưa ở Tây Nguyên, từ đó hiểu rõ hơn về cơ chế tác động của biến đổi khí hậu đến chế độ mưa của khu vực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tác động của biến đổi mưa đến nông nghiệp Tây Nguyên ngày càng rõ rệt.

2.2. Thay Đổi Về Thời Gian và Cường Độ Mưa

Biến đổi khí hậu không chỉ làm thay đổi lượng mưa mà còn ảnh hưởng đến thời gian và cường độ mưa. Mùa mưa có thể đến muộn hơn hoặc kết thúc sớm hơn, và cường độ mưa có thể trở nên khắc nghiệt hơn, gây ra lũ lụt hoặc hạn hán. Nghiên cứu này sẽ phân tích những thay đổi về thời gian và cường độ mưa ở Tây Nguyên, từ đó đưa ra những cảnh báo và khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro do thiên tai liên quan đến mưa. Việc sử dụng các mô hình hóa biến đổi mưa Tây Nguyên là cần thiết để dự báo chính xác hơn.

2.3. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Mưa Tây Nguyên

Bên cạnh biến đổi khí hậu, còn có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mưa Tây Nguyên, bao gồm địa hình, vị trí địa lý, và các hệ thống thời tiết. Nghiên cứu này sẽ xem xét các yếu tố này để hiểu rõ hơn về cơ chế hình thành mưa ở Tây Nguyên, từ đó cải thiện khả năng dự báo mưa và đưa ra những giải pháp thích ứng hiệu quả. Việc nghiên cứu về biến đổi khí hậu và tài nguyên nước Tây Nguyên cần được đặt trong bối cảnh tổng thể các yếu tố này.

III. Phân Tích Diễn Biến Lượng Mưa Tây Nguyên Gần Đây Nhất

Để đánh giá chính xác tình hình biến đổi đặc trưng mưa ở Tây Nguyên, việc phân tích diễn biến lượng mưa Tây Nguyên trong những năm gần đây là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này sẽ sử dụng số liệu mưa Tây Nguyên từ các trạm khí tượng thủy văn để xác định những xu hướng thay đổi về lượng mưa, số ngày mưa, cường độ mưa, và phân bố mưa. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến khu vực, đồng thời làm cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro. Cần chú trọng đến việc phân bố lượng mưa Tây Nguyên theo thời gian và không gian.

3.1. Xu Hướng Biến Động Lượng Mưa

Phân tích xu hướng mưa Tây Nguyên trong những năm gần đây cho thấy có sự biến động đáng kể về lượng mưa. Một số khu vực có xu hướng tăng lượng mưa, trong khi những khu vực khác lại có xu hướng giảm. Nghiên cứu sẽ xác định những khu vực nào đang trải qua sự thay đổi lớn nhất về lượng mưa, và đánh giá nguyên nhân của sự thay đổi này. Sự biến động lượng mưa Tây Nguyên cần được phân tích chi tiết để có cái nhìn toàn diện.

3.2. Thay Đổi Về Số Ngày Mưa và Cường Độ Mưa

Bên cạnh lượng mưa, sự thay đổi về số ngày mưa và cường độ mưa cũng có tác động lớn đến đời sống và sản xuất. Nghiên cứu sẽ phân tích những thay đổi này ở Tây Nguyên, từ đó đánh giá rủi ro về lũ lụt, hạn hán, và các thiên tai khác liên quan đến mưa. Nghiên cứu cũng sẽ xem xét thay đổi đặc tính mưa Tây Nguyên.

3.3. Phân Bố Lượng Mưa Theo Mùa và Khu Vực

Nghiên cứu sẽ phân tích phân bố lượng mưa Tây Nguyên theo mùa và khu vực, từ đó xác định những khu vực nào đang có nguy cơ thiếu nước trong mùa khô, và những khu vực nào có nguy cơ ngập lụt trong mùa mưa. Thông tin này sẽ giúp các nhà quản lý tài nguyên nước đưa ra quyết định chính xác và kịp thời để đảm bảo an ninh nguồn nước cho khu vực. Cần chú trọng đến biến đổi lượng mưa theo thời gian ở Tây Nguyên.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Biến Đổi Mưa Tây Nguyên Hiệu Quả

Để đạt được kết quả nghiên cứu chính xác và tin cậy, việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này sẽ sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phân tích thống kê, mô hình hóa khí hậu, và khảo sát thực địa, để đánh giá biến đổi đặc trưng mưa ở Tây Nguyên. Các phương pháp này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cơ chế hình thành mưa, xu hướng thay đổi của mưa, và tác động của biến đổi khí hậu đến chế độ mưa của khu vực. "L ự a ch ọ n phƣơng pháp nghiên c ứ u Tính toán các đ ặ c trƣng th ố ng k ê: T ổ ng lƣ ợ ng mƣa tháng, năm, mùa; S ố ngà y có mƣa trong tháng, năm, mùa, các giá tr ị l ớ n nh ấ t, Đ ộ dài mùa mƣa".

4.1. Phân Tích Thống Kê Số Liệu Mưa Tây Nguyên

Phân tích thống kê là một phương pháp quan trọng để xác định xu hướng thay đổi của các đặc trưng mưa. Nghiên cứu sẽ sử dụng các kỹ thuật thống kê như phân tích hồi quy, phân tích chuỗi thời gian, và kiểm định giả thuyết để đánh giá xu hướng mưa Tây Nguyên trong những năm gần đây. Cần phân tích số liệu về biến động lượng mưa Tây Nguyên.

4.2. Mô Hình Hóa Khí Hậu Dự Báo Mưa Tương Lai

Mô hình hóa khí hậu là một công cụ mạnh mẽ để dự báo những thay đổi về mưa trong tương lai. Nghiên cứu sẽ sử dụng các mô hình khí hậu khu vực để xây dựng các kịch bản tương lai lượng mưa Tây Nguyên, từ đó đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến khu vực. Sự mô hình hóa biến đổi mưa Tây Nguyên sẽ giúp dự báo được các kịch bản khác nhau.

4.3. Khảo Sát Thực Địa Đánh Giá Tác Động Mưa

Khảo sát thực địa là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về tác động của mưa đến đời sống, sản xuất, và môi trường tự nhiên. Nghiên cứu sẽ thực hiện các cuộc khảo sát tại các khu vực khác nhau ở Tây Nguyên để đánh giá mức độ tính dễ bị tổn thương của Tây Nguyên với biến đổi khí hậu, và thu thập ý kiến của người dân về các giải pháp thích ứng. Việc phân tích đặc trưng mưa Tây Nguyên trên thực tế là rất quan trọng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Biến Đổi Mưa và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về biến đổi đặc trưng mưa ở Tây Nguyên sẽ cung cấp những thông tin quan trọng cho việc xây dựng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro do thiên tai liên quan đến mưa. Những thông tin này có thể được sử dụng để quy hoạch phát triển nông nghiệp bền vững, quản lý tài nguyên nước hiệu quả, và xây dựng các hệ thống cảnh báo sớm về lũ lụt và hạn hán. "Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ x em xét sự biến đổi của một số đặc trƣng mƣa ở khu vực Tây Nguyên là m cơ sở khoa học cho các đơn vị dự báo Khí tƣợng Thủy văn ( KTTV ) ứng dụng trong công tác dự báo tác nghiệp với mục tiêu phục vụ đ ịa phƣơng phát triển kinh tế - xã hội bền vững".

5.1. Ứng Dụng Trong Quy Hoạch Nông Nghiệp Bền Vững

Thông tin về xu hướng mưa Tây Nguyên có thể được sử dụng để lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu mới, và để điều chỉnh lịch thời vụ gieo trồng để giảm thiểu rủi ro do hạn hán hoặc lũ lụt. Cần chú trọng đến tác động của biến đổi mưa đến nông nghiệp Tây Nguyên.

5.2. Quản Lý Tài Nguyên Nước Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình quản lý tài nguyên nước hiệu quả, đảm bảo nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất, và các hoạt động kinh tế khác. Việc quản lý và sử dụng hợp lý nguồn thủy văn Tây Nguyên là rất quan trọng.

5.3. Xây Dựng Hệ Thống Cảnh Báo Thiên Tai

Thông tin về diễn biến lượng mưa Tây Nguyên có thể được sử dụng để xây dựng các hệ thống cảnh báo sớm về lũ lụt và hạn hán, giúp người dân chủ động phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra. Các giải pháp giảm thiểu khô hạn Tây Nguyên và lũ lụt Tây Nguyên là cần thiết.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Biến Đổi Mưa Tiếp Theo

Nghiên cứu về biến đổi đặc trưng mưa ở Tây Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng về xu hướng thay đổi của chế độ mưa, tác động của biến đổi khí hậu, và các giải pháp thích ứng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, đặc biệt là về cơ chế hình thành mưa, tác động của biến đổi khí hậu đến các ngành kinh tế, và hiệu quả của các giải pháp thích ứng. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc sử dụng các mô hình khí hậu khu vực có độ phân giải cao hơn, kết hợp với các phương pháp khảo sát thực địa chi tiết hơn, để có được những kết quả nghiên cứu chính xác và tin cậy hơn. Cần có các nghiên cứu về biến đổi khí hậu và tài nguyên nước Tây Nguyên toàn diện hơn.

6.1. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Cơ Chế Hình Thành Mưa

Việc hiểu rõ cơ chế hình thành mưa ở Tây Nguyên là rất quan trọng để cải thiện khả năng dự báo mưa và đưa ra những giải pháp thích ứng hiệu quả. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của địa hình, vị trí địa lý, và các hệ thống thời tiết đến quá trình hình thành mưa. Các yếu tố các yếu tố ảnh hưởng đến mưa Tây Nguyên nên được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.

6.2. Đánh Giá Tác Động Đến Các Ngành Kinh Tế

Cần đánh giá chi tiết hơn tác động của biến đổi khí hậu đến các ngành kinh tế quan trọng của Tây Nguyên, như nông nghiệp, du lịch, và công nghiệp, để có thể xây dựng các kế hoạch phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện khí hậu mới. Cần xem xét ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến mưa Tây Nguyên đối với các ngành kinh tế khác nhau.

6.3. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Giải Pháp Thích Ứng

Cần đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng đã được triển khai ở Tây Nguyên, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm và đưa ra những khuyến nghị để cải thiện hiệu quả của các giải pháp thích ứng trong tương lai. Cần đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm thiểu tính dễ bị tổn thương của Tây Nguyên với biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tây Nguyên giữ vị thế chiến lược đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh và cân bằng sinh thái của Việt Nam. Với địa hình cao nguyên xếp tầng phức tạp, chế độ khí hậu và hoàn lưu khí quyển tại đây tạo nên những đặc trưng phân hóa lượng mưa hết sức sâu sắc. Trong giai đoạn 1980–2017, biến đổi khí hậu toàn cầu đã làm gia tăng tính bất ổn định của chu trình thủy văn, biểu hiện qua sự xuất hiện dày đặc của các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ quét, sạt lở đất và hạn hán kéo dài. Thực tế tại các địa phương như huyện Krông Nô, Đắk R'lấp, Tuy Đức hay Chư Prông cho thấy sự chênh lệch lượng mưa giữa năm ẩm nhất và năm khô nhất dao động từ 2,0 đến 2,5 lần, gây thiệt hại nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh.

Trước bối cảnh đó, luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành Khí tượng học với đề tài nghiên cứu sự biến đổi của một số đặc trưng mưa khu vực Tây Nguyên được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp thiết về mặt khoa học lẫn thực tiễn. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là tính toán chi tiết các đặc trưng thống kê mưa từ nguồn dữ liệu thực đo của 56 trạm quan trắc trên toàn mạng lưới, phân tích quy luật phân bố không gian - thời gian trên 4 tiểu vùng khí hậu, đồng thời đánh giá định lượng xu thế biến đổi nhiều năm của lượng mưa và số ngày mưa.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn bộ 5 tỉnh Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng) với chuỗi số liệu kéo dài 38 năm (1980–2017). Kết quả nghiên cứu xác lập bức tranh toàn cảnh về chế độ mưa với tổng lượng mưa trung bình toàn vùng đạt 1872,0 mm/năm và số ngày mưa trung bình là 138 ngày/năm. Các kết luận khoa học của đề tài đóng vai trò là cơ sở định lượng then chốt phục vụ công tác dự báo tác nghiệp khí tượng thủy văn, lập quy hoạch tài nguyên nước, tái cơ cấu mùa vụ nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng chiến lược phòng chống thiên tai bền vững cho vùng Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết khí tượng động lực và khí hậu học nhiệt đới gió mùa, kết hợp với lý thuyết phân tích chuỗi thời gian khí tượng thủy văn. Trong điều kiện địa hình đặc thù của dải Trường Sơn Nam, chế độ mưa Tây Nguyên chịu sự chi phối mạnh mẽ của hoàn lưu gió mùa mùa hè (hướng Tây Nam mang ẩm từ vịnh Bengal và Biển Đông) và hoàn lưu gió mùa mùa đông (hướng Đông Bắc), tương tác trực tiếp với các hình thái thời tiết quy mô lớn như dải hội tụ nhiệt đới, xoáy thuận nhiệt đới và dao động El Niño - Dao động Nam (ENSO).

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm và chỉ số khí tượng cốt lõi:

• Tổng lượng mưa tích lũy (R): Đại lượng đo lường tổng lượng nước rơi trong các quy mô thời gian ngày, tháng, mùa (mùa mưa từ tháng V đến tháng X, mùa khô từ tháng XI đến tháng IV) và năm (tháng I đến tháng XII), phản ánh khả năng cấp ẩm cho khí quyển và bề mặt lưu vực.
• Số ngày mưa (R01): Số ngày trong thời đoạn quan trắc có lượng mưa ngày đạt ngưỡng từ 0,1 mm trở lên (R $\ge$ 0,1 mm), thể hiện tần suất xuất hiện và mức độ phân bổ thời gian của giáng thủy.
• Biến suất và độ lệch chuẩn của lượng mưa: Các đại số thống kê mô tả mức độ phân tán, dao động và tính cực đoan của chuỗi dữ liệu mưa so với giá trị trung bình nhiều năm.
• Độ dài mùa mưa và thời điểm bắt đầu/kết thúc: Được chuẩn hóa khoa học theo tiêu chí khí hậu với số tháng liên tiếp trong năm có tổng lượng mưa tháng đạt từ 100 mm trở lên và xác suất xuất hiện $P(R \ge 100\text{ mm}) \ge 50%$.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn cơ sở dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn thực tế từ Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Tây Nguyên thuộc Tổng cục Khí tượng Thủy văn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 56 trạm quan trắc phân bố đồng đều trên 5 tỉnh Tây Nguyên, gồm 18 trạm khí tượng bề mặt, 16 trạm thủy văn và 22 điểm đo mưa nhân dân. Chuỗi số liệu được thu thập liên tục trong 38 năm, từ năm 1980 đến năm 2017.

Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nguyên tắc đại diện không gian cho 4 vùng khí hậu: Bắc Tây Nguyên, Đông Tây Nguyên, Giữa Tây Nguyên và Nam Tây Nguyên, bảo đảm tính đồng nhất và tính liên tục của dữ liệu. Quy trình kiểm tra, hiệu chỉnh sai số được thực hiện nghiêm ngặt thông qua đối chiếu giản đồ vũ lượng ký và so sánh tương quan với các trạm lân cận; các trạm được đưa vào tính toán xu thế dài hạn đều có chuỗi dữ liệu quan trắc đạt trên 20 năm.

Để phân tích xu thế biến đổi phi tuyến của các đặc trưng mưa, tác giả sử dụng phương pháp ước lượng độ dốc Sen (Sen's Slope Estimator) kết hợp kiểm nghiệm phi tham số Mann-Kendall ở mức ý nghĩa 10% (độ tin cậy 90%). Việc lựa chọn phương pháp phi tham số này là giải pháp tối ưu trong nghiên cứu khí hậu nhiệt đới, bởi kiểm nghiệm Mann-Kendall không đòi hỏi chuỗi số liệu phải tuân theo phân bố chuẩn, có khả năng loại trừ nhiễu từ các giá trị ngoại lai cực trị và không bị sai lệch khi chuỗi số liệu có điểm khuyết. Kết quả tính toán được trực quan hóa thông qua hệ thống bản đồ phân bố không gian GIS, biểu đồ biến trình năm và các bảng thống kê đa chiều.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích toàn diện chuỗi số liệu 38 năm tại 56 trạm quan trắc đã xác lập các phát hiện khoa học mang tính quy luật rõ nét:

Thứ nhất, tổng lượng mưa năm trung bình nhiều năm của khu vực Tây Nguyên đạt 1872,0 mm, nhưng có sự phân hóa không gian vô cùng sâu sắc. Lượng mưa có xu hướng tăng dần từ Bắc xuống Nam và giảm mạnh từ Tây sang Đông. Vùng Nam Tây Nguyên là tâm mưa lớn nhất với lượng mưa cực đại ghi nhận tại trạm Thạnh Mỹ (Lâm Đồng) đạt 3933,6 mm/năm. Ngược lại, vùng thung lũng khuất gió Đông Tây Nguyên ghi nhận lượng mưa thấp nhất tại trạm Krông Pa (Gia Lai) chỉ đạt 1190,0 mm/năm, chênh lệch hơn 3,3 lần giữa hai khu vực.

Thứ hai, chế độ mưa phân bố bất đối xứng rõ rệt giữa hai mùa trong năm. Tổng lượng mưa mùa mưa (tháng V - tháng X) đạt trung bình 1517,0 mm, chiếm tới 82,0% tổng lượng mưa cả năm. Trong khi đó, mùa khô (tháng XI - tháng IV) chỉ đạt trung bình 340,7 mm, chiếm 18,0% lượng mưa năm. Trạm Thạnh Mỹ tiếp tục dẫn đầu về lượng mưa mùa mưa với 2816,9 mm, trong khi lượng mưa mùa khô thấp nhất ghi nhận tại Chư Sê (Gia Lai) chỉ đạt 150,9 mm. Đáng chú ý, trạm M'Drắk (Đắk Lắk) ở sườn Đông có lượng mưa mùa khô lên tới 972,2 mm do chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc ẩm.

Thứ ba, tổng số ngày mưa trong năm trung bình toàn khu vực là 138 ngày. Số ngày mưa phân bố cao nhất tại Nam Tây Nguyên với trạm Đắk Nông đạt 206 ngày/năm và thấp nhất tại Krông Pa (Gia Lai) chỉ với 70 ngày/năm. Mùa mưa tập trung trung bình 108 ngày mưa (chiếm 80,0% tổng số ngày mưa năm), cao nhất tại Đắk Nông với 154 ngày và thấp nhất tại Krông Pa với 56 ngày. Mùa khô chỉ có trung bình 30 ngày mưa, dao động từ 10 ngày tại Chư Sê đến 76 ngày tại M'Drắk.

Thứ tư, biến trình năm của lượng mưa tháng thể hiện rõ các dạng hình thế phân bố đỉnh mưa theo tiểu vùng:

• Bắc Tây Nguyên: Lượng mưa tăng đều trong mùa mưa và đạt đỉnh đơn vào tháng 8 (trạm Chư Prông đạt cực đại 490,3 mm/tháng), tháng 1 gần như không có mưa (0,0 mm tại Chư Sê).
• Đông Tây Nguyên: Xuất hiện dạng biến trình 2 đỉnh mưa rõ rệt vào tháng 5 (đỉnh phụ) và tháng 10 - tháng 11 (đỉnh chính, trạm M'Drắk đạt 497,9 mm vào tháng 11), lượng mưa tháng 2 xuống rất thấp dưới 10,0 mm.
• Giữa Tây Nguyên: Mưa đạt đỉnh vào tháng 9 (trạm Ea Kmat đạt 376,7 mm), một số trạm xuất hiện 2 đỉnh phụ vào tháng 6 và tháng 9.
• Nam Tây Nguyên: Lượng mưa phân bổ dồi dào, đạt đỉnh vào tháng 8 hoặc tháng 9 (trạm Thạnh Mỹ đạt 636,6 mm vào tháng 9), lượng mưa mùa khô tháng 1 duy trì mức cao nhất toàn vùng với 58,5 mm tại Bảo Lộc.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa sâu sắc của các đặc trưng mưa tại Tây Nguyên được giải thích chủ yếu bởi hiệu ứng địa hình chắn gió kết hợp với cơ chế hoàn lưu gió mùa khu vực. Vào mùa hè, khối không khí xích đạo và nhiệt đới ẩm di chuyển theo hướng Tây Nam bị khối núi Nam Tây Nguyên và cao nguyên Bảo Lộc - Di Linh chặn đứng, gây ra hiệu ứng bẫy ẩm và tạo nên các trung tâm mưa đặc biệt lớn như Thạnh Mỹ (3933,6 mm) hay Bảo Lộc. Khi vượt qua các dãy núi cao, khối khí này bị sấy khô dạng Foehn (gió phơn), khiến vùng thung lũng trũng như Krông Pa, Ayun Pa trở thành vùng lõi khô hạn với lượng mưa dưới 1200 mm/năm.

Ngược lại, vùng Đông Tây Nguyên đóng vai trò là sườn đón gió đối với gió mùa mùa đông và các đợt không khí lạnh tràn về lệch đông qua Biển Đông. Điều này tạo nên hiện tượng mùa mưa dịch chuyển về thu - đông (tháng 10, 11) với đỉnh mưa tháng 11 tại M'Drắk đạt 497,9 mm, mang đặc điểm khí hậu tương đồng với vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Khi so sánh với các nghiên cứu của các tác giả trong nước và quốc tế giai đoạn 1961–2010, kết quả luận văn có sự nhất quán cao về xu thế tăng của lượng mưa cực trị và sự gia tăng tính biến động của lượng mưa mùa khô. Số năm có lượng mưa mùa khô dưới mức trung bình nhiều năm tại Đắk Nông chiếm 51,5% và tại Đức Xuyên lên tới 57,5%, khẳng định mức độ khốc liệt của hạn hán đang ngày một gia tăng dù tổng lượng mưa năm có xu hướng biến đổi nhẹ. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua chuỗi bản đồ đẳng giá trị GIS và biểu đồ cột so sánh trung bình nhiều năm đã minh họa chuẩn xác ranh giới chuyển tiếp khí hậu giữa các sườn đón gió và khuất gió.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm về đặc trưng mưa và xu thế biến đổi khí hậu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Điều chỉnh cơ cấu mùa vụ và công nghệ tưới tiêu nông nghiệp: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn 5 tỉnh Tây Nguyên cần chủ trì ban hành lịch thời vụ mới cho giai đoạn 2020–2025. Cần chuyển dịch thời điểm gieo trồng cây ngắn ngày phù hợp với biến trình bắt đầu mùa mưa tại từng tiểu vùng, đồng thời áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước (tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa tự động) cho 100% diện tích cà phê, hồ tiêu trọng điểm nhằm giảm thiểu từ 15% đến 20% lượng nước ngầm khai thác trong mùa khô (tháng XI - tháng IV).
2. Nâng cấp và hiện đại hóa mạng lưới trạm quan trắc khí tượng thủy văn tự động: Tổng cục Khí tượng Thủy văn phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Tây Nguyên triển khai lắp đặt bổ sung 30 đến 40 trạm đo mưa tự động trong giai đoạn 2021–2026. Mục tiêu là phủ kín các vùng trũng khuất gió và các lưu vực sông suối có độ dốc lớn, nâng cao độ phân giải không gian phục vụ dự báo định lượng mưa cực trị thời gian thực.
3. Quy hoạch và tối ưu hóa quy trình vận hành liên hồ chứa thủy lợi - thủy điện: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các Công ty Khai thác Công trình Thủy lợi trên lưu vực sông Sê San, Srêpôk, sông Ba cần tái thiết lập quy trình vận hành hồ chứa giai đoạn 2022–2027. Căn cứ vào quy luật 82,0% lượng mưa tập trung trong 6 tháng mùa mưa, cần chủ động điều tiết dung tích đón lũ sớm, giảm thiểu 25% nguy cơ lũ quét nhân tạo cho vùng hạ du và tích trữ thêm 10% đến 15% nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt trong các tháng đỉnh điểm khô hạn (tháng I - tháng III).
4. Xây dựng bản đồ phân vùng rủi ro thiên tai và hệ thống cảnh báo sớm: Ban Chỉ huy Phòng chống Thiên tai và Tìm kiếm Cứu nạn các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2023–2030 cần tích hợp bản đồ phân bố mưa cực trị vào hệ thống quản lý rủi ro thiên tai địa phương, thiết lập các ngưỡng kích hoạt cảnh báo sạt lở và lũ quét tại các điểm nóng như Krông Nô, Đắk R'lấp, Chư Prông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và tập dữ liệu chi tiết của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh Tây Nguyên sử dụng các bộ chỉ tiêu định lượng (như tổng lượng mưa trung bình 1872,0 mm, số ngày mưa trung bình 138 ngày) để lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tổng thể, quy hoạch tài nguyên nước và xây dựng kịch bản ứng phó với biến đổi khí hậu cấp tỉnh.
• Đơn vị quản lý, vận hành công trình thủy lợi và thủy điện: Ban quản lý các nhà máy thủy điện và hồ chứa trên lưu vực sông Srêpôk, Sê San, Đồng Nai khai thác số liệu biến trình mưa tháng và phân bố mùa lũ để xây dựng phương án tích nước, xả lũ an toàn và tối ưu hóa hiệu suất phát điện.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã và trang trại nông nghiệp quy mô lớn: Các đơn vị sản xuất cây công nghiệp dài ngày (cà phê, cao su, chè, sầu riêng) sử dụng thông tin về biến suất mùa khô (dao động từ 150% đến 400%) và thời điểm kết thúc mùa mưa để chủ động xây dựng phương án trữ nước hồ tưới, phân bổ chi phí năng lượng bơm tưới hợp lý.
• Cộng đồng nghiên cứu khoa học, giảng viên và sinh viên: Các chuyên gia, nghiên cứu sinh thuộc chuyên ngành Khí tượng, Thủy văn, Biến đổi khí hậu, Tài nguyên môi trường tham khảo quy trình xử lý chuỗi số liệu 38 năm và phương pháp kiểm nghiệm phi tham số Mann-Kendall kết hợp độ dốc Sen phục vụ các công trình nghiên cứu tương đương.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng nguồn số liệu quan trắc nào và chuỗi dữ liệu kéo dài bao nhiêu năm? Nghiên cứu sử dụng số liệu lượng mưa ngày thực đo từ 56 trạm trên toàn khu vực Tây Nguyên, bao gồm 18 trạm khí tượng, 16 trạm thủy văn và 22 điểm đo mưa nhân dân. Chuỗi số liệu được thu thập và xử lý liên tục trong 38 năm, từ năm 1980 đến năm 2017.

Tổng lượng mưa tại khu vực Tây Nguyên có sự chênh lệch như thế nào giữa các địa phương? Tổng lượng mưa năm trung bình toàn vùng là 1872,0 mm nhưng phân bố rất không đồng đều. Trạm ghi nhận lượng mưa cao nhất là Thạnh Mỹ (Lâm Đồng) với 3933,6 mm/năm, trong khi trạm thấp nhất là Krông Pa (Gia Lai) chỉ đạt 1190,0 mm/năm, tạo ra khoảng cách chênh lệch lên tới hơn 3,3 lần.

Tại sao khu vực Đông Tây Nguyên lại có chế độ mưa khác biệt so với phần còn lại của vùng? Vùng Đông Tây Nguyên (như khu vực M'Drắk) nằm ở sườn Đông dải Trường Sơn, chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió mùa mùa đông lệch đông mang hơi ẩm từ biển vào. Do đó, khu vực này xuất hiện 2 đỉnh mưa trong năm với đỉnh mưa chính lệch hẳn về mùa thu - đông (tháng 10 - tháng 11), lượng mưa tháng 11 tại M'Drắk đạt tới 497,9 mm.

Mùa mưa tại Tây Nguyên bắt đầu, kết thúc khi nào và chiếm tỷ trọng bao nhiêu phần trăm lượng mưa năm? Mùa mưa tại Tây Nguyên kéo dài từ tháng V đến tháng X, chiếm tới 82,0% tổng lượng mưa cả năm (tương đương 1517,0 mm) và 80,0% tổng số ngày mưa (108 ngày). Mùa khô kéo dài từ tháng XI đến tháng IV năm sau chỉ đóng góp 18,0% lượng mưa (340,7 mm) với 30 ngày mưa.

Phương pháp ước lượng độ dốc Sen và kiểm nghiệm Mann-Kendall mang lại ưu thế gì trong nghiên cứu? Đây là các phương pháp thống kê phi tham số với mức ý nghĩa 10%, không yêu cầu chuỗi dữ liệu phải tuân theo phân bố chuẩn. Phương pháp này hoàn toàn không bị sai lệch bởi các giá trị dị thường hoặc các thời đoạn gián đoạn số liệu, mang lại kết quả đánh giá xu thế biến đổi khách quan và có độ tin cậy cao.

Kết luận

• Luận văn đã tính toán và xác lập thành công hệ thống các đặc trưng thống kê mưa chi tiết cho 56 trạm quan trắc trên toàn địa bàn Tây Nguyên qua chuỗi số liệu 38 năm (1980–2017).
• Tổng lượng mưa năm trung bình toàn vùng đạt 1872,0 mm với 138 ngày mưa, phân hóa mạnh mẽ giữa tâm mưa Nam Tây Nguyên (Thạnh Mỹ 3933,6 mm) và vùng khô hạn Đông Tây Nguyên (Krông Pa 1190,0 mm).
• Cơ chế mùa mưa thể hiện sự bất đối xứng sâu sắc khi mùa mưa (tháng V - tháng X) chiếm tới 82,0% tổng lượng mưa và 80,0% số ngày mưa cả năm, đặt ra thách thức lớn về hạn hán mùa khô và ngập lụt mùa mưa.
• Biến trình năm phản ánh quy luật phân hóa 4 tiểu vùng rõ nét, trong đó vùng Đông Tây Nguyên có 2 đỉnh mưa và đỉnh cực đại lệch hẳn sang tháng 11 do tác động của hoàn lưu gió mùa Đông Bắc.
• Đóng góp khoa học của luận văn là cơ sở thực chứng chuẩn xác phục vụ công tác dự báo khí tượng thủy văn tác nghiệp, quản lý vận hành liên hồ chứa và quy hoạch nông nghiệp bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và kỹ sư thủy văn quan tâm có thể khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu và hệ thống bản đồ phân bố khí hậu trong luận văn để ứng dụng vào các đề án phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu: Thực trạng và yêu cầu thực tế mang tính cấp thiết của xã hội đối với nội dung mà đề tài sẽ nghiên cứu (LUAN.nguyen 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng I: Tổng quan Trình bày tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc, nhƣ̃ng biể u hiê ̣n biến đổi mƣa ở khu vực Tây Nguyên và tác động của nó. Chƣơng II: Số liệu và phƣơng pháp nghiên cứu Phân tích và tuyển chọn số liệu của 56 trạm khí tƣợng thủy văn và đo mƣa nhân dân kiểm tra, thống kê và biên tập chuỗi số liệu Lựa chọn phƣơng pháp nghiên cứu Tính toán các đặc trƣng thống kê: Tổng lƣợng mƣa tháng, năm, mùa; Số ngày có mƣa trong tháng, năm, mùa, các giá trị lớn nhất, Độ dài mùa mƣa. Chƣơng III: Kết quả và phân tích Đánh giá và phân tích xu thế biến đổi của các đặc trƣng mƣa Kết luận. * Một số đặc trƣng sẽ đƣợc nghiên cứu trong luận văn đó là: - Tổng lƣợng mƣa năm (I-XII), Tổng lƣợng mƣa mùa khô (XI-IV); Tổng lƣợng mƣa mùa mƣa (V-X); Tổng lƣợng mƣa mùa Đông (XII-II); Tổng lƣợng mƣa mùa Xuân (III-V); Tổng lƣợng mƣa mùa Hè (VI-VIII); Tổng lƣợng mƣa mùa Thu (IX-XI); - Tổng số ngày mƣa trong tháng, năm; Số ngày mƣa trong mùa khô (XI-IV); Số ngày mƣa trong mùa mƣa (V-X); Số ngày mƣa trong mùa Đông (XII-II); Số ngày mƣa trong mùa Xuân (III-V); Số ngày mƣa trong mùa Hè (VI-VIII); Số ngày mƣa trong mùa Thu (IX-XI); - Tổng lƣợng mƣa tháng, ngày, Biến trình năm; - Mùa mƣa và độ dài mùa mƣa.nguyen 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Điều kiện khí hậu của một khu vực đặc trƣng bởi chế độ nhiệt, ẩm, mƣa, gió…trong đó yếu tố mƣa đóng vai trò hết sức quan trọng và có khả năng chi phối đối với các biến còn lại, căn cứ vào hiệu số của tổng lƣợng mƣa và tổng lƣợng bốc hơi có thể tính toán đƣợc trữ lƣợng ẩm của từng khu vực.

Lƣợng mƣa nhiều, ít có tác dụng phản ánh khả năng cung cấp ẩm cho khí quyển là cao hay thấp, mức độ ẩm trong khí quyển đƣợc trữ dƣới dạng tiềm nhiệt và ẩn nhiệt biểu hiện dƣới dạng không khí “ẩm” hay “khô” hoặc khí quyển “nóng” hay “lạnh”, sự biến đổi của độ ẩm trong khí quyển là tiền đề cho sự biến đổi của thời tiết và khí hậu. Biến đổi của lƣợng mƣa theo không gian và thời gian dẫn đến hệ quả của nó gây tác động tích cực hay tiêu cực đối với mỗi khu vực, mặc dù với cùng lƣợng mƣa giống nhau khí hậu có thể rất khác nhau nếu tần số và cƣờng độ mƣa khác nhau, hạn hán xảy ra ở nơi có lƣợng mƣa ít và nhiệt độ cao làm trầm trọng hơn mức độ khô hạn. Mƣa, lũ không những gây thiệt hại về kinh tế xã hội mà còn đe dọa tới tính mạng con ngƣời và hủy hoại môi trƣờng sống. Dƣới tác động của biến đổi khí hậu, diễn biến của các hiện tƣợng thời tiết, khí hậu cực đoan hết sức phức tạp; trong đó có sự thay đổi của yếu tố mƣa không những về lƣợng, cƣờng suất mà còn thay đổi cả về phạm vi ảnh hƣởng theo không gian.

Chính vì vậy, nghiên cứu sự biến đổi của lƣợng mƣa là một trong những bài toán thu hút đƣợc sự quan tâm của không chỉ những nhà khí tƣợng học mà còn của các nhà khoa học khác. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC CỦA LUẬN VĂN 1.1 Nghiên cứu ngoài nƣớc Giáng thủy là một đại lƣợng rất quan trọng vì sự biến đổi của những hình thế giáng thủy có thể dẫn đến lũ lụt hoặc hạn hán ở những vùng khác nhau. Chính vì vậy, thông tin về sự biến đổi giáng thủy theo không gian cũng nhƣ theo thời gian là rất cần thiết không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Trên thế giới, những nghiên cứu này đƣợc thực hiện với nhiều thời kỳ khác nhau và với các qui mô không gian khác nhau: qui mô toàn cầu (Diaz, 1989), qui mô bán cầu (Bradley, 1987), qui mô khu vực (Schoenwiese,1990, 1994; Piervitali và CS, 1998)và qui mô địa phƣơng (Busuioc và von Storch, 1996; Baeriswyl, 1997).

Schoenwiese và CS(1994) và Schoenwiese và Rapp(1997) đã đƣa ra một nghiên cứu khái quát về sự biến đổi mùa của xu thế giáng thủy 3 (LUAN.nguyen TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ở một số nƣớc Châu Âu trong thời kỳ 1961-1990và 1891-1990. Từ năm 1961-1990 là xu thế tăng lên của giáng thủy vào mùa xuân ở phía bắc nƣớc Ý và xu thế giảm vào mùa thu ở phía nam Châu Âu, trong khi đó đối với thời kỳ 1891-1990 lại quan trắc đƣợc một xu thế khí hậu khô hơn ở một vài vùng trên khu vực Địa Trung Hải. Nghiên cứu của Piervitali và CS (1998)cho thấy một xu thế giảm lƣợng giáng thủy năm ở vùng trung tâm của phía tây Địa Trung Hải trong thời kỳ 1951-1995. Một vài nghiên cứu về sự biến đổi dài hạn của lƣợng giáng thủy năm trung bình ở phía tây bắc Trung Quốc.

Shi và CS (2003)và lƣợng giáng thủy mùa hè (tháng 6, 7 và 8) ở vùng phía đông Trung Quốc đƣợc thực hiện trong những năm gần đây (Weng và CS, 1999; Gong và Ho, 2002). Những nghiên cứu này đã cho thấy sự tồn tại của biến đổi thập kỷ của giáng thủy và chỉ ra một số cơ chế liên quan tới sự biến đổi của hoàn lƣu qui mô lớn trong hệ thống gió mùa mùa hè Đông Á. Sự biến đổi của hoàn lƣu quy mô lớn có thể ảnh hƣởng tới hoạt động của đối lƣu do đó qui định cƣờng độ và tần suất của những hiện tƣợng mƣa. Theo Qian và Lin(2005), xu thế giảm về cƣờng độ và tần suất giáng thủy thể hiện từ vùng đông bắc Trung Quốc đến vùng phía bắc Trung Quốc và vùng thƣợng lƣu của thung lũng sông Dƣong Tử, tuy nhiên xu thế tăng lên ở vùng Xinjiang và Đông Nam Trung Quốc.

Các hình thế giáng thủy khu vực này gây ra chủ yếu bởi các hình thế không gian của những hệ thống hoàn lƣu qui mô lớn ở qui mô thời gian từ mùa đến năm. Xu thế của chuỗi số liệu lƣợng mƣa cực trị thời kỳ 1961-1998 cho khu vực Đông Nam Á và Nam Thái Bình dƣơng đã đƣợc Manton và CS (2001) phân tích, đánh giá. Việc chọn số liệu giai đoạn 38 năm này là để tối ƣu hóa số liệu sẵn có giữa các vùng trong khu vực. Sử dụng số liệu chất lƣợng tốt từ 91 trạm của 15 nƣớc, các tác giả đã phát hiện đƣợc sự tăng đáng kể của số ngày nóng và đêm ấm trong năm, và sự giảm đáng kể số ngày lạnh và đêm lạnh trong năm.

Những xu thế này trong chuỗi cực trị là khá ổn định trong khu vực. Số ngày mƣa (với ít nhất 2mm/ngày) giảm đáng kể trên toàn Đông Nam Á phía tây và trung tâm Nam Thái Bình dƣơng, nhƣng tăng ở phía bắc quần đảo Polynesia thuộc Pháp ở Fiji, và ở một vài trạm thuộc Australia. Một số công trình nghiên cứu về các yếu tố và hiện tƣợng khí hâu cực trị đƣợc thực hiện cho các nƣớc Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Manton và CS(2001) đã xem xét xu thế giáng thủy ngày cực đại từ năm 1961 đến năm 1998 cho khu vực Đông Nam Á và (LUAN.nguyen 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nam Thái Bình Dƣơng.

Kết quả cho thấy số ngày mƣa (ngày có lƣợng mƣa từ 2mm trở lên) nhìn chung giảm đáng kể ở khu vực Đông Nam Á. Phân tích số liệu giáng thủy ngày ở các nƣớc khu vực Đông Nam Á trong thời kỳ từ 1950 đến 2000, Endo và CS (2009) đã chỉ ra rằng số ngày ẩm ƣớt (ngày có giáng thủy trên 1mm) có xu thế giảm ở hầu hết các nƣớc này, trong khi đó cƣờng độ giáng thủy trung bình của những ngày ẩm ƣớt lại có xu thế tăng lên. Mƣa lớn tăng lên ở phía nam Việt Nam, phía bắc Myanma và ở đảo Visayas và Luzon của Philipin trong khi đó lại giảm ở phía bắc Việt Nam. Số ngày khô liên tiếp cực đại năm có xu thế giảm ở những khu vực bị ảnh hƣởng bởi giáng thủy trong thời kỳ gió mùa mùa đông.

Sự giảm hiện tƣợng mƣa trong thời kỳ mùa khô cũng đƣợc tìm thấy ở Myanma. Jose và Cruz (1999) đã chỉ ra rằng biến đổi giữa các năm của lƣợng mƣa trên hầu hết các khu vực ở Philippin chịu ảnh hƣởng của ENSO, với điều kiện khô (ẩm) không thƣờng xuyên tƣơng ứng với những năm ENSO ấm (lạnh) trong hầu hết các năm. Lyon và CS (2006) đã chỉ ra rằng lƣợng mƣa trong mùa tƣơng ứng với các năm ENSO có sự thay đổi trái ngƣợc giữa mùa hè bắc bán cầu (tháng VI-tháng IV) và mùa thu (tháng X- XII) trong suốt pha ENSO. Liebmann (2002) đã đánh giá biến trình năm của lƣợng mƣa theo mùa trên lƣu vực sông Amazon-Brazil dựa trên mối quan hệ của nó với nhiệt độ bề mặt nƣớc biển Thái Bình Dƣơng nhiệt đới và Đại Tây Dƣơng.

Mối tƣơng quan tuyến tính cho thấy lƣợng mƣa có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệt độ bề mặt biển. Khu vực lƣợng mƣa có mối quan hệ chặt chẽ với SST đƣợc xác định ở khu vực xích đạo thuộc Amazon Brazil. Mối tƣơng quan tốt đƣợc tìm thấy trong mùa chuyển tiếp giữa chế độ ẩm ƣớt và khô, hoặc hoàn toàn trong mùa khô. Các nghiên cứu khác về sự biến đổi của mƣa cũng cho thấy có sự thay đổi trên cáckhu vực khác nhau, nghiên cứu của (A.Ristoiu 2013) tại phía đông bắc Romania đƣợctính toán với chuỗi số liệu 50 năm (1961-2010) bằng cách sử dụng dữ liệu mƣa ngày từ 10 trạm khí tƣợng, với kỹ thuật Kriging Detrended mô tả phân bố không gian của mƣa, sử dụng phƣơng pháp tính độ dốc Sen để phân tích biến đổi theo thời gian của chuỗi số liệu sau đó dùng kiểm nghiệm phi tham số Mann-Kendall.

Kết quả cho thấy có sự tƣơng phản giữa các khu vực miền núi phía tây mƣa nhiều hơn và miền đông khô hơn, khu vực đông nam của khu vực phân tích có điều kiện đặc biệt khô là vào mùa Xuân và mùa Hè, phân tích chuỗi thời gian nhiều năm cho thấy xu hƣớng tăng của lƣợng mƣa (LUAN.nguyen 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong khu vực phân tích. Phân tích thời gian từng mùa cho thấy sự tăng lƣợng mƣa trong mùa Hè và mùa Thu và giảm vào mùa Đông và mùa Xuân, tuy nhiên, hầu hết các xu hƣớng mùa Thu và giảm vào mùa Đông và mùa Xuân, tuy nhiên, hầu hết các xu hƣớng này là không rõ rệt.1 : Phân bố không gian mùa mƣa ở phía bắc Romania (1961- 2010),(A.