Luận văn nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ bipolaris maydis hại ngô vụ xuân hè tại huyện hoài đức thành phố hà nội

Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ bipolaris maydis hại ngô vụ xuân hè tại Hoài Đức, Hà Nội, cung cấp thông tin và giải pháp phòng trừ hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đốm Lá Nhỏ (Bipolaris Maydis) Hại Ngô Tại Hoài Đức, Hà Nội
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 7. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 8. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 8.1. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT, TIÊU THỤ NGÔ THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đốm Lá Nhỏ Ngô Bipolaris Maydis Tại Hoài Đức

Cây ngô (Zea mays L.) đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam, là cây lương thực quan trọng thứ hai sau lúa. Tuy nhiên, năng suất ngô thường bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có bệnh hại. Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây ra là một trong những bệnh phổ biến và gây thiệt hại đáng kể cho năng suất ngô. Bệnh làm lá bị cháy, vàng úa, giảm khả năng quang hợp, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây. Mức độ thiệt hại phụ thuộc vào giống ngô, điều kiện canh tác và thời tiết. Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ tại Hoài Đức, Hà Nội có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng ngô. Theo thống kê, bệnh có thể gây giảm năng suất từ 12-30%.

1.1. Tầm quan trọng của cây ngô trong sản xuất nông nghiệp

Ngô là cây lương thực quan trọng, không chỉ cung cấp lương thực cho người và vật nuôi mà còn đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo. Diện tích và sản lượng ngô liên tục tăng qua các năm. Tuy nhiên, sản xuất ngô trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, đòi hỏi phải nhập khẩu. Việc nâng cao năng suất ngô là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần có các biện pháp canh tác và phòng trừ bệnh hại hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

1.2. Thiệt hại do bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis gây ra

Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây ra là một trong những bệnh hại phổ biến trên ngô. Bệnh làm giảm khả năng quang hợp của lá, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây. Trong trường hợp bệnh nặng, cây có thể chết, dẫn đến giảm năng suất đáng kể. Mức độ thiệt hại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm giống ngô, điều kiện thời tiết và biện pháp canh tác. Việc nghiên cứu và tìm ra các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả là rất quan trọng.

II. Thực Trạng Bệnh Đốm Lá Nhỏ Ngô Tại Hoài Đức Hà Nội

Tại Hoài Đức, Hà Nội, bệnh đốm lá nhỏ là một vấn đề đáng quan tâm trong sản xuất ngô vụ xuân hè. Các điều kiện thời tiết và tập quán canh tác có thể ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển của bệnh. Việc điều tra và đánh giá tình hình bệnh hại trên các giống ngô khác nhau, các chế độ luân canh, bón phân, và thời vụ gieo trồng là cần thiết để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh. Từ đó, có thể đưa ra các biện pháp quản lý bệnh phù hợp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Nhung (2017), bệnh đốm lá nhỏ xuất hiện phổ biến trên đồng ruộng tại Hoài Đức.

2.1. Ảnh hưởng của yếu tố sinh thái đến bệnh đốm lá nhỏ

Các yếu tố sinh thái như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng có ảnh hưởng lớn đến sự phát sinh và phát triển của nấm Bipolaris maydis. Thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển và lây lan. Ngoài ra, các yếu tố như mật độ trồng, chế độ bón phân cũng có thể ảnh hưởng đến mức độ nhiễm bệnh. Cần có các nghiên cứu cụ thể để xác định rõ ảnh hưởng của từng yếu tố đến bệnh đốm lá nhỏ tại Hoài Đức.

2.2. Tác động của tập quán canh tác đến sự phát triển bệnh

Tập quán canh tác như luân canh, bón phân, và sử dụng giống có ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh đốm lá nhỏ. Việc luân canh cây trồng có thể giúp giảm mật độ nấm trong đất. Bón phân cân đối giúp cây khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu bệnh. Sử dụng giống kháng bệnh là một biện pháp hiệu quả để giảm thiệt hại do bệnh gây ra. Cần có các khảo sát để đánh giá ảnh hưởng của các tập quán canh tác khác nhau đến bệnh đốm lá nhỏ.

2.3. Thành phần bệnh hại ngô vụ xuân hè tại Hoài Đức

Nghiên cứu cần xác định rõ thành phần bệnh hại chính trên ngô vụ xuân hè tại Hoài Đức, trong đó có bệnh đốm lá nhỏ. Việc xác định được các bệnh hại khác cũng giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ tổng hợp hiệu quả hơn. Cần điều tra và thu thập mẫu bệnh để phân tích và xác định chính xác các tác nhân gây bệnh.

III. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Nấm Bipolaris Maydis Gây Bệnh Ngô

Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học của nấm Bipolaris maydis là cơ sở quan trọng để hiểu rõ về cơ chế gây bệnh và tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Các đặc điểm như hình dạng, kích thước bào tử, khả năng sinh trưởng trên các môi trường khác nhau, và khả năng lây bệnh nhân tạo cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Theo Nguyễn Thị Nhung (2017), nấm Bipolaris maydis phát triển tốt nhất ở môi trường pH từ 6-7 và nhiệt độ 30°C.

3.1. Đặc điểm hình thái của nấm Bipolaris maydis

Nghiên cứu cần mô tả chi tiết đặc điểm hình thái của nấm Bipolaris maydis, bao gồm hình dạng, kích thước bào tử, màu sắc khuẩn lạc, và các đặc điểm khác. Các đặc điểm này có thể giúp phân biệt nấm Bipolaris maydis với các loài nấm gây bệnh khác trên ngô. Cần sử dụng các phương pháp quan sát và đo đạc chính xác để thu thập dữ liệu.

3.2. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển nấm

Nghiên cứu cần khảo sát ảnh hưởng của các môi trường nuôi cấy khác nhau đến sự phát triển của nấm Bipolaris maydis. Các yếu tố như thành phần dinh dưỡng, độ pH, và nhiệt độ có thể ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng và khả năng sinh sản của nấm. Kết quả nghiên cứu có thể giúp lựa chọn môi trường phù hợp để nuôi cấy và nghiên cứu nấm trong phòng thí nghiệm.

3.3. Khả năng lây bệnh nhân tạo của nấm Bipolaris maydis

Nghiên cứu cần đánh giá khả năng lây bệnh của nấm Bipolaris maydis trên ngô bằng các phương pháp lây bệnh nhân tạo khác nhau. Các phương pháp này có thể bao gồm phun bào tử, cấy nấm vào vết thương, hoặc đặt lá bệnh lên lá khỏe. Kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định con đường lây bệnh chính của nấm và đánh giá khả năng gây bệnh của các chủng nấm khác nhau.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Phòng Trừ Bệnh Đốm Lá Ngô

Việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ là rất quan trọng để đưa ra các khuyến cáo phù hợp cho người trồng ngô. Các biện pháp có thể bao gồm sử dụng giống kháng bệnh, bón phân cân đối, luân canh cây trồng, và sử dụng thuốc trừ nấm. Cần tiến hành các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng để đánh giá hiệu quả của từng biện pháp. Theo nghiên cứu, thuốc Daconil 75WP cho hiệu quả phòng trừ cao.

4.1. Khảo sát tính kháng bệnh của các giống ngô

Nghiên cứu cần khảo sát tính kháng bệnh đốm lá nhỏ của các giống ngô khác nhau. Các giống kháng bệnh có thể giúp giảm thiệt hại do bệnh gây ra và giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ nấm. Cần tiến hành các thí nghiệm lây bệnh nhân tạo để đánh giá tính kháng bệnh của các giống ngô khác nhau.

4.2. Đánh giá hiệu lực của thuốc trừ nấm trong phòng thí nghiệm

Nghiên cứu cần đánh giá hiệu lực của các loại thuốc trừ nấm khác nhau đối với nấm Bipolaris maydis trong phòng thí nghiệm. Các thí nghiệm này có thể giúp lựa chọn các loại thuốc có hiệu quả cao để sử dụng trong sản xuất. Cần sử dụng các phương pháp đánh giá tiêu chuẩn để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

4.3. Thử nghiệm hiệu quả thuốc trừ nấm trên đồng ruộng

Nghiên cứu cần tiến hành các thí nghiệm trên đồng ruộng để đánh giá hiệu quả của các loại thuốc trừ nấm khác nhau trong việc phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ. Các thí nghiệm này cần được thực hiện trên các diện tích khác nhau và trong các điều kiện thời tiết khác nhau để đảm bảo tính đại diện của kết quả. Cần theo dõi và đánh giá các chỉ tiêu như tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh, và năng suất ngô để đánh giá hiệu quả của thuốc.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn Sản Xuất Ngô

Kết quả nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ và các biện pháp phòng trừ cần được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất ngô tại Hoài Đức và các vùng trồng ngô khác. Cần xây dựng các quy trình phòng trừ bệnh tổng hợp, kết hợp các biện pháp canh tác, sử dụng giống kháng bệnh, và sử dụng thuốc trừ nấm hợp lý. Cần tổ chức các lớp tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người trồng ngô để nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh. Việc này giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra và nâng cao năng suất ngô.

5.1. Xây dựng quy trình phòng trừ bệnh tổng hợp

Cần xây dựng quy trình phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ tổng hợp, kết hợp các biện pháp canh tác, sử dụng giống kháng bệnh, và sử dụng thuốc trừ nấm hợp lý. Quy trình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng trồng ngô. Cần có sự tham gia của các nhà khoa học, cán bộ khuyến nông, và người trồng ngô trong quá trình xây dựng quy trình.

5.2. Chuyển giao kỹ thuật cho người trồng ngô

Cần tổ chức các lớp tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người trồng ngô về các biện pháp phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ. Các lớp tập huấn cần cung cấp thông tin về đặc điểm của bệnh, các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh, và các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Cần sử dụng các phương pháp giảng dạy trực quan và dễ hiểu để người trồng ngô có thể áp dụng vào thực tế.

5.3. Đánh giá hiệu quả của quy trình phòng trừ bệnh

Cần đánh giá hiệu quả của quy trình phòng trừ bệnh đốm lá nhỏ trong thực tế sản xuất. Việc đánh giá này cần được thực hiện trên các diện tích khác nhau và trong các điều kiện thời tiết khác nhau để đảm bảo tính đại diện của kết quả. Cần theo dõi và đánh giá các chỉ tiêu như tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh, và năng suất ngô để đánh giá hiệu quả của quy trình.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Ngô

Nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ do Bipolaris maydis gây ra tại Hoài Đức, Hà Nội đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm phát sinh, phát triển, và các biện pháp phòng trừ bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như tìm kiếm các giống ngô có khả năng kháng bệnh cao hơn, nghiên cứu cơ chế kháng bệnh của các giống ngô, và phát triển các biện pháp phòng trừ bệnh thân thiện với môi trường. Các nghiên cứu này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất ngô và đảm bảo an ninh lương thực.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính

Cần tổng kết các kết quả nghiên cứu chính về bệnh đốm lá nhỏ tại Hoài Đức, bao gồm đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh, đặc điểm sinh học của nấm Bipolaris maydis, và hiệu quả của các biện pháp phòng trừ. Tổng kết này sẽ giúp đánh giá những thành công và hạn chế của nghiên cứu, và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh đốm lá nhỏ, như tìm kiếm các giống ngô có khả năng kháng bệnh cao hơn, nghiên cứu cơ chế kháng bệnh của các giống ngô, và phát triển các biện pháp phòng trừ bệnh thân thiện với môi trường. Các nghiên cứu này cần được thực hiện với sự hợp tác của các nhà khoa học, cán bộ khuyến nông, và người trồng ngô.

6.3. Ý nghĩa của nghiên cứu đối với sản xuất ngô

Cần nhấn mạnh ý nghĩa của nghiên cứu về bệnh đốm lá nhỏ đối với sản xuất ngô, bao gồm giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra, nâng cao năng suất ngô, và đảm bảo an ninh lương thực. Nghiên cứu này cần được phổ biến rộng rãi để người trồng ngô có thể áp dụng vào thực tế sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) giữ vị trí là cây lương thực quan trọng thứ hai tại Việt Nam sau lúa nước, với quy mô diện tích toàn quốc năm 2010 đạt 1.126,9 nghìn ha, năng suất bình quân 40,9 tạ/ha và tổng sản lượng vượt 4,6 triệu tấn. Dù vậy, nguồn cung nội địa vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu chế biến thức ăn chăn nuôi, buộc nước ta phải nhập khẩu bình quân khoảng 1,0 triệu tấn ngô hạt mỗi năm. Một trong những rào cản sinh học lớn nhất làm suy giảm năng suất mùa vụ là bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây ra. Khi xâm nhiễm diện rộng, nấm bệnh phá hủy diệp lục, làm khô cháy phiến lá, cản trở quang hợp và gây thiệt hại năng suất từ 12% đến 30%.

Nghiên cứu được triển khai với mục tiêu xác định quy luật phát sinh, phát triển của nấm Bipolaris maydis, làm rõ các đặc điểm hình thái sinh học và đánh giá hiệu lực của các biện pháp phòng trừ canh tác, hóa học trên đồng ruộng. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trọng điểm trên vụ ngô xuân hè giai đoạn từ tháng 01/2016 đến tháng 5/2017 tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội (tập trung tại 3 xã Đông La, Tiền Yên, Vân Côn) cùng hệ thống phòng thí nghiệm bộ môn Bệnh cây - Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chính xác về diễn biến bệnh, thiết lập ngưỡng dịch tễ học với tỷ lệ bệnh đạt đỉnh 22,0% - 23,0% và chỉ số bệnh 3,11% - 3,44%. Kết quả này tạo tiền đề khoa học để tối ưu hóa quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, giúp người trồng ngô bảo vệ năng suất thực thu và nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi hecta canh tác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tam giác bệnh cây (Host - Pathogen - Environment), giải thích mối tương tác đa chiều giữa cây ký chủ, độc lực của nấm ký sinh và điều kiện vi khí hậu nhiệt đới gió mùa. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết di truyền tương tác ký chủ - mầm bệnh, dựa trên cơ chế phân tử của tính mẫn cảm dòng tế bào chất CMS-T liên quan đến gen ti thể T-urf13 và tính kháng bệnh được kiểm soát bởi gen lặn đơn rhm định vị trên nhiễm sắc thể số 6 của cây ngô.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Bệnh đốm lá nhỏ hại ngô (Southern corn leaf blight do Bipolaris maydis, giai đoạn hữu tính là Cochliobolus heterostrophus).
• Tỷ lệ bệnh (TLB %): Tỷ lệ phần trăm số lá xuất hiện triệu chứng bệnh trên tổng số lá điều tra.
• Chỉ số bệnh (CSB %): Đại lượng biểu thị mức độ nghiêm trọng và diện tích mô lá bị tổn thương theo thang phân cấp tiêu chuẩn 9 cấp.
• Hiệu lực ức chế tản nấm (in vitro) và hiệu lực phòng trừ sinh học/hóa học đồng ruộng (in vivo).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra đồng ruộng theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-167:2014/BNNPTNT và khảo nghiệm tính kháng giống theo QCVN 01-56:2011/BNNPTNT. Cỡ mẫu điều tra thực địa được bố trí tại 3 xã trọng điểm, mỗi nghiệm thức khảo sát 3 ruộng đại diện, mỗi ruộng chọn ngẫu nhiên 10 điểm theo đường chéo góc cách mép bờ tối thiểu 2 mét, mỗi điểm kiểm tra ngẫu nhiên 10 lá (tổng quy mô 300 lá/nghiệm thức/kỳ điều tra), thực hiện định kỳ 7 ngày/lần. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên này bảo đảm tính đại diện cao, phản ánh chuẩn xác diễn biến dịch tễ trong điều kiện sản xuất thực tế.

Trong phòng thí nghiệm, nấm bệnh được phân lập và nuôi cấy trên 4 môi trường dinh dưỡng nhân tạo gồm WA, PSA, PGA, PCA nhằm xác định đặc tính sinh học ở các dải nhiệt độ từ 10°C đến 40°C và độ pH từ 4,0 đến 9,0. Thí nghiệm lây bệnh nhân tạo trong nhà lưới được thực hiện trên 24 chậu ngô giống HN88 ở giai đoạn 5 - 7 lá bằng 3 phương pháp (phun hỗn dịch bào tử nồng độ 10^5 bào tử/ml, ép thạch sợi nấm và ép mô bệnh).

Lý do lựa chọn công thức Abbott cho thí nghiệm phòng thí nghiệm và công thức Henderson - Tilton cho thí nghiệm đồng ruộng (diện tích ô tiêu chuẩn 50 m², nhắc lại 3 lần) là nhằm loại trừ tối đa sai số biến động tự nhiên của quần thể nấm. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê sinh học chuyên sâu trên phần mềm IRRISTART 4.0 và Microsoft Excel để so sánh mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều tra thành phần bệnh hại ghi nhận Bipolaris maydis là tác nhân phổ biến và gây hại nghiêm trọng nhất vụ xuân hè tại Hoài Đức (đạt cấp phổ biến +++), xuất hiện sớm từ giai đoạn 3 - 4 lá và kéo dài suốt chu kỳ sinh trưởng. Diễn biến bệnh tăng mạnh từ giai đoạn 7 - 8 lá, đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn xoáy nõn với tỷ lệ bệnh từ 19,0% đến 22,0% và chỉ số bệnh từ 3,11% đến 3,44% trên giống ngô nếp HN88 tại xã Đông La, cao hơn hẳn so với vùng Tiền Yên và Vân Côn.

Thứ hai, chế độ luân canh và cơ cấu giống có ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ tích lũy nguồn bệnh. Công thức luân canh Ngô - Lúa - Cà chua chịu áp lực bệnh cao nhất (TLB cực đại 22,0%, CSB 3,33%), trong khi chế độ luân canh 2 vụ lúa nước (Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông) giúp hạ thấp tỷ lệ bệnh xuống 16,0% và chỉ số bệnh còn 2.44% (giảm khoảng 27,3% mức độ gây hại). Trong số các giống khảo sát, giống NK4300 có khả năng chống chịu tốt hơn (TLB 18,0%, CSB 3,11%) so với giống mẫn cảm HN88 (TLB 23,0%, CSB 3,44%).

Thứ ba, về mặt sinh học, nấm Bipolaris maydis có bào tử phân sinh đa bào hình thoi cong nhẹ, kích thước trung bình 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm. Khả năng nảy mầm của bào tử đạt tuyệt đối 100% chỉ sau 2 giờ 30 phút trong môi trường nước vô trùng. Nấm sinh trưởng tối ưu trên môi trường giàu đường và tinh bột (PSA, PGA) tại ngưỡng nhiệt độ 30°C và dải pH từ 6,0 đến 7,0.

Thứ tư, khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật cho thấy thuốc Daconil 75WP (hoạt chất Chlorothalonil 98%) đạt hiệu lực ức chế tản nấm trong phòng thí nghiệm cao nhất với 67,09%, đồng thời mang lại hiệu lực phòng trừ ngoài đồng ruộng vượt trội đạt 62,67% ở liều lượng 1,2 kg/ha sau 10 ngày xử lý, cao hơn đáng kể so với Score 250EC và Valivithaco 5SL.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dịch bệnh bùng phát mạnh ở giai đoạn xoáy nõn đến trỗ cờ là hệ quả của điều kiện thời tiết vụ xuân hè miền Bắc, khi nhiệt độ trung bình tăng cao kết hợp ẩm độ không khí trên 85% và sương mù ban mai kéo dài, tạo điều kiện lý tưởng cho bào tử nảy mầm xâm nhiễm trực tiếp qua khí khổng trong vòng 6 giờ. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua đồ thị đường biểu diễn động thái gia tăng TLB/CSB theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây ngô, kết hợp bảng ma trận so sánh tương quan giữa liều lượng đạm urê (từ 6 kg đến 14 kg/sào) với mức độ gia tăng chỉ số bệnh.

So sánh với các công bố quốc tế, kết quả hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Smith (1975) và Rajesh Singh (2012), xác nhận nấm B. maydis có chu kỳ sinh thế hệ mới cực ngắn (khoảng 51 giờ) và dòng nấm nhiệt đới thích nghi tối ưu ở 30°C. Điểm nổi bật của đề tài là chứng minh việc luân canh với lúa nước giúp ngâm ủ, tiêu hủy triệt để sợi nấm tồn dư trong đất, làm giảm áp lực bệnh chuyển vụ từ 25% đến 30% so với chuyên canh cây màu trên đất bãi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện vệ sinh đồng ruộng và cày vùi tàn dư: Tiến hành thu gom, đốt tiêu hủy hoặc cày lật đất sâu ngay sau khi thu hoạch nhằm chôn vùi tàn dư lá bệnh xuống tầng đất ngập nước từ 15 - 20 cm. Mục tiêu giảm thiểu 35% - 40% nguồn nấm sơ cấp cho vụ kế tiếp. Thời gian thực hiện ngay sau mỗi đợt thu hoạch ngô vụ đông và vụ xuân hè, do các hộ nông dân và hợp tác xã nông nghiệp chủ động triển khai.

2. Chuyển đổi cơ cấu giống kháng bệnh: Đưa vào cơ cấu sản xuất đại trà các giống ngô lai có tính kháng cao như LVN5885, LVN255 hoặc NK4300 nhằm thay thế dần các giống ngô nếp địa phương mẫn cảm tại các vùng ổ dịch cũ. Mục tiêu khống chế tỷ lệ bệnh trên đồng ruộng dưới mức 10,0% và chỉ số bệnh dưới 1,5%. Thời gian áp dụng liên tục từ 1 đến 2 năm tới, do Trung tâm Khuyến nông và Phòng Nông nghiệp huyện chỉ đạo định hướng.

3. Điều chỉnh mật độ gieo trồng và bón phân cân đối: Duy trì mật độ gieo trồng hợp lý từ 3.000 đến 3.600 cây/sào (tương đương 5,0 - 5,5 vạn cây/ha), tuyệt đối không gieo dày quá 4.500 cây/sào; khống chế lượng đạm urê ở mức 6 - 10 kg/sào kết hợp bón lót đầy đủ phân chuồng hoai mục (4 - 5 tạ/sào) và phân kali sunfat (8 - 10 kg/sào). Mục tiêu hạn chế ẩm độ tán lá và giảm 20% mức độ nhiễm bệnh, do nông dân trực tiếp thực hiện trong suốt vụ gieo trồng.

4. Ứng dụng biện pháp hóa học có chọn lọc và đúng thời điểm: Sử dụng thuốc trừ nấm Daconil 75WP (hoạt chất Chlorothalonil) với liều lượng khuyến cáo 1,2 kg/ha, phun 1 - 2 lần cách nhau 7 - 10 ngày khi bệnh chớm xuất hiện ở giai đoạn 5 - 7 lá hoặc trước trỗ cờ 14 ngày. Mục tiêu đạt hiệu lực phòng trừ trên 62,0%, do Trạm Bảo vệ thực vật huyện giám sát và hướng dẫn kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Bảo vệ thực vật / Nông học: Sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về hình thái học, đặc điểm nuôi cấy trên môi trường PSA/PCA/PGA và phương pháp lây nhiễm nhân tạo trong nhà lưới để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu bệnh lý học thực vật.

• Cán bộ kỹ thuật tại các Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cấp huyện/tỉnh: Ứng dụng quy luật biến động chỉ số bệnh theo mùa vụ và hiệu lực của các loại hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật để xây dựng hệ thống dự tính dự báo dịch hại, lập phương án khoanh vùng phòng trừ đốm lá nhỏ kịp thời.

• Kỹ sư chọn tạo giống và chuyên gia phát triển sản phẩm tại các doanh nghiệp giống cây trồng: Tham khảo quy trình đánh giá tính kháng bệnh đốm lá nhỏ theo thang 9 cấp chuẩn quốc gia, làm cơ sở tuyển chọn dòng bố mẹ và phát triển các bộ giống ngô lai kháng nấm Bipolaris maydis.

• Ban quản trị hợp tác xã nông nghiệp và chủ trang trại thâm canh ngô thương phẩm: Áp dụng cẩm nang canh tác cải tiến bao gồm quy chuẩn luân canh lúa nước, định mức bón phân urê cân đối và kỹ thuật phun trừ thuốc đặc trị để gia tăng năng suất hạt từ 10% đến 20%.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh đốm lá nhỏ hại ngô thường bùng phát mạnh nhất vào giai đoạn sinh trưởng nào?

Bệnh phát sinh sớm từ khi ngô có 3 - 4 lá nhưng bùng phát gây hại mạnh nhất từ giai đoạn 7 - 8 lá đến khi cây xoáy nõn và trỗ cờ. Tại Hoài Đức, tỷ lệ bệnh đạt đỉnh 22,0% - 23,0% và chỉ số bệnh đạt 3,11% - 3,44% ở giai đoạn này trước khi giảm dần vào thời kỳ chín sáp.

Điều kiện môi trường nào kích thích nấm Bipolaris maydis phát triển nhanh nhất?

Nấm phát triển tối ưu ở dải nhiệt độ 30°C và độ pH từ 6,0 đến 7,0 trên các môi trường giàu dinh dưỡng như PSA và PGA. Khi gặp điều kiện ẩm ướt trên 90%, bào tử nấm nảy mầm đạt tỷ lệ 100% chỉ sau 2 giờ 30 phút, xâm nhập gây vết bệnh hoại tử trong vòng 6 giờ.

Những giống ngô nào có khả năng kháng bệnh đốm lá nhỏ tốt nhất hiện nay?

Khảo nghiệm lây bệnh nhân tạo trong điều kiện kiểm soát cho thấy giống ngô lai LVN5885 và LVN255 biểu hiện tính kháng vượt trội với tỷ lệ nhiễm bệnh thấp nhất. Ngược lại, giống ngô nếp HN88 và ADI602 mẫn cảm cao với bệnh, cần chú ý phòng ngừa khi gieo trồng.

Loại thuốc bảo vệ thực vật nào kiểm soát bệnh đốm lá nhỏ hiệu quả nhất trên đồng ruộng?

Thuốc Daconil 75WP (hoạt chất Chlorothalonil 98%) cho hiệu quả cao nhất với khả năng ức chế tản nấm trong phòng thí nghiệm đạt 67,09% và hiệu lực dập dịch trên đồng ruộng đạt 62,67% khi phun ở nồng độ 1,2 kg/ha, vượt trội hơn Score 250EC và Valivithaco 5SL.

Tại sao chế độ luân canh với lúa nước lại giúp hạn chế bệnh đốm lá nhỏ trên ngô?

Nấm Bipolaris maydis tồn lưu chủ yếu dưới dạng sợi nấm và bào tử phân sinh trong tàn dư cây ngô trên cạn. Khi luân canh với 2 vụ lúa nước, điều kiện ngập nước yếm khí sẽ phân hủy nhanh xác thực vật và tiêu diệt nguồn nấm tồn dư, giúp giảm tỷ lệ bệnh vụ sau xuống còn 16,0% so với 22,0% ở ruộng chuyên canh rau màu.

Kết luận

• Xác định rõ nấm Bipolaris maydis là đối tượng gây hại chủ yếu trên ngô vụ xuân hè tại Hoài Đức, có kích thước bào tử 100,0 - 125,0 x 14,5 - 21,0 µm và đạt tỷ lệ nảy mầm 100% sau 2 giờ 30 phút.
• Đánh giá chính xác quy luật dịch tễ học đồng ruộng, ghi nhận đỉnh cao bệnh hại rơi vào giai đoạn cây xoáy nõn với tỷ lệ bệnh đạt từ 19,0% đến 23,0%.
• Khẳng định canh tác luân canh với lúa nước và duy trì mật độ trồng 3.000 - 3.600 cây/sào giúp hạ thấp áp lực bệnh hại từ 25% đến 30%.
• Phân hạng tính kháng giống thành công, xác định LVN5885 và LVN255 là hai giống triển vọng có sức chống chịu bệnh cao nhất.
• Kiểm chứng hiệu lực phòng trừ hóa học xuất sắc của thuốc Daconil 75WP với hiệu lực đạt 62,67% ngoài đồng ruộng.

Luận văn đã đóng góp hệ thống dữ liệu sinh học và giải pháp kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao cho ngành Bảo vệ thực vật Việt Nam. Định hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng đánh giá cơ chế phân tử của các chủng nấm (Race T, Race O, Race C) trên diện rộng trong vòng 12 đến 24 tháng tới. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp hãy tham khảo, trích dẫn chi tiết công trình này để áp dụng vào các mô hình sản xuất ngô an toàn và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây ngô (Zea may L.) là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, có diện tích đứng thứ 3 thế giới sau lúa mì và lúa nước. Ở Việt Nam, ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau cây lúa và là cây màu quan trọng nhất được trồng ở nhiều vùng sinh thái khác nhau, đa dạng về mùa vụ gieo trồng và hệ thống canh tác. Cây ngô không chỉ cung cấp lương thực cho người, vật nuôi mà còn là cây trồng xóa đói giảm nghèo tại các tỉnh có điều kiện kinh tế khó khăn. Sản xuất ngô cả nước qua các năm không ngừng tăng về diện tích, năng suất, sản lượng: năm 2001 tổng diện tích ngô là 730.000 ha, đến năm 2005 đã tăng trên 1 triệu ha; năm 2010, diện tích ngô cả nước 1126,9 nghìn ha, năng suất 40,9 tạ/ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn.

Tuy vậy, cho đến nay sản xuất ngô ở nước ta phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước, hàng năm nước ta vẫn phải nhập khẩu từ trên dưới 1 triệu tấn ngô hạt. Để năng suất ngô đạt hiệu quả tốt nhất ngoài việc sử dụng giống ngô chất lượng cao, biện pháp chăm sóc, bón phân cân đối hợp lý thì cần quan tâm đến tình hình bệnh hại ngô và biện pháp quản lý, phòng chống chúng. Bệnh đốm lá nhỏ do nấm Bipolaris maydis gây hại lá ngô là bệnh khá phổ biến ở Việt Nam. Chúng làm cho lá bị cháy, biến vàng, mất khả năng quang hợp.

Mức độ tác hại của bệnh phụ thuộc vào từng giống, từng vùng, từng chế độ canh tác khác nhau. Bệnh nặng làm cây sinh trưởng kém, lá chóng tàn lụi, thậm chí cây con có thể bị chết, năng suất ngô giảm nhiều (12 - 30%). Xuất phát từ thực tiễn trên, được sự đồng ý của Khoa Nông học - Học viện Nông Nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS Trần Nguyễn Hà, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu bệnh đốm lá nhỏ (Bipolaris maydis) hại ngô vụ xuân hè tại huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội”. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1.

Mục đích Xác định đặc điểm phát sinh, phát triển, sinh học của nấm gây bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis trên ngô và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ. Yêu cầu - Điều tra thành phần bệnh hại và mức độ phổ biến trên diện tích trồng ngô tại địa phương. - Điều tra diễn biến bệnh đốm lá nhỏ trên một số giống ngô trồng tại địa phương, chế độ luân canh, chế độ bón phân, trồng xen, các vùng trồng ngô, mật độ và thời vụ trồng khác nhau. - Xác định một số đặc điểm hình thái và đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh đốm lá nhỏ Bipolaris maydis.

- Khả năng lây bệnh của nấm Bipolaris maydis trên ngô ở các phương pháp lây khác nhau. - Đánh giá tính kháng nhiễm trên một số giống ngô kháng nhiễm bệnh đốm lá nhỏ trong nhà lưới. - Khảo sát hiệu lực một số thuốc trừ nấm Bipolaris maydis trong phòng thí nghiệm và đối với bệnh đốm lá nhỏ ngoài đồng ruộng. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

TÌNH HÌNH SẢN XUẤT, TIÊU THỤ NGÔ THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM Trên thế giới, ngô là một trong những cây ngũ cốc quan trọng, diện tích đứng thứ 3 sau lúa mì và lúa nước; sản lượng thứ hai và năng suất cao nhất trong các cây ngũ cốc. Năm 1961, diện tích ngô toàn thế giới đạt 105,5 triệu ha, năng suất 19,4 tạ/ha, sản lượng 205 triệu tấn, đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt khoảng 159,5 triệu ha, năng suất bình quân 51,3 tạ/ha, sản lượng 817,1 triệu tấn. Trong đó Mỹ, Trung Quốc, Brazil là những nước đứng đầu về diện tích và sản lượng. Cây ngô được đánh giá là cây trồng có vai trò hết sức quan trọng trong cơ cấu cây trồng ở nước ta; năm 2010 là 1126,9 nghìn ha (trong đó trên 90% diện tích trồng ngô lai), sản lượng đạt trên 4,6 triệu tấn.

Tuy vậy sản xuất ngô trong nước vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, hàng năm nước ta phải nhập khẩu lượng lớn ngô nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi. Theo Cục trồng trọt (2011), những năm qua nhà nước cũng đã hết sức quan tâm đầu tư cho việc nghiên cứu phát triển cây ngô. Hai dự án phát triển giống ngô lai đã được đầu tư là dự án phát triển giống ngô lai giai đoạn 2006 - 2010 và dự án phát triển sản xuất giống ngô lai giai đoạn 2011 - 2015. Nhà nước có nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ giống đã khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước sản xuất, cung cấp giống, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lượng tốt vào sản xuất, nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật về sản xuất ngô đã được chuyển giao đến người nông dân.

Tuy nhiên việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế, với địa hình phức tạp, trên 70% diện tích ngô được trồng trên đất có độ cao, phụ thuộc vào nước trời, ít đầu tư thâm canh nên năng suất ngô vẫn còn thấp so với tiềm năng của giống. Năm 2010, NSTB cả nước đạt 40,9 tạ/ha, sản lượng trên 4,6 triệu tấn so với năng suất ngô có thâm canh là 70 - 80 tạ/ha. Bên cạnh đó các giống ngô có khả năng thích nghi tốt với điều kiện thời tiết bất thuận như hạn hán và mưa lũ vẫn còn thiếu. Trong những năm vừa qua diện tích và thị trường ngô chưa có biến động lớn, chỉ có năng suất ngô là tăng tương đối nhanh ở nhiều quốc gia.

Năng suất ngô tăng mạnh sẽ làm cho sản lượng ngô tăng, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Trung Quốc. 3 Giá ngô trên thị trường thế giới trong thời gian qua đã có sự biến động đáng kể, bình quân thời kỳ 1994 - 1999 là 138 - 142 USD/tấn; hiện nay là 300 - 305 USD/tấn. Các nước xuất khẩu ngô chính vẫn là Mỹ, Achentina, Pháp… các nước nhập khẩu ngô chính gồm Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Malaysia, Đài Loan… Ở Việt Nam, hiện tại giá 1 kg ngô hạt dao động từ 7. Nhu cầu ngô hạt cần cho công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi liên tục tăng trong khi diện tích trồng ngô và năng suất ngô Việt Nam đã bị chững lại, với đà tăng trưởng của ngành chăn nuôi và nhu cầu ngô phục vụ công nghiệp sản xuất Ethanol hiện nay đòi hỏi nguồn nguyên liệu ngô là rất lớn.

Vì vậy, sản xuất ngô trên toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng chắc chắn sẽ được tập trung phát triển mạnh trong thời gian tới. Diện tích ngô các tỉnh phía Bắc tăng liên tục trong thời gian qua, vùng TDMNPB có diện tích tăng liên tục trong giai đoạn 2005 - 2010; vùng Bắc Trung bộ, diện tích đang có xu hướng giảm dần; vùng đồng bằng sông Hồng, diện tích tương đối ổn định (số liệu, hình 2. Diện tích ngô các vùng phía Bắc 800 Diện tích (1000 ha) 700 692.6 BTB 200 Toàn miền 149. Diện tích ngô các vùng phía Bắc giai đoạn 2005 – 2010.

Nguồn: Cục trồng trọt (2011) - Năng suất: NSTB ngô toàn miền tăng liên tục trong giai đoạn 2005 - 2010, tốc độ tăng tăng bình quân toàn miền 0,82 tạ/ha/năm, vùng TDMNPB tăng mạnh nhất đạt 1tạ/ha/năm, vùng BTB là 0,8 tạ/ha/năm, vùng ĐBSH là 0,19 tạ/ha/năm (số liệu bảng 2. Năng suất ngô các vùng phía Bắc giai đoạn 2005 – 2010 Năng suất ngô giai đoạn 2005 - 2010 (tạ/ha) Toàn miền Năm ĐBSH TDMNPB BTB (tạ/ha) 2005 40,4 28,1 34,8 36,0 2006 40.2 28,6 36,0 37,3 2007 41,2 32,9 36,3 39,3 2008 43,6 33,6 36,1 40,1 2009 42,4 34,2 39,6 40,1 2010 45,2 33,2 37,9 40,9 Tăng TB/năm 0,19 1,0 0,8 0,82 (tạ/ha) Nguồn: Cục trồng trọt (2011) Ngành sản xuất ngô trên thế giới tăng liên tục từ đầu thế kỷ XX đến nay. Năm 2000, năng suất ngô trung bình của thế giới đạt 4,3 tấn/ha, năm 2005 đạt 4,8 tấn/ha và đến năm 2009, diện tích trồng ngô thế giới đạt 156,04 triệu ha, năng suất 5,2 tấn/ha và sản lượng đạt kỷ lục với 808,8 triệu tấn. Mỹ là nước đứng đầu thế giới cả về diện tích, năng suất và sản lượng ngô.

Nhờ ứng dụng ngô lai vào sản xuất đại trà nên kết quả sản xuất ngô của nước Mỹ liên tục tăng. Tiếp đến Trung Quốc với diện tích 30,4 triệu ha, năng suất đạt 5,1 tấn/ha và sản lượng đạt 155 triệu tấn. Các nước có năng suất ngô cao là: Mỹ (10,34 tấn/ha), Argentina (8,33 tấn/ha), Canada (8,31 tấn/ha). Hiện nay sản lượng ngô sản xuất ra ngày càng tăng và châu Á là nơi có sản lượng ngô đứng đầu thế giới.

Đi đầu là Trung Quốc với diện tích đứng thứ hai thế giới chiếm 20% (2009) và Đông Nam Á đạt 27 triệu tấn. Theo dự báo của Viện khoa học Nông nghiệp Việt Nam, diện tích ngô của cả nước phấn đấu đạt 1.000 ha vào 2015 (với năng suất bình quân 5,5 tấn/ha, tổng sản lượng 1.000 tấn), nhằm đảm bảo cung cấp đủ nguyên liệu cho chế biến thức ăn chăn nuôi, các nhu cầu khác trong nước và từng bước tham gia xuất khẩu. Vào năm 2009, Việt Nam đạt 1.200 nghìn ha, năng suất đạt 4,4 tấn/ha và tổng sản lượng 5,3 triệu tấn. Vậy hiện nay, sản xuất ngô của nước ta mới đạt 75% so với mục tiêu vào năm 2015 và 60% so với mục tiêu vào năm 2020.

TÌNH HÌNH GÂY HẠI DO BỆNH ĐỐM LÁ NHỎ (Bipolaris maydis) 2. Phân bố Bệnh đốm lá nhỏ ngô do nấm Bipolaris maydis gây ra phân bố ở hầu khắp các châu lục. 5 Châu Âu: Bulgaria, Croatia, Síp, Đan mạch, Nam Tư cũ, Đức, , Bồ Đào Nha, Romania, Liên bang Nga, Serbia và Montenegro, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Ukraina. Châu Á: Bangladesh, Bhutan, Vương quốc Bru-nây, Campuchia, Trung Quốc, Đảo Christmas (Ấn Độ Dương, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Lào, Malaysia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam.

Châu phi: Benin, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa dân chủ Congo, Côte d'Ivoire, Ai Cập, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Swaziland, Tanzania, Zambia, Zimbabwe. Trung Mỹ và Caribbean: Bahamas, Belize, Cuba, El Salvador, Guadeloupe, Guatemala, Jamaica, Nicaragua, Panama, Puerto Rico, Trinidad và Tobago. Bắc Mỹ: Canada, Mexico, Hoa Kỳ. Nam Mỹ: Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Paraguay, Suriname, Venezuela.

Châu Đại Dương: American Samoa. Nghiên cứu trên thế giới Cây ngô là cây lương thực rất quan trọng nên đã có rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu về cây ngô. Một trong những nghiên cứu quan trọng nhất mà các nhà khoa học đã và đang nghiên cứu là tình hình sâu bệnh hại trong cây ngô ngoài sản xuất và trong quá trình bảo quản.