Đặt vấn đề Mặc dù nhu cầu của xã hội hiện nay là phát triển công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc, song nông nghiệp vẫn là một chiến lƣợc quan trọng trong sự phát triển chung. Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi nƣớc ta phát triển khá mạnh, đặc biệt là chăn nuôi lợn. Cùng với sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, ngành chăn nuôi thú y cũng đang từng bƣớc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao, đáp ứng đƣợc nhu cầu về thực phẩm của ngƣời dân tiến tới xuất khẩu, góp phần đƣa nền kinh tế nƣớc ta ngày một phát triển hơn. Trong ngành chăn nuôi nói chung thì chăn nuôi lợn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng.
Đây là nguồn cung cấp thực phẩm lớn cho ngƣời tiêu dùng, cung cấp phân bón cho ngành trồng trọt, cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến và là nguồn nguyên liệu cho các ngành kinh tế khác. Để đạt đƣợc những mục tiêu to lớn đã đề ra cho ngành chăn nuôi lợn, ngoài các yếu tố nhƣ: giống, thức ăn, chế độ chăm sóc nuôi dƣỡng…thì biện pháp phòng trừ các dịch bệnh nguy hiểm có vai trò hết sức quan trọng. Một mặt nâng cao năng suất và chất lƣợng vật nuôi, mặt khác làm giảm những thiệt hại kinh tế mà dịch bệnh gây ra. Trong vài năm trở lại đây, bệnh sƣng phù đầu xuất hiện khá phổ biến ở nƣớc ta, bệnh thƣờng xảy ra ở giai đoạn trƣớc và sau cai sữa, giai đoạn này lợn con đƣợc tách khỏi mẹ nên thƣờng có thay đổi về thức ăn, dinh dƣỡng, chuồng trại nuôi nhốt.
Mặt khác những yếu tố stress bất lợi (thời tiết, nhiệt độ, độ ẩm) hoặc chuồng trại thiếu vệ sinh gây tỷ lệ chết cao và có tính lây lan mạnh. Bệnh do trực khuẩn Escherichia coli (E.coli) gây ra ở một số chủng nhất định. Ngoại độc tố do E.coli tăng sinh tiết ra và nhiễm vào máu, độc tố có tính hƣớng nội.mạc, phá hủy nội mạc của thành mạch e 2 gây thẩm xuất và phù thũng. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh sưng phù đầu ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại trại chăn nuôi Hà Duy Văn, thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên và phác đồ điều trị.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Nắm đƣợc các số liệu, tình trạng lợn con nhiễm bệnh tại cơ sở. - Nắm đƣợc các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. - Góp phần nâng cao năng xuất chất lƣợng chăn nuôi. - Biết vận dụng kiến thức đã học và thực tiễn.
- Hoàn thiện kỹ năng tay nghề. - Đánh giá đƣợc thuốc phòng, trị bệnh sƣng phù đầu lợn cho hiệu quả cao. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong khoa học - Kết quả đạt đƣợc của đề tài là những thông tin có giá trị khoa học và thực tiễn, làm cơ sở để trại chăn nuôi cũng nhƣ ngƣời ngƣời dân thực hiện các biện pháp phòng và trị bệnh phù đầu đạt hiệu quả cao. - Nghiên cứu phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo tại cơ sở chăn nuôi và phục vụ cho công tác sản xuất.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng bệnh cho lợn con, góp phần phát triển nghành chăn nuôi lợn. - Kết quả của đề tài khuyến cáo bổ ích cho các tập thể, hộ gia đình, các cá nhân chăn nuôi lợn. - Góp phần nâng cao thu nhập cho trang trại chăn nuôi, hộ nông dân, phát triển kinh tế xã hội địa phƣơng. e 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Những hiểu biết về bệnh sưng phù đầu Bệnh sƣng phù đầu (Edema disease) do vi khuẩn E.coli đƣờng ruột gây nên ở lợn con giai đoạn trƣớc và sau cai sữa. Bệnh có tên la tinh là Colibaccilosis hay còn gọi là Eschierichia coli. Bệnh sƣng phù đầu là bệnh nhiễm độc huyết truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi độc tố của một số serotype E.coli họ trực khuẩn đƣờng ruột.
Đặc trƣng của bệnh là hiện tƣợng phù thũng ở phần đầu, mí mắt, lợn ỉa chảy phân màu vàng hoặc ghi nhạt. Bệnh xảy ra cả 4 mùa: Xuân- Hè- Thu- Đông. Bệnh thƣờng gặp ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi. Tỷ lệ lợn con mắc bệnh không cao vẫn có thể gây chết, lợn hay bị bệnh nhất là lúc 6-7 tuần tuổi gây chết và làm ảnh hƣởng tới sự phát triển của đàn lợn giảm hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.
Bệnh đƣợc xác định ở nhiều nƣớc trên thế giới thƣờng xảy ra ở hầu hết các cơ sở chăn nuôi lợn, các trang trại chăn nuôi tập trung khả năng gây bệnh của các chủng E.coli trên tất cả các giống lợn ở mọi lứa tuổi, bệnh lây lan nhanh, mạnh, rộng khắp và gây chết nhiều lợn. Ở nƣớc ta bệnh sƣng phù đầu đƣợc phát hiện ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nƣớc gây thiệt hại lớn về kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn, theo Đặng Xuân Bình (2001) [1]. Đặc điểm dịch tễ học Bệnh sƣng phù đầu là bệnh thƣờng xuất hiện ở lợn con giai đoạn trƣớc và sau cai sữa 1- 3 tuần tuổi. Tuổi cảm nhiễm của lợn thƣờng vào lúc 4 - 10 tuần tuổi cũng có trƣờng hợp bệnh sƣng phù đầu đƣợc phát hiện ở lợn sơ sinh 4 ngày tuổi hay cả lợn nái, lợn thịt.
e 4 Theo Timoney (1950) [28] , bệnh sƣng phù đầu phát triển nhanh lây lan mạnh đặc biệt là những con lợn khỏe mạnh, to nhất đàn và bị nặng nhất. Theo sự tổng hợp của Nguyễn Nhƣ Pho (2001) [15] cho biết giai đoạn lợn con cai sữa do bị stress tác động nhƣ: cắt sữa mẹ, chuyển chuồng, thay đổi thức ăn… nên thƣờng ăn nhiều hơn do thức ăn mới lạ. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến hiện tƣợng thức ăn không tiêu gây rối loạn vi khuẩn đƣờng ruột tạo điều kiện thuận lợi cho các chủng E.coli gây bệnh. Môi trƣờng chuồng trại hầu nhƣ là nguồn lây nhiễm quan trọng nhất.
Chuồng trại ẩm thấp, tối tăm, không đảm bảo vệ sinh, phân chất thải ứ đọng trong chuồng… là môi trƣờng cƣ trú của vi khuẩn gây bệnh. Vì vậy lợn con sơ sinh có thể bị nhiễm bệnh từ chuồng đẻ mang mầm bệnh khi chuyển sang chuồng nuôi sau cai sữa. Đồng thời các chất tẩy uế và sát trùng thông thƣờng không đủ mạnh để cắt đứt chu kỳ lây bệnh của mầm bệnh (Nguyễn Xuân Bình, 2002) [2]. Sự phát tán của mầm bệnh rất rộng và khó kiểm soát do mầm bệnh phát tán thƣờng qua không khí, thức ăn, phƣơng tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi, ngoài ra cũng có thể lây nhiễm qua môi giới truyền lây là các loài động vật côn trùng khác.
Sinh bệnh học - Sự lây nhiễm Sự lây nhiễm chủ yếu qua đƣờng tiêu hoá thông qua thức ăn, nƣớc uống hoặc do lợn liếm láp nền chuồng bị nhiễm mầm bệnh. Ngoài ra lợn còn có thể nhiễm E.coli thông qua tác động của các loài thiên địch nhƣ: chuột, chó, mèo, côn trùng hoặc có thể do con ngƣời thông qua đƣa thức ăn, dùng dụng cụ chăn nuôi có nhiễm E. Khi mắc bệnh E.coli tăng nhanh trong đƣờng ruột và sau đó giải phóng ra độc tố xâm nhập vào dòng lympho làm máu bị nhiễm độc. e 5 - Sự định vị ở ruột non Thông thƣờng môi trƣờng axit ở dạ dày có tác dụng ức chế E.
Trong dạ dày, ruột sự tăng độ pH của chất chứa trong dạ dày ở lợn cai sữa là nguyên nhân làm tăng số lƣợng E.coli là yếu tố cần thiết cho sự định vị của vi khuẩn. Do đó lợn cai sữa rất mẫn cảm với E. Vi khuẩn xâm nhập vào đƣờng tiêu hoá đặc biệt là ruột non cần phải có cơ chế thích nghi để không bị nhu động ruột đẩy ra ngoài. Đó là cơ chế định vị của ruột non.
Sự định vị ở ruột non là khả năng mà vi khuẩn E.coli thực hiện các cơ chế thích nghi để chống lại nhu động của ruột. Sự định vị ở ruột phải có 2 yếu tố là: sự bám dính vào màng nhày và sự tăng sinh nhanh. Sự tạo thành dịch ruột và dƣỡng chất có liên quan đến các loại vi khuẩn và mật độ vi khuẩn có trong đƣờng ruột. Sự định vị của vi khuẩn E.coli có thể do 1 yếu tố hỗ trợ đó là sự dƣ thừa dinh dƣỡng.
- Cơ chế gây bệnh Quá trình sinh bệnh có liên quan mật thiết tới các đặc điểm sinh lý của lợn con. Đối với những con khoẻ mạnh, vi khuẩn E.coli và các vi khuẩn khác chỉ cƣ trú ở ruột già và một phần cuối ruột non, phần đầu và phần giữa hầu nhƣ không có. Đối với lợn con lúc này bộ máy tiêu hoá chƣa đƣợc hoàn chỉnh. Hệ thống thần kinh còn phụ thuộc vào hầu hết các phản xạ không điều kiện.
Độ axit của dịch vị, độ thẩm thấu của tế bào thành ruột, chức năng của gan chƣa hoàn chỉnh dẫn đến khả năng tiêu hoá của lợn con kém. Đây là điều kiện thuận lợi cho sự xâm nhập và phát triển của vi khuẩn. Sau khi vi khuẩn E.coli xâm nhập vào cơ thể lợn qua đƣờng tiêu hoá, vi khuẩn sẽ chui vào niêm mạc ruột sinh sản và phát triển trong các tế bào tạo nên một áp lực lớn ở ống tiêu hoá. Các nội độc tố và ngoại độc tố tiết ra gây viêm niêm mạc ruột làm tăng nhu động ruột, nƣớc và dịch ruột dồn vào ruột e 6 dẫn tới hiện tƣợng tiêu chảy.
Ban đầu hiện tƣợng này có lợi nhằm bảo vệ cơ thể, đẩy các tác nhân gây bệnh ra ngoài cơ thể nhƣng do nguyên nhân gây bệnh không ngừng phát triển cùng sức đề kháng của cơ thể ngày càng giảm đã kích thích tổn thƣơng niêm mạc ruột, lúc này tiêu chảy là có hại cho lợn con. Tiêu chảy nặng làm mất nhiều nƣớc, gây rối loạn chức năng sinh lý tiêu hoá của lợn con dẫn đến rối loạn cân bằng hệ vi sinh vật trong đƣờng ruột làm vi khuẩn lên men gây thối phát triển nhanh với số lƣợng ngày càng nhiều. Độc tố vào máu làm rối loạn cơ năng giải độc của gan và quá trình loại thải ở thận làm lợn chết. Cơ chế gây bệnh sƣng phù đầu do chủng E.coli gây ra có 3 giả thuyết về cơ chế sinh bệnh là: sự hấp thu E.coli từ môi trƣờng, độc tố có trong cơ thể và sự cảm thụ cao của 1 hay nhiều kháng nguyên kháng lại E.
Trong giả thuyết bệnh sƣng phù đầu là sự hấp thu E.coli từ môi trƣờng đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm nhất.