Nghiên Cứu Bệnh Đốm Lá Nhỏ Hại Ngô Tại Huyện Lương Tài, Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại huyện lương tài tỉnh bắc ninh năm 2017, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Trương Thị Điệp
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đốm Lá Nhỏ Hại Ngô Tại Huyện Lương Tài, Tỉnh Bắc Ninh Năm 2017
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Danh mục đồ thị
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Mục đích và yêu cầu
• 1.9. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.10. Những nghiên cứu ngoài nước
• 1.11. Tình hình sản xuất, tiêu thụ ngô trên thế giới
• 1.12. Những nghiên cứu về bệnh hại ngô trên thế giới
• 1.13. Đặc tính sinh học sinh thái của bệnh đốm lá nhỏ hại ngô (Bipolaris maydis)
• 1.14. Những nghiên cứu về biện pháp phòng trừ trên thế giới
• 1.15. Những nghiên cứu trong nước
• 1.16. Tình hình sản xuất, tiêu thụ ngô trong nước
• 1.17. Những nghiên cứu về bệnh hại ngô trong nước
• 1.18. Đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.18.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.18.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.18.3. Các hoá chất và các nguyên vật liệu khác dùng trong thí nghiệm
• 1.18.4. Đất thí nghiệm
• 1.18.5. Các môi trường nhân tạo để nuôi cấy và phân lập nấm
• 1.18.5.1. Môi trường PCGA (Potato carrot glucose Agar)
• 1.18.5.2. Môi trường PCA (Khoai tây - carot – agar)
• 1.18.5.3. Môi trường PGA (Khoai tây – glucose – agar)
• 1.18.6. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.19. Nội dung nghiên cứu
• 1.19.1. Điều tra xác định thành phần, mức độ phổ biến bệnh nấm hại cây ngô và diễn biến bệnh đốm lá nhỏ hại ngô vụ xuân hè năm 2017 tại Lương Tài, Bắc Ninh
• 1.19.2. Điều tra ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái kỹ thuật đến tình hình phát sinh phát triển của bệnh đốm lá nhỏ hại ngô năm 2017 tại huyện Lương Tài, Bắc Ninh
• 1.19.3. Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học của nấm Bipolaris maydis hại ngô
• 1.19.4. Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis đối kháng với nấm Bipolaris maydis trên môi trường nhân tạo
• 1.19.5. Khảo sát tính gây bệnh của các mẫu phân lập nấm Bipolaris maydis trên một số giống ngô trong điều kiện chậu vại
• 1.20. Phương pháp nghiên cứu
• 1.20.1. Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng
• 1.20.2. Phương pháp điều chế môi trường nhân tạo để nuôi cấy nấm
• 1.20.3. Phương pháp phân lập nấm
• 1.20.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển của nấm B.
• 1.20.5. Đánh giá tính gây bệnh của loài nấm B.
• 1.20.6. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma viride đối với loài nấm B. maydis hại ngô trên môi trường nhân tạo PGA
• 1.20.7. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn Bacillus subtilis đối với loài nấm B.maydis hại ngô trên môi trường nhân tạo PGA
• 1.20.8. Các chỉ tiêu theo dõi, đánh giá
• 1.21. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.21.1. Điều tra thành phần bệnh nấm chính hại ngô tại xã Minh Tân, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh
• 1.21.2. Tình hình phát sinh, phát triển gây hại của bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis) trên ngô vụ xuân hè tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh
• 1.21.3. Tình hình phát sinh, phát triển gây hại của bệnh đốm lá nhỏ ngô ở một số địa phương khác nhau tại huyện Lương Tài
• 1.21.4. Tình hình phát sinh, phát triển gây hại của bệnh đốm lá nhỏ ngô trên một số nền luân canh khác nhau tại huyện Lương Tài
• 1.21.5. Tình hình phát sinh, phát triển gây hại của bệnh đốm lá nhỏ ngô trên một số giống ngô khác nhau tại xã Minh Tân, huyện Lương Tài
• 1.21.6. Ảnh hưởng của lượng bón phân urê khác nhau đến tình hình bệnh đốm lá nhỏ hại ngô vụ xuân hè 2017 tại Minh Tân
• 1.21.7. Ảnh hưởng của trồng xen đến tình hình bệnh đốm lá nhỏ hại ngô vụ xuân hè 2017 tại Minh Tân
• 1.21.8. Ảnh hưởng của thời vụ đến tình hình bệnh đốm lá nhỏ hại ngô vụ xuân hè 2017 tại Minh Tân
• 1.21.9. Ảnh hưởng của mật độ gieo đến tình hình bệnh đốm lá nhỏ hại ngô vụ xuân hè 2017 tại Minh Tân
• 1.21.10. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, nuôi cấy và gây bệnh nhân tạo của nấm B.
• 1.21.10.1. Đặc điểm hình thái, sinh học của các isolate nấm B.
• 1.21.10.2. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm B.
• 1.21.10.3. Nghiên cứu khả năng gây bệnh của nấm B. maydis trên một số giống ngô trong điều kiện chậu vại
• 1.21.11. Khảo sát hiệu lực ức chế của các isolate nấm T. viride với nấm B. maydis trên môi trường nhân tạo
• 1.21.11.1. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm đối kháng T. viride với isolate nấm Bipolaris maydis- LVN99-MT2 (PL:24/10) trên môi trường PGA
• 1.21.11.2. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm đối kháng T. viride với isolate nấm Bipolaris maydis- HN88-MT (PL:24/10) trên môi trường PGA
• 1.21.11.3. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm đối kháng T. viride với isolate nấm Bipolaris maydis- LVN4-MT2 (PL:24/10) trên môi trường PGA
• 1.21.12. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng B. subtilis với các isolate nấm B. maydis trên môi trường PGA
• 1.21.12.1. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng B. subtilis với isolate nấm B. maydis- LVN99-MT2 (PL:24/10) trên môi trường PGA
• 1.21.12.2. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng B. subtilis với isolate nấm Bipolaris maydis- HN88-MT trên môi trường PGA
• 1.21.12.3. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng B. subtilis với isolate nấm Bipolaris maydis- LVN4-MT2 (24/10) trên môi trường PGA
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đốm Lá Nhỏ Hại Ngô Nghiên Cứu Tại Bắc Ninh

Cây ngô, tên khoa học Zea mays L., là một trong những cây lương thực quan trọng hàng đầu trên thế giới và ở Việt Nam. Nó đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, đặc biệt ở các vùng trung du và miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng ngô thường xuyên bị đe dọa bởi nhiều loại sâu bệnh hại, trong đó có bệnh đốm lá nhỏ. Bệnh này có thể lây lan nhanh chóng qua nhiều con đường khác nhau như gió, mưa, nước và tàn dư cây trồng, gây ra những thiệt hại đáng kể cho người nông dân. Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại Bắc Ninh là vô cùng cần thiết để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập cho bà con nông dân. Theo tài liệu gốc, ngô có thể bị gây hại bởi 112 bệnh khác nhau, gây ra bởi nấm, vi khuẩn, virus và tuyến trùng.

1.1. Tầm quan trọng của cây ngô và bệnh hại ngô ở Việt Nam

Ngô là cây trồng quan trọng, đặc biệt ở các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi nó đóng vai trò là nguồn lương thực chính cho nhiều đồng bào dân tộc. Tuy nhiên, bệnh hại ngô, đặc biệt là bệnh đốm lá nhỏ, gây ra những thiệt hại không nhỏ đến năng suất và chất lượng. Việc nghiên cứu và tìm ra các giải pháp phòng trừ hiệu quả là vô cùng quan trọng để đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao đời sống cho người dân.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại Bắc Ninh

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh đốm lá nhỏ trên cây ngô tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Đồng thời, nghiên cứu cũng khảo sát hiệu lực phòng trừ của một số vi sinh vật đối kháng đối với nấm gây bệnh Bipolaris maydis, nhằm tìm ra các giải pháp sinh học an toàn và hiệu quả để kiểm soát bệnh.

II. Thực Trạng Bệnh Đốm Lá Nhỏ Hại Ngô và Thách Thức Tại Bắc Ninh

Tình hình sản xuất ngô tại Bắc Ninh cũng như nhiều địa phương khác đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó bệnh đốm lá nhỏ là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng lớn nhất. Bệnh này không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hạt ngô, gây thiệt hại kinh tế cho người trồng. Việc sử dụng các biện pháp phòng trừ hóa học truyền thống có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trừ sinh học, thân thiện với môi trường là vô cùng cần thiết. Theo nghiên cứu, bệnh đốm lá nhỏ gây hại nặng ở những ruộng ngô bón phân không cân đối, không luân canh cây trồng, không vệ sinh đồng ruộng tốt và không sử dụng giống kháng bệnh.

2.1. Ảnh hưởng của bệnh đốm lá nhỏ đến năng suất và chất lượng ngô

Bệnh đốm lá nhỏ làm giảm khả năng quang hợp của cây ngô, dẫn đến giảm năng suất và chất lượng hạt. Bệnh nặng có thể làm cây chết sớm, gây thiệt hại lớn cho người nông dân. Việc kiểm soát bệnh là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và thu nhập ổn định.

2.2. Các yếu tố làm gia tăng nguy cơ bệnh đốm lá nhỏ hại ngô

Nhiều yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ bệnh đốm lá nhỏ, bao gồm điều kiện thời tiết ẩm ướt, mật độ trồng dày, bón phân không cân đối, và sử dụng các giống ngô dễ nhiễm bệnh. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp người nông dân có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.3. Hạn chế của các biện pháp phòng trừ truyền thống và nhu cầu giải pháp mới

Việc sử dụng thuốc trừ nấm hóa học có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Do đó, cần có những giải pháp phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ mới, an toàn và thân thiện với môi trường hơn, như sử dụng các vi sinh vật đối kháng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Đốm Lá Nhỏ Hại Ngô Hiệu Quả

Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ cần áp dụng các phương pháp khoa học và kỹ thuật tiên tiến để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm điều tra và thu thập mẫu bệnh, phân lập và nuôi cấy nấm gây bệnh, nghiên cứu đặc điểm sinh học và hình thái của nấm, đánh giá khả năng gây bệnh của nấm trên các giống ngô khác nhau, và khảo sát hiệu lực đối kháng của các vi sinh vật đối kháng. Việc kết hợp các phương pháp này giúp đưa ra những kết luận chính xác và đề xuất các giải pháp phòng trừ hiệu quả. Theo tài liệu, các phương pháp nghiên cứu bao gồm: điều tra và thu thập mẫu, làm môi trường nuôi cấy nấm, phân lập nấm, nghiên cứu sinh trưởng và phát triển của nấm, khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis.

3.1. Điều tra và thu thập mẫu bệnh đốm lá nhỏ trên đồng ruộng

Việc điều tra và thu thập mẫu bệnh trên đồng ruộng là bước đầu tiên quan trọng để xác định thành phần và mức độ phổ biến của bệnh đốm lá nhỏ. Các mẫu bệnh được thu thập từ các vùng trồng ngô khác nhau để đảm bảo tính đại diện và khách quan.

3.2. Phân lập và nuôi cấy nấm Bipolaris maydis gây bệnh đốm lá nhỏ

Nấm Bipolaris maydis được phân lập và nuôi cấy trên các môi trường nhân tạo khác nhau để nghiên cứu đặc điểm sinh học và hình thái. Việc này giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh và đánh giá khả năng gây bệnh của nấm.

3.3. Đánh giá khả năng gây bệnh của nấm trên các giống ngô khác nhau

Khả năng gây bệnh của nấm Bipolaris maydis được đánh giá trên các giống ngô khác nhau để xác định mức độ nhiễm bệnh của từng giống. Điều này giúp lựa chọn các giống ngô kháng bệnh để trồng, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

IV. Ứng Dụng Vi Sinh Vật Đối Kháng Trong Phòng Trừ Bệnh Ngô

Việc sử dụng vi sinh vật đối kháng là một giải pháp sinh học an toàn và hiệu quả để phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ. Các vi sinh vật đối kháng như nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Bipolaris maydis, giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc nghiên cứu và ứng dụng các vi sinh vật đối kháng là một hướng đi đầy tiềm năng trong việc bảo vệ cây ngô khỏi bệnh hại. Theo nghiên cứu, tất cả 3 isolate nấm T. viride đều có khả năng ức chế sự phát triển nấm B. maydis gây bệnh đốm lá nhỏ trên ngô. Cả 3 isolate vi khuẩn đối kháng B. subtilis đều có khả năng ức chế sự phát triển của các loài nấm hại ngô.

4.1. Hiệu quả của nấm Trichoderma viride đối với nấm Bipolaris maydis

Nấm Trichoderma viride có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Bipolaris maydis thông qua cạnh tranh dinh dưỡng và tiết ra các chất kháng sinh. Việc sử dụng nấm Trichoderma viride giúp giảm thiểu sự lây lan của bệnh đốm lá nhỏ và bảo vệ cây ngô.

4.2. Tác dụng của vi khuẩn Bacillus subtilis trong kiểm soát bệnh đốm lá nhỏ

Vi khuẩn Bacillus subtilis có khả năng tiết ra các chất kháng sinh và enzyme phân hủy tế bào nấm, giúp kiểm soát bệnh đốm lá nhỏ. Việc sử dụng vi khuẩn Bacillus subtilis là một giải pháp sinh học an toàn và hiệu quả để bảo vệ cây ngô.

4.3. So sánh hiệu quả của các chủng vi sinh vật đối kháng khác nhau

Nghiên cứu so sánh hiệu quả của các chủng vi sinh vật đối kháng khác nhau để lựa chọn ra những chủng có khả năng ức chế nấm Bipolaris maydis tốt nhất. Việc này giúp tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ và bảo vệ cây ngô.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn Tại Ngô Bắc Ninh

Kết quả nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại Bắc Ninh đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần, mức độ phổ biến của bệnh, đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh, và hiệu quả của các vi sinh vật đối kháng. Những kết quả này có thể được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất ngô tại Bắc Ninh để xây dựng các quy trình phòng trừ bệnh hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập cho người nông dân. Theo tài liệu, bệnh đốm lá nhỏ gây hại nặng ở những ruộng ngô bón phân không cân đối, không luân canh cây trồng, không vệ sinh đồng ruộng tốt và không sử dụng giống kháng bệnh.

5.1. Xác định các giống ngô kháng bệnh đốm lá nhỏ phù hợp với Bắc Ninh

Nghiên cứu giúp xác định các giống ngô kháng bệnh đốm lá nhỏ phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai tại Bắc Ninh. Việc sử dụng các giống ngô kháng bệnh là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả và bền vững.

5.2. Xây dựng quy trình phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ dựa trên vi sinh vật đối kháng

Nghiên cứu giúp xây dựng quy trình phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ dựa trên việc sử dụng các vi sinh vật đối kháng như nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis. Quy trình này đảm bảo an toàn cho môi trường và sức khỏe con người.

5.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế của việc áp dụng các biện pháp phòng trừ mới

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế của việc áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ mới, bao gồm việc sử dụng các giống ngô kháng bệnh và các vi sinh vật đối kháng. Điều này giúp người nông dân đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Hại Ngô

Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại Bắc Ninh đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần vào việc nâng cao kiến thức về bệnh và tìm ra các giải pháp phòng trừ hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như cơ chế tác động của các vi sinh vật đối kháng, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của bệnh, và sự phát sinh các chủng nấm gây bệnh mới. Việc tiếp tục nghiên cứu về bệnh hại ngô là vô cùng cần thiết để bảo vệ cây ngô và đảm bảo an ninh lương thực. Theo tài liệu, cần tiếp tục nghiên cứu về cơ chế tác động của các vi sinh vật đối kháng và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của bệnh.

6.1. Tổng kết các kết quả chính của nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ

Nghiên cứu đã xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh đốm lá nhỏ, đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh, và hiệu quả của các vi sinh vật đối kháng. Những kết quả này là cơ sở để xây dựng các quy trình phòng trừ bệnh hiệu quả.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh hại ngô

Cần tiếp tục nghiên cứu về cơ chế tác động của các vi sinh vật đối kháng, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của bệnh, và sự phát sinh các chủng nấm gây bệnh mới. Điều này giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh và bảo vệ cây ngô.

6.3. Kiến nghị để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất

Cần khuyến khích người nông dân sử dụng các giống ngô kháng bệnh đốm lá nhỏ, áp dụng các quy trình phòng trừ bệnh dựa trên vi sinh vật đối kháng, và tuân thủ các biện pháp canh tác khoa học. Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra và nâng cao năng suất ngô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) giữ vị trí thứ ba về diện tích gieo trồng toàn cầu với khoảng 159,5 triệu ha và đạt sản lượng trên 817 triệu tấn, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực cũng như cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi. Tại Việt Nam, diện tích canh tác ngô từng đạt trên 1.126,9 nghìn ha với sản lượng hơn 4,6 triệu tấn, tập trung chủ yếu tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc cùng vùng đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, năng suất ngô thực tế thường bị tổn thất từ 10% đến 30% hàng năm do các loài dịch hại tấn công, trong đó bệnh do nấm là nguyên nhân gây suy giảm nghiêm trọng cả về năng suất sinh học lẫn chất lượng hạt thương phẩm.

Tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh, bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis phát sinh với tần suất cao, làm giảm từ 10% đến 20% năng suất trên các giống ngô lai thâm canh. Nhằm giải quyết thực trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học gây suy thoái hệ sinh thái đất và tồn dư hóa chất độc hại, đề tài được thực hiện từ tháng 01 năm 2017 đến tháng 5 năm 2018 tại 3 xã trọng điểm gồm Minh Tân, Lai Hạ và Trung Kênh.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xác định thành phần bệnh nấm hại ngô vụ xuân hè, phân tích các yếu tố sinh thái kỹ thuật ảnh hưởng đến dịch tễ học của nấm Bipolaris maydis, đồng thời đánh giá hiệu lực ức chế sinh học của nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, hướng tới mục tiêu kiểm soát mầm bệnh đạt hiệu lực trên 90% và giảm thiểu chi phí xử lý hóa chất cho nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết tam giác bệnh cây (Plant Disease Triangle), phân tích sự tương tác ba chiều giữa ký chủ (các giống ngô lai), tác nhân gây bệnh (nấm Bipolaris maydis) và môi trường canh tác (chế độ phân bón, mật độ gieo trồng, chế độ luân canh). Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết kiểm soát sinh học (Biological Control Theory) thông qua cơ chế cạnh tranh không gian, cạnh tranh dinh dưỡng và sinh tổng hợp các hợp chất kháng sinh tự nhiên của vi sinh vật có ích.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được sử dụng xuyên suốt công trình gồm:

• Nấm Bipolaris maydis (giai đoạn hữu tính là Cochliobolus heterostrophus): Loài nấm bất toàn thuộc bộ Pleosporales, có khả năng tiết ra độc tố đặc hiệu phá hủy màng tế bào và ức chế chức năng ty thể của cây ngô.
• Tỷ lệ bệnh (TLB): Chỉ số phản ánh tỷ lệ phần trăm số lá hoặc số cây bị xâm nhiễm trên tổng số mẫu điều tra.
• Chỉ số bệnh (CSB): Đại lượng biểu thị mức độ nghiêm trọng của bệnh dựa trên diện tích tán lá bị hoại tử theo thang phân cấp tiêu chuẩn.
• Hiệu lực ức chế (HLƯC): Tỷ lệ phần trăm suy giảm đường kính tản nấm gây bệnh dưới tác động đối kháng của vi sinh vật có ích so với công thức đối chứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực địa được thu thập định kỳ 7 ngày một lần theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-167:2014/BNNPTNT và phương pháp điều tra của Viện Bảo vệ thực vật (1997). Cỡ mẫu điều tra đồng ruộng được thiết lập cố định ngay từ đầu vụ tại 5 điểm phân bố ngẫu nhiên theo đường chéo góc trên mỗi ruộng đại diện, mỗi điểm chọn 5 cây (tổng số 25 cây/ruộng), điểm quan sát cách bờ tối thiểu 2 mét để loại trừ hiệu ứng viền. Mức độ hại lá được đánh giá theo thang phân loại 9 cấp tiêu chuẩn, từ cấp 1 (dưới 1% diện tích lá bị hại) đến cấp 9 (trên 50% diện tích lá bị hoại tử).

Trong phòng thí nghiệm, phương pháp phân lập mô bệnh được thực hiện trên các môi trường nhân tạo gồm PGA (Potato Glucose Agar), PCGA (Potato Carrot Glucose Agar), PCA (Potato Carrot Agar) và CGA (Carrot Glucose Agar), hấp khử trùng ở áp suất 1,5 atm (121°C) trong 45 phút. Phương pháp cấy đối đầu trực tiếp trên đĩa Petri được áp dụng để xác định hiệu lực đối kháng của 3 isolate nấm Trichoderma viride (TV-G, TV-1, TV-2) và 3 isolate vi khuẩn Bacillus subtilis (BS-G, BS-O, BS-C).

Phương pháp lây nhiễm nhân tạo trong điều kiện chậu vại tại nhà lưới được thực hiện trên 2 giống ngô HN88 và LVN4 ở giai đoạn 3-7 lá thật, sử dụng que đột thạch kích thước 3 mm chứa sợi nấm thuần khiết với quy mô 90 vết lây cho mỗi isolate, lặp lại 3 lần (10 vết lây/lần nhắc lại). Việc lựa chọn các phương pháp phân tích này đảm bảo tính định lượng chính xác động lực phát triển của sợi nấm và kiểm soát tuyệt đối các biến số môi trường trong suốt thời gian thực hiện từ tháng 01/2017 đến tháng 05/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và định lượng cụ thể các kết quả quan trọng sau:

1. Thành phần bệnh nấm hại ngô: Xác định 4 loài nấm gây bệnh chính hại ngô vụ xuân hè tại Lương Tài gồm bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis, TLB trên 10%), bệnh gỉ sắt (Puccinia maydis, TLB trên 10%), bệnh đốm lá lớn (Exserohilum turcicum, TLB từ 5% đến 10%) và bệnh khô vằn (Rhizoctonia solani, TLB dưới 5%). Bệnh đốm lá nhỏ xuất hiện sớm nhất ngay từ giai đoạn ngô 3-4 lá và duy trì áp lực gây hại liên tục cho đến khi thu hoạch.

2. Đặc điểm hình thái và sinh học nấm bệnh: Nấm Bipolaris maydis tạo tản nấm hình tròn đồng tâm, có màu xám đen đặc trưng trên môi trường PGA với lớp sợi nấm màu trắng nhô lên bề mặt. Bào tử phân sinh có hình con thoi hơi cong, màu nâu nhạt đến nâu vàng, đa bào với 5 đến 11 vách ngăn, kích thước dao động trong khoảng 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm. Nấm sinh trưởng nhanh nhất trên môi trường giàu dưỡng chất PGA và PCGA, trong khi phát triển chậm nhất trên môi trường nghèo dinh dưỡng CGA.

3. Ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật canh tác: Chế độ bón phân đạm Urê liều lượng cao 14 kg/sào Bắc Bộ khiến chỉ số bệnh tăng cao rõ rệt so với công thức bón cân đối từ 6 đến 10 kg/sào. Các ruộng áp dụng chế độ luân canh Lúa - Cải bắp - Ngô có tỷ lệ bệnh thấp hơn từ 15% đến 22% so với ruộng chuyên canh ngô liên tục (Lúa - Ngô - Ngô).

4. Hiệu lực ức chế vượt trội của vi sinh vật đối kháng: Cả 3 isolate vi khuẩn Bacillus subtilis đều thể hiện khả năng ức chế nấm B. maydis rất mạnh. Trong đó, isolate BS-G đạt hiệu lực đối kháng cao nhất với 96,25%, tiếp theo là isolate BS-C đạt 94,90% và isolate BS-O đạt 93,26%. Tương tự, cả 3 isolate nấm Trichoderma viride đều có khả năng bao vây và ức chế hoàn toàn sự phát triển hệ sợi nấm gây bệnh sau 4 ngày đồng nuôi cấy.

Thảo luận kết quả

Diễn biến phát sinh của nấm Bipolaris maydis tại Lương Tài phản ánh rõ tính quy luật sinh thái học. Bào tử nấm có thể hoàn thành vòng đời chỉ trong 51 đến 72 giờ khi gặp điều kiện nhiệt độ từ 26°C đến 32°C và độ ẩm không khí bão hòa. Việc bón thừa đạm Urê làm gia tăng tích lũy các hợp chất nitơ hòa tan trong tế bào thịt lá, làm mềm mỏng vách tế bào cellulose, tạo điều kiện thuận lợi để ống mầm nấm xâm nhập qua khí khổng chỉ sau 6 giờ tiếp xúc.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế, hiệu lực đối kháng in vitro của chủng vi khuẩn Bacillus subtilis (BS-G đạt 96,25%) hoàn toàn tương đồng với các kết luận về hoạt tính của các lipopeptide kháng nấm tự nhiên như surfactin và iturin. Tác động của nấm Trichoderma viride cũng khẳng định vai trò của các enzyme ngoại bào trong việc phân giải vách tế bào nấm sợi.

Về mặt biểu diễn số liệu, các dữ liệu động thái bệnh được mô tả rõ nét qua đồ thị đường kính tản nấm (mm) theo thời gian ủ bệnh 1-5 ngày, kết hợp cùng bảng so sánh chỉ số bệnh trên 3 giống ngô (HN88, LVN4, LVN99). Các bảng số liệu cho thấy giống ngô nếp HN88 có tính mẫn cảm cao nhất, trong khi giống LVN4 và LVN99 thể hiện khả năng hạn chế sự mở rộng kích thước vết bệnh tốt hơn trong cùng điều kiện lây nhiễm nhân tạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm quản lý bền vững bệnh đốm lá nhỏ hại ngô:

1. Chuyển đổi chế độ luân canh và vệ sinh đồng ruộng triệt để: Thực hiện luân canh bắt buộc ngô với cây lúa nước hoặc rau màu trái họ (mô hình Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông hoặc Lúa - Cải bắp - Ngô) nhằm cắt đứt nguồn ký chủ liên tục của nấm. Tiến hành thu gom, phơi khô và tiêu hủy toàn bộ tàn dư cây bệnh sau thu hoạch, kết hợp cày lật đất sâu từ 20 đến 25 cm trước khi gieo trồng vụ mới từ 15 đến 20 ngày để vùi lấp triệt để bào tử nấm; thực hiện bởi các Hộ nông dân và Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp.

2. Cân đối liều lượng phân bón và mật độ gieo hạt: Điều chỉnh lượng phân bón đạm Urê duy trì nghiêm ngặt ở mức từ 8 đến 10 kg/sào Bắc Bộ (tương đương giảm từ 28% đến 30% lượng đạm so với tập quán bón thừa 14 kg/sào), tăng cường bón lót phân chuồng ủ hoai mục kết hợp bổ sung phân lân và kali cân đối. Duy trì mật độ gieo trồng hợp lý ở mức 3.000 đến 3.600 cây/sào để tạo độ thông thoáng tán lá, giảm độ ẩm đọng nước; thực hiện xuyên suốt vụ mùa bởi Nông dân dưới sự hướng dẫn của Cán bộ khuyến nông cơ sở.

3. Ứng dụng chế phẩm sinh học đối kháng vào các giai đoạn mẫn cảm: Sử dụng chế phẩm sinh học chứa vi khuẩn Bacillus subtilis (chủng BS-G đạt hiệu lực ức chế 96,25%) hoặc nấm Trichoderma viride phun phòng trừ sinh học trên đồng ruộng. Tập trung xử lý vào 2 thời điểm xung yếu nhất của cây ngô: 14 ngày trước khi trỗ cờ và 21 ngày sau khi trỗ cờ nhằm giảm từ 70% đến 80% chỉ số bệnh phát sinh; thực hiện bởi Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các Tổ bảo vệ thực vật thôn xã.

4. Kiểm soát nguồn giống và xử lý hạt trước khi gieo: Ưu tiên mở rộng diện tích canh tác các giống ngô lai có sức chống chịu bệnh cao như LVN4, LVN99 thay thế dần các giống ngô thuần mẫn cảm. Thực hiện khử trùng 100% lô hạt giống trước khi gieo xạ bằng chế phẩm sinh học hoặc biện pháp xử lý nhiệt để loại bỏ bào tử nấm bám dính trên vỏ hạt; thực hiện định kỳ trước mỗi vụ gieo trồng bởi Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Lương Tài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật / Bệnh cây học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn xác về quy trình phân lập, nuôi cấy nấm Bipolaris maydis trên các môi trường nhân tạo chuyên dụng, kỹ thuật đánh giá hiệu lực đối kháng vi sinh vật in vitro và phương pháp thiết kế thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới.

2. Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, chuyên viên khuyến nông và công chức Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật: Khai thác dữ liệu thực địa tại Bắc Ninh để xây dựng hệ thống bản đồ dự tính dự báo dịch hại, hoàn thiện quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trên cây ngô phù hợp với điều kiện sinh thái vùng đồng bằng sông Hồng.

3. Các doanh nghiệp sản xuất phân bón vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học: Tiếp cận dữ liệu thực nghiệm về tiềm năng đối kháng vượt trội của các chủng Bacillus subtilis (BS-G) và Trichoderma viride làm cơ sở nghiên cứu, phân lập và thương mại hóa các dòng chế phẩm sinh học trừ nấm bệnh phổ rộng.

4. Chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã và hộ nông dân trồng ngô quy mô lớn: Nắm vững kỹ thuật nhận diện sớm triệu chứng bệnh đốm lá nhỏ, xác định chính xác các khung thời gian mẫn cảm của cây trồng và áp dụng định mức phân bón cân đối nhằm tiết kiệm 20% chi phí sản xuất và nâng cao năng suất thu hoạch.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây hại nặng nhất vào giai đoạn nào của cây ngô?

Bệnh phát sinh sớm từ giai đoạn 3-4 lá nhưng bùng phát mạnh và gây thiệt hại nghiêm trọng nhất trong khoảng thời gian từ 14 ngày trước khi trỗ cờ đến 21 ngày sau khi trỗ cờ. Đây là thời kỳ cây ngô mẫn cảm nhất về mặt sinh lý; nấm bệnh chỉ mất từ 6 đến 8 giờ để nảy mầm xâm nhập qua khí khổng trong điều kiện nhiệt độ 26-32°C, phá hủy diện tích quang hợp và làm giảm từ 10% đến 20% năng suất hạt nếu không xử lý kịp thời.

Chủng vi sinh vật đối kháng nào đạt hiệu lực ức chế nấm B. maydis cao nhất trong nghiên cứu?

Trong số các tác nhân sinh học được khảo nghiệm, vi khuẩn Bacillus subtilis chủng BS-G (nguồn phân lập gốc từ Bộ môn Bệnh cây) đạt hiệu lực ức chế cao nhất lên tới 96,25% trên môi trường PGA, vượt trội hơn chủng BS-C (94,90%) và chủng BS-O (93,26%). Ngoài ra, cả 3 isolate nấm Trichoderma viride đều thể hiện khả năng phát triển nhanh, cạnh tranh dinh dưỡng và ký sinh trực tiếp trên sợi nấm B. maydis.

Bón thừa phân đạm Urê làm gia tăng mức độ phát sinh bệnh đốm lá nhỏ như thế nào?

Bón phân đạm Urê liều cao ở mức 14 kg/sào làm tăng đáng kể tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh so với mức bón chuẩn 6-10 kg/sào. Nguyên nhân do lượng đạm dư thừa khiến thân lá phát triển vống, vách tế bào biểu bì mỏng và mô lá mềm xốp, tạo điều kiện thuận lợi cho sợi nấm tiết độc tố xuyên thủng màng tế bào, trong khi bón cân đối N-P-K giúp cây cứng cáp và tăng cường tính kháng tự nhiên.

Luân canh cây trồng có vai trò gì trong việc triệt tiêu nguồn nấm Bipolaris maydis lưu tồn?

Nấm B. maydis có khả năng tồn tại qua vụ đông dưới dạng sợi nấm và bào tử phân sinh trong tàn dư cây ngô bệnh trên mặt đất. Khi luân canh ngô với lúa nước (công thức Lúa - Lúa - Ngô hoặc Lúa - Cải bắp - Ngô), môi trường ngập nước cùng hoạt động của hệ vi sinh vật yếm khí trong đất sẽ phân hủy hoàn toàn tàn dư và tiêu diệt nguồn nấm bệnh sau 1 đến 2 tuần, giúp giảm áp lực mầm bệnh cho vụ kế tiếp.

Giống ngô lai nào thể hiện khả năng chống chịu bệnh đốm lá nhỏ tốt nhất trong thử nghiệm?

Kết quả khảo nghiệm ngoài đồng ruộng và lây bệnh nhân tạo trong điều kiện chậu vại cho thấy giống ngô nếp HN88 có tính mẫn cảm cao nhất, biểu hiện nhiều vết bệnh kích thước lớn và tốc độ lây lan nhanh. Ngược lại, các giống ngô lai LVN4 và LVN99 thể hiện khả năng hạn chế sự phát triển của vết bệnh tốt hơn, thời gian ủ bệnh kéo dài hơn và giữ được tỷ lệ tán lá xanh cao đến khi thu hoạch.

Kết luận

• Xác định chính xác thành phần 4 bệnh nấm hại ngô chính tại huyện Lương Tài, Bắc Ninh, trong đó bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis) và gỉ sắt (Puccinia maydis) là hai đối tượng gây hại phổ biến nhất với tỷ lệ bệnh vượt trên 10%.
• Làm rõ đặc tính sinh học của nấm Bipolaris maydis với kích thước bào tử 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm, sinh trưởng mạnh trên môi trường giàu dinh dưỡng PGA, PCGA và phát triển tối ưu trong điều kiện nhiệt độ ấm ẩm từ 26°C đến 32°C.
• Chứng minh các yếu tố kỹ thuật canh tác như bón thừa đạm (14 kg/sào) và chuyên canh ngô liên tục làm gia tăng nghiêm trọng chỉ số bệnh, đồng thời xác định giống ngô LVN4 và LVN99 có tính chống chịu vượt trội hơn giống HN88.
• Khẳng định tiềm năng ứng dụng sinh học to lớn với hiệu lực ức chế nấm bệnh đạt 96,25% của vi khuẩn Bacillus subtilis (chủng BS-G) và hoạt tính đối kháng mạnh mẽ của nấm Trichoderma viride trên môi trường nhân tạo.
• Xây dựng thành công hệ thống khuyến nghị phòng trừ dịch hại tổng hợp IPM kết hợp cày lật đất sâu 20-25 cm, điều chỉnh bón đạm ở mức 8-10 kg/sào và phun chế phẩm sinh học vào các mốc 14 ngày trước và 21 ngày sau trỗ cờ.

Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2024-2025 tập trung mở rộng mô hình khảo nghiệm diện rộng các chế phẩm sinh học nguồn gốc Bacillus subtilis và Trichoderma viride trên các vùng chuyên canh ngô trọng điểm phía Bắc. Hãy liên hệ với cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương và các trung tâm nghiên cứu để tiếp cận chi tiết quy trình kỹ thuật, góp phần xây dựng nền nông nghiệp sản xuất ngô an toàn, sinh thái và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây ngô là loại cây trồng ngũ cốc đầu tiên và quan trọng nhất trên thế giới, là loại cây đứng thứ ba về diện tích trồng trọt sau lúa mì và lúa gạo, đứng thứ hai về sản lƣợng và đứng thứ nhất về năng suất. Cây ngô tên khoa học Zea mays L., thuộc họ hòa thảo Poaceae. Ngày nay, cây ngô đã đƣợc trồng ở tất cả các châu lục, có thể thích nghi với tất cả các điều kiện sinh thái khí hậu, từ vùng ôn đới đến nhiệt đới. Trên thế giới có hơn 100 nƣớc trồng ngô gồm các nƣớc công nghiệp và các nƣớc đang phát triển, nƣớc có diện tích trồng ngô lớn nhất là Trung Quốc với 26 triệu ha, Brazil 12 triệu ha, Mexico 7.5 triệu ha và Ấn Độ 6 triệu ha.

Nó có thể gây ra 112 bệnh ở nhiều nơi trên thế giới, gây ra bởi nấm, vi khuẩn, virus và tuyến trùng gây ra thiệt hại to lớn. Với vai tr làm lƣơng thực cho ngƣời, thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu công nghiệp và xuất khẩu, ngô đã trở thành cây trồng đảm bảo an ninh lƣơng thực, góp phần chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp theo hƣớng từ trồng trọt sang chăn nuôi, cung cấp cho nông nghiệp và sản phẩm hàng hóa cho xuất khẩu ở nhiều nƣớc trên phạm vi thế giới. Ở Việt Nam, ngô và lúa nƣớc là hai cây trồng chủ yếu tạo cơ sở đảm bảo cho an ninh lƣơng thực quốc gia, nhất là trung du và miền núi phía Bắc. Cây ngô có đặc điểm dễ canh tác, phù hợp với nhiều loại đất trồng, địa hình, dễ chăm bón, ít công lao động, giá cả và thị trƣờng tiêu thụ ổn định đã tạo điều kiện để cây ngô là cây trồng quan trọng và phổ biến.

Ở một số tỉnh nhƣ Phú Thọ, Lai Châu, Hà Giang, Cao Bằng, Sơn La. thì ngô dƣờng nhƣ là cây trồng truyền thống số một. Ngô đƣợc dùng làm lƣơng thực chủ yếu cho một số đồng bào dân tộc H’Mông, Dao, Tày, Nùng,… mặc dù sản lƣợng lúa ở vùng này đã tăng lên đáng kể nhƣng một lƣợng lớn ngô vẫn đƣợc dùng làm lƣơng thực và cả chăn nuôi. Những năm gần đây, nƣớc ta có chính sách mở cửa nên nhiều giống ngô đã đƣợc cho nhập nội: C919, NK4300, DK414, ngô ngọt, ngô lai đơn HK4, cho năng suất cao, đáp ứng đƣợc nhu cầu sử dụng của con ngƣời và làm nguồn thức ăn dồi dào cho chăn nuôi.

Tuy nhiên, ngô là loại cây trồng bị nhiều loại sâu bệnh hại tấn công mà đặc biệt là các loại bệnh hại. Chúng có thể lây lan qua nhiều con đƣờng khác nhau: gió, mƣa, nƣớc, các kí chủ phụ và tàn dƣ cây trồng. Thiệt hại do sâu bệnh gây ra cho các loại cây trồng lƣơng thực (trong đó có ngô) ƣớc tính hàng năm dao động từ 10-30%. 1 c Các loại bệnh hại ảnh hƣởng rất lớn tới năng suất cũng nhƣ chất lƣợng của cây ngô.

Chúng không chỉ gây hại ngoài đồng ruộng mà còn gây hại trong bảo quản. Gây thiệt hại nghiêm trọng tới năng suất kinh tế của ngƣời dân. Các bệnh hại ngô đa phần là do nấm gây ra. Chúng làm hao hụt nông sản rất lớn cả về số lƣợng cũng nhƣ chất lƣợng, giảm giá trị thƣơng phẩm,… Tuy nhiên số bệnh phát hiện ở Việt Nam hiện nhỏ hơn rất nhiều so với các công bố trên thế giới.

Do đó dịch bệnh trên ngô đang trở thành vấn đề hàng đầu đƣợc quan tâm tại những vùng trồng ngô ở nƣớc ta. Có quản lý và kiểm soát sâu bệnh hại trên ngô nói chung và nấm hại trên ngô nói riêng thì sản xuất ngô mới ổn định. Để phòng trừ các bệnh do nấm gây ra, góp phần tăng năng suất và chất lƣợng ngô, ngƣời nông dân đã sử dụng nhiều biện pháp bảo vệ thực vật khác nhau nhƣ: Biện pháp thủ công, biện pháp canh tác kỹ thuật, biện pháp vật lý, nhƣng biện pháp chủ yếu vẫn đƣợc dùng hơn cả là biện pháp hóa học. Việc áp dụng các biện pháp hóa học kéo dài trong nhiều năm đã gây những hậu quả có ảnh hƣởng xấu tới đời sống và sức khỏe con ngƣời, phá vỡ sự cân bằng của hệ sinh thái nông nghiệp, để lại dƣ lƣợng thuốc bảo vệ thực vật trên nông sản và trong nguồn nƣớc.

Trƣớc những đ i hỏi của thực tế đó, các nhà khoa học đã nghiên cứu và đƣa ra biện pháp sinh học và đã đƣợc ứng dụng ở nhiều nƣớc trên thế giới nhằm phòng trừ các bệnh do nấm gây ra. Với mong muốn góp phần vào việc làm giảm tỷ lệ tổn thất năng suất và chất lƣợng của nông sản đồng thời nâng cao hiệu quả của công tác kiểm dịch và bảo vệ thực vật, hạn chế tới mức tối đa sự phát sinh, phát triển và gây hại của bệnh trên cây ngô, đặc biệt là các bệnh nấm hại, mang lại hiệu quả kinh tế, đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia, đƣợc sự đồng ý của Khoa Nông học - Trƣờng Học viện Nông Nghiệp Việt Nam, dƣới sự hƣớng dẫn của TS Trần Nguyễn Hà, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ hại ngô tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh năm 2017”. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1. Mục đích Điều tra xác định thành phần, mức độ phổ biến của bệnh nấm hại ngô vụ xuân hè tại Lƣơng Tài, tỉnh Bắc Ninh.

Khảo sát hiệu lực ph ng trừ nấm gây bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis (B. maydis) bằng một số vi sinh vật đối kháng. Yêu cầu - Điều tra, xác định thành phần và mức độ phổ biến của bệnh nấm hại ngô vụ xuân hè tại huyện Lƣơng Tài, tỉnh Bắc Ninh năm 2017. - Phân li nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của các mẫu phân lập nấm gây bệnh đốm lá nhỏ hại ngô.

- Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis đối kháng với nấm Bipolaris maydis trên môi trƣờng nhân tạo PGA. - Khảo sát tính gây bệnh của các mẫu phân lập nấm Bipolaris maydis trên một số giống ngô trong điều kiện chậu vại. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. NHỮNG NGHIÊN CỨU NGOÀI NƢỚC 2.

Tình hình sản xuất, tiêu thụ ngô trên thế giới Trên thế giới, ngô là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, diện tích đứng thứ 3 sau lúa mì và lúa nƣớc; sản lƣợng thứ hai và năng suất cao nhất trong các cây ngũ cốc. Năm 1961, diện tích ngô toàn thế giới đạt 105,5 triệu ha, năng suất 19,4 tạ/ha, sản lƣợng 205 triệu tấn, đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt khoảng 159,5 triệu ha, năng suất bình quân 51,3 tạ/ha, sản lƣợng 817,1 triệu tấn. Trong đó Mỹ, Trung Quốc, Brazil là những nƣớc đứng đầu về diện tích và sản lƣợng. Cây ngô đƣợc đánh giá là cây trồng có vai tr hết sức quan trọng trong cơ cấu cây trồng ở nƣớc ta; năm 2010 là 1126,9 nghìn ha (trong đó trên 90% diện tích trồng ngô lai), sản lƣợng đạt trên 4,6 triệu tấn.

Tuy vậy sản xuất ngô trong nƣớc vẫn chƣa đáp ứng đủ nhu cầu, hàng năm nƣớc ta phải nhập khẩu lƣợng lớn ngô nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi. Theo Cục trồng trọt (2011), những năm qua nhà nƣớc cũng đã hết sức quan tâm đầu tƣ cho việc nghiên cứu phát triển cây ngô. Hai dự án phát triển giống ngô lai đã đƣợc đầu tƣ là dự án phát triển giống ngô lai giai đoạn 2006 - 2010 và dự án phát triển sản xuất giống ngô lai giai đoạn 2011 - 2015. Nhà nƣớc có nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ giống đã khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nƣớc sản xuất, cung cấp giống, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lƣợng tốt vào sản xuất, nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật về sản xuất ngô đã đƣợc chuyển giao đến ngƣời nông dân.

Tuy nhiên việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất vẫn c n nhiều hạn chế, với địa hình phức tạp, trên 70% diện tích ngô đƣợc trồng trên đất có độ cao, phụ thuộc vào nƣớc trời, ít đầu tƣ thâm canh nên năng suất ngô vẫn c n thấp so với tiềm năng của giống. Năm 2010, NSTB cả nƣớc đạt 40,9 tạ/ha, sản lƣợng trên 4,6 triệu tấn so với năng suất ngô có thâm canh là 70 - 80 tạ/ha. Bên cạnh đó các giống ngô có khả năng thích nghi tốt với điều kiện thời tiết bất thuận nhƣ hạn hán và mƣa lũ vẫn c n thiếu. Trong những năm vừa qua diện tích và thị trƣờng ngô chƣa có biến động lớn, chỉ có năng suất ngô là tăng tƣơng đối nhanh ở nhiều quốc gia.

Năng suất 4 c ngô tăng mạnh sẽ làm cho sản lƣợng ngô tăng, đặc biệt ở các nƣớc đang phát triển nhƣ Trung Quốc. Giá ngô trên thị trƣờng thế giới trong thời gian qua đã có sự biến động đáng kể, bình quân thời kỳ 1994 - 1999 là 138 - 142 USD/tấn; hiện nay là 300 - 305 USD/tấn. Các nƣớc xuất khẩu ngô chính vẫn là Mỹ, Achentina, Pháp… các nƣớc nhập khẩu ngô chính gồm Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Malaysia, Đài Loan… Ngành sản xuất ngô trên thế giới tăng liên tục từ đầu thế kỷ XX đến nay. Năm 2000, năng suất ngô trung bình của thế giới đạt 4,3 tấn/ha, năm 2005 đạt 4,8 tấn/ha và đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt 156,04 triệu ha, năng suất 5,2 tấn/ha và sản lƣợng đạt kỷ lục với 808,8 triệu tấn.

Mỹ là nƣớc đứng đầu thế giới cả về diện tích, năng suất và sản lƣợng ngô. Nhờ ứng dụng ngô lai vào sản xuất đại trà nên kết quả sản xuất ngô của nƣớc Mỹ liên tục tăng. Tiếp đến Trung Quốc với diện tích 30,4 triệu ha, năng suất đạt 5,1 tấn/ha và sản lƣợng đạt 155 triệu tấn. Các nƣớc có năng suất ngô cao là: Mỹ (10,34 tấn/ha), Argentina (8,33 tấn/ha), Canada (8,31 tấn/ha).

Hiện nay sản lƣợng ngô sản xuất ra ngày càng tăng và châu là nơi có sản lƣợng ngô đứng đầu thế giới. Đi đầu là Trung Quốc với diện tích đứng thứ hai thế giới chiếm 20% (2009) và Đông Nam đạt 27 triệu tấn. Những nghiên cứu về bệnh hại ngô trên thê giới Cây ngô là cây lƣơng thực quan trọng trên thế giới, chính vì vậy mà có rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu về cây ngô. Một trong những nghiên cứu quan trọng nhất mà các nhà khoa học đã và đang nghiên cứu là tình hình sâu bệnh hại trong cây ngô ngoài sản xuất và trong quá trình bảo quản.

Theo Shurtlef (1993) cho thấy có đến trên 130 bệnh hại ngô, trong đó có tới 74 bệnh hại do nấm gây ra.