Luận văn: Nghiên cứu bảo tồn loài Giổi lụa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu bảo tồn loài giổi lụa tsoongiodendron odorum chun tại khu bảo tồn thiên nhiên pù hoạt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Tú Dược
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài Giổi Lụa (Tsoongiodendron Odorum Chun) tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. PHẦN 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới
• 2.2. Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam
• 2.3. Tổng quan về họ Ngọc lan tại Việt Nam
• 2.4. Các nghiên cứu về họ Ngọc lan tại KBTTN Pù Hoạt
• 2.5. Một số thông tin về loài Giổi lụa (Tsoongiodendron odorum Chun)
• 2.5.1. Thông tin chung về loài
• 2.6. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP
• 2.6.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.6.1.1. Mục tiêu chung
• 2.6.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.6.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.6.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.6.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.6.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.6.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.4.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái học của Giổi lụa
• 2.6.4.2. Phương pháp thử nghiệm nhân giống loài Giổi lụa bằng hạt
• 2.6.5. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Giổi lụa
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Khí hậu thủy văn
• 3.1.4. Địa chất, thổ nhưỡng
• 3.2. Dân sinh kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Dân tộc, dân số và lao động
• 3.2.2. Các hoạt động kinh tế
• 3.2.3. Hạ tầng cơ sở
• 3.2.4. Đánh giá chung về điều kiện dân sinh, kinh tế - xã hội
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái học loài Giổi lụa
• 4.1.1. Đặc điểm sinh học loài Giổi lụa
• 4.1.2. Đặc điểm sinh thái học loài Giổi lụa
• 4.2. Các mối đe dọa đến loài Giổi lụa tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Thử nghiệm nhân giống loài Giổi lụa bằng hạt
• 4.3.1. Khối lượng hạt giống Giổi lụa
• 4.3.2. Thử nghiệm nhân giống Giổi lụa
• 4.4. Giải pháp bảo tồn loài Giổi lụa tại khu vực điều tra
• 4.4.1. Bảo tồn tại chỗ
• 4.4.2. Bảo tồn chuyển chỗ
• 4.4.3. Giải pháp xã hội
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Bảo tồn loài Giổi Lụa

Bảo tồn loài Giổi Lụa là trọng tâm của nghiên cứu này. Tsoongiodendron Odorum, một loài thực vật quý hiếm, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn tại chỗ và chuyển chỗ để duy trì quần thể loài này. Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt tại Nghệ An được xác định là khu vực quan trọng cho sự tồn tại của loài này. Các biện pháp bảo tồn bao gồm quản lý tài nguyên thiên nhiên và phục hồi hệ sinh thái rừng.

1.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái học

Tsoongiodendron Odorum là cây gỗ lớn, có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu chỉ ra rằng loài này phân bố chủ yếu ở vùng núi cao, đặc biệt là tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt. Đặc điểm sinh học của loài bao gồm khả năng tái sinh chậm và phụ thuộc vào điều kiện môi trường cụ thể. Các yếu tố sinh thái như độ ẩm, nhiệt độ và chất lượng đất đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của loài.

1.2. Các mối đe dọa

Loài Giổi Lụa đang đối mặt với nhiều mối đe dọa, bao gồm khai thác gỗ trái phép, chuyển đổi đất rừng sang mục đích nông nghiệp và biến đổi khí hậu. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự suy giảm quần thể loài này có thể dẫn đến mất cân bằng đa dạng sinh học trong khu vực. Các biện pháp bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên cần được tăng cường để giảm thiểu các mối đe dọa này.

II. Nghiên cứu bảo tồn tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo tồn Tsoongiodendron Odorum tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt. Khu vực này được xác định là một trong những khu vực quan trọng nhất cho sự tồn tại của loài này tại Việt Nam. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra thực địa, phân tích dữ liệu sinh thái và thử nghiệm nhân giống.

2.1. Điều kiện tự nhiên

Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của Tsoongiodendron Odorum. Khu vực này có địa hình đồi núi, khí hậu nhiệt đới ẩm và hệ thống thủy văn phong phú. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự đa dạng của hệ sinh thái rừng tại đây là yếu tố quan trọng giúp duy trì quần thể loài này.

2.2. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên, phục hồi môi trường sống và nhân giống loài Giổi Lụa. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài này và sự cần thiết của việc bảo vệ môi trường.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này có giá trị khoa học và thực tiễn cao trong việc bảo tồn Tsoongiodendron Odorum và đa dạng sinh học tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong các chương trình bảo tồn quốc gia và quốc tế, góp phần bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và hệ sinh thái rừng.

3.1. Ứng dụng trong quản lý tài nguyên

Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc quản lý tài nguyên thiên nhiên tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Hoạt. Các giải pháp được đề xuất có thể được tích hợp vào các kế hoạch quản lý rừng bền vững, giúp cân bằng giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.

3.2. Đóng góp cho khoa học

Nghiên cứu đóng góp vào việc hiểu biết sâu hơn về sinh học và sinh thái học của Tsoongiodendron Odorum. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng trong các nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn loài và hệ sinh thái rừng tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đa dạng sinh học (ĐDSH) trên toàn cầu đang suy giảm nhanh chóng, trong đó các loài thực vật quý hiếm và có giá trị kinh tế cao đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Tại Việt Nam, với diện tích rừng tự nhiên khoảng 12,3 triệu ha và độ che phủ rừng đạt 38,2%, hệ thực vật phong phú với khoảng 13.766 loài thực vật bậc cao, trong đó nhiều loài thuộc họ Ngọc lan có giá trị kinh tế và sinh thái quan trọng. Loài Giổi lụa (Tsoongiodendron odorum Chun) là một trong những loài gỗ lớn, cho gỗ chất lượng cao, hoa thơm dùng làm nước hoa, phân bố rải rác tại các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An. Tuy nhiên, loài này đang bị đe dọa nghiêm trọng do khai thác quá mức và suy thoái môi trường sống, được xếp vào nhóm Sẽ nguy cấp (VU) theo Sách Đỏ Việt Nam và IUCN.

Nghiên cứu nhằm mục tiêu cung cấp cơ sở khoa học để bảo tồn loài Giổi lụa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tập trung vào đặc điểm sinh học, sinh thái và khả năng nhân giống bằng hạt, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn phù hợp. Phạm vi nghiên cứu thực hiện từ tháng 10/2018 đến tháng 4/2020 tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt và Vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp, Hà Nội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, duy trì nguồn gen quý hiếm và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình bảo tồn đa dạng sinh học, bao gồm:

• Lý thuyết ốc đảo sinh thái (Mac Arthur-Wilson, 1971): Diện tích sinh cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng loài tồn tại, diện tích thu hẹp dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng cao.
• Mô hình bảo tồn tại chỗ và chuyển chỗ: Bảo tồn tại chỗ nhằm duy trì các loài trong môi trường tự nhiên, bảo tồn chuyển chỗ nhằm nhân giống, lưu giữ và cứu hộ loài ngoài môi trường tự nhiên.
• Khái niệm đặc điểm sinh học và sinh thái học: Bao gồm đặc điểm hình thái, sinh trưởng, sinh sản, phân bố và mối quan hệ với môi trường sống.
• Khái niệm nhân giống hữu tính bằng hạt: Phương pháp nhân giống dựa trên đặc tính sinh học của loài, ảnh hưởng bởi điều kiện xử lý hạt và môi trường gieo trồng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kế thừa số liệu từ các công trình nghiên cứu, báo cáo của Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tài liệu khoa học, phỏng vấn cán bộ và người dân địa phương.
• Phương pháp điều tra thực địa: Thiết lập 10 tuyến điều tra đại diện các dạng sinh cảnh, sử dụng máy GPS để xác định vị trí phân bố loài, lập 10 ô tiêu chuẩn diện tích 1000 m² để đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng (đường kính gốc D1.3, chiều cao vút ngọn Hvn, chiều cao dưới cành Hdc, đường kính tán Dt) và đánh giá phẩm chất cây (tốt, trung bình, xấu).
• Phương pháp điều tra cây tái sinh và cây bụi thảm tươi: Lập các ô dạng bản 25 m² để điều tra số lượng, chất lượng cây tái sinh và cây bụi.
• Phương pháp xác định điều kiện sinh thái: Đo đạc độ che phủ, độ dốc, hướng phơi, nhiệt độ, độ ẩm dựa trên số liệu khí tượng thủy văn của khu vực.
• Phương pháp thử nghiệm nhân giống: Thu hái hạt từ 5 cây mẹ, xử lý hạt bằng dung dịch Viben C và ngâm nước ở 3 mức nhiệt độ (nước thường, 45°C, 60°C), gieo trên 3 loại nền đất khác nhau (nền cát, đất vườn ươm, đất rừng), theo dõi tỷ lệ nảy mầm, tỷ lệ sống và sinh trưởng trong 8 tuần.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm MapInfo để xây dựng bản đồ phân bố, phần mềm thống kê để xử lý số liệu sinh trưởng, tỷ lệ nảy mầm và sống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh học và sinh thái học của Giổi lụa:

   • Cây trưởng thành cao 20-25 m, đường kính gốc 90-100 cm, lá đơn hình bầu dục dài 8-17 cm, hoa lưỡng tính màu đỏ tím, quả dài 10-18 cm, mỗi quả chứa 3-11 hạt.
   • Ra hoa vào tháng 3-4, kết quả tháng 10-11, hạt rụng vào tháng 12-1 năm sau.
   • Phân bố tại độ cao 300-1000 m, ưa bóng khi còn non, ưa sáng khi trưởng thành, sinh trưởng trong rừng nguyên sinh đất màu mỡ.
   • Tại Khu bảo tồn Pù Hoạt, phát hiện nhiều cây tái sinh với đường kính gốc từ 0,4 cm đến 32 cm, chiều cao vút ngọn từ 1 m đến 27 m, phân bố rải rác trên các tuyến điều tra với độ cao trung bình khoảng 500-800 m.

2. Khối lượng và tỷ lệ nảy mầm hạt:

   • Khối lượng 1000 hạt Giổi lụa khoảng 14-16 g.
   • Tỷ lệ nảy mầm cao nhất đạt khoảng 70% khi xử lý hạt bằng nước ở 45°C, thấp hơn ở nước thường và 60°C.
   • Tỷ lệ nảy mầm giảm dần theo thời gian ủ, hạt nứt nanh và mọc mầm chủ yếu từ ngày thứ 5 sau gieo.

3. Tỷ lệ sống và sinh trưởng cây con:

   • Tỷ lệ sống sau 8 tuần cao nhất đạt 80% trên nền đất vườn ươm, thấp hơn trên nền đất rừng (khoảng 65%) và nền cát (khoảng 50%).
   • Chiều cao vút ngọn và đường kính gốc cây con trên nền đất vườn ươm trung bình đạt 15 cm và 3 mm, cao hơn đáng kể so với các nền đất khác.

4. Các mối đe dọa đến loài Giổi lụa:

   • Khai thác gỗ quá mức, phá rừng làm mất môi trường sống.
   • Địa hình cao dốc, khí hậu khắc nghiệt ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên.
   • Thiếu các chương trình bảo tồn chuyên sâu và nhân giống hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy loài Giổi lụa có khả năng tái sinh tự nhiên nhưng tỷ lệ sống và sinh trưởng còn hạn chế do điều kiện môi trường và tác động khai thác. Việc xử lý hạt bằng nước nóng ở 45°C giúp tăng tỷ lệ nảy mầm, phù hợp với đặc tính sinh học của loài, tương tự các nghiên cứu về nhân giống loài thực vật họ Ngọc lan khác. Tỷ lệ sống cao trên nền đất vườn ươm cho thấy môi trường nhân tạo có thể hỗ trợ phát triển cây giống hiệu quả.

So sánh với các nghiên cứu về bảo tồn thực vật quý hiếm tại Việt Nam, việc kết hợp bảo tồn tại chỗ và chuyển chỗ là cần thiết để duy trì quần thể tự nhiên và phát triển nguồn giống. Dữ liệu phân bố và sinh trưởng có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố cây theo đường kính gốc và chiều cao, bảng tổng hợp tỷ lệ nảy mầm và sống theo điều kiện xử lý hạt và nền đất, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả các phương pháp nhân giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện bảo tồn tại chỗ:

   • Thiết lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt tại các điểm phân bố tự nhiên của Giổi lụa trong Khu bảo tồn Pù Hoạt.
   • Tăng cường công tác quản lý, giám sát khai thác gỗ, hạn chế khai thác trái phép.
   • Thời gian thực hiện: ngay trong vòng 1-2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Khu bảo tồn, chính quyền địa phương.

2. Phát triển bảo tồn chuyển chỗ và nhân giống:

   • Xây dựng vườn ươm chuyên biệt nhân giống Giổi lụa bằng hạt, áp dụng phương pháp xử lý hạt bằng nước 45°C để nâng cao tỷ lệ nảy mầm.
   • Mở rộng diện tích trồng thử nghiệm trên các nền đất phù hợp, ưu tiên đất vườn ươm và đất rừng.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Lâm nghiệp, các tổ chức nghiên cứu và bảo tồn.

3. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng:

   • Tổ chức các chương trình giáo dục, tập huấn cho người dân địa phương về giá trị và phương pháp bảo tồn Giổi lụa.
   • Khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ rừng và phát triển cây giống.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên trong 1 năm đầu.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Khu bảo tồn, các tổ chức phi chính phủ.

4. Hoàn thiện cơ chế chính sách và hỗ trợ kinh tế:

   • Xây dựng chính sách hỗ trợ người dân tham gia bảo tồn, như hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho trồng rừng và phát triển cây Giổi lụa.
   • Khuyến khích phát triển các sản phẩm từ Giổi lụa nhằm tạo giá trị kinh tế bền vững.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn thiên nhiên:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch bảo tồn loài quý hiếm, đặc biệt tại các khu bảo tồn thiên nhiên.
   • Áp dụng phương pháp điều tra và quản lý quần thể thực vật.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp, sinh thái học:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và nhân giống loài thực vật quý hiếm.
   • Nâng cao kiến thức về bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nguồn gen.

3. Cơ quan quản lý và phát triển vườn ươm, trồng rừng:

   • Áp dụng kỹ thuật nhân giống hạt và chăm sóc cây giống Giổi lụa.
   • Phát triển các mô hình trồng rừng bền vững, bảo tồn nguồn gen quý.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ hoạt động bảo vệ môi trường:

   • Nâng cao nhận thức về giá trị của loài Giổi lụa và vai trò của bảo tồn đa dạng sinh học.
   • Tham gia các hoạt động bảo vệ rừng, phát triển sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Giổi lụa có đặc điểm sinh học nổi bật nào?
   Giổi lụa là cây gỗ lớn cao 20-25 m, đường kính gốc 90-100 cm, hoa thơm màu đỏ tím, quả dài 10-18 cm chứa 3-11 hạt. Cây ưa bóng khi non và ưa sáng khi trưởng thành, ra hoa tháng 3-4, kết quả tháng 10-11.

2. Phương pháp nhân giống hiệu quả cho Giổi lụa là gì?
   Nhân giống bằng hạt là phương pháp chính, xử lý hạt bằng nước nóng 45°C giúp tăng tỷ lệ nảy mầm lên đến khoảng 70%. Gieo trên nền đất vườn ươm cho tỷ lệ sống và sinh trưởng cao nhất.

3. Tình trạng bảo tồn hiện nay của loài Giổi lụa ra sao?
   Loài đang bị đe dọa do khai thác gỗ quá mức và mất môi trường sống, được xếp vào nhóm Sẽ nguy cấp (VU) theo Sách Đỏ Việt Nam và IUCN. Cần có các chương trình bảo tồn chuyên sâu.

4. Các mối đe dọa chính đối với Giổi lụa là gì?
   Khai thác gỗ không kiểm soát, phá rừng làm mất môi trường sống, điều kiện địa hình và khí hậu khắc nghiệt, thiếu chương trình bảo tồn và nhân giống hiệu quả.

5. Giải pháp bảo tồn nào được đề xuất cho Giổi lụa?
   Kết hợp bảo tồn tại chỗ và chuyển chỗ, xây dựng vườn ươm nhân giống, tăng cường quản lý khai thác, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện chính sách hỗ trợ.

Kết luận

• Loài Giổi lụa có giá trị kinh tế và sinh thái cao, đang bị đe dọa nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt.
• Nghiên cứu đã xác định đặc điểm sinh học, sinh thái và khả năng nhân giống bằng hạt với tỷ lệ nảy mầm cao nhất đạt khoảng 70% khi xử lý hạt bằng nước 45°C.
• Tỷ lệ sống và sinh trưởng cây con tốt nhất trên nền đất vườn ươm, cho thấy tiềm năng phát triển nguồn giống nhân tạo.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn kết hợp bảo tồn tại chỗ, chuyển chỗ, phát triển kỹ thuật nhân giống và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Các bước tiếp theo cần triển khai ngay là thiết lập khu bảo tồn nghiêm ngặt, xây dựng vườn ươm chuyên biệt và hoàn thiện chính sách hỗ trợ bảo tồn loài.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển loài Giổi lụa – nguồn tài nguyên quý giá của thiên nhiên Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Họ Ngọc lan (Magnoliaceae) là một trong những nhóm thực vật có hoa sớm nhất và đóng vai trò then chốt trong việc hình thành các khái niệm về hoa trong ngành thực vật Hạt kín. Họ có khoảng trên 300 loài, phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và ôn đới. Họ được đặc trưng bởi các đặc điểm nguyên thủy như bao hoa chưa phân hóa hay phân hóa chưa rõ ràng, số lượng nhiều và rời, nhị và nhụy hoa nhiều, rời và sắp xếp thành hình xoắn ốc trên đế hoa hình nón thuôn dài. Các loài trong họ Ngọc lan có dạng thân gỗ hoặc bụi, thường xanh, có tán lá đẹp, hoa có kích cỡ lớn, đa dạng về màu sắc, hương rất thơm, gỗ thơm và mịn, hạt nhiều loài có thể dùng làm gia vị và làm thuốc.

Với những tính chất quan trọng trên, họ Ngọc lan đã và đang được nhiều nhà khoa học trong các lĩnh vực khác nhau như hình thái, tế bào, cổ sinh vật, phân tử, hệ thống, cảnh quan… quan tâm nghiên cứu (Vũ Quang Nam, 2011). Tại Việt Nam, họ Ngọc lan có 10 chi và khoảng 50 loài. Đa số loài trong họ đều phân bố ở vùng núi cao miền Bắc Việt Nam. Nhiều loài trong họ cho gỗ mềm mại, vân gỗ đẹp, có hương thơm, ít bị mối mọt, được ưa chuộng trong xây dựng hoặc đóng các đồ gia dụng cao cấp.

Một số loài còn cho hạt làm gia vị hoặc được trồng làm cây cảnh, trồng rừng cung cấp gỗ và cải tạo môi trường. Do giá trị sử dụng cao nhiều loài trong họ Ngọc lan hiện nay đã và đang bị khai thác ráo riết có nguy cơ cạn kiệt hoặc tuyệt chủng tại Việt Nam. Trong Sách Đỏ Việt Nam phần thực vật, 2007, đã ghi nhận 8 loài thuộc họ Ngọc lan có nguy cơ bị đe dọa, cần được quan tâm quản lý, bảo tồn. Giổi lụa (Tsoongiodendron odorum Chun) là cây gỗ lớn, cho gỗ tốt dùng trong xây dựng và đóng đồ.

Hoa rất thơm, có thể dùng ướp chè hoặc cất lấy nước hoa. Cây có dáng đẹp, có thể trồng làm cây bóng mát hoặc làm cảnh. Loài có phân bố khu vực Nam Trung Quốc, Đông Bắc Lào, Bắc và Tây Bắc Việt Nam. Tại Việt Nam loài phân bố rải rác tại các khu vực: Yên Bái (Chiềng Ken, Chiềng Lang), Lạng Sơn (Bắc Sơn), Quảng Ninh Hà Nam, Ninh 2 Bình, Nghệ An (Bù Kẹp, Quỳ Châu, Quỳ Hợp), Hà Tĩnh.

Loài hiện nay đang có nguy cơ bị đe dọa tại Việt Nam cũng như của thế giới: Sách Đỏ Việt Nam, 2007 và Danh lục Đỏ của IUCN đã xếp loài thuộc nhóm Sẽ nguy cấp (VU). Qua kết quả điều tra sơ bộ năm 2018 tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, chúng tôi đã phát hiện một số quần thể Giổi lụa trưởng thành có phân bố tự nhiên tại đây. Tuy nhiên hiện nay các chương trình, đề tài nghiên cứu để xây dựng giải pháp bảo tồn loài Giổi lụa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, cũng như tại Việt Nam là chưa có. Do tính cấp thiết cần xây dựng giải pháp bảo tồn loài, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bảo tồn loài Giổi lụa (Tsoongiodendron odorum Chun) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An".Với hy vọng kết quả của đề tài sẽ góp phần bảo tồn và phát triển loài Giổi lụa, một loài cây gỗ có giá trị cao đang bị đe dọa tại Việt Nam.

3 PHẦN 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới Đa dạng sinh học (ĐDSH) trên phạm vi toàn thế giới đã và đang suy giảm một cách nhanh chóng.