Nghiên cứu ảnh hưởng kết hợp của nhiệt độ với một số yếu tố sinh thái lên giáp xác chân chèo copepoda

Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ và các yếu tố sinh thái đến giáp xác chân chèo copepoda, cung cấp cái nhìn sâu sắc về sinh thái học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Minh Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Nha Trang
• Chuyên ngành: Nuôi Trồng Thủy Sản
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Đến Giáp Xác Chân Chèo (Copepoda)
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Khánh Hòa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• 1. Xu hướng nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam và thế giới
• 2. Vai trò của Copepoda trong nuôi trồng thủy sản
• 3. Đặc điểm sinh học của Copepoda
• 3.1. Vị trí phân loại
• 3.2. Đặc điểm phân bố và sinh thái
• 3.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo
• 3.4. Đặc điểm dinh dưỡng
• 3.5. Đặc điểm sinh trưởng
• 3.6. Đặc điểm sinh sản
• 4. Tình hình nghiên cứu về Copepoda
• 5. Tình hình nuôi Copepoda
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu mẫu P
• 2.3.2. Nước thí nghiệm
• 2.3.3. Hệ thống thí nghiệm
• 2.3.4. Phương pháp thu thập các thông số
• 2.3.5. Giải thích nội hàm các thông số sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.5.1. Tổng thời gian phát triển và kích thước các giai đoạn
• 2.3.5.2. Sức sinh sản, tỷ lệ nở thành công và số nauplii/con cái sau 30h
• 2.3.6. Bố trí thí nghiệm
• 2.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ mặn lên Copepoda
• 3.1.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ mặn đến thời gian phát triển của loài P
• 3.1.1.1. Thời gian phát triển của các giai đoạn
• 3.1.1.2. Sinh khối của các giai đoạn
• 3.1.2. Sức sinh sản
• 3.1.3. Tỷ lệ nở thành công
• 3.1.4. Số nauplii/con cái sau 30h
• 3.1.5. Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ mặn đến thời gian phát triển của loài O
• 3.1.5.1. Thời gian phát triển
• 3.1.5.2. Kích thước cơ thể
• 3.1.6. Sức sinh sản
• 3.1.7. Tỷ lệ nở thành công
• 3.1.8. Số nauplii/con cái sau 30h
• 3.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng đến Copepoda
• 3.2.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng đến loài P
• 3.2.1.1. Thời gian phát triển các giai đoạn của P
• 3.2.1.2. Kích thước cơ thể của P
• 3.2.1.3. Sức sinh sản của P
• 3.2.1.4. Tỷ lệ nở thành công của P
• 3.2.1.5. Số nauplii/con cái sau 30h của P
• 3.2.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng đến loài O
• 3.2.2.1. Thời gian phát triển
• 3.2.2.2. Kích thước cơ thể
• 3.2.2.3. Sức sinh sản
• 3.2.2.4. Tỷ lệ nở thành công
• 3.2.2.5. Số nauplii/con cái sau 30h
• 3.3. Ảnh hưởng của nhiệt độ và tia cực tím đến Copepoda
• 3.3.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và tia cực tím đến thời gian phát triển loài P
• 3.3.1.1. Thời gian phát triển
• 3.3.1.2. Kích thước cơ thể của P
• 3.3.1.3. Sức sinh sản
• 3.3.1.4. Tỷ lệ nở thành công
• 3.3.1.5. Số nauplii/con cái sau 30h
• 3.3.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và tia cực tím đến thời gian phát triển loài O
• 3.3.2.1. Thời gian phát triển
• 3.3.2.2. Kích thước cơ thể
• 3.3.2.3. Sức sinh sản
• 3.3.2.4. Tỷ lệ nở thành công
• 3.3.2.5. Số nauplii/con cái sau 30h
• 3.4. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thức ăn đến Copepoda
• 3.4.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thức ăn đến thời gian phát triển loài P
• 3.4.1.1. Thời gian phát triển
• 3.4.1.2. Kích thước cơ thể
• 3.4.1.3. Sức sinh sản
• 3.4.1.4. Tỷ lệ nở thành công
• 3.4.1.5. Khả năng sản xuất nauplius của con cái
• 3.4.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thức ăn đến thời gian phát triển loài O
• 3.4.2.1. Thời gian phát triển
• 3.4.2.2. Kích thước cơ thể
• 3.4.2.3. Sức sinh sản
• 3.4.2.4. Tỷ lệ nở thành công
• 3.4.2.5. Số nauplii/con cái
• 3.4.3. Ảnh hưởng của nhiệt độ, loài tảo và mật độ đến loài P
• 3.4.3.1. Kích thước cơ thể
• 3.4.3.2. Sức sinh sản
• 3.4.3.3. Tỷ lệ nở thành công
• 3.4.3.4. Khả năng sản xuất nauplius của con cái
• 3.4.4. Ảnh hưởng của nhiệt độ, loài tảo và mật độ đến loài O
• 3.4.4.1. Kích thước cơ thể
• 3.4.4.2. Sức sinh sản
• 3.4.4.3. Tỷ lệ nở thành công
• 3.4.4.4. Khả năng sản xuất nauplius của con cái
• 3.4.5. Tổng kết các thí nghiệm
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 4.1. Tác động của nhiệt độ và độ mặn đến sinh trưởng và phát triển của P
• 4.2. Tác động của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng đến sinh trưởng và phát triển của P
• 4.3. Tác động của nhiệt độ và tia cực tím đến sinh trưởng và phát triển của P
• 4.4. Tác động của nhiệt độ và thức ăn đến sinh trưởng và phát triển của P
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Lên Copepoda

Nghiên cứu về ảnh hưởng của nhiệt độ lên giáp xác chân chèo (copepoda) là một lĩnh vực quan trọng trong sinh thái học và sinh học biển. Copepoda đóng vai trò then chốt trong chuỗi thức ăn của hệ sinh thái biển, là nguồn thức ăn quan trọng cho nhiều loài cá và động vật không xương sống khác. Sự thay đổi nhiệt độ nước, đặc biệt do biến đổi khí hậu và ô nhiễm nhiệt, có thể gây ra những tác động đáng kể đến sức sống, sinh sản, và phân bố địa lý của copepoda. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá những tác động này, cung cấp thông tin quan trọng cho bảo tồn và quản lý môi trường. Các yếu tố khác như độ mặn, oxy hòa tan, và thức ăn cũng được xem xét để hiểu rõ hơn về sự tương tác phức tạp trong môi trường sống của copepoda.

1.1. Tầm quan trọng của Copepoda trong hệ sinh thái biển

Copepoda là một nhóm động vật giáp xác nhỏ bé nhưng lại có vai trò vô cùng quan trọng trong hệ sinh thái biển. Chúng là mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn, chuyển năng lượng từ tảo và vi khuẩn lên các loài động vật lớn hơn như cá, tôm, và mực. Sự phong phú và đa dạng của copepoda ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và năng suất của hệ sinh thái biển. Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến copepoda, đặc biệt là nhiệt độ, là rất cần thiết để hiểu và dự đoán những thay đổi trong hệ sinh thái.

1.2. Biến đổi khí hậu và tác động lên môi trường sống của Copepoda

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi đáng kể trong môi trường biển, bao gồm sự gia tăng nhiệt độ nước, axit hóa đại dương, và thay đổi độ mặn. Những thay đổi này có thể gây ra stress nhiệt cho copepoda, ảnh hưởng đến sinh lý học, sinh sản, và tỷ lệ sống. Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khả năng thích nghi nhiệt của chúng và dự đoán những tác động tiềm tàng của biến đổi khí hậu lên đa dạng sinh học và chuỗi thức ăn.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Đến Copepoda

Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda đối mặt với nhiều thách thức. Copepoda là một nhóm đa dạng sinh học với nhiều loài khác nhau, mỗi loài có những đặc điểm sinh thái học và sinh lý học riêng. Việc xác định giới hạn nhiệt độ và biên độ nhiệt mà mỗi loài có thể chịu đựng đòi hỏi các thí nghiệm công phu và phân tích dữ liệu phức tạp. Hơn nữa, nhiệt độ thường tương tác với các yếu tố môi trường khác như độ mặn, oxy hòa tan, và thức ăn, làm cho việc phân tích tác động riêng lẻ của nhiệt độ trở nên khó khăn hơn. Các mô hình hóa và dự đoán cũng cần được phát triển để ước tính những tác động dài hạn của biến đổi khí hậu lên quần thể copepoda.

2.1. Sự phức tạp trong tương tác giữa nhiệt độ và các yếu tố sinh thái

Nhiệt độ không hoạt động đơn lẻ mà thường tương tác phức tạp với các yếu tố sinh thái khác như độ mặn, ánh sáng, và thức ăn. Ví dụ, copepoda có thể chịu đựng nhiệt độ cao hơn khi có đủ thức ăn, hoặc độ mặn thay đổi có thể ảnh hưởng đến khả năng thích nghi nhiệt của chúng. Việc nghiên cứu những tương tác này đòi hỏi các thí nghiệm được thiết kế cẩn thận để kiểm soát các yếu tố khác và phân tích tác động kết hợp của chúng.

2.2. Khó khăn trong việc dự đoán tác động dài hạn của biến đổi khí hậu

Dự đoán những tác động dài hạn của biến đổi khí hậu lên copepoda là một thách thức lớn. Các mô hình sinh thái cần phải tích hợp thông tin về sinh lý học, sinh thái học, và phân bố địa lý của copepoda, cũng như các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Tuy nhiên, sự không chắc chắn trong các dự đoán khí hậu và sự phức tạp của hệ sinh thái biển làm cho việc xây dựng các mô hình chính xác trở nên rất khó khăn. Cần có thêm nhiều nghiên cứu và dữ liệu để cải thiện độ tin cậy của các dự đoán.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Lên Copepoda

Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, bao gồm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm, quan sát ngoài tự nhiên, và mô hình hóa. Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm cho phép kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường và đánh giá tác động của nhiệt độ lên các đặc điểm sinh học và sinh sản của copepoda. Quan sát ngoài tự nhiên cung cấp thông tin về phân bố và mật độ quần thể của copepoda trong môi trường thực tế. Mô hình hóa sử dụng các dữ liệu từ thí nghiệm và quan sát để dự đoán những tác động dài hạn của biến đổi khí hậu lên copepoda.

3.1. Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm để kiểm soát các yếu tố

Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm là một công cụ quan trọng để nghiên cứu ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda. Các thí nghiệm này cho phép kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng, và thức ăn, giúp xác định tác động riêng lẻ của nhiệt độ lên các đặc điểm sinh học và sinh sản của copepoda. Các thông số như tốc độ tăng trưởng, sức sinh sản, tỷ lệ sống, và kích thước cơ thể thường được đo lường để đánh giá phản ứng sinh lý của copepoda với các mức nhiệt độ khác nhau.

3.2. Quan sát ngoài tự nhiên để đánh giá phân bố và mật độ

Quan sát ngoài tự nhiên cung cấp thông tin quan trọng về phân bố và mật độ quần thể của copepoda trong môi trường thực tế. Các nhà nghiên cứu thu thập mẫu copepoda từ các địa điểm khác nhau và đo lường nhiệt độ nước, độ mặn, và các yếu tố môi trường khác. Dữ liệu này giúp xác định mối quan hệ giữa nhiệt độ và phân bố của copepoda, cũng như đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên quần thể copepoda trong tự nhiên.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Trong Nuôi Trồng

Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda có nhiều ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong nuôi trồng thủy sản. Copepoda là một nguồn thức ăn tự nhiên quan trọng cho ấu trùng của nhiều loài cá và động vật giáp xác khác. Việc hiểu rõ giới hạn nhiệt độ và điều kiện môi trường tối ưu cho sinh trưởng và sinh sản của copepoda giúp cải thiện năng suất và chất lượng của nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng cung cấp thông tin quan trọng cho quản lý môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

4.1. Tối ưu hóa điều kiện nuôi trồng Copepoda làm thức ăn tự nhiên

Thông tin về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda có thể được sử dụng để tối ưu hóa điều kiện nuôi trồng của chúng làm thức ăn tự nhiên cho ấu trùng cá và động vật giáp xác. Bằng cách duy trì nhiệt độ và các yếu tố môi trường khác trong phạm vi tối ưu, người nuôi có thể tăng năng suất và chất lượng của copepoda, đảm bảo nguồn thức ăn ổn định và dinh dưỡng cho ấu trùng.

4.2. Quản lý môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học Copepoda

Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda cũng cung cấp thông tin quan trọng cho quản lý môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Bằng cách hiểu rõ tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm nhiệt lên copepoda, các nhà quản lý có thể đưa ra các biện pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực và bảo vệ quần thể copepoda trong tự nhiên. Điều này góp phần duy trì sức khỏe và năng suất của hệ sinh thái biển.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Nhiệt Độ Lên Giáp Xác Chân Chèo

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiệt độ có ảnh hưởng đáng kể đến thời gian phát triển, kích thước cơ thể, sức sinh sản, và tỷ lệ nở thành công của copepoda. Nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng và sinh sản của copepoda khác nhau tùy thuộc vào loài và giai đoạn phát triển. Ví dụ, loài Pseudodiaptomus incisus có sinh khối lớn nhất ở nhiệt độ 26°C, trong khi loài Oithona rigida có kích thước lớn nhất ở độ mặn 25-30 ppt. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chế độ chiếu sáng, tia cực tím, và thức ăn có thể tương tác với nhiệt độ để ảnh hưởng đến copepoda.

5.1. Tác động của nhiệt độ lên thời gian phát triển và kích thước

Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ trao đổi chất và tốc độ phát triển của copepoda. Nhiệt độ cao hơn có thể làm giảm thời gian phát triển nhưng cũng có thể làm giảm kích thước cơ thể. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp có thể gây ra stress nhiệt và ảnh hưởng đến tỷ lệ sống của copepoda.

5.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sức sinh sản và tỷ lệ nở

Sức sinh sản và tỷ lệ nở thành công của copepoda cũng bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ. Nhiệt độ tối ưu cho sinh sản có thể khác với nhiệt độ tối ưu cho sinh trưởng. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp có thể làm giảm sức sinh sản và tỷ lệ nở thành công, ảnh hưởng đến mật độ quần thể của copepoda.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Copepoda

Nghiên cứu về ảnh hưởng nhiệt độ lên copepoda cung cấp những hiểu biết quan trọng về sinh thái học và sinh lý học của nhóm động vật này. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để dự đoán những tác động của biến đổi khí hậu lên copepoda và hệ sinh thái biển, cũng như để cải thiện năng suất và chất lượng của nuôi trồng thủy sản. Hướng nghiên cứu tương lai nên tập trung vào việc khám phá cơ chế thích nghi của copepoda với nhiệt độ và các yếu tố môi trường khác, cũng như phát triển các mô hình sinh thái phức tạp hơn để dự đoán những tác động dài hạn của biến đổi khí hậu.

6.1. Cơ chế thích nghi của Copepoda với biến đổi nhiệt độ

Nghiên cứu về cơ chế thích nghi của copepoda với biến đổi nhiệt độ là một lĩnh vực quan trọng trong tương lai. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng các kỹ thuật sinh học phân tử và sinh lý học để khám phá các gen và protein liên quan đến khả năng chịu đựng nhiệt của copepoda. Thông tin này có thể được sử dụng để phát triển các chiến lược bảo tồn và quản lý hiệu quả hơn.

6.2. Phát triển mô hình sinh thái dự đoán tác động biến đổi khí hậu

Phát triển các mô hình sinh thái phức tạp hơn để dự đoán những tác động dài hạn của biến đổi khí hậu lên copepoda là một ưu tiên quan trọng. Các mô hình này cần phải tích hợp thông tin về sinh lý học, sinh thái học, và phân bố địa lý của copepoda, cũng như các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Các mô hình này có thể giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định sáng suốt về quản lý môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Nuôi trồng thủy sản (mã số: 9620301) với đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng kết hợp của nhiệt độ với một số yếu tố sinh thái lên giáp xác chân chèo (Copepoda)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thủy thực hiện tại Trường Đại học Nha Trang, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Minh Hoàng và TS. Đinh Văn Khương.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong sản xuất giống thủy sản, đặc biệt là các đối tượng cá biển có giá trị kinh tế cao, giai đoạn ương nuôi ấu trùng thường gặp trở ngại do hệ tiêu hóa của ấu trùng chưa hoàn thiện và nhu cầu dinh dưỡng đòi hỏi hàm lượng cao các acid béo không no mạch dài (HUFA như DHA, EPA, ARA). Giáp xác chân chèo (Copepoda) là nguồn thức ăn tự nhiên có giá trị dinh dưỡng cao, phổ kích thước rộng và khả năng tự tổng hợp HUFA vượt trội so với luân trùng và Artemia. Tuy nhiên, việc sản xuất sinh khối Copepoda còn gặp nhiều rào cản do thiếu thông tin về khả năng thích ứng sinh học của chúng trước sự biến đổi đồng thời của các yếu tố môi trường.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, nhiệt độ nước biển gia tăng kết hợp với sự biến động bất lợi của độ mặn, chu kỳ chiếu sáng, bức xạ tia cực tím và chất lượng nguồn thức ăn vi tảo. Hầu hết các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát tác động của từng yếu tố đơn lẻ hoặc thực hiện trên các loài Copepoda ôn đới. Khoảng trống nghiên cứu thực tế là sự thiếu hụt dữ liệu định lượng về tác động kết hợp đa yếu tố giữa nhiệt độ và các điều kiện sinh thái lên toàn bộ các giai đoạn phát triển và hiệu quả sinh sản của các loài Copepoda nhiệt đới bản địa.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá sự tác động kết hợp của các yếu tố sinh thái quan trọng và thức ăn đến sinh trưởng, sinh sản của Copepoda nhiệt đới, làm cơ sở khoa học cho kỹ thuật nuôi sinh khối.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Đánh giá được biểu hiện của Pseudodiaptomus incisus và Oithona rigida dưới tác động kết hợp của nhiệt độ và độ mặn. Xác định được khoảng nhiệt độ và độ mặn để P. incisus và O. rigida sinh trưởng và sinh sản tốt.
2. Đánh giá được biểu hiện của P. incisus và O. rigida dưới tác động kết hợp của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng. Xác định được khoảng nhiệt độ và chế độ chiếu sáng để P. incisus và O. rigida sinh trưởng và sinh sản tốt.
3. Đánh giá được biểu hiện của P. incisus và O. rigida dưới tác động kết hợp của nhiệt độ và tia cực tím. Xác định được khoảng nhiệt độ và tia cực tím để P. incisus và O. rigida sinh trưởng và sinh sản tốt.
4. Đánh giá được biểu hiện của P. incisus và O. rigida dưới tác động kết hợp của nhiệt độ và thức ăn. Xác định được khoảng nhiệt độ, loài tảo và mật độ tảo để P. incisus và O. rigida sinh trưởng và sinh sản tốt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hai loài giáp xác chân chèo nhiệt đới thuộc hai bộ khác nhau: Pseudodiaptomus incisus Shen và Lee, 1963 (Bộ Calanoida, Họ Pseudodiaptomidae) và Oithona rigida Giesbrecht, 1896 (Bộ Cyclopoida, Họ Oithonidae).
• Phạm vi không gian: Các mẫu Copepoda tự nhiên được thu thập tại ao nuôi thủy sản vùng cửa sông thuộc Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Các thực nghiệm được thực hiện tại Trại nghiên cứu nuôi trồng hải sản Cam Ranh – Trường Đại học Nha Trang.
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm được tiến hành từ tháng 5/2019 đến tháng 12/2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu đã được tổng quan

Luận án đã hệ thống hóa các nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến Copepoda trên thế giới và tại Việt Nam:

1. Nghiên cứu thành phần sinh hóa và giá trị dinh dưỡng: Các công trình của Båmstedt (1986), Miliou và ctv. (1986), Fraser và Sargent (1989), Evjemo và Olsen (1997), Van der Meeren (2003), Rayner và ctv. (2015, 2017) xác định hàm lượng protein (24–82% DW), lipid (2–61% DW), nồng độ DHA, EPA, ARA vượt trội, sắc tố astaxanthin (413–1422 µg/g DW) và hệ enzyme tiêu hóa nội tại của Copepoda. Khả năng sinh tổng hợp acid béo không no mạch dài họ n-3 thông qua các enzyme Elovl4, Elovl5, Fad Δ5, Fad Δ6 được ghi nhận ở Calanus finmarchicus (Bell và ctv., 2007), Apocyclops royi (Pan và ctv., 2017; Nielsen và ctv., 2019), Paracyclopina nana (Lee và ctv., 2006).
2. Nghiên cứu tác động của nhiệt độ và độ mặn: Các công trình của Ban (1994), Chen và ctv. (2006), Beyrend-Dur và ctv. (2011), Lehette và ctv. (2016), Blanda và ctv. (2017), Doan và ctv. (2019), Nguyen và ctv. (2020a,b) khảo sát trên Pseudodiaptomus annandalei, Eurytemora affinis, P. incisus. Các nghiên cứu này chỉ ra nhiệt độ cao làm rút ngắn thời gian phát triển nhưng làm giảm kích thước cơ thể, giảm sức sinh sản và tỷ lệ nở của phôi.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của chu kỳ chiếu sáng (quang chu kỳ): Các tác giả Marcus (1980, 1982, 1986), Peck và Holste (2006), Camus và Zeng (2008), Farhadian và ctv. (2014), Nogueira và ctv. (2015) ghi nhận tác động của chế độ chiếu sáng đến sự chuyển đổi hình thức đẻ trứng thường sang trứng bào xác, sức sinh sản và tỷ lệ nở ở các loài như Acartia tonsa, Acartia sinjiensis, Apocyclops dengizicus.
4. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất lượng và mật độ thức ăn vi tảo: Công trình của Ianora và ctv. (2003), Dutz và ctv. (2008), Farhadian và ctv. (2008), Pan và ctv. (2018) chứng minh loại vi tảo (Isochrysis galbana, Chaetoceros muelleri, Tetraselmis chui, Skeletonema costatum) và mật độ carbon thức ăn tác động trực tiếp đến sức sinh sản, tỷ lệ nở và tốc độ tích lũy sinh khối của Copepoda.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trước đây tiếp cận đơn yếu tố hoặc tập trung vào các loài phân bố ở vùng biển ôn đới. Vị trí của luận án là nghiên cứu thực nghiệm đa yếu tố kết hợp (nhiệt độ x độ mặn, nhiệt độ x chế độ chiếu sáng, nhiệt độ x bức xạ UV, nhiệt độ x loại và mật độ thức ăn) trên hai loài Copepoda nhiệt đới bản địa (P. incisus và O. rigida) tại Việt Nam, theo dõi xuyên suốt từ giai đoạn ấu trùng Nauplius (N1–N6), giai đoạn Copepodite (C1–C5) cho đến cá thể trưởng thành.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên cơ sở sinh thái học thực nghiệm và sinh học phát triển của giáp xác:

• Phân loại học và vòng đời: P. incisus (Calanoida) và O. rigida (Cyclopoida) trải qua vòng đời biến thái dị hình qua 6 giai đoạn Nauplius (N1–N6), 5 giai đoạn Copepodite (C1–C5) và giai đoạn trưởng thành phân tính đực/cái.
• Tập tính sinh sản và phân biệt giới tính: Con đực phân biệt qua râu A1 biến đổi (phình to ở các đốt 12–17 ở P. incisus; cong dạng sừng trâu ở O. rigida) và chân ngực thứ 5 (P5). Con cái mang túi trứng ngoài (đặc trưng nhóm EGG). Tần số sinh sản dao động từ 24 đến 30 giờ.
• Mô hình tương quan sinh khối: Sử dụng phương trình tương quan giữa chiều dài cơ thể ($L$, µm) và khối lượng carbon ($C$, µgC): $C = a \cdot L^b$.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Nguồn mẫu và thuần dưỡng: Thu thập cá thể trưởng thành ngoài ao tự nhiên bằng lưới vớt sinh vật phù du mắt lưới 200 µm tại Cam Ranh. Mẫu được đưa về phòng thí nghiệm và thuần hóa ở 3 mức nhiệt độ (26°C, 30°C, 34°C) cùng các mức độ mặn tương ứng của từng thí nghiệm. Trong thời gian thuần dưỡng và các thí nghiệm 1, 2, 3, Copepoda được cho ăn vi tảo Isochrysis galbana với mật độ 30.000–35.000 tế bào/ml (tương đương 800 µgC/L), quang chu kỳ 12L:12D.
• Thiết kế 4 nội dung thí nghiệm:

Thí nghiệm	Yếu tố khảo sát	Các mức nghiệm thức	Số lần lặp lại
Thí nghiệm 1	Nhiệt độ $\times$ Độ mặn	3 mức nhiệt độ (26, 30, 34°C) $\times$ 8 mức độ mặn (5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40 ppt) = 24 nghiệm thức	5 lần lặp (P. incisus); 10 lần lặp (O. rigida)
Thí nghiệm 2	Nhiệt độ $\times$ Chế độ chiếu sáng	3 mức nhiệt độ (26, 30, 34°C) $\times$ 4 quang chu kỳ (0L:24D, 12L:12D, 18L:6D, 24L:0D) = 12 nghiệm thức	10 lần lặp
Thí nghiệm 3	Nhiệt độ $\times$ Tia cực tím	3 mức nhiệt độ (26, 30, 34°C) $\times$ 3 mức UV (UV0: đối chứng không UV; UVA: 350–400 nm; UVB) = 9 nghiệm thức	10 lần lặp
Thí nghiệm 4	Nhiệt độ $\times$ Loài tảo $\times$ Mật độ tảo	3 mức nhiệt độ (26, 30, 34°C) $\times$ 3 loài tảo (Chaetoceros muelleri, Isochrysis galbana, Tetraselmis chui) $\times$ 3 mức mật độ (160, 800, 1.600 µgC/L) = 27 nghiệm thức/loài tảo	10 lần lặp

Phương pháp thu thập chỉ tiêu và xử lý số liệu

• Chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển: Thời gian phát triển từng pha (Nauplius N1–N6, Copepodite C1–C5, thời gian đạt trưởng thành); kích thước cơ thể (chiều dài toàn thân, chiều dài prosome đo bằng trắc vi thị kính trên kính hiển vi quang học và kính soi nổi); quy đổi sinh khối carbon.
• Chỉ tiêu sinh sản: Sức sinh sản (số lượng trứng đếm được trên túi trứng của con cái); tỷ lệ nở thành công (%); số lượng ấu trùng Nauplii sinh ra trên một con cái sau 30 giờ theo dõi (nauplii/con cái/30h); khả năng sản xuất nauplius tổng thể.
• Xử lý số liệu: Số liệu định lượng được phân tích thống kê phương sai (ANOVA) để so sánh sai khác giữa các nghiệm thức ở mức ý nghĩa thống kê $P < 0,05$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Trình bày bối cảnh chung của ngành thủy sản toàn cầu và Việt Nam, vị trí của ấu trùng cá biển trong chuỗi sản xuất giống, các hạn chế dinh dưỡng của thức ăn tự nhiên truyền thống (Artemia, luân trùng), ưu thế sinh học của Copepoda và sự cần thiết phải nghiên cứu tính thích ứng sinh thái của Copepoda nhiệt đới dưới tác động kết hợp của nhiệt độ và các yếu tố môi trường. Xác lập 4 mục tiêu cụ thể và 4 nội dung nghiên cứu tương ứng.

Chương 1: Tổng quan tài liệu

• Xu hướng nuôi trồng thủy sản: Dẫn liệu báo cáo FAO (2020) về tăng trưởng nuôi trồng thủy sản toàn cầu (sản lượng 179 triệu tấn năm 2018, dự báo 204 triệu tấn năm 2030), sự chuyển dịch từ khai thác sang nuôi hải sản và định hướng phát triển các đối tượng cá biển giá trị kinh tế cao tại Việt Nam.
• Vai trò và thành phần sinh hóa của Copepoda: Tổng hợp các bảng dữ liệu về hàm lượng protein (24–82% DW), lipid (2–61% DW), tỷ lệ DHA:EPA (1,0–4,9), EPA:ARA (7,5–49,5), vitamin C (38–1232 µg/g DW), vitamin E (23–209 µg/g DW), enzyme tiêu hóa (protease, amylase, esterase). So sánh ưu điểm và nhược điểm giữa Copepoda, luân trùng và Artemia.
• Đặc điểm sinh học: Chi tiết hóa vị trí phân loại của P. incisus (Calanoida) và O. rigida (Cyclopoida); phân tích đặc điểm hình thái các giai đoạn N1–N6 và C1–C5; cơ quan tiêu hóa, tập tính bắt mồi; cơ chế tìm kiếm bạn tình bằng tín hiệu hóa học pheromone và thủy lực; hình thức mang bọc trứng (EGG) tại vùng biển Nha Phu – Cam Ranh.
• Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm: Điểm luận các công bố quốc tế và trong nước về phản ứng của Copepoda trước sự thay đổi nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng, tia UV và khẩu phần thức ăn.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm nghiên cứu (Trại nghiên cứu Cam Ranh), thời gian (5/2019–12/2021), phương pháp thu mẫu và định danh hai loài P. incisus và O. rigida. Mô tả hệ thống bể ổn nhiệt, hệ thống chiếu sáng nhân tạo, nguồn phát tia UV (UVA, UVB) và hệ thống nuôi cấy 3 loài vi tảo (C. muelleri, I. galbana, T. chui). Quy định chi tiết các bước vận hành 4 thí nghiệm đa yếu tố, công thức chuyển đổi mật độ tảo tế bào/ml sang µgC/L, phương trình tính toán sinh khối carbon $C = a \cdot L^b$ và các phương pháp kiểm soát sai số trong phân tích thống kê sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày toàn bộ kết quả thực nghiệm định lượng qua 4 phần nội dung lớn:

1. Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ mặn

• Loài Pseudodiaptomus incisus:
  • Nhiệt độ tăng làm rút ngắn thời gian phát triển nhưng làm giảm kích thước cơ thể. Kích thước và sinh khối lớn nhất đạt được ở 26°C và độ mặn 15–20 ppt ($P < 0,05$).
  • Sức sinh sản cao nhất ở tổ hợp 26°C kết hợp độ mặn 10, 15, 20 ppt.
  • Tỷ lệ nở thành công đạt mức cao tại 26–30°C và độ mặn 10–20 ppt.
  • Số lượng nauplii/con cái sau 30h đạt giá trị cực đại tại nghiệm thức 26°C và 20 ppt.
• Loài Oithona rigida:
  • Kích thước cơ thể lớn nhất ở 26°C và độ mặn 25–30 ppt.
  • Sức sinh sản đạt tối ưu ở 30°C kết hợp 35 ppt hoặc 26°C kết hợp 30 ppt.
  • Tỷ lệ nở cao nhất ghi nhận ở 26°C (độ mặn 25, 35 ppt) và 26–30°C (độ mặn 30 ppt).
  • Số nauplii/con cái sau 30h cao nhất ở nghiệm thức 26°C kết hợp 35 ppt và 30°C kết hợp 30 ppt.

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và chế độ chiếu sáng

• Loài P. incisus:
  • Sức sinh sản và tỷ lệ nở thành công cao nhất ở nghiệm thức 26°C với chu kỳ chiếu sáng 12L:12D.
  • Số lượng nauplii/con cái sau 30h đạt cao nhất ở 26°C dưới chế độ chiếu sáng 18L:6D và 12L:12D.
• Loài O. rigida:
  • Sức sinh sản đạt cao nhất ở 30°C kết hợp quang chu kỳ 18L:6D và 24L:0D.
  • Tỷ lệ nở thành công cao nhất ở 30°C kết hợp 12L:12D.
  • Số nauplii/con cái sau 30h đạt tối ưu ở 30°C kết hợp 18L:6D và 26°C kết hợp 0L:24D.

3. Ảnh hưởng của nhiệt độ và tia cực tím

• Loài P. incisus: Kích thước cơ thể con đực, con cái, sức sinh sản và tỷ lệ nở thành công biểu hiện tốt ở cả hai nghiệm thức đối chứng (UV0) và có tia cực tím UVA (350–400 nm), cho thấy mức độ thích ứng tương đối tốt với UVA. Kích thước lớn nhất đạt ở 26°C kết hợp UV0 và UVA.
• Loài O. rigida: Nhạy cảm cao với bức xạ cực tím. Sức sinh sản và số lượng nauplii/con cái sau 30h cao nhất ở nghiệm thức đối chứng UV0, giảm có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$) khi tiếp xúc với UVA và UVB. Kích thước cơ thể lớn nhất đạt ở 26°C kết hợp UV0 và UVA.

4. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thức ăn vi tảo

• Loài P. incisus: Kích thước cơ thể lớn nhất ở 26°C khi ăn vi tảo I. galbana tại mật độ 800 và 1.600 µgC/L. Số lượng nauplii sinh ra trên con cái đạt giá trị cao hơn ở nghiệm thức thức ăn tảo C. muelleri tại mật độ 800 và 1.600 µgC/L.
• Loài O. rigida: Kích thước cơ thể lớn nhất ở 26°C khi ăn vi tảo I. galbana mật độ 800 và 1.600 µgC/L. Các chỉ tiêu sinh sản (sức sinh sản, tỷ lệ nở thành công và khả năng sản xuất nauplius) đạt kết quả tốt nhất khi ăn vi tảo C. muelleri ở mật độ 800 và 1.600 µgC/L.

Yếu tố sinh thái	Điều kiện tối ưu cho Pseudodiaptomus incisus	Điều kiện tối ưu cho Oithona rigida
Nhiệt độ sinh trưởng	26 – 30°C	26 – 30°C
Độ mặn thích hợp	15 – 20 ppt	25 – 30 ppt (sinh trưởng); 30 – 35 ppt (sinh sản)
Quang chu kỳ (L:D)	12L:12D và 18L:6D	12L:12D và 18L:6D (sinh sản tốt ở cả 24L:0D)
Tia cực tím (UV)	UV0 và UVA (350 – 400 nm)	UV0 (không có bức xạ cực tím)
Loài tảo & mật độ	I. galbana (kích thước), C. muelleri (nauplii) (800 – 1.600 µgC/L)	I. galbana (kích thước), C. muelleri (sinh sản) (800 – 1.600 µgC/L)

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học lý luận

1. Luận án cung cấp hệ thống dẫn liệu định lượng có độ phân giải cao về tác động kết hợp của nhiệt độ với độ mặn, chế độ chiếu sáng, tia cực tím và thức ăn vi tảo lên hai loài Copepoda nhiệt đới bản địa (Pseudodiaptomus incisus thuộc bộ Calanoida và Oithona rigida thuộc bộ Cyclopoida).
2. Làm sáng tỏ sự khác biệt về ngưỡng thích ứng sinh thái giữa hai bộ giáp xác chân chèo: loài Calanoida vùng cửa sông (P. incisus) thích nghi với độ mặn thấp hơn (15–20 ppt) và có khả năng chịu đựng bức xạ UVA tốt hơn; trong khi loài Cyclopoida sống nổi ven biển (O. rigida) yêu cầu độ mặn cao hơn (25–35 ppt) và rất nhạy cảm với bức xạ cực tím (bị suy giảm sinh sản rõ rệt dưới tác động của UVA và UVB).
3. Xác định quy luật biến đổi kích thước cơ thể và sinh khối carbon ở từng giai đoạn phát triển (Nauplius N1–N6, Copepodite C1–C5) dưới các tổ hợp nhiệt độ và yếu tố sinh thái khác nhau.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và kiến nghị giải pháp

1. Xây dựng thông số tối ưu nuôi sinh khối P. incisus:
   • Điều kiện sinh trưởng tốt nhất: Nhiệt độ 26–30°C, độ mặn 15–20 ppt, chế độ chiếu sáng 12L:12D hoặc 18L:6D.
   • Điều kiện sinh sản tối ưu: Nhiệt độ 30°C, độ mặn 20 ppt, chiếu sáng 12L:12D hoặc 18L:6D, không có tia UVB (thích ứng tốt ở UV0 và UVA).
   • Chế độ dinh dưỡng: Sử dụng vi tảo Isochrysis galbana để tối ưu kích thước cơ thể và Chaetoceros muelleri ở mật độ 800–1.600 µgC/L để tăng sản lượng nauplius.
2. Xây dựng thông số tối ưu nuôi sinh khối O. rigida:
   • Điều kiện sinh trưởng tốt nhất: Nhiệt độ 26–30°C, độ mặn 25–30 ppt, chế độ chiếu sáng 12L:12D hoặc 18L:6D.
   • Điều kiện sinh sản tối ưu: Nhiệt độ 30°C, độ mặn 30 ppt, chu kỳ quang 12L:12D hoặc 18L:6D, môi trường hoàn toàn không có bức xạ tia cực tím (UV0).
   • Chế độ dinh dưỡng: Sử dụng vi tảo Chaetoceros muelleri ở mật độ 800–1.600 µgC/L để tối ưu sức sinh sản, tỷ lệ nở và khả năng sản xuất nauplius; kết hợp Isochrysis galbana (800–1.600 µgC/L) để đạt kích thước cơ thể lớn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Các thực nghiệm được tiến hành trong điều kiện phòng thí nghiệm và hệ thống bể nuôi có kiểm soát tại Trại nghiên cứu Cam Ranh, chưa phản ánh đầy đủ toàn bộ các tương tác sinh thái phức tạp ngoài thủy vực tự nhiên lớn (như dòng chảy, sinh vật ăn thịt, sự tích tụ mùn bã hữu cơ đa nguồn).
• Nguồn mẫu Copepoda ban đầu giới hạn tại vùng đầm ao cửa sông thuộc Cam Ranh, Khánh Hòa trong giai đoạn 2019–2021.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai thử nghiệm ứng dụng các tổ hợp thông số tối ưu (về nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng, loài tảo) vào quy trình nuôi sinh khối quy mô lớn (thể tích lớn, mật độ cao) phục vụ sản xuất giống hải sản thực tế.
• Khảo sát sâu hơn cơ chế biểu hiện gen chống chịu stress nhiệt và điều hòa áp suất thẩm thấu ở mức độ phân tử đối với hai loài P. incisus và O. rigida.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp bố trí thực nghiệm sinh thái đa yếu tố trên sinh vật phù du, phương pháp đo đạc trắc vi hình thái từng giai đoạn phát triển của Copepoda và mô hình tính toán sinh khối carbon.
• Đối với cán bộ kỹ thuật và cơ sở sản xuất giống thủy sản: Cung cấp thông số kỹ thuật định lượng chuẩn xác về môi trường (nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng, phòng ngừa UV) và khẩu phần vi tảo tối ưu (C. muelleri, I. galbana ở mật độ 800–1.600 µgC/L) để chủ động sản xuất sinh khối ấu trùng Nauplii làm thức ăn tươi sống chất lượng cao cho cá biển.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nhiệt độ ảnh hưởng như thế nào đến kích thước cơ thể và thời gian phát triển của hai loài Copepoda?

Nhiệt độ tỷ lệ nghịch với kích thước cơ thể và tỷ lệ thuận với tốc độ phát triển. Ở nhiệt độ thấp (26°C), cả hai loài P. incisus và O. rigida đều đạt kích thước cơ thể và sinh khối carbon lớn nhất ở tất cả các giai đoạn phát triển. Khi nhiệt độ tăng lên 30°C và 34°C, thời gian chuyển hóa giữa các giai đoạn Nauplius và Copepodite rút ngắn lại nhưng kích thước trưởng thành của cá thể bị suy giảm.

2. Sự khác biệt về nhu cầu độ mặn tối ưu giữa P. incisus và O. rigida là gì?

Pseudodiaptomus incisus (Calanoida) là loài có nguồn gốc cửa sông thích nghi tốt hơn ở dải độ mặn thấp hơn, đạt sinh khối và các chỉ số sinh sản tối ưu tại 15–20 ppt ($P < 0,05$). Ngược lại, Oithona rigida (Cyclopoida) là loài sống nổi ven biển thích ứng với dải độ mặn cao hơn, đạt kích thước cơ thể lớn nhất tại 25–30 ppt và đạt sức sinh sản, tỷ lệ nở tối ưu ở 30–35 ppt.

3. Tia cực tím (UVA, UVB) tác động ra sao đến sinh sản của hai loài Copepoda trong nghiên cứu?

Hai loài có mức độ đáp ứng khác nhau trước bức xạ UV. Loài P. incisus duy trì sức sinh sản và tỷ lệ nở tương đương nhau giữa nghiệm thức đối chứng (UV0) và nghiệm thức chiếu UVA (350–400 nm). Trong khi đó, O. rigida thể hiện sự nhạy cảm rõ rệt: sức sinh sản và số lượng nauplii/con cái sau 30h đạt cao nhất ở nghiệm thức không có UV (UV0) và bị suy giảm có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$) khi có sự hiện diện của UVA hoặc UVB.

4. Loài vi tảo và mật độ tảo nào mang lại hiệu quả sinh sản và sinh khối tốt nhất cho P. incisus và O. rigida?

Vi tảo Isochrysis galbana ở mật độ 800–1.600 µgC/L giúp cả hai loài đạt kích thước cơ thể lớn nhất tại 26°C. Đối với các chỉ tiêu sinh sản (sức sinh sản, tỷ lệ nở và số nauplii sinh ra), vi tảo Chaetoceros muelleri ở mật độ 800–1.600 µgC/L mang lại hiệu quả cao nhất cho cả O. rigida và P. incisus. Vi tảo Tetraselmis chui cho kết quả thấp hơn ở các chỉ tiêu sinh sản tương ứng.

---

Kết luận

Luận án đã xác định định lượng ảnh hưởng kết hợp của nhiệt độ (26, 30, 34°C) với độ mặn (5–40 ppt), quang chu kỳ (0L:24D đến 24L:0D), tia cực tím (UV0, UVA, UVB) và chế độ thức ăn vi tảo lên sinh trưởng và sinh sản của hai loài Copepoda nhiệt đới bản địa P. incisus và O. rigida. Kết quả thực nghiệm khẳng định điều kiện 26–30°C kết hợp độ mặn 15–20 ppt (đối với P. incisus) và độ mặn 25–30 ppt (đối với O. rigida), chu kỳ chiếu sáng 12L:12D hoặc 18L:6D, kiểm soát bức xạ UV và sử dụng vi tảo C. muelleri hoặc I. galbana ở mật độ 800–1.600 µgC/L cho hiệu quả sinh học cao nhất. Dữ liệu của luận án cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ việc chuẩn hóa quy trình nuôi sinh khối Copepoda làm thức ăn tươi sống cho ấu trùng hải sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong nhiều thập kỷ qua, Copepoda được lựa chọn làm thức ăn cho ấu trùng nhiều loài cá biển có giá trị kinh tế như cá hồng (Lutjanus guttatus) (Burbano và ctv., 2020), cá bớp (Rachycentron canadum) (Lee và ctv., 2010) và cá ngựa (Hippocampus sp. Ưu việt của Copepoda gồm: giá trị dinh dưỡng cao hơn luân trùng và Artemia (Rasdi và Qin, 2016; Rayner và ctv., 2017); phổ kích thước cơ thể rộng (Golez và ctv., 2004), tập tính bơi zic – zắc cũng làm tăng tính hấp dẫn với ấu trùng các loài cá (Ajiboye và ctv., 2011; Støttrup và McEvoy, 2003). Tuy nhiên, Copepoda thích ứng với sự thay đổi các yếu tố sinh thái trong thực tế biến đổi khí hậu vẫn rất thiếu thông tin. Biến đổi khí hậu là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến đa dạng sinh học toàn cầu với tốc độ nhanh (Walther và ctv., 2002; Parmesan 2006; Poloczanska và ctv., 2013; Urban 2015; Hughes và ctv., 2017; Hughes và ctv., 2018; Smale và ctv.

Các nước ở Đông Nam Á nằm trong nhóm 10 khu vực chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (Germanwatch 2018; Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, 2009). Với hệ sinh thái biển nhiệt đới, nhiệt độ bề mặt nước biển đã tăng hơn 1oC trong 100 năm qua và được dự đoán tăng gấp ba hoặc bốn lần trong thế kỉ 21 (IPCC, 2013). Sự tương tác giữa biến đổi khí hậu với các các yếu tố ô nhiễm khác đã tăng cường ảnh hưởng đến sinh vật (Crain và ctv., 2008; Dinh Van và ctv., 2013; Dinh Van và ctv., 2014; Dinh và ctv., 2016) – đây là nguyên nhân gây chết tỷ lệ lớn của sinh vật biển (Dinh và ctv. Dẫu vậy, sự kết hợp giữa nhiệt độ và ô nhiễm ánh sáng, độ mặn hay tia cực tím ảnh hưởng đến Copepoda vẫn chưa được biết.

Tại sao cần nghiên cứu tác động của nhiệt độ với các yếu tố sinh thái đến sinh trưởng và sinh sản Copepoda? Copepoda có vai trò lớn trong sản xuất giống thủy sản và là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái. Nếu số lượng cá thể Copepoda suy giảm sẽ ảnh hưởng mạnh đến rất nhiều loài thủy sản ở nhóm sinh vật tiêu thụ của lưới thức ăn trong hệ sinh thái. Ảnh hưởng đến sự phát triển của Copepoda có rất nhiều yếu tố trong đó các yếu tố sinh thái có vai trò quan trọng. Trong điều kiện biến đổi khí hậu, cùng với nhiệt độ tăng cao thì độ mặn, chu kỳ ánh sáng và đặc biệt là tia cực tím (hậu quả của hiệu ứng nhà kính, chịu tác động của ánh sáng có bước sóng ngắn) cũng thay 2 đổi theo hướng bất lợi cho sinh vật, trong đó có Copepoda.

Hiểu biết toàn diện về Copepoda là yêu cần cần thiết khi làm chủ kỹ thuật nuôi chúng. Trong điều kiện các yếu tố sinh thái thay đổi, chúng ta chưa biết Copepoda đã điều chỉnh như thế nào để tồn tại và phát triển. Các kết quả nghiên cứu đã cho thấy sự thích ứng của các sinh vật có thể là thay đổi nơi phân bố (Reygondeau và ctv., 2011; Chust và ctv., 2014), đặc tính sinh lý (Brown, 2016) hay là giảm kích thước cơ thể (Ohlberger, 2013). Chúng tôi chọn hai loài Copepoda (P.

rigida) để nghiên cứu bởi sự phân bố tự nhiên ở các ao nuôi thủy sản, vùng cửa sông tại Cam Ranh. Nghiên cứu đã đánh giá ảnh hưởng của sự kết hợp giữa nhiệt độ và các yếu tố sinh thái gồm độ mặn, chế độ chiếu sáng, tia cực tím và thức ăn đến thời gian phát triển, kích thước cơ thể của tất cả các giai đoạn, sức sinh sản, tỷ lệ nở thành công và khả năng sản xuất nauplius đến hai loài Copepoda này.