MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội thì nền kinh tế nước ta cũng thay đổi từng ngày từng giờ theo chiều hướng đi lên. Sự thay đổi đó diễn ra ở các ngành nghề khác nhau, các lĩnh vực khác nhau. Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu của con người ngày càng cao hơn.
Vì vậy đòi hỏi các nhà quản lý phải nghiên cứu, phải cân nhắc khi thiết kế xây dựng một chương trình bất kỳ nào đó phải đảm bảo sự hài hoà giữa lợi ích kinh tế với các lợi ích khác của xã hội. Cùng với sự phát triển chung của ngành kinh tế thì ngành Lâm nghiệp cũng không nằm ngoài quy luật đó. Trước thực trạng đó Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp thiết thực nhằm giảm tình trạng khai thác nguồn tài nguyên rừng bừa bãi, tiếp tục phủ xanh diện tích đất trống đồi núi trọc, tiến hành trồng rừng phòng hộ đầu nguồn, trồng rừng sản xuất tập trung. Trồng rừng sản xuất tập chung đáp ứng được nhu cầu về nguyên liệu gỗ cho các nhà máy giấy, nhà máy sợi, các nhà máy xí nghiệp chế biến ván dăm và cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến gỗ khác.
Tuy nhiên, khi trồng rừng trên diện tích lớn, số lượng cây nhiều và trồng thuần loài nên rất dễ bị sâu, bệnh hại phát sinh. Để đạt được kết quả của việc trồng rừng thì điều quan trọng nhất ở đây là phải tạo được nhiều cây giống tốt, khoẻ mạnh, không bị sâu hại và không có mầm bệnh. Muốn có được như vậy thì ngoài việc chọn được hạt giống tốt, bảo quản hạt giống tốt đối với những cây có khả năng tái sinh bằng hạt, những phương pháp xử lý trước khi gieo ươm thì việc phòng trừ sâu bệnh hại ở giai đoạn vườn ươm là không thể thiếu được, nếu thực hiện được vấn đề đó thì tổn thất do bệnh hại gây ra sẽ giảm c 2 xuống một cách đáng kể. Trên thực tế tổn thất do bệnh gây ra lớn hơn rất nhiều lần tổn thất do các tác hại tự nhiên khác.
Sản xuất cây con các loài như thông, keo, bạch đàn đã có rất nhiều dịch bệnh xảy ra, cây con bị chết hàng loạt do bệnh thối cổ rễ, bệnh rơm lá thông, bệnh phấn trắng hại keo. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng và ảnh hưởng của môi trường đến sự phát sinh, phát triển bệnh cây từ đó đề ra các biện pháp phòng trừ bệnh cho cây con ở vườn ươm trên nguyên tắc phòng trừ dịch hại tổng hợp là rất cần thiết. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Keo tai tượng (Acacia mangium Wild) và Mỡ (Manglietia conifera) là những loài cây trồng chính, được trồng với diện tích lớn và tập trung. Để góp phần sản xuất cây con đạt chất lượng cao phục vụ cho công tác trồng rừng tại Thái Nguyên thì việc chăm sóc, điều tra xác định nguyên nhân gây bệnh, nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển của bệnh và đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh hại cây giai đoạn vườn ươm là không thể thiếu, vừa có ý nghĩa khoa học và có ý nghĩa thực tiễn lớn.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, với nguyện vọng nhằm góp phần tìm ra các biện pháp phòng trừ một số loại bệnh hại chủ yếu để nâng cao tỷ lệ sống cũng như sức sinh trưởng và khả năng chống chịu bệnh hại của cây con trong lĩnh vực sản suất lâm nghiệp, được sự nhất trí của khoa Lâm Nghiệp cùng với sự giúp đỡ của cô giáo Ts. Đặng Kim Tuyến, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm phát sinh, gây hại và mức độ hại của một số bệnh hại chính cây Keo tai tượng tại vườn ươm Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên ”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được các loại bệnh trên đối tượng gieo ươm khác nhau và đánh giá mức độ bệnh của từng loại bệnh ở giai đoạn vườn ươm.
c 3 - Theo dõi đặc điểm phát sinh, gây hại và đánh giá mức độ hại của một số loại bệnh hại chính đối với cây Keo tai tượng trong vườn ươm. - Đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh hại để nâng cao số lượng của cây Keo tai tượng trong vườn ươm. Yêu cầu của đề tài - Nắm vững các phương pháp điều tra, chuẩn bị bảng biểu đầy đủ để tiến hành thực hiện đề tài. - Điều tra, xác định các bệnh hại chính đối với cây Keo tai tượng trong vườn ươm.
- Theo dõi đặc điểm phát sinh, mức độ hại của một số loại bệnh hại chính đối với cây Keo tai tượng trong vườn ươm Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. - Yêu cầu số liệu thu thập phải khách quan, trung thực, đảm bảo chất lượng đề tài. Ý nghĩa nghiên cứu 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho sinh viên củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học và vận dụng vào thực tiễn sản xuất.
- Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể. - Nắm vững được các phương pháp điều tra bệnh hại cây Keo tai tượng tại vườn ươm. - Học tập và tìm hiểu thêm kinh nghiệm về kĩ thuật được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu - Rèn luyện kĩ năng làm việc, kỹ năng viết đề tài tốt nghiệp cho người thực hiện. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Nghiên cứu đề tài này giúp cho sinh viên được củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học, từ đó vận dụng vào thực tiễn sản xuất.
- Thông qua quá trình thu thập số liệu, giúp sinh viên học hỏi được kinh nghiệm và làm quen với thực tiễn sản xuất. - Áp dụng những biện pháp phòng trừ đối với một số bệnh hại chủ yếu Keo tai tượng ở vườn ươm cây lâm nghiệp Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp trường ĐH Nông lâm nói riêng và các vườn ươm khác nói chung, góp phần nâng cao chất lượng cây giống, đáp ứng cho công tác trồng rừng. - Đây cũng là cơ hội tích lũy kinh nghiệm về kỹ thuật sản xuất cây con được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu, rèn luyện kỹ năng làm việc cho bản thân mỗi chúng em. c 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Cơ sở khoa học bệnh cây Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi nhu cầu sản xuất nông nghiệp và do quá trình đấu tranh giữa thiên nhiên và con người,giữa ý thức hệ duy tâm và duy vật. Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt, nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Trần Văn Mão, 1997) [6]. Khoa học bệnh cây có các nhiệm vụ chính: Nghiên cứu bệnh hại cây trên cơ sở đó xác định các biện pháp bảo vệ làm cho năng suất cây trồng ở mức cao nhất và ổn định. Góp phần phát huy tác dụng của giống cây có năng suất cao và các biện pháp kĩ thuật trồng trọt tiên tiến: Bón phân, chế độ nước, mật độ ca.Trong sản xuất không để bệnh hại phát triển và gây thành dịch.
Giải quyết vấn đề về bệnh cây góp phần tạo điều kiện cho việc hình thành các vùng chuyên canh, nhất là những cây có giá trị kinh tế lớn (Đường Hồng Dật,2004)[1]. Để hoàn thành các nhiệm vụ trên, khoa học bệnh cây có các nội dung: Nghiên cứu và xác định nguyên nhân gây bệnh: Nghiên cứu bệnh thường rất nhiều và phức tạp, trong thực tế nhiều trường hợp cùng một nguyên nhân nhưng gây ra những biểu hiện bệnh rất khác nhau, ngược lại có những trường hợp nhiều nguyên nhân cùng gây ra một triệu chứng bệnh rất giống nhau. Một biểu hiện bệnh có thể có một hoặc một số nguyên nhân chủ yếu và một số nguyên nhân thứ yếu. Nhầm lẫn vai trò và vị trí các loại nguyên nhân có thể dẫn đến những kết luận vàhành động sai lầm.
Có xác định đúng nguyên nhân gây bệnh thì các côngviệc tiếp tục sau đó mới có cơ sở c 6 chắc chắn và chính xác. Muốn phòng trừ bệnh, bảo vệ cây có hiệu quả, tránh lãng phí và các hậu quả tiêu cực khác, không thể không xác định nguyên nhân gây bệnh (Đường Hồng Dật, 2004) [1]. Phát hiện các quy luật phát sinh, phát triển và hình thành của dịch bệnh cây: Bệnh cây phát sinh và phát triển theo những quy luật nhất định. Các quy luật đó phụ thuộc vào tình trạng và đặc điểm của tập đoàn vi sinh vật gây bệnh, cây chủ và điều kiện bên ngoài.
Khoa học bệnh cây phải nắm được các quy luật đó. Công tác dự tính, dự báo và phòng trừ đều phải dựa trên quy luật này mới đảm bảo kết quả tốt được (Đường Hồng Dật, 2004) [1]. Tìm hiểu bản chất, đặc điểm và các quy luật chống chịu của bệnh cây: Nói chung, khi cây bị nguồn bệnh xâm nhập thường có những biểu hiện phản ứng và hoạt động chống lại nó để tự vệ. Trong tự nhiên hiện tượng này thường xảy ra và đó là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài giữa vi sinh vật gây bệnh và cây chủ.
Nắm được các đặc điểm chống chịu bệnh của cây ta có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau để không ngừng củng cố, làm tăng lên để ngăn ngừa mọi tác hại của bệnh, đồng thời tìm cách đưa ra các đặc điểm đó vào các giống mới. các đặc điểm chống chịu bệnh thường chỉ được phát huy trong những điều kiện chăm sóc, kỹ thuật canh tác, khí hậu, đất đai nhất định. Công tác chọn lọc, lai tạo các giống chống bệnh cũng như tiến hành các biện pháp phòng trừ chỉ có thể đạt kết quả thật tốt khi nắm được các quy luật này (Đường Hồng Dật, 2004) [1]. Nghiên cứu xác định các biện pháp phòng trừ bệnh: Phòng trừ bệnh cây có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau, mỗi cách có những ưu điểm và nhược điểm của nó.
Vì vậy mỗi phương pháp thường chỉ phát huy tác dụng cao nhất trong những điều kiện nhất định. Trong thực tế sản xuất, những biện pháp riêng rẽ thường không đảm bảo, bảo vệ tốt cây chống bệnh và cần phải phối hợp nhiều biện pháp khác nhau mới giải quyết được bệnh. Nhiệm c 7 vụ của khoa học bệnh cây là tìm ra các hệ thống tổng hợp các biện pháp bảo vệ cây chống bệnh (Đường Hồng Dật, 2004) [1].