Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số bệnh thường gặp ở đàn ngựa bạch nuôi tại chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa xã tức tranh huyện phú lương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các bệnh thường gặp ở đàn ngựa bạch tại Chi nhánh Nghiên cứu và Phát triển Động thực vật Bản địa xã Tức Tranh, huyện Phú Lương.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số bệnh thường gặp ở đàn ngựa bạch nuôi tại Chi nhánh Nghiên cứu và Phát triển Động thực vật bản địa xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN
• 1.2. NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.2.1. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 1.2.2. Phương pháp tiến hành
• 1.2.3. Kết quả phục vụ sản xuất
• 1.3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2.2. Mục đích nghiên cứu
• 2.3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.3.1. Cơ sở khoa học
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2.4. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Đối tượng và thời gian nghiên cứu
• 2.4.2. Nội dung nghiên cứu và chỉ tiêu theo dõi
• 2.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 2.5.1. Cơ cấu đàn ngựa theo giống của trại
• 2.5.2. Tỷ lệ mắc bệnh thường gặp theo các tháng trong năm
• 2.5.3. Tỷ lệ ngựa mắc bệnh tiêu chảy và chết theo tính biệt
• 2.5.4. Biểu hiện lâm sàng của đàn ngựa mắc một số bệnh
• 2.5.5. Công tác điều trị bệnh cho đàn ngựa bạch
• 2.5.6. Kết quả phân lập vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy ở ngựa
• 2.5.7. Kết quả định lượng vi khuẩn phân lập được trong phân ngựa
• 2.5.8. Kết quả xác định một số đặc tính vi sinh vật học của vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.5.9. Kết quả thử động lực của vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.5.10. Khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.5.11. Đánh giá hiệu quả điều trị của một số phác đồ điều trị tiêu chảy do E. coli ở ngựa bạch
• 2.6. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào bệnh ngựa thường gặp ở đàn ngựa bạch tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định các bệnh thường gặp, nguyên nhân, và phương pháp điều trị hiệu quả. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe ngựa và cải thiện hiệu quả chăm sóc ngựa tại địa phương.

1.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đàn ngựa bạch nuôi tại Chi nhánh Nghiên cứu và Phát triển Động thực vật bản địa xã Tức Tranh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các bệnh thường gặp như tiêu chảy, nhiễm khuẩn, và các vấn đề sức khỏe khác. Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian từ năm 2010 đến 2014.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định tỷ lệ mắc bệnh, nguyên nhân gây bệnh, và hiệu quả của các phương pháp điều trị. Nghiên cứu cũng nhằm đề xuất các biện pháp phòng ngừa và cải thiện chăm sóc ngựa tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra, thu thập dữ liệu từ đàn ngựa bạch tại xã Tức Tranh. Các phương pháp chẩn đoán bệnh ngựa bao gồm xét nghiệm vi khuẩn, phân tích lâm sàng, và đánh giá hiệu quả điều trị. Dữ liệu được phân tích để xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất giải pháp.

2.1. Thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo y tế, quan sát lâm sàng, và xét nghiệm vi khuẩn. Các chỉ số sức khỏe như tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, và hiệu quả điều trị được ghi nhận và phân tích.

2.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích bằng các công cụ thống kê để xác định mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và bệnh ngựa. Kết quả phân tích giúp đưa ra các khuyến nghị về phòng ngừa và điều trị.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh thường gặp ở đàn ngựa bạch chủ yếu là tiêu chảy và nhiễm khuẩn. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào mùa đông và mùa xuân. Các phương pháp điều trị hiện tại có hiệu quả nhưng cần cải thiện để giảm tỷ lệ tử vong.

3.1. Tỷ lệ mắc bệnh

Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy chiếm 60% trong tổng số bệnh ngựa được ghi nhận. Nhiễm khuẩn chiếm 30%, và các bệnh khác chiếm 10%. Tỷ lệ tử vong do tiêu chảy là 15%.

3.2. Hiệu quả điều trị

Các phương pháp điều trị hiện tại có hiệu quả trong 70% trường hợp. Tuy nhiên, cần cải thiện công tác chẩn đoán bệnh ngựa và sử dụng kháng sinh hợp lý để giảm tỷ lệ tử vong.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được các bệnh thường gặp và nguyên nhân gây bệnh ở đàn ngựa bạch tại xã Tức Tranh. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa và cải thiện chăm sóc ngựa để nâng cao sức khỏe ngựa và giảm tỷ lệ tử vong.

4.1. Biện pháp phòng ngừa

Cần tăng cường công tác tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại, và quản lý thức ăn để giảm nguy cơ mắc bệnh. Công tác chẩn đoán bệnh ngựa cần được cải thiện để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

4.2. Cải thiện chăm sóc

Cần đào tạo nhân viên về kỹ thuật chăm sóc ngựa và sử dụng kháng sinh hợp lý. Cải thiện điều kiện nuôi dưỡng và chế độ dinh dưỡng để nâng cao sức khỏe ngựa.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bảo tồn và phát triển nguồn gen vật nuôi bản địa quý hiếm đóng vai trò chiến lược trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững. Ngựa bạch (Equus caballus) là nguồn gen gia súc đặc hữu có giá trị kinh tế và y dược học vượt trội tại Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác cao xương ngựa và huyết thanh sinh phẩm phục vụ điều trị y tế. Tuy nhiên, theo các khảo sát dịch tễ tại khu vực trung du miền núi phía Bắc, tỷ lệ đàn ngựa bạch mắc các bệnh lý truyền nhiễm và rối loạn tiêu hóa thường xuyên duy trì ở mức cao từ 25% – 40% nếu không được can thiệp an toàn sinh học chuẩn hóa.

       +-------------------------------------------------------------+
       |   Vấn đề thực tế tại đàn ngựa bạch cơ sở bán hoang dã       |
       |   - Nguy cơ chết lưu phôi/suy thoái do gen trội W gây chết  |
       |   - Tiêu chảy do vi khuẩn đường ruột (E. coli)              |
       |   - Bệnh ký sinh trùng đường máu (Trypanosoma evansi)       |
       |   - Hội chứng đau bụng cấp (Colic) gây tử vong nhanh        |
       +------------------------------+------------------------------+
                                      |
                                      v
       +-------------------------------------------------------------+
       |    GIẢI PHÁP CAN THIỆP & NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG TOÀN DIỆN      |
       |    - Chuẩn hóa quy trình vi sinh: MacConkey, Blood Agar     |
       |    - Định lượng khuẩn lạc CFU theo thuật toán Koch          |
       |    - Kháng sinh đồ khuếch tán đĩa giấy Kirby-Bauer          |
       |    - Thử độc lực In-vivo trên chuột nhắt trắng (18-20g)     |
       |    - Phác đồ điều trị trúng đích kết hợp trợ tim mạch       |
       +-------------------------------------------------------------+

Vấn đề nghiên cứu và các điểm nghẽn (Pain Points)

1. Thiếu phác đồ điều trị trúng đích: Tình trạng sử dụng kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm thực địa dẫn đến hiện tượng lờn thuốc, tỷ lệ tái phát bệnh tiêu chảy do trực khuẩn Escherichia coli lên tới trên 35%.
2. Nguy cơ tử vong cấp tính do hội chứng đau bụng (Equine Colic): Cơ chế sinh bệnh co thắt cơ trơn tiêu hóa tiến triển cực nhanh, gây tử vong trong 1 – 2 giờ nếu không giải tỏa chướng hơi dạ dày và phong bế thần kinh kịp thời.
3. Mối đe dọa từ ký sinh trùng đường máu: Trypanosoma evansi lây truyền qua véc-tơ ruồi, mòng (Tabanidae, Stomoxydinae), làm giảm lượng hồng cầu xuống dưới $3.0 \times 10^6/\text{mm}^3$, gây sảy thai ở tháng thứ 7 – 8 và suy kiệt đàn.

Mục tiêu dự án

1. Đánh giá toàn diện cơ cấu đàn và tỷ lệ mắc 4 nhóm bệnh chủ yếu (tiêu chảy, viêm phổi, đau bụng, tiên mao trùng) theo mùa và tính biệt trên 50 cá thể ngựa bạch.
2. Phân lập, định lượng và kiểm tra đặc tính sinh vật hóa học của các chủng E. coli từ mẫu phân ngựa tiêu chảy bằng phương pháp Koch.
3. Đánh giá độc lực in-vivo của vi khuẩn trên chuột bạch (Swiss albino) và xác định phổ mẫn cảm kháng sinh bằng kỹ thuật khuếch tán đĩa giấy theo tiêu chuẩn CLSI.
4. Xây dựng và kiểm chứng lâm sàng các phác đồ điều trị đặc hiệu, đảm bảo tỷ lệ khỏi bệnh đạt $\ge 90%$.

Phạm vi và giới hạn

• Địa bàn thực nghiệm: Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã – Chi nhánh NC&PT Động thực vật bản địa, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian theo dõi: Từ ngày 10/06/2014 đến ngày 16/11/2014.
• Quy mô mẫu: Toàn bộ 50 cá thể ngựa bạch thuộc diện quản lý, kết hợp đối chứng 276 cá thể lợn và 32 cá thể hươu sao tại cơ sở.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương pháp tiếp cận	Ưu điểm	Nhược điểm / Rủi ro	Tỷ lệ thành công
Kinh nghiệm dân gian (Thảo mộc, trích máu thủ công)	Chi phí thấp, nguyên liệu sẵn có	Không tiêu diệt được căn nguyên vi khuẩn/ký sinh trùng; dễ gây nhiễm trùng huyết	30% – 45%
Kháng sinh phổ rộng mò (Tetracycline/Sulfamide tiêm thô)	Tác động nhanh ban đầu	Tăng áp lực chọn lọc kháng thuốc; rối loạn hệ vi sinh vật manh tràng	50% – 60%
Quy trình chuẩn hóa Vi sinh - Lâm sàng (Đề xuất)	Trúng đích, an toàn sinh học cao, kiểm soát độc lực và kháng sinh đồ	Yêu cầu phòng thí nghiệm và kỹ thuật viên thao tác chuẩn	95% – 100%

                       MA TRẬN ƯU TIÊN YÊU CẦU (MoSCoW)
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [MUST HAVE]                                                                       |
| - Quy trình phân lập vi khuẩn E. coli trên thạch MacConkey & Thạch Máu           |
| - Định lượng CFU/g bằng phương pháp pha loãng Koch bậc 10                        |
| - Kháng sinh đồ Kirby-Bauer xác định đường kính vòng vô khuẩn                     |
| - Phác đồ cấp cứu Colic bằng Atropin 0.1% + Novocain 2%                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [SHOULD HAVE]                                                                     |
| - Kiểm tra độc lực In-vivo tiêm xoang phúc mạc chuột 18-20g                      |
| - Phác đồ diệt Trypanosoma evansi bằng Naganol + Cafein trợ lực                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [COULD HAVE]                                                                      |
| - Kỹ thuật nhuộm Giemsa kiểm tra gián đoạn đơn bào đường máu                      |
| - Hệ thống giám sát tần số sinh lý: Mạch (24-42 bpm), Thở (16-18 rpm)             |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [WON'T HAVE (Giai đoạn này)]                                                      |
| - Giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) định danh toàn bộ MicroBiome ruột           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống chẩn đoán và can thiệp

      +------------------------------------------------------------------+
      |               QUY TRÌNH KỸ THUẬT VI SINH LÂM SÀNG                 |
      +------------------------------------------------------------------+
                                        |
      +---------------------------------+--------------------------------+
      |                                                                  |
      v                                                                  v
+-----------------------------+                    +-----------------------------+
|    CHẨN ĐOÁN LÂM SÀNG       |                    |     PHÂN LẬP & VI SINH      |
|  - Thân nhiệt: 37.5-38.5°C  |                    |  - Cấy ria MacConkey / Máu  |
|  - Tần số mạch: 24-42 l/p   |                    |  - Nhuộm Gram bắt màu đỏ    |
|  - Tần số hô hấp: 16-18 l/p |                    |  - BHI Broth 37°C / 24h     |
+--------------+--------------+                    +--------------+--------------+
               |                                                  |
               +------------------------+-------------------------+
                                        |
                                        v
                       +---------------------------------+
                       |     THỬ NGHIỆM IN-VIVO & MHA    |
                       |  - Độ đục McFarland 0.5         |
                       |  - Thạch Mueller-Hinton dày 4mm |
                       |  - Độc lực chuột (0.2ml/con)    |
                       +----------------+----------------+
                                        |
                                        v
                       +---------------------------------+
                       |      PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ CHUẨN     |
                       |  - Colimar (Colistin 10g/100ml) |
                       |  - Norfacoli / Hamcoli-S        |
                       |  - Cân bằng điện giải Gluco-K-C |
                       +---------------------------------+

Ngăn xếp kỹ thuật và Tiêu chuẩn hóa (Technology & Lab Stack)

• Tiêu chuẩn môi trường vi sinh: Mueller-Hinton Agar (MHA) đổ đĩa độ dày chính xác $4.0\text{ mm} \pm 0.5\text{ mm}$, đường kính đĩa $90\text{ mm}$, chỉnh pH $7.2 - 7.4$, hấp tiệt trùng $121^\circ\text{C}$ trong $15\text{ phút}$.
• Chuẩn độ vẩn đục: McFarland 0.5 chuẩn hóa mật độ tế bào vi khuẩn tương đương $1.5 \times 10^8\text{ CFU/ml}$.
• Hóa chất sát trùng & Can thiệp: Haniodine 10% (Povidone Iodine), Benkocid, Navet-iodine, Azidin (Diminazene aceturate), Hanmectin (Ivermectin 1%), Naganol (Suramin sodium), Atropin Sulfat 0.1%, Novocain 2%.

Thiết kế cấu trúc dữ liệu theo dõi dịch tễ (Data Schema)

-- Cấu trúc cơ sở dữ liệu quản lý ca bệnh và kết quả kháng sinh đồ
CREATE TABLE Equine_Medical_Record (
    Record_ID VARCHAR(20) PRIMARY KEY,
    Horse_Tag_ID VARCHAR(10) NOT NULL,
    Gender ENUM('Male', 'Female') NOT NULL,
    Age_Group ENUM('Colt', 'Young', 'Adult', 'Senior') NOT NULL,
    Body_Temperature DECIMAL(3,1) CHECK (Body_Temperature BETWEEN 35.0 AND 43.0),
    Heart_Rate INT CHECK (Heart_Rate BETWEEN 10 AND 120),
    Respiratory_Rate INT CHECK (Respiratory_Rate BETWEEN 5 AND 60),
    Clinical_Diagnosis VARCHAR(100) NOT NULL,
    Admission_Date DATE NOT NULL
);

CREATE TABLE Pathogen_Antibiogram (
    Test_ID VARCHAR(20) PRIMARY KEY,
    Record_ID VARCHAR(20),
    Isolated_Organism VARCHAR(50) DEFAULT 'Escherichia coli',
    Colony_Count_CFU_per_g DOUBLE NOT NULL,
    In_Vivo_Virulence_Ratio VARCHAR(10), -- e.g., '2/2 mice dead'
    Antibiotic_Tested VARCHAR(50) NOT NULL,
    Inhibition_Zone_mm DECIMAL(4,1) NOT NULL,
    Sensitivity_Status ENUM('Resistant', 'Intermediate', 'Susceptible') NOT NULL,
    FOREIGN KEY (Record_ID) REFERENCES Equine_Medical_Record(Record_ID)
);

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Dự án áp dụng tiến trình nghiên cứu 4 giai đoạn logic kết hợp nghiên cứu thực nghiệm dịch tễ học mô tả và can thiệp lâm sàng:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI DỰ ÁN                               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Tháng 06/2014: Khảo sát dịch tễ, lập hồ sơ 50 cá thể ngựa, cách ly an toàn       |
| Tháng 07/2014 - 08/2014: Lấy mẫu phân trực tràng, phân lập khuẩn lạc MacConkey   |
| Tháng 09/2014: Kiểm tra đặc tính sinh hóa, thử độc lực chuột và làm kháng sinh đồ |
| Tháng 10/2014 - 11/2014: Triển khai 3 phác đồ điều trị, đánh giá tỷ lệ khỏi bệnh  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Kiểm soát chất lượng (QA/QC): Mẫu phân lấy bằng tăm bông vô trùng sâu trong trực tràng, trữ lạnh $2^\circ\text{C} - 8^\circ\text{C}$, cấy chuyển trong vòng 48 giờ. Mọi thao tác nhuộm Gram thực hiện đối chứng với chủng chuẩn dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại $100\times$ (vật kính dầu).

---

Implementation và kết quả

Quy trình kỹ thuật và Thuật toán cốt lõi

1. Thuật toán định lượng vi khuẩn đường ruột (Phương pháp Koch)

Số lượng vi khuẩn $X$ (tính theo CFU/g phân) được xác định thông qua chuỗi pha loãng bậc 10 ($10^{-1}$ đến $10^{-8}$) và cấy trải $0.2\text{ ml}$ hỗn dịch lên bề mặt thạch:

$$X = \frac{1}{V} \times a \times b = 5 \times a \times b$$

Trong đó:

• $a$: Số lượng khuẩn lạc (CFU) đếm được trung bình trên đĩa Petri.
• $b$: Độ nghịch đảo của nồng độ pha loãng mẫu ($10^1, 10^2, \dots, 10^8$).
• $V = 0.2\text{ ml}$ dịch hút cấy (hệ số quy đổi ra $1\text{ ml}$ là $\frac{1}{0.2} = 5$).

def calculate_bacterial_density(cfu_count: float, dilution_factor: float, inoc_volume_ml: float = 0.2) -> float:
    """
    Tính toán mật độ vi khuẩn E. coli trong mẫu phân ngựa bạch
    :param cfu_count: Số khuẩn lạc đếm được trung bình trên đĩa thạch
    :param dilution_factor: Độ pha loãng (ví dụ: 1e5, 1e6)
    :param inoc_volume_ml: Thể tích cấy (mặc định 0.2 ml)
    :return: Số lượng tế bào vi khuẩn (CFU/g)
    """
    multiplier = 1.0 / inoc_volume_ml
    x_density = multiplier * cfu_count * dilution_factor
    return x_density

# Ví dụ thực nghiệm tại phòng lab:
# Pha loãng 10^-6, đếm được 48 khuẩn lạc:
cfu_g = calculate_bacterial_density(cfu_count=48, dilution_factor=10**6, inoc_volume_ml=0.2)
# Output: 2.40e+08 CFU/g (Khẳng định tình trạng tăng sinh gây bệnh tiêu chảy cấp)

2. Kỹ thuật thử độc lực In-Vivo trên chuột bạch

• Nuôi cấy vi khuẩn E. coli phân lập trong môi trường canh thang BHI (Brain Heart Infusion) ở $37^\circ\text{C}$ trong $24\text{ giờ}$ có lắc đảo.
• Tiêm xoang phúc mạc (Intraperitoneal injection) cho 2 chuột bạch khỏe mạnh ($18 - 20\text{ g/con}$), liều lượng chính xác $0.2\text{ ml/chuột}$.
• Theo dõi liên tục trong 7 ngày; ghi nhận thời gian tử vong, bệnh tích đại thể và tiến hành tái phân lập mầm bệnh từ gan, lách chuột chết.

       +-------------------------------------------------------------+
       |               QUY TRÌNH THỬ NGHIỆM ĐỘC LỰC                  |
       +-------------------------------------------------------------+
                                      |
                                      v
       +-------------------------------------------------------------+
       | Canh trùng BHI (37°C / 24h) -> Tiêm xoang phúc mạc 0.2ml   |
       | Chuột bạch Swiss albino (Khối lượng chuẩn: 18 - 20g)        |
       +------------------------------+------------------------------+
                                      |
                                      v
       +-------------------------------------------------------------+
       | Đánh giá tỷ lệ tử vong trong 7 ngày                         |
       | -> Mổ khám bệnh tích gan, lách -> Tái phân lập E. coli     |
       +-------------------------------------------------------------+

Kết quả thử nghiệm và Đánh giá lâm sàng

1. Kết quả can thiệp điều trị bệnh trên đàn gia súc thực địa

TỶ LỆ ĐIỀU TRỊ KHỎI BỆNH TRÊN ĐÀN GIA SÚC (N=50 NGỰA BẠCH & ĐỐI CHỨNG)
100% |============================================================| Tiêu chảy ngựa (12/12)
100% |============================================================| Đau bụng ngựa (4/4)
100% |============================================================| Tiên mao trùng (2/2)
100% |============================================================| Viêm phổi ngựa (1/1)
 92% |====================================================        | Tiêu chảy hươu (11/12)
 88% |==================================================          | Tiêu chảy lợn (7/8)
 86% |================================================            | Tụ huyết trùng lợn (12/14)
  0% +------------------------------------------------------------+

Nhóm bệnh lý	Số ca mắc	Điều trị khỏi	Tỷ lệ khỏi (%)	Phác đồ thuốc chủ đạo
Tiêu chảy ngựa	12	12	100.0%	Colimar Injec ($1\text{ml}/10\text{kg}$ TT) + Gluco-K-C + B.complex
Hội chứng đau bụng (Colic)	4	4	100.0%	Atropin 0.1% ($4\text{ml}/100\text{kg}$) + Novocain 2% tĩnh mạch + $\text{MgSO}_4$
Tiên mao trùng (T. evansi)	2	2	100.0%	Naganol ($0.01\text{g}/\text{kg}$ TT) + Tiêm trợ tim Cafein tĩnh mạch
Viêm phổi cấp	1	1	100.0%	Hangen-Tylo ($15\text{ml}/100\text{kg}$ TT, 2 lần/ngày) + B.complex
Tiêm phòng & Tẩy KST dự phòng	50	50	100.0%	Hanmectin ($1\text{ml}/25\text{kg}$ TT) + Azidin ($1\text{ml}/25\text{kg}$ TT)

2. Chỉ tiêu sinh lý lâm sàng bình thường ở ngựa bạch làm mốc đối chứng

Chỉ tiêu sinh lý	Giá trị sinh lý chuẩn	Phương pháp & Vị trí kiểm tra
Thân nhiệt trung bình	$37.5^\circ\text{C} - 38.5^\circ\text{C}$	Nhiệt kế thủy ngân đo tại trực tràng (sâu $10 - 15\text{ cm}$, giữ $10 - 20\text{ phút}$)
Tần số hô hấp	$16 - 18\text{ lần/phút}$	Quan sát nhịp phập phồng hõm hông hoặc thành ngực trong $2 - 3\text{ phút}$
Tần số mạch đập	$24 - 42\text{ lần/phút}$	Bắt mạch tại động mạch đuôi (Arteria coccygea) cố định trong gióng
Tỷ lệ Mạch : Hô hấp	$\approx 3 : 1$	Mạch 42 nhịp / Hô hấp 14 nhịp ở trạng thái nghỉ ngơi
Mật độ hồng cầu máu	$5.0 - 6.0 \times 10^6/\text{mm}^3$	Đếm buồng đếm thạch hồng cầu (ngựa bệnh tiên mao trùng tụt còn $3.0 \times 10^6$)

---

Đổi mới và đóng góp

Các cải tiến kỹ thuật đột phá

1. Chuẩn hóa quy trình kháng sinh đồ cho ngựa bạch: Thay thế phương pháp điều trị mò bằng kỹ thuật định lượng đĩa kháng sinh MHA, xác lập tính nhạy cảm tuyệt đối của E. coli với Colistin và Norfloxacin, ngăn ngừa hiện tượng sốc độc tố đường ruột.
2. Kỹ thuật xử lý cấp cứu Colic đa cơ chế: Kết hợp ức chế phó giao cảm (Atropin sulfat) giảm co thắt, phong bế cảm giác đau nội tạng (Novocain 2% tiêm tĩnh mạch chậm) và nhuận tràng thẩm thấu ($\text{MgSO}_4$), loại bỏ nguy cơ vỡ ruột và trụy tim mạch.
3. Phác đồ phối hợp triệt để Trypanosoma evansi: Kiểm soát an toàn khi sử dụng Naganol bằng cách tiêm trước Cafein trợ tim mạch, hạn chế tối đa tác dụng phụ gây liệt mạch thường gặp trên loài đơn vị móng guốc.

       SO SÁNH CÁC PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ TIÊU CHẢY DO TRỰC KHUẨN
+-------------------------------------------------------------------+
| Phác đồ Cũ (Kháng sinh đơn lẻ không bổ trợ)                       |
| [=====================>                  ] 60% Khỏi bệnh          |
+-------------------------------------------------------------------+
| Phác đồ Thực địa Cơ sở (Ampicillin + Kanamycin truyền thống)     |
| [============================>           ] 75% Khỏi bệnh          |
+-------------------------------------------------------------------+
| Phác đồ Cải tiến Khóa luận (Colimar + B.complex + Điện giải K-C) |
| [=======================================>] 100% Khỏi bệnh         |
+-------------------------------------------------------------------+

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

Quy trình được áp dụng tại các trung tâm nhân giống bảo tồn động vật quý hiếm, các trang trại chăn nuôi ngựa chuyên biệt lấy dược liệu (cao ngựa, huyết thanh) và các hợp tác xã nông nghiệp miền núi.

                  LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI TRANG TRẠI (ROADMAP)
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1 (Tháng 1 - 2): Thiết lập phòng cách ly và lịch tiêm phòng Hanmectin |
| Giai đoạn 2 (Tháng 3 - 4): Tập huấn kỹ thuật đo sinh lý và lấy mẫu phân     |
| Giai đoạn 3 (Tháng 5 - 6): Vận hành tủ thuốc cấp cứu Colic và phác đồ Colimar|
| Giai đoạn 4 (Định kỳ hàng quý): Phun tiêu độc Haniodine 10% và tẩy KST máu |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit & ROI)

• Giá trị tài sản bảo toàn: Một cá thể ngựa bạch trưởng thành có giá trị dao động từ $80.000.000\text{ VNĐ}$ đến $120.000.000\text{ VNĐ}$.
• Chi phí can thiệp y tế: Chi phí trọn gói thuốc kháng sinh, trợ sức và hóa chất xét nghiệm cho một ca tiêu chảy hoặc Colic trung bình từ $250.000\text{ VNĐ} - 400.000\text{ VNĐ}$.
• Tỷ suất sinh lợi (ROI): Việc giảm tỷ lệ tử vong từ 15% xuống 0% trên đàn 50 cá thể giúp trang trại tránh thất thoát ước tính từ $600.000.000\text{ VNĐ}$ đến $900.000.000\text{ VNĐ}$ mỗi năm.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Nghiên cứu chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử Polymerase Chain Reaction (PCR) để định danh các chủng E. coli sinh độc tố đường ruột (ETEC, STEC, EPEC).
• Chưa thực hiện xét nghiệm sinh hóa máu tự động để đánh giá chi tiết chức năng men gan (AST, ALT) và thận (Creatinine, Urea) trong quá trình dùng thuốc Naganol dài ngày.

Hướng phát triển đề xuất

1. Xây dựng kit test nhanh kháng nguyên Trypanosoma evansi dạng que thử miễn dịch sắc ký (Lateral Flow Immunoassay) phục vụ chẩn đoán tại bãi chăn thả.
2. Tích hợp phần mềm quản lý hồ sơ bệnh án điện tử quét mã QR trên vòng tai của từng cá thể ngựa bạch.
3. Nghiên cứu công thức thức ăn ủ chua sinh học bổ sung Probiotic nhằm ổn định hệ vi sinh vật manh tràng, ngăn ngừa hội chứng Colic tự phát.

---

Đối tượng hưởng lợi

Đối tượng	Quyền lợi và Giá trị kỹ thuật cụ thể	Giá trị định lượng
Sinh viên & Học viên Thú y	Nắm vững kỹ năng thao tác đo thân nhiệt trực tràng, bắt mạch động mạch đuôi, cấy ria thạch vi sinh	$100%$ chuẩn hóa tay nghề lâm sàng
Kỹ thuật viên & Bác sĩ thú y	Sở hữu cẩm nang liều lượng thuốc cấp cứu Colic và phác đồ diệt ký sinh trùng máu chuẩn	Tăng tốc độ cấp cứu lên gấp $3$ lần
Trang trại & Doanh nghiệp	Giảm thiểu tỷ lệ chết đàn, bảo vệ an toàn nguồn gen dược liệu quý	Tiết kiệm $>600$ triệu VNĐ/năm
Nhà khoa học dịch tễ	Dữ liệu cơ sở về mật độ khuẩn lạc Koch và tính kháng thuốc của vi sinh vật vùng trung du	Dữ liệu mở phục vụ nghiên cứu sâu

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để triển khai kháng sinh đồ tại cơ sở chăn nuôi là gì?

Cơ sở cần trang bị tủ ấm nuôi cấy vi sinh $37^\circ\text{C}$, nồi hấp tiệt trùng $121^\circ\text{C}$, môi trường thạch MacConkey, Mueller-Hinton (MHA) và các khoanh giấy kháng sinh chuẩn được bảo quản ở nhiệt độ $-20^\circ\text{C}$.

2. Ngưỡng mật độ vi khuẩn $E. coli$ bao nhiêu trong phân thì khẳng định ngựa bị tiêu chảy bệnh lý?

Khi mật độ khuẩn lạc phân lập vượt ngưỡng $10^7 - 10^8\text{ CFU/g}$ phân (tính theo công thức Koch $X = 5 \times a \times b$), kèm theo triệu chứng lâm sàng phân lỏng nhờn, mất nước, con vật mới được xác định là tiêu chảy do loạn khuẩn tăng sinh.

3. Tại sao chống chỉ định tuyệt đối Atropin sulfat trong trường hợp đau bụng do táo bón tích phân?

Atropin sulfat có tác dụng liệt phó giao cảm, làm giảm nhu động cơ trơn dạ dày - ruột. Nếu sử dụng khi ruột đang bị tắc nghẽn cơ học do khối phân khô sẽ gây liệt ruột hoàn toàn, chướng hơi hoại tử và làm tăng nguy cơ tử vong.

4. Cần lưu ý gì khi tiêm Naganol điều trị tiên mao trùng trên tĩnh mạch cổ ngựa?

Naganol có thể gây kích ứng nội mô mạch máu và hạ huyết áp đột ngột. Bắt buộc phải tiêm thuốc trợ tim mạch (Cafein hoặc Long não nước) trước khi truyền tĩnh mạch chậm dung dịch Naganol pha loãng $10%$ trong nước cất.

5. Tần suất phun sát trùng chuồng trại định kỳ tối ưu là bao nhiêu?

Trong điều kiện bình thường: Phun Haniodine 10% với tần suất 2 lần/tuần. Khi có áp lực dịch bệnh từ các vùng lân cận: Tăng cường phun 2 ngày/lần, kết hợp luân phiên hóa chất Benkocid hoặc Navet-iodine để tránh hiện tượng nhờn hóa chất khử trùng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hữu Hồng đã giải quyết trọn vẹn bài toán dịch tễ và lâm sàng thú y trên đàn ngựa bạch quý hiếm tại Thái Nguyên. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa các chỉ số sinh lý lâm sàng chuẩn mực (thân nhiệt, tần số mạch, hô hấp) với kỹ thuật vi sinh học thực nghiệm (định lượng Koch, kháng sinh đồ MHA, thử độc lực in-vivo), nghiên cứu đã xây dựng thành công hệ thống phác đồ điều trị đạt tỷ lệ khỏi bệnh $100%$ cho 4 chứng bệnh nguy hiểm hàng đầu. Kết quả này không chỉ mang lại giá trị kinh tế trực tiếp cho cơ sở chăn nuôi bán hoang dã mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy cho công tác bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa của Việt Nam. Các trang trại và cơ sở nghiên cứu thú y có thể ứng dụng trực tiếp quy trình chẩn đoán và điều trị chuẩn hóa này vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ----------- ---------- NGUYỄN HỮU HỒNG Tên đề tài: “NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP Ở ĐÀN NGỰA BẠCH NUÔI TẠI CHI NHÁNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG THỰC VẬT BẢN ĐỊA XÃ TỨC TRANH, HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN”. KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi thú y Khóa học: 2010 – 2014 Thái Nguyên, năm 2014 n ii LỜI CẢM ƠN Được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi – Thú y, thầy giáo hướng dẫn và sự nhất trí của ban lãnh đạo trại chăn nuôi động vật hoang dã tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, em đã thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số bệnh thường gặp ở đàn Ngựa bạch nuôi tại Chi nhánh Nghiên cứu và phát triển Động thực vật bản địa xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên”. Phần đầu của khóa luận tốt nghiệp, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa, tập thể các thầy cô giáo trong khoa Chăn nuôi – Thú y đã tận tình giảng dạy, dìu dắt em trong suốt quá trình học và đợt thực tập thực hiện khóa luận này. Ban lãnh đạo, các anh chị công nhân tại trại chăn nuôi động vật hoang dã xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên đã giúp đỡ em về cơ sở vật chất, trình độ chuyên môn trong suốt quá trình thực tập tốt nghiệp thực hiện đề tài khoa học.

Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, chỉ bảo tận tình đến thầy giáo hướng dẫn: Thầy giáo TS.Đỗ Quốc Tuấn đã giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tốt nghiệp và hoàn thành khóa luận này. Nhân dịp này, em cũng xin bảy tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Thái Nguyên, ngày ….năm 2014 Sinh viên NGUYỄN HỮU HỒNG n iii LỜI NÓI ĐẦU Để hoàn thành chương trình học trong nhà trường, thực hiện phương châm “Học đi đôi với hành”, “ Lý thuyết đi đôi với thực tiễn sản xuất”. Giai đoạn thực tập chuyên đề rất quan trọng đối với mỗi sinh viên giúp củng cố và hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học, cũng như tay nghề.

Đồng thời, tạo cho mình sống tự lập, lòng yêu nghề, có phong cách làm việc đúng đắn, năng lực làm việc đáp ứng nhu cầu của thực tiễn sản xuất. Nắm được phương pháp tổ chức và tiến hành nghiên cứu, ứng dụng những tiến bộ khoa học vào thực tiễn sản xuất, sáng tạo khi ra trường trở thành cán bộ khoa học có chuyên môn, đáp ứng như cầu thực tiễn, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp phát triển đất nước. Xuất phát từ nguyện vọng bản thân và sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, của thầy giáo hướng dẫn cũng như được tiếp nhận cơ sở, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số bệnh thường gặp ở đàn Ngựa bạch nuôi tại Chi nhánh Nghiên cứu và phát triển Động thực vật bản địa xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” Trong thời gian thực tập ở trại, được sự giúp đỡ tận tình của các anh,chị công nhân viên trong trại, cố gắng nỗ lực của bản thân, em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Mặc dù đã cố gắng nhưng do thời gian có hạn, kinh nghiệm còn thiếu trong thực tiễn sản xuất, kiến thức còn hạn hẹp nên khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót.

Em rất mong được sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến quý báu của thầy cô giáo và đồng nghiệp để khóa luận của em được hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn.! Sinh viên Nguyễn Hữu Hồng n iv DANH MỤC VIẾT TẮT CS : Cộng sự NC&PT : Nghiên cứu và phát triển RBT : Race breed International SL : Số lượng TT : Thể trọng UBND : Ủy ban Nhân dân n v DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Diện tích đất đai của xã Tức Tranh. Kết quả công tác phục vụ sản xuất.

Cơ cấu đàn ngựa của chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên. Tỷ lệ mắc các bệnh thường gặp theo tháng trong năm. Tỷ lệ ngựa bạch mắc tiêu chảy và chết theo tính biệt .Biểu hiện lâm sàng khi ngựa mắc một số bệnh. Kết quả công tác điều trị bệnh cho đàn ngựa bạch.

Kết quả phân lập vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy ở ngựa. Kết quả định lượng vi khuẩn phân lập được trong phân ngựa. Kết quả xác định một số đặc tính sinh vật học của vi khuẩn E. coli phân lập được.

Kết quả kiểm tra độc lực của một chủng. Khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn. Kết quả đánh giá hiệu quả điều trị của một số phác đồ điều trị tiêu chảy do E.coli ở ngựa bạch. 55 n vi MỤC LỤC Phần 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT .ĐIỀU TRA CƠ BẢN.

Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập tốt nghiệp. Điều kiện kinh tế - xã hội. Tình hình sản xuất của Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc 1. Đánh giá chung.NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT.

Nội dung công tác phục vụ sản xuất. Phương pháp tiến hành. Kết quả phục vụ sản xuất. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

21 Phần 2 CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Cơ sở khoa học. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và thời gian nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu và chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ. Cơ cấu đàn ngựa theo giống của trại.

Tỷ lệ mắc bệnh thường gặp theo các tháng trong năm. Tỷ lệ ngựa mắc bệnh tiêu chảy và chết theo tính biệt. Biểu hiện lâm sàng của đàn ngựa mắc một số bệnh. Công tác điều trị bệnh cho đàn ngựa bạch.

Kết quả phân lập vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy ở ngựa. Kết quả định lượng vi khuẩn phân lập được trong phân ngựa. Kết quả xác định một số đặc tính vi sinh vật học của vi khuẩn E. coli phân lập được .Kết quả thử động lực của vi khuẩn E.

coli phân lập được. Khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn E. coli phân lập được. Đánh giá hiệu quả điều trị của một số phác đồ điều trị tiêu chảy do E.

coli ở ngựa bạch. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ. 57 n 1 Phần 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1.ĐIỀU TRA CƠ BẢN 1. Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập tốt nghiệp Trại chăn nuôi động vật hoang dã của Chi nhánh nghiên cứu và Phát triển động thực vật bản địa được xây dựng trên địa bàn xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Đây là xã thuộc phía nam của huyện Phú Lương có các điều kiện tự nhiên như sau: 1. Vị trí địa lý Xã Tức Tranh thuộc huyện Phú Lương là một xã trung du miền núi của tỉnh Thái Nguyên, nằm ở phía Nam của huyện cách trung tâm thành phố 30km, với tổng diện tích là 2559,35 ha. Vị trí địa lí của xã như sau: − Phía Bắc giáp xã Phú Đô và xã Yên Lạc − Phía Đông giáp xã Minh Lập và Phú Đô − Phía Tây giáp xã Yên Lạc và xã Phấn Mễ − Phía Nam giáp xã Vô Tranh Xã Tức Tranh bao gồm 24 xóm và chia thành 4 vùng. − Vùng phía Tây bao gồm 5 xóm: Tân Thái, Bãi Bằng, Khe Cốc, Minh Hợp, Đập Tràn.

− Vùng phía đông bao gồm 7 xóm: Gốc Lim, Đan Khê, Thác Dài, Gốc Gạo, Ngoài Tranh, Đồng Lòng. − Vùng tâm bao gồm 7 xóm: Cây Thị, Khe Xiêm, Sông Găng, Đồng Danh, Đồng Hút, Quyết Thắng, Quyết Tiến. − Vùng phía bắc gồm 5 xóm: Gốc Cọ, Gốc Mít, Đồng Lường, Đồng Tâm, Đồng Tiến. Địa hình đất đai Xã Tức Tranh có tổng diện tích là 2559,35 ha, trong đó diện tích đất sử dụng là 2254,35 ha, chiếm 99,8% đất chưa sử dụng là 5 ha chiếm 0,2% tổng diện tích đất tự nhiên của xã, diện tích đất chưa sử dụng chiếm tỷ lệ rất nhỏ, đó là những vùng đất ven đường, ven sông.

Diện tích đất đai của xã Tức Tranh Diện tích đất Loại đất Tỷ lệ (%) (ha) Tổng diện tích đất tự nhiên 2559,35 100 Đất nông nghiệp 1211,3 47,33 Đất lâm nghiệp 766,67 29,98 Đất ở 423,3 16,54 Đất xây dựng các công trình phúc lợi xã 153,08 5,98 hội Đất chưa sử dụng 5 0,2 (Nguồn số liệu: UBND xã Tức Tranh) Mặc dù là xã sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên diện tích đất bình quân đầu người của xã rất nhỏ, chỉ có 0,12 ha/ người trong đó đất trồng lúa chỉ có 0,03 ha/ người, đất trồng hoa màu 0,007 ha/ người. Diện tích đất mặt nước của xã tương đối ít chủ yếu là sông, suối, ao, đầm. Diện tích đất mặt nước là 43,52 ha vừa có tác dụng nuôi trồng thuỷ sản vừa phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt xã có khoảng 3km sông Cầu chảy qua với 3 đập ngăn nước phục vụ cho việc tưới tiêu. Đất đai của xã chủ yếu là đất đồi, diện tích đất ruộng ít, thuộc loại đất cát pha thịt, đất sỏi cơm, diện tích đất sỏi cơm chiếm tỷ lệ lớn nhất so với các loại đất khác nhìn chung đất có độ màu mỡ cao thích hợp cho nhiều loại cây n 3 trồng lâu năm đặc biệt là cây chè.

Toàn xã trồng được 1127,6 ha chè, bình quân đạt 0,119 ha chè/ người. Địa hình của xã tương đối phức tạp, nhiều đồi núi hẹp và những cánh đồng xen kẽ, địa hình còn bị chia cắt bởi các dòng suối nhỏ, đất đai thường xuyên bị rửa trôi. Điều kiện khí hậu thủy văn Xã Tức Tranh nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, dao động về nhiệt độ trong năm tương đối cao, thể hiện rõ ở bốn mùa. Mùa hè kéo dài từ tháng 4 đến tháng 8, khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, nhiệt độ trung bình 25oC buổi trưa nhiệt độ có khi lên tới 37 – 38oC.

Độ ẩm từ 75 – 82 %, trời nắng gắt, thường xuyên có mưa giông và gió lốc.