Đặt vấn đề Rừng có vai trò to lớn trong việc cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ cho nền kinh tế quốc dân và các chức năng phòng hộ,tạo cảnh quan, điều hòa khí hậu,. Do việc tăng lên về dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp đã dẫn tới việc phá rừng, lạm dụng tài nguyên rừng một cách trầm trọng. Điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng như: xói mòn, rửa trôi, cạn kiệt nguồn nước, phá hủy môi trường sống của động vật, làm mất đa dạng sinh học, gây nên biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường. hàng loạt những hậu quả xấu diễn ra khi diện tích rừng bị giảm.
Trồng rừng là một biện pháp góp phần bảo vệ môi trường sống của chúng ta, làm tăng khả năng phòng hộ của rừng,tạo ra môi trường cảnh quan đẹp và giữ cho không khí trong lành. Để trồng rừng thành công, đạt hiệu quả cao, một trong những yếu tố ảnh hưởng quyết định đó là giống, cây con đem trồng phải đảm bảo không những về số lượng mà phải đảm bảo cả về chất lượng, phát triển nhanh, rút ngắn chu kỳ sản xuất và công chăm sóc rừng [3]. Cùng với các loài cây lâm nghiệp như: Keo lai, Mỡ,. trồng rừng trên các vùng sinh thái thì cây Lộc vừng cũng là cây đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Cây Lộc Vừng có nguồn gốc xuất xứ từ các nước thuộc Đông Nam Á như Việt Nam Lào, Campuchia, Thái Lan. Riêng tại Việt Nam loài cây này được sử dụng rất nhiều, phân bố rộng khắp các vùng miền. Lộc Vừng là cây thân gỗ lâu năm có chiều cao khoảng 15 - 20m, đường kính 40 - 50cm. Thân cây non có màu xanh, thân già sần sùi màu nâu xám hay màu xám, nứt dọc hay bong mảng dạng chữ nhật, thịt vỏ đỏ hồng, nhiều xơ có dịch đỏ, vỏ lụa trắng e 2 vàng.
Cây có cành nhánh nhiều, tán lá rộng. Cây Lộc Vừng thuộc loài cây ưa sáng, chịu được hạn và úng tốt. Cây có khả năng chịu lửa, sức nảy chồi khỏe, tái sinh hạt và chồi đều tốt. Lộc vừng là một loài cây có tuổi thọ lâu năm, cây có thể sống tới hàng trăm năm trong điều kiện tự nhiên, lộc tía, hoa đỏ có đỉnh sinh sản vô định, thân cây dễ dàng trong việc tạo thế, uốn nắn và hoa phát triển theo dây và buông thõng từ cây xuống đất trông rất thướt tha.
Cây Lộc Vừng cho tán rộng, hoa đẹp nên thường được trồng làm cây bóng mát và tạo cảnh quan xanh cho sân vườn, nơi công cộng như công viên, bệnh viện, trường học hay khu đô thị, khu sinh. Cây Lộc Vừng còn là loại tượng trưng cho sự thịnh vượng, bình an, là một trong bốn loài cây cảnh quý: sanh, sung, tùng, Cây lộc vừng là một loài cây được giới chơi cây cảnh, các gia đình và cả các văn phòng công sở rất ưa chuộng vì nó đem lại phong thủy. Lộc vừng thích hợp để ta biến chúng thành một món quà tặng có ý nghĩa, vì lộc vừng theo phong thuỷ người ta quan niệm rằng sẽ mang lại tài lộc và sự may mắn cho gia chủ. Cây lộc vừng ngoài ý nghĩa tâm linh ra còn sở hữu một vẻ đẹp rất tinh tế từ thân, lá cho tới điểm đặc biệt nhất là hoa.
Tên của cây lộc vừng rất dân dã nhưng lại mang ý nghĩa đặc biệt, lộc có nghĩa là tài lộc, vừng có ý nghĩa là rất nhiều, hoa lộc vừng nhiều và có màu đỏ hồng tượng trưng cho sự thịnh vượng, phát lộc như vừng. Lộc vừng được cho rằng sẽ đem lại sự thịnh vượng, yên ổn trong phát triển kinh tế vì vậy cây rất được người ta yêu thích trồng trong sân hay vườn nhà, làm quà tặng cho các dịp tân gia, khai trương, khánh thành. Lộc Vừng nhỏ còn được trồng chậu làm cây cảnh trang trí nội - ngoại thất văn phòng. Ngoài ra rễ cây Lộc Vừng còn được dùng để bào chế thuốc chữa bệnh sởi, quả còn được dùng để chữa ho và hen suyễn.
Với những ưu điểm trên hiện nay cây Lộc Vừng đang rất được ưa chuộng và cho giá trị kinh tế cao. Lộc Vừng có thể được nhân giống bằng cách gieo hạt, giâm cành, chiết cành.Trong đó việc nhân giống bằng giâm cành mang lại hiệu quả rõ rệt. e 3 Những loài cây sau khi đã được chọn lọc, khảo nghiệm thì việc lựa chọn phương pháp nhân giống có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc duy trì những tính trạng tốt của loài cây. Một trong số những phương pháp nhân giống duy trì được trọn vẹn những tính trạng tốt từ đời trước cho đời sau là nhân giống bằng hom [7].
Nhân giống là bước cuối cùng của chương trình cải thiện giống. Để giữ được đặc tính tốt của cây giống người ta thường dùng phương thức nhân giống sinh dưỡng, trong các phương thức nhân giống sinh dưỡng thì giâm hom là phương thức nhân giống được dùng rộng rãi cho một số loài cây rừng, là phương pháp có hệ số nhân giống cao, phù hợp trồng rừng với quy mô lớn, sản phẩm cuối cùng cho một số lượng lớn cây giống đồng đều về mặt chất lượng di truyền. Nhân giống bằng hom là một trong những công cụ có hiệu quả cho chọn giống cây rừng. Song cần thấy rằng việc áp dụng nhân giống bằng hom chỉ là một công cụ của chọn giống, nó chỉ phát huy tác dụng tốt khi giống đã qua chọn lọc, khảo nghiệm cẩn thận, được chứng minh là hơn giống đại trà [9].
Xuất phát từ thực tế tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố nội tại đến khả năng hình thành cây hom Lộc vừng (Barringtoria acutangula (L) Gaertn) tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Đề tài góp phần tạo giống cây con của cây Lộc Vừng cung cấp cho người dân,người yêu cây cảnh.Tìm hiểu khả năng sinh trưởng của hom cây Lộc Vừng ở các loại hom và chiều dài hom. Mục tiêu nghiên cứu Lựa chọn được loại hom, kích thước hom Lộc vừng cho tỷ lệ ra rễ cao nhất trong nhân giống cây Lộc vừng bằng phương pháp giâm hom. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua quá trình nghiên cứu đề tài đã giúp cho sinh viên nắm vững hơn những kiến thức đã được học.
Đặc biệt là những kiến thức trong lĩnh vực lâm sinh như kiến thức về hom giâm, xử lý hom giâm, kỹ thuật cắt hom, cắm hom. Đồng thời biết được quá trình sinh trưởng và phát triển của cây hom từ lúc cắm hom đến lúc cây hom ra rễ. Từ đó nắm vững được toàn bộ quá trình nhân giống bằng phương pháp giâm hom. Đồng thời qua quá trình nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng khoa học tiến bộ vào thực tiễn sản xuất.
Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để xây dựng cơ sở dự liệu về loài cây Lộc vừng, sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu sản xuất. * Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Kết quả của đề tài có ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất, tìm ra được kích thước và loại hom phù hợp trong nhân giống bằng hom với loài cây Lộc vừng. Ứng dụng kết quả nghiên cứu để sản xuất cây con Lộc vừng bằng hom, tạo ra được cây con đảm bảo chất lượng khi trồng:cây lớn nhanh và nhanh ra hoa tạo ra cảnh quan đẹp. e 5 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của giâm hom Theo nghĩa rộng thì nhân giống sinh dưỡng bao gồm nhân giống bằng hom, chiết cành, ghép cây, nuôi cấy mô phân sinh,. Nhân giống bằng hom là phương pháp có hệ số nhân giống lớn tương đối rẻ tiền nên được dùng phổ biến trong nhân giống cây rừng, cây cảnh và cây ăn quả. Thực vật có hai hình thức sinh sản chủ yếu là sinh sản vô tính và sinh sản hữu hình. Sinh sản hữu hình là hình thức sinh sản trong đó có sự kết hợp giữa hai giao tử đực và cái đơn bội để trở thành hợp tử lưỡng bội.
Hợp tử phát triển thành cá thể mới. Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không qua thụ tinh, nó bao gồm sự kết hợp vô tính và các dạng khác của sinh sản dinh dưỡng. Cơ sở tế bào học Dựa vào đơn vị cấu trúc cơ bản của cây rừng, trong đó tế bào là cơ sở quan trọng mang đầy thông tin di truyền cho các quá trình phát triển của thực vật. Khả năng hình thành rễ và thân phụ thuộc vào đặc tính di truyền của loài cây, bộ phận của cây lấy làm giống cũng như loài tế bào đã phân hóa của loài cây.
Cơ sở di truyền học Dựa vào các đặc tính di truyền của cây mẹ truyền cho đời con nhờ quá trình nguyên nhiễm hay nguyên phân, mà ta tiến hành dùng các cành, thân để giâm hom. Cơ sở phát sinh phát triển cá thể Quá trình sinh trưởng và phát triển của cá thể đều do bộ gen và môi e 6 trường xung quanh quyết định, môi trường ở đây là môi trường bên ngoài và môi trường bên trong ảnh hưởng đến tế bào chất. Quá trình phát triển của cá thể được thể hiện qua các giai đoạn: Non trẻ, chuyển tiếp, thành thục, khả năng ra chồi rễ của các bộ phận là rất khác nhau. Sự hình thành rễ của hom giâm Rễ bất định là rễ sinh ra ở bất kỳ bộ phận nào của cây ngoài hệ rễ của nó, rễ bất định có thể sinh ra tự nhiên (Ví dụ: Đa, Si khi ra rễ là mọc từ cành và đâm dài xuống đất, còn cây Cau, Dừa thì rễ lại mọc ra từ giữa các thân).
Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của hom • Ánh sáng Ánh sáng đóng vai trò sống còn trong quá trình ra rễ của hom giâm, không có ánh sáng và không có lá thì hom không có hoạt động quang hợp, quá trình trao đổi chất khó xảy ra, do đó không có hoạt động ra rễ, hầu hết các loài cây không thể ra rễ trong điều kiện che tối hoàn toàn, bất kể đó là nhóm cây ưa sáng hay chịu bóng. Trong điều kiện nhiệt đới, ánh sáng tự nhiên mạnh thường đi kèm theo nhiệt độ cao nên giảm đáng kể tỉ lệ ra rễ. Chất lượng ánh sáng cũng ảnh hưởng đến tỉ lệ ra rễ của hom giâm, theo Komisavor, 1964 thì ánh sáng tự nhiên cần thiết cho ra rễ, còn ánh sáng đỏ và ánh sáng xanh làm giảm tỉ lệ ra rễ của hom giâm ở một số loài cây ưa sáng.