Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Ở Bê, Nghé Tại Ba Huyện Tỉnh Bắc Giang

Bệnh cầu trùng bê, nghé là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi trâu, bò. 122 trang · Đại học Thái Nguyên · 2011.

• Tác giả: Giáp Mạnh Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Ở Bê, Nghé Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CẦU TRÙNG KÝ SINH Ở BÊ, NGHÉ
• 1.1.1. Thành phần loài cầu trùng bê, nghé
• 1.1.2. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng
• 1.1.3. Cấu trúc của Oocyst cầu trùng
• 1.1.4. Chu kỳ sinh học của cầu trùng bê, nghé
• 1.1.5. Tính chuyên biệt của cầu trùng
• 1.1.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến tình hình nhiễm cầu trùng ở gia súc, gia cầm
• 1.2. BỆNH CẦU TRÙNG BÊ, NGHÉ
• 1.2.1. Những thiệt hại về kinh tế do bệnh cầu trùng gây ra
• 1.2.2. Dịch tễ học của bệnh cầu trùng bê nghé. Cơ chế sinh bệnh
• 1.2.3. Triệu chứng của bê, nghé bị bệnh cầu trùng
• 1.2.4. Bệnh tích của bê, nghé bị bệnh cầu trùng
• 1.2.5. Miễn dịch trong bệnh cầu trùng
• 1.2.6. Chẩn đoán bệnh cầu trùng bê, nghé
• 1.2.7. Phòng, trị bệnh cầu trùng cho bê, nghé
• 1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu bệnh cầu trùng ở nước ngoài
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu bệnh cầu trùng bê, nghé trong nước
• 1.4. NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.4.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 1.4.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng bê, nghé ở ba huyện thuộc tỉnh Bắc Giang
• 1.4.3.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở bê, nghé
• 1.4.3.3. Nghiên cứu sự ô nhiễm Oocyst cầu trùng bê, nghé ở ngoại cảnh
• 1.4.3.4. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh cầu trùng bê, nghé
• 1.4.3.5. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị cầu trùng cho bê, nghé
• 1.4.4. BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.4.1. Bố trí điều tra và phương pháp xác định tình hình nhiễm cầu trùng ở bê, nghé
• 1.4.4.2. Phương pháp theo dõi và xác định tỷ lệ nhiễm cầu trùng theo tuổi bê, nghé
• 1.4.4.3. Phương pháp theo dõi và xác định tỷ lệ nhiễm cầu trùng theo mùa vụ
• 1.4.4.4. Bố trí theo dõi sự ô nhiễm Oocyst cầu trùng bê, nghé ở chuồng nuôi, khu vực xung quanh chuồng nuôi bê, nghé và khu vực bãi chăn thả
• 1.4.4.5. Bố trí xác định vai trò của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé
• 1.4.4.6. Bố trí theo dõi biểu hiện lâm sàng chủ yếu của bê, nghé bị bệnh cầu trùng. Phương pháp xét nghiệm máu của bê, nghé bị bệnh cầu trùng và bê, nghé khỏe
• 1.4.4.7. Bố trí thí nghiệm xác định công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt tốt để diệt Oocyst cầu trùng
• 1.4.4.8. Phương pháp đánh giá hiệu lực của thuốc trị cầu trùng bê, nghé
• 1.4.4.9. Phương pháp xác định độ an toàn của thuốc
• 1.4.4.10. Đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh cầu trùng bê, nghé
• 1.4.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 1.5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 1.6. CÁC LOÀI CẦU TRÙNG KÝ SINH Ở BÊ, NGHÉ TẠI TỈNH BẮC GIANG
• 1.7. TỶ LỆ VÀ CƯỜNG ĐỘ NHIỄM CẦU TRÙNG TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG
• 1.8. TỶ LỆ VÀ CƯỜNG ĐỘ NHIỄM CẦU TRÙNG THEO TUỔI BÊ, NGHÉ
• 1.9. TỶ LỆ VÀ CƯỜNG ĐỘ NHIỄM CẦU TRÙNG BÊ, NGHÉ THEO MÙA VỤ
• 1.10. NGHIÊN CỨU SỰ Ô NHIỄM OOCYST CẦU TRÙNG Ở NGOẠI CẢNH
• 1.11. NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ, LÂM SÀNG CỦA BỆNH CẦU TRÙNG BÊ, NGHÉ
• 1.11.1. Vai trò của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé
• 1.11.2. Tỷ lệ bê nghé có biểu hiện lâm sàng của bệnh cầu trùng
• 1.11.3. Sự thay đổi một số chỉ số máu của bê, nghé bị bệnh cầu trùng
• 1.12. NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH CẦU TRÙNG
• 1.12.1. Nghiên cứu công thức ủ phân để tăng khả năng sinh nhiệt
• 1.12.2. Hiệu lực của thuốc trị cầu trùng bê, nghé
• 1.12.3. Một số chỉ tiêu sinh lý trước và sau khi dùng thuốc
• 1.12.4. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng cho bê, nghé
• 2. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu dịch từ tiếng nước ngoài
• Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Nghiên cứu bệnh cầu trùng bê nghé tại Bắc Giang Tình hình nhiễm và biện pháp phòng trị

Bệnh cầu trùng bê, nghé là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi trâu, bò. Theo nhiều tác giả, cầu trùng ký sinh ở bê, nghé là một trong những nguyên nhân làm giảm năng suất, hiệu quả chăn nuôi trâu, bò và mở đường cho các mầm bệnh khác xâm nhập. Ở Việt Nam, trong những năm gần đây đã có một vài công trình nghiên cứu về tình hình nhiễm cầu trùng bê, nghé. Đó là công trình của Nguyễn Đức Tân và cs (2005) [28]; Lâm Thị Thu Hương (2006) [10], song những công trình nghiên cứu về bệnh cầu trùng bê, nghé còn quá ít, nội dung nghiên cứu còn rất tản mạn, chưa đầy đủ và hệ thống.

1.1. Tình hình nhiễm cầu trùng bê nghé tại Bắc Giang

Bắc Giang là một tỉnh miền núi phía Bắc, có nghề chăn nuôi trâu, bò khá phát triển. Chăn nuôi trâu, bò đã góp phần quan trọng để xoá đói giảm nghèo cho bà con các dân tộc trong tỉnh. Nhiều hộ gia đình vươn lên làm giàu từ nghề chăn nuôi trâu, bò. Trong những năm qua, hội chứng tiêu chảy ở trâu, bò các lứa tuổi, nhất là giai đoạn bê, nghé vẫn xảy ra nhiều, làm giảm năng suất chăn nuôi trâu, bò và gây thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi.

1.2. Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng bê nghé

Việc dùng thuốc kháng sinh và thuốc tẩy giun, sán chưa đem lại hiệu quả triệt để trong nhiều trường hợp bệnh. Trong khi đó, việc nghiên cứu về tình hình nhiễm cầu trùng bê, nghé và vai trò của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy ở bê, nghé tại Bắc Giang và nhiều tỉnh khác chưa được chú ý, vì vậy cũng chưa có quy trình phòng trị cầu trùng cho bê, nghé có hiệu quả.

II. Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng của bệnh cầu trùng bê nghé

Bệnh cầu trùng bê, nghé là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây tử vong cho bê, nghé. Bệnh thường xảy ra ở những khu vực chăn nuôi trâu, bò tập trung, nơi có điều kiện vệ sinh kém.

2.1. Đặc điểm dịch tễ của bệnh cầu trùng bê nghé

Bệnh cầu trùng bê, nghé thường xảy ra ở những khu vực chăn nuôi trâu, bò tập trung, nơi có điều kiện vệ sinh kém. Bệnh có thể lây lan qua đường phân - miệng, qua đường tiếp xúc với phân nhiễm bệnh.

2.2. Đặc điểm lâm sàng của bệnh cầu trùng bê nghé

Bệnh cầu trùng bê, nghé có thể gây ra các triệu chứng như tiêu chảy, nôn mửa, sốt, suy nhược cơ thể. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây tử vong cho bê, nghé.

III. Nghiên cứu thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng bê nghé

Để phòng trị bệnh cầu trùng bê, nghé, cần phải áp dụng các biện pháp tổng hợp, bao gồm cả việc sử dụng thuốc và cải thiện điều kiện vệ sinh.

3.1. Nghiên cứu thử nghiệm thuốc trị bệnh cầu trùng bê nghé

Có nhiều loại thuốc có thể được sử dụng để trị bệnh cầu trùng bê, nghé, bao gồm cả thuốc kháng sinh và thuốc tẩy giun, sán.

3.2. Cải thiện điều kiện vệ sinh

Cải thiện điều kiện vệ sinh là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng trị bệnh cầu trùng bê, nghé. Cần phải thường xuyên vệ sinh chuồng trại, đảm bảo cung cấp đủ nước sạch và thức ăn cho bê, nghé.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh cầu trùng ở bê, nghé là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho ngành chăn nuôi trâu, bò, đặc biệt tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Bắc Giang. Theo các nghiên cứu, tỷ lệ nhiễm cầu trùng ở bê, nghé tại một số địa phương có thể lên tới khoảng 50%, với cường độ nhiễm thay đổi theo tuổi và mùa vụ. Bệnh gây ra các triệu chứng tiêu chảy, suy nhược, giảm tăng trọng và thậm chí tử vong, làm giảm hiệu quả chăn nuôi và tăng chi phí điều trị. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát đặc điểm dịch tễ, bệnh học của bệnh cầu trùng ở bê, nghé tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Giang, đồng thời thử nghiệm và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2009 đến 2011, tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm, đặc điểm lâm sàng, bệnh tích và hiệu quả của các loại thuốc điều trị. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình phòng trị tổng hợp, góp phần nâng cao năng suất và phát triển bền vững ngành chăn nuôi trâu, bò tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh học và dịch tễ học của cầu trùng thuộc giống Eimeria, ký sinh chủ yếu trong tế bào biểu mô ruột của bê, nghé. Chu kỳ sinh học của cầu trùng gồm ba giai đoạn chính: sinh sản vô tính (Schizogony), sinh sản hữu tính (Gametogony) và sinh sản bào tử (Sporogony). Tính chuyên biệt của cầu trùng thể hiện qua sự thích nghi với từng loài vật chủ và vị trí ký sinh trong đường tiêu hóa. Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, điều kiện vệ sinh chuồng trại và lứa tuổi vật nuôi ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ và cường độ nhiễm. Ngoài ra, cơ chế miễn dịch tại chỗ và toàn thân của vật chủ đóng vai trò quan trọng trong khả năng kháng bệnh và tái nhiễm. Thuật ngữ chuyên ngành được sử dụng bao gồm Oocyst, Sporocyst, Merozoite, Schizont, Gametocyte, Micropyle, và các nhóm thuốc điều trị như Pyrinidin, Sulfamid, Antibiotic.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ ba huyện thuộc tỉnh Bắc Giang, với cỡ mẫu khoảng 600 mẫu phân bê, nghé các lứa tuổi khác nhau, được lấy theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng theo tuổi và mùa vụ. Phân tích dịch tễ được thực hiện bằng phương pháp phù nổi để phát hiện Oocyst cầu trùng, kết hợp với quan sát lâm sàng và xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng bệnh. Thí nghiệm điều trị sử dụng các loại thuốc đặc hiệu như Toltrazuril (Baycox 5%), Amprolium, và các phối hợp Sulfadimethoxin - Trimethoprim với liều lượng và thời gian điều trị được thiết kế theo phác đồ chuẩn. Thời gian nghiên cứu kéo dài 24 tháng, từ tháng 4/2009 đến tháng 3/2011, nhằm theo dõi biến động tỷ lệ nhiễm theo mùa và tuổi. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng, so sánh tỷ lệ nhiễm qua các nhóm tuổi, mùa vụ và hiệu quả điều trị bằng kiểm định t-test và ANOVA.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng: Tỷ lệ nhiễm cầu trùng ở bê, nghé tại ba huyện Bắc Giang trung bình đạt khoảng 47%, trong đó bê, nghé từ 6-9 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, lên tới 64,3%. Cường độ nhiễm cũng tăng theo tuổi, với mức trung bình từ 10^4 đến 10^5 Oocyst/g phân.

2. Ảnh hưởng của mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm cầu trùng cao nhất vào mùa mưa (tháng 6-9), đạt trên 60%, trong khi mùa khô thấp hơn khoảng 40%. Điều kiện khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho Oocyst phát triển và lây lan.

3. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích: Bê, nghé nhiễm cầu trùng biểu hiện mệt mỏi, ăn kém, tiêu chảy phân lỏng có gân máu, nhiệt độ cơ thể tăng lên 40-41°C. Mổ khám phát hiện niêm mạc ruột phù nề, xuất huyết, có nhiều ổ loét và hạch bạch huyết tăng sinh. Số lượng hồng cầu và hemoglobin giảm đáng kể so với bê khỏe mạnh (giảm khoảng 20-30%).

4. Hiệu quả điều trị: Thuốc Toltrazuril (Baycox 5%) cho hiệu quả điều trị cao với tỷ lệ khỏi bệnh trên 90% sau 3 ngày điều trị, giảm nhanh triệu chứng tiêu chảy và số lượng Oocyst trong phân. Các phác đồ phối hợp Amprolium và Sulfadimethoxin - Trimethoprim cũng cho kết quả khả quan, tuy nhiên thời gian điều trị kéo dài hơn và có nguy cơ kháng thuốc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong và ngoài nước về dịch tễ và bệnh học cầu trùng ở bê, nghé. Tỷ lệ nhiễm cao ở lứa tuổi 6-9 tháng phản ánh giai đoạn bê, nghé bắt đầu tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Sự gia tăng tỷ lệ nhiễm vào mùa mưa phù hợp với điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ từ 20-30°C thuận lợi cho sự phát triển và tồn tại của Oocyst. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích cho thấy mức độ tổn thương niêm mạc ruột nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể. Việc sử dụng Toltrazuril thể hiện ưu thế vượt trội nhờ tác động toàn diện lên các giai đoạn phát triển của cầu trùng, giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc so với các thuốc truyền thống. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo tuổi và mùa vụ, bảng so sánh chỉ số máu giữa bê khỏe và bê bệnh, cũng như biểu đồ hiệu quả điều trị của các phác đồ thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt: Vệ sinh định kỳ, thay chất độn chuồng đúng hạn, hạn chế ẩm ướt và ô nhiễm môi trường nhằm giảm sự tồn tại của Oocyst. Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi và cán bộ thú y địa phương. Thời gian: liên tục hàng năm, tập trung trước mùa mưa.

2. Áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả: Sử dụng Toltrazuril với liều 15 mg/kg thể trọng/ngày trong 3 ngày cho bê, nghé có triệu chứng hoặc xét nghiệm dương tính. Chủ thể: bác sĩ thú y và người chăn nuôi. Thời gian: khi phát hiện bệnh hoặc theo lịch kiểm tra định kỳ.

3. Tổ chức chương trình giám sát dịch tễ: Theo dõi tỷ lệ nhiễm cầu trùng theo mùa và lứa tuổi để có biện pháp can thiệp kịp thời. Chủ thể: Chi cục Thú y tỉnh và các trạm thú y huyện. Thời gian: hàng năm, đặc biệt trước và trong mùa mưa.

4. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức: Hướng dẫn người chăn nuôi về cách phòng bệnh, nhận biết triệu chứng và sử dụng thuốc đúng cách để hạn chế kháng thuốc. Chủ thể: các cơ quan thú y, tổ chức nông nghiệp. Thời gian: liên tục, tập trung vào các mùa cao điểm bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu, bò: Nắm bắt kiến thức về bệnh cầu trùng, cách phòng trị hiệu quả để giảm thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi.

2. Bác sĩ thú y và cán bộ thú y: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong chẩn đoán, điều trị và xây dựng chương trình kiểm soát dịch bệnh tại địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài liên quan.

4. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và thú y: Sử dụng dữ liệu để xây dựng chính sách, quy trình phòng chống dịch bệnh phù hợp với điều kiện thực tế vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh cầu trùng ở bê, nghé có biểu hiện như thế nào?
   Bê, nghé bị bệnh thường mệt mỏi, ăn kém, tiêu chảy phân lỏng có gân máu, nhiệt độ cơ thể tăng cao, suy giảm sức khỏe nhanh chóng. Ví dụ, trong nghiên cứu, bê nhiễm cầu trùng có nhiệt độ lên tới 41°C và phân có máu rõ rệt.

2. Tỷ lệ nhiễm cầu trùng cao nhất ở lứa tuổi nào?
   Tỷ lệ nhiễm cao nhất thường ở bê, nghé từ 6 đến 9 tháng tuổi, với tỷ lệ lên đến 64,3%, do giai đoạn này vật nuôi tiếp xúc nhiều với môi trường và miễn dịch chưa hoàn chỉnh.

3. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến bệnh cầu trùng ra sao?
   Môi trường ẩm ướt, nhiệt độ từ 20-30°C, đặc biệt vào mùa mưa, tạo điều kiện thuận lợi cho Oocyst phát triển và lây lan, làm tăng tỷ lệ nhiễm bệnh.

4. Thuốc nào được khuyến cáo sử dụng để điều trị bệnh cầu trùng?
   Toltrazuril (Baycox 5%) được đánh giá có hiệu quả cao, an toàn và ít gây kháng thuốc, với liều 15 mg/kg thể trọng/ngày trong 3 ngày liên tục.

5. Làm thế nào để phòng ngừa bệnh cầu trùng hiệu quả?
   Phòng bệnh bằng cách duy trì vệ sinh chuồng trại tốt, hạn chế tiếp xúc với Oocyst, áp dụng phác đồ điều trị kịp thời và tổ chức giám sát dịch tễ thường xuyên.

Kết luận

• Bệnh cầu trùng ở bê, nghé tại Bắc Giang có tỷ lệ nhiễm trung bình khoảng 47%, cao nhất ở lứa tuổi 6-9 tháng và mùa mưa.
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích cho thấy tổn thương niêm mạc ruột nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và tăng trưởng vật nuôi.
• Thuốc Toltrazuril thể hiện hiệu quả điều trị vượt trội, giảm nhanh triệu chứng và số lượng Oocyst, góp phần hạn chế kháng thuốc.
• Các biện pháp phòng trị tổng hợp bao gồm vệ sinh chuồng trại, điều trị kịp thời, giám sát dịch tễ và tuyên truyền nâng cao nhận thức người chăn nuôi.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh cầu trùng hiệu quả, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi trâu, bò tại Bắc Giang và các vùng lân cận.

Khuyến khích các cơ quan thú y địa phương triển khai áp dụng quy trình phòng trị tổng hợp, đồng thời mở rộng nghiên cứu để phát triển vắc xin phòng bệnh cầu trùng cho bê, nghé trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CẦU TRÙNG KÝ SINH Ở BÊ, NGHÉ 1. Thành phần loài cầu trùng bê, nghé Cầu trùng là động vật đơn bào có hình tròn, hình trứng, hình bầu dục (phụ thuộc vào từng loài cầu trùng). Cầu trùng ký sinh chủ yếu ở tế bào biểu mô ruột của nhiều loài gia súc, gia cầm và cả ở người.

Phân loại cầu trùng ở gia súc, gia cầm, chủ yếu dựa vào đặc điểm về hình thái, kích thước, màu sắc, vị trí ký sinh, thời gian sinh bào tử. (2004) [52] cho biết, cầu trùng ký sinh ở bê, nghé có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Giới Protista Ngành Myzozoa Phân ngành Apicomplexa Lớp Conoidasida Phân lớp Coccidiasina Bộ Eucoccidiorida Phân bộ Eimeriorina Họ Eimeriidae Giống Eimeria Loài Eimeria alabamemsis Christiensen, 1941 Loài Eimeria auburnensis Christiensen and Porter, 1939 Loài Eimeria bovis Christiensen, 1941 Loài Eimeria brasisliensis Torres and Ramos, 1939 Loài Eimeria bukidnonensis Tubangui, 1931 Loài Eimeria canadensis Bruce, 1921 -4- Loài Eimeria cylindrica Wilson, 1931 Loài Eimeria ellipsoidalis Becker and Frye, 1929 Loài Eimeria illinoisensis Levine and Ivens, 1967 Loài Eimeria pellita Supperer, 1952 Loài Eimeria subspherica Christiensen, 1941 Loài Eimeria wyomingensis Huizinga and Winger, 1942 Loài Eimeria zuernii Rivolta, 1978, Martin, 1909 Lee R. và cs (1959) [74] đã quan sát hình thái, kích thước, màu sắc, quá trình hình thành bào tử của Oocyst cầu trùng ký sinh ở bò tại Nigerian và đã định danh được 11 loài cầu trùng, bao gồm: E. Nguyễn Đức Tân và cs (2005) [28] đã phát hiện 4 loài cầu trùng ký sinh ở bê tại một số tỉnh Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, gồm các loài: E.

Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng Theo Ajayi J. (2004) [52], hình thái, kích thước các loài cầu trùng ký sinh ở bê, nghé như sau: - Eimeria alabamemsis (Christiensen, 1941): Oocyst có hình trứng, có 1 - 2 lớp vỏ, màu vàng nhạt, kích thước dài từ 13 - 24 µm, rộng từ 11 - 16 µm. Kích thước của Sporocyst 10 - 16 x 4 - 6 µm. Không có Micropyle (lỗ noãn) và hạt cực.

Thời gian hình thành bào tử là 4 - 5 ngày. - Eimeria auburnensis (Christiensen and Porter, 1939): Oocyst có hình elip hoặc hình trứng, có 2 lớp vỏ mỏng, lớp bên ngoài nhẵn, đôi khi xù xì, màu vàng - nâu, kích thước 32 - 46 x 20 - 25 µm, trung bình là 38,4 x 27,1. Kích thước của Sporocyst 15 - 23 x 6 - 11 µm. Thời gian sinh bào tử là 2 - 3 ngày.

Cầu trùng phát triển nội sinh trong các tế bào mô liên kết lớp nhung mao, đoạn dưới của ruột non. -5- - Eimeria brasisliensis (Torres and Ramos, 1939): Oocyst có hình elip, màu nâu vàng, có 1 - 2 lớp vỏ, có lỗ noãn và nắp. Kích thước 34 - 43 x 24 - 30 µm, trung bình là 35,5 x 27 µm. Kích thước của Sporocyst 16 - 22 x 7 - 10 µm.

Thời gian hình thành bào tử là 6 - 7 ngày, trong bào tử có thể cặn. - Eimeria bukidnonensis (Tubangui, 1931): Nang trứng hình quả lê, màu nâu sẫm hay nâu vàng. Vỏ Oocyst có hai lớp, lớp ngoài dày và lớp bên trong mỏng, Lee R. (1954) [73] mô tả lớp vỏ mỏng này giống như những vằn sọc.

Lớp vỏ dày 2 - 4 µm. Kích thước nang trứng 47 - 50 x 33 - 38 µm. Kích thước của Sporocyst 12 - 21 x 9 - 12 µm. Micropyle rộng từ 3,5 - 7 µm.

Thời gian hình thành bào tử 4 - 7 ngày, đôi khi đến 17 ngày. Loài này phát triển nội sinh trong màng niêm mạc ruột non. - Eimeria canadensis (Bruce, 1921): Oocyst hình elip, kích thước 28 - 37 x 20 - 27 µm, màu vàng nâu. Micropyle là một khoảng kín, rất khó nhìn thấy ở trên một đầu, được bao phủ bởi một đường phản xạ tối.