Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của qui trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại thái nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của qui trình kỹ thuật canh tác đến sâu hại cà chua trái vụ tại Thái Nguyên, cung cấp giải pháp hiệu quả cho nông dân.

• Tác giả: Lý Thị Thắm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mão
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Canh Tác Đến Sâu Hại Cà Chua Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây cà chua
• 2.2.1. Nguồn gốc
• 2.2.2. Phân loại
• 2.3. Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam
• 2.3.3. Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới
• 2.3.4. Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam
• 2.3.5. Những nghiên cứu về sâu hại cà chua trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.5.1. Những nghiên cứu về sâu hại cà chua trên thế giới
• 2.3.5.2. Những nghiên cứu về sâu hại cà chua ở Việt Nam
• 2.3.6. Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật sản xuất cà chua
• 2.3.6.1. Những nghiên cứu về thời vụ
• 2.3.6.2. Những nghiên cứu về mật độ
• 2.3.6.3. Những nghiên cứu về phân bón
• 2.3.6.4. Biện pháp bảo vệ thực vật cho cà chua
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Thiết bị và dụng cụ điều tra
• 3.4.2. Phương pháp thiết kế thí nghiệm
• 3.4.3. Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu của tỉnh Thái Nguyên vụ Xuân Hè năm 2014
• 4.2. Thành phần và mức độ phổ biến của sâu hại trên các mô hình cà chua
• 4.3. Diễn biến sâu xám, sâu xanh, sâu khoang trên các mô hình cà chua khác nhau
• 4.3.1. Diễn biến sâu xám trên 2 mô hình cà chua khác nhau
• 4.3.2. Diễn biến sâu xanh trên 2 mô hình cà chua vụ Xuân Hè 2014
• 4.3.3. Diễn biến sâu khoang trên 2 mô hình cà chua vụ Xuân Hè 2014
• 4.4. Mức độ hại của sâu xanh trên các mô hình cà chua qua các giai đoạn sinh trưởng khác nhau
• 4.5. Mức độ gây hại của sâu khoang trên các mô hình cà chua qua các giai đoạn sinh trưởng khác nhau
• 4.6. Mật độ trung bình của sâu xanh và sâu khoang qua các giai đoạn sinh trưởng của các mô hình cà chua
• 4.7. Ảnh hưởng của quy trình canh tác kỹ thuật đến năng suất và hiệu quả kinh tế cà chua
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Canh Tác Cà Chua

Nghiên cứu về ảnh hưởng kỹ thuật canh tác đến sâu hại cà chua tại Thái Nguyên là vô cùng cần thiết. Việc trồng cà chua trái vụ, đặc biệt vụ Xuân Hè, đối mặt nhiều thách thức như thời tiết khắc nghiệt và áp lực sâu bệnh cao. Sản xuất cà chua hiện nay còn nhiều hạn chế, từ giống chưa phù hợp đến quy trình canh tác lạc hậu và lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nghiên cứu này tập trung vào việc kết hợp các biện pháp kỹ thuật canh tác, bao gồm trồng xen, để giảm thiểu tác động của sâu bệnh và nâng cao năng suất, chất lượng cà chua. Đề tài này đánh giá sự kết hợp giữa biện pháp kỹ thuật canh tác trồng cây trồng xen với cà chua và biện pháp kỹ thuật canh tác thông thường đối với cà chua. Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên việc tiến hành đề tài : “Nghiên cứu ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại Thái Nguyên” là hết sức cần thiết.

1.1. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Canh Tác

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ đến khả năng hạn chế sâu hại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc so sánh quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác có trồng xen (hành lá) trong vụ Xuân Hè năm 2014. Nghiên cứu cũng đánh giá năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình canh tác. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình canh tác cà chua bền vững và hiệu quả tại Thái Nguyên.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học và Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong cả học tập, nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất. Về mặt học tập, nó giúp sinh viên nắm vững lý thuyết, làm quen với thực tế sản xuất và phát triển tư duy nghiên cứu khoa học. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ giúp tìm ra các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp nhất cho giống cà chua triển vọng trong điều kiện trái vụ, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất cà chua, kích thích phát triển cà chua ở Thái Nguyên. Ngoài ra, nghiên cưú đề tài thành công giúp tìm ra được cây trồng xen thích hợp làm giảm bớt dịch hại và tăng năng suất, chất lượng cà chua.

II. Tổng Quan Tình Hình Sản Xuất và Nghiên Cứu Cà Chua

Cà chua là cây trồng quan trọng, cung cấp nhiều dưỡng chất và có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu cho thấy cà chua chứa nhiều vitamin, khoáng chất và các axit hữu cơ có lợi cho sức khỏe. Do đó, cà chua được trồng rộng rãi trên thế giới và ở Việt Nam. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện cho sâu bệnh hại phát triển. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng cà chua. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư. Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể.

2.1. Tình Hình Sản Xuất Cà Chua Trên Thế Giới

Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua trên thế giới liên tục tăng trong những năm gần đây. Châu Á là khu vực có diện tích trồng cà chua lớn nhất, trong khi châu Âu có năng suất cao nhất. Trung Quốc là quốc gia sản xuất cà chua hàng đầu thế giới. Sản lượng cà chua toàn cầu đạt mức cao kỷ lục vào năm 2012, cho thấy tầm quan trọng của cây trồng này trong nền nông nghiệp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) 2008 4.834 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014[ 39]

2.2. Tình Hình Sản Xuất Cà Chua Tại Việt Nam

Cà chua được trồng rộng rãi ở Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Diện tích trồng cà chua có nhiều biến động, nhưng năng suất đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Các tỉnh đồng bằng Sông Hồng chiếm phần lớn diện tích trồng cà chua của cả nước. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cà chua tại Việt Nam. Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua của Việt Nam những năm gần đây được thể hiện ở bảng 2.4: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua Việt Nam giai đoạn từ năm 2004 - 2008 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) 2004 24.438 Nguồn: Tổng cục thống kê Việt Nam 2012 [36]

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Canh Tác Cà Chua

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến sâu hại cà chua. Các mô hình canh tác khác nhau được thiết kế và theo dõi chặt chẽ về thành phần sâu hại, diễn biến mật độ sâu và mức độ gây hại. Năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình cũng được đánh giá. Số liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê để đưa ra kết luận khách quan và chính xác. Một trong những hướng chúng tôi ưu tiên nghiên cứu là sự kết hợp giữa biện pháp kỹ thuật canh tác trồng cây trồng xen với cà chua và biện pháp kỹ thuật canh tác thông thường đối với cà chua.

3.1. Đối Tượng và Phạm Vi Nghiên Cứu Chi Tiết

Đối tượng nghiên cứu là cây cà chua trồng trái vụ tại Thái Nguyên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc so sánh quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác có trồng xen (hành lá). Nghiên cứu được thực hiện tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong vụ Xuân Hè năm 2014. Các yếu tố như thời tiết, khí hậu và đặc điểm đất đai cũng được xem xét trong quá trình nghiên cứu.

3.2. Các Chỉ Tiêu và Phương Pháp Theo Dõi Đánh Giá

Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thành phần và mức độ phổ biến của các loài sâu hại, diễn biến mật độ sâu xám, sâu xanh, sâu khoang, mức độ gây hại của sâu trên các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua, năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình. Phương pháp theo dõi bao gồm điều tra định kỳ, thu thập mẫu sâu, phân tích mẫu bệnh và đánh giá năng suất thực tế. Các phương pháp thống kê được sử dụng để xử lý số liệu và so sánh các mô hình canh tác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Canh Tác Đến Sâu Hại Cà Chua

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy trình kỹ thuật canh tác có ảnh hưởng đáng kể đến thành phần và diễn biến sâu hại trên cây cà chua. Mô hình canh tác có trồng xen (hành lá) có xu hướng giảm mật độ một số loài sâu hại so với mô hình canh tác thông thường. Năng suất và hiệu quả kinh tế của mô hình canh tác có trồng xen cũng cao hơn so với mô hình canh tác thông thường. Điều này cho thấy việc áp dụng các biện pháp canh tác sinh thái có thể góp phần giảm thiểu tác động của sâu bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất cà chua. Để khắc phục những hạn chế trên, nhiều nghiên cứu như chọn tạo giống, xác định mật độ, thời vụ trồng, lượng phân bón thích hợp cho giống mới, nhưng năng suất vẫn chưa được cải thiện. Nguyên nhân chính là do các biện pháp kỹ thuật sản xuất và phòng trừ sâu bệnh hại còn rời rạc chưa được gắn kết với nhau, chưa có một quy trình tổng hợp thích hợp cho từng vụ và từng vùng sinh thái.

4.1. Thành Phần và Mức Độ Phổ Biến Của Sâu Hại

Nghiên cứu xác định được một số loài sâu hại phổ biến trên cây cà chua tại Thái Nguyên, bao gồm sâu xám, sâu xanh, sâu khoang, rệp và nhện đỏ. Mức độ phổ biến của các loài sâu hại này có sự khác biệt giữa các mô hình canh tác. Mô hình canh tác có trồng xen (hành lá) có xu hướng giảm mật độ một số loài sâu hại so với mô hình canh tác thông thường. Bảng 2.2: Thành phần và mức độ phổ biến của các loài sâu hại trên các mô hình cà chua trái vụ năm 2014 tại trường ĐHNL - TN

4.2. Ảnh Hưởng Của Canh Tác Đến Năng Suất và Hiệu Quả Kinh Tế

Mô hình canh tác có trồng xen (hành lá) cho năng suất cà chua cao hơn so với mô hình canh tác thông thường. Hiệu quả kinh tế của mô hình canh tác có trồng xen cũng cao hơn do giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và tăng năng suất. Điều này cho thấy việc áp dụng các biện pháp canh tác sinh thái có thể mang lại lợi ích kinh tế cho người sản xuất cà chua. Bảng 2.9: Ảnh hưởng của quy trình canh tác kỹ thuật đến năng suất và hiệu quả kinh tế cà chua .39

V. Giải Pháp Canh Tác Giảm Thiểu Sâu Hại Cà Chua Tại Thái Nguyên

Từ kết quả nghiên cứu, có thể thấy việc áp dụng biện pháp canh tác phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu sâu hại và nâng cao năng suất cà chua tại Thái Nguyên. Trồng xen canh với các loại cây có tác dụng xua đuổi côn trùng, sử dụng giống kháng bệnh, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là những giải pháp hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà khoa học, nhà quản lý và người nông dân để triển khai các giải pháp này vào thực tiễn sản xuất. Để khắc phục những hạn chế trên, nhiều nghiên cứu như chọn tạo giống, xác định mật độ, thời vụ trồng, lượng phân bón thích hợp cho giống mới, nhưng năng suất vẫn chưa được cải thiện. Nguyên nhân chính là do các biện pháp kỹ thuật sản xuất và phòng trừ sâu bệnh hại còn rời rạc chưa được gắn kết với nhau, chưa có một quy trình tổng hợp thích hợp cho từng vụ và từng vùng sinh thái.

5.1. Quản Lý Dịch Hại Tổng Hợp IPM Cho Cà Chua

Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau để kiểm soát sâu hại một cách hiệu quả và bền vững. IPM bao gồm việc sử dụng giống kháng bệnh, luân canh cây trồng, bón phân cân đối, sử dụng thiên địch và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Việc áp dụng IPM giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

5.2. Biện Pháp Sinh Học Phòng Trừ Sâu Bệnh Cà Chua

Biện pháp sinh học sử dụng các tác nhân sinh học như vi sinh vật, nấm, virus và côn trùng có ích để kiểm soát sâu bệnh hại. Việc sử dụng các chế phẩm sinh học giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp sinh học là hướng đi bền vững trong sản xuất cà chua.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Nghiên Cứu Canh Tác Cà Chua

Nghiên cứu đã chứng minh ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến sâu hại cà chua tại Thái Nguyên. Việc áp dụng các biện pháp canh tác sinh thái, đặc biệt là trồng xen, có thể giúp giảm thiểu tác động của sâu bệnh và nâng cao năng suất, chất lượng cà chua. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy trình canh tác cà chua bền vững, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế của địa phương. Đồng thời, cần tăng cường công tác khuyến nông để chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật đến người nông dân. Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên việc tiến hành đề tài : “Nghiên cứu ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại Thái Nguyên” là hết sức cần thiết.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Canh Tác Cà Chua

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các loại cây trồng xen khác nhau đến sâu hại cà chua, nghiên cứu về biện pháp sinh học phòng trừ sâu bệnh, và phát triển các giống cà chua kháng bệnh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và người nông dân để triển khai các nghiên cứu này vào thực tiễn sản xuất.

6.2. Khuyến Nghị Cho Sản Xuất Cà Chua Bền Vững

Khuyến nghị người nông dân áp dụng các biện pháp canh tác sinh thái, sử dụng giống kháng bệnh, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Cần tăng cường công tác tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người nông dân. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích sản xuất cà chua bền vững, đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, cung cấp nhiều vitamin A, C, đường và các khoáng chất vi lượng thiết yếu. Tại Việt Nam, sản xuất cà chua trong vụ chính Đông Xuân cơ bản đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng, nhưng sản xuất trong vụ Xuân Hè (trái vụ) còn gặp nhiều hạn chế dẫn đến tình trạng khan hiếm và đẩy giá thành lên cao. Canh tác cà chua trái vụ đối mặt với nhiều bất lợi về thời tiết như nhiệt độ thấp đầu vụ, nắng nóng gay gắt và mưa ngập úng vào cuối vụ. Đây cũng là điều kiện thuận lợi cho nhiều loài sâu bệnh hại phát sinh, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất và phẩm chất nông sản.

Thực trạng sản xuất cà chua hiện nay còn bộc lộ nhiều điểm bất cập: thiếu bộ giống chuẩn thích nghi cho từng mùa vụ và vùng sinh thái; đầu tư kỹ thuật thâm canh còn lạc hậu, đặc biệt là quy trình bón phân chưa phù hợp. Đáng chú ý, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học không tuân thủ thời gian cách ly gây ô nhiễm môi trường, tồn dư hóa chất trong sản phẩm và gia tăng chi phí sản xuất. Các nghiên cứu trước đây về chọn tạo giống, mật độ và phân bón còn mang tính chất đơn lẻ, chưa hình thành quy trình canh tác tổng hợp. Trước thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của qui trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại Thái Nguyên" được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của biện pháp xen canh đối với dịch hại và năng suất cây trồng.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ có khả năng hạn chế sâu hại nhằm giới thiệu cho sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Đánh giá ảnh hưởng của quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác trồng xen (hành lá) đến thành phần và diễn biến sâu hại cà chua vụ Xuân Hè năm 2014.
2. Đánh giá năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình canh tác.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống cà chua lai F1 TN386 (do Công ty TNHH Trang Nông nhập nội từ Thái Lan) và các loài sâu hại xuất hiện trên cây cà chua.
• Phạm vi không gian: Khu công nghệ cao thuộc Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân Hè 2014, từ ngày 23/02/2014 đến ngày 01/06/2014 (gieo hạt ngày 23/02/2014, trồng ra ruộng ngày 28/03/2014).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và khung lý thuyết

Đề tài dựa trên nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sinh thái học nông nghiệp. Cây cà chua thuộc họ Cà (Solanaceae), chi Lycopersicum, có tính mẫn cảm cao với sâu hại trong điều kiện nhiệt đới nóng ẩm. Biện pháp xen canh dựa trên nguyên tắc sử dụng cây trồng xen (hành lá thuộc họ Hành tỏi Alliaceae) để xua đuổi côn trùng gây hại thông qua các chất bay hơi tự nhiên (Fitocid, tinh dầu), làm gián đoạn nguồn thức ăn và tạo sinh cảnh thuận lợi cho thiên địch ký sinh phát triển mà không cạnh tranh tiêu cực với cây trồng chính. Đồng thời, nghiên cứu tham chiếu tiêu chuẩn dư lượng nitrate ($NO_3^-$) trên quả tươi theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ($\le 150\text{ mg/kg}$).

Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm thực hiện ngoài đồng ruộng gồm 2 mô hình canh tác trên cùng một giống cà chua TN386:

• Mô hình 1 (MH1): Quy trình canh tác trồng xen cây hành lá với cà chua.
• Mô hình 2 (MH2): Quy trình canh tác thông thường (trồng thuần cà chua).
• Quy mô theo dõi: Mỗi mô hình bố trí diện tích điều tra gồm 10 điểm, mỗi điểm $1\text{ m}^2$ (tổng diện tích theo dõi $10\text{ m}^2$/mô hình).
• Mật độ và khoảng cách trồng: Luống rộng 110–130 cm, cao 26–30 cm; trồng 2 hàng/luống, hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 40 cm (mật độ tương đương 35.714 cây/ha).
• Kỹ thuật chăm sóc: Hạt giống được xử lý nước ấm $54^\circ\text{C}$ trong 4 giờ, gieo trên khay xốp với giá thể (60% đất thịt nhẹ, 25% phân chuồng hoai mục, 10% rơm rạ mục, 5% phân lân). Bón phân lót kết hợp vôi bột ($800\text{ kg/ha}$) và bón thúc 4 đợt theo các giai đoạn sinh trưởng.

Phương pháp điều tra và chỉ tiêu theo dõi

• Phương pháp điều tra sâu hại: Thực hiện theo quy chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật. Mỗi mô hình chọn 5 điểm điều tra theo phương pháp đường chéo góc (cách bờ 1–2 m), mỗi điểm điều tra 4 cây cố định hoặc ngẫu nhiên (tổng số 20 cây/mô hình), định kỳ điều tra 7 ngày/lần vào sáng sớm hoặc chiều mát.
• Các chỉ tiêu thu thập:
  • Mức độ phổ biến của sâu hại (%): Tỷ lệ số điểm phát sinh sâu hại trên tổng số điểm điều tra, phân cấp thành 4 mức: rất ít ($<5%$, ký hiệu +), ít ($6-15%$, ký hiệu ++), trung bình ($16-50%$, ký hiệu +++), nhiều ($>50%$, ký hiệu ++++).
  • Tỷ lệ hại (TLH %): Tỷ lệ phần trăm giữa số cây/bộ phận bị hại so với tổng số cây/bộ phận theo dõi.
  • Mật độ sâu hại ($\text{con/m}^2$): Số lượng sâu ghi nhận trên mỗi đơn vị diện tích.
  • Chỉ tiêu kinh tế: Năng suất thực thu ($\text{tấn/ha}$), tổng thu, tổng chi, lãi thuần ($\text{nghìn đồng/ha}$) và hiệu quả đồng vốn (tỷ suất lợi nhuận).
• Phương pháp xử lý số liệu: Thu thập số liệu khí tượng từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên năm 2014; tổng hợp và xử lý số liệu thực nghiệm bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này làm rõ tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự thiếu hụt cà chua trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên do trở ngại về thời tiết và dịch hại. Tác giả xác định mục đích đánh giá quy trình kỹ thuật xen canh hành lá nhằm giảm thiểu sâu hại, xác lập các yêu cầu nghiên cứu cụ thể và phân tích ý nghĩa khoa học lẫn thực tiễn trong việc nâng cao thu nhập cho nông dân vùng trồng rau.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước:

• Lịch sử, nguồn gốc và đặc điểm thực vật học của cây cà chua; phân loại 3 loài chính thuộc chi Lycopersicum (L. esculentum, L. peruviarum, L. hisrutum).
• Số liệu sản xuất cà chua thế giới (giai đoạn 2008–2012, diện tích đạt 4,73 triệu ha, sản lượng 161,83 triệu tấn năm 2012) và tại Việt Nam (giai đoạn 2004–2008, diện tích dao động từ 22.000–24.000 ha, năng suất đạt 216 tạ/ha năm 2008).
• Tổng quan các công trình nghiên cứu về giống chịu nhiệt (như dòng MT của AVRDC/MARDI, giống lai F1 VT3, HT7), thời vụ, mật độ (từ 2,8–4,0 vạn cây/ha), phân bón NPK và phòng trừ dịch hại.
• Cơ sở lý luận về kỹ thuật trồng xen cây họ Hành tỏi và cây thảo mộc nhằm tạo rào cản sinh học, hạn chế nhóm sâu đục quả (Helicoverpa armigera, Spodoptera litura) và sâu hại rễ.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết về vật liệu thí nghiệm (giống lai TN386), địa điểm thực hiện tại Khu công nghệ cao – Khoa Nông học và thời gian thực hiện vụ Xuân Hè 2014. Mô tả quy trình kỹ thuật vườn ươm, kỹ thuật làm đất, bón phân, làm giàn và quy chuẩn phương pháp điều tra sâu hại 5 điểm đường chéo góc của Viện Bảo vệ thực vật cùng các công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế, năng suất.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này công bố toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được trong vụ Xuân Hè 2014:

• Diễn biến thời tiết: Nhiệt độ trung bình tăng từ $16,6^\circ\text{C}$ (tháng 1) lên $29,4^\circ\text{C}$ (tháng 6); ẩm độ không khí cao nhất vào tháng 3 đạt $91%$; lượng mưa tăng mạnh từ tháng 4 ($139,3\text{ mm}$) đến tháng 5 ($152,2\text{ mm}$). Ẩm độ cao vào tháng 3 đã tạo điều kiện cho bệnh mốc sương phát sinh.
• Thành phần sâu hại: Ghi nhận 8 loài sâu hại thuộc 4 họ và 3 bộ côn trùng. Các loài thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) chiếm ưu thế gây hại.

STT	Tên Việt Nam	Tên khoa học	Họ	Bộ	Mức độ phổ biến ở MH1	Mức độ phổ biến ở MH2
1	Bọ phấn	Bemisia tabaci Gennadius	Aleyrodidae	Homoptera	0	+
2	Rệp đào	Myzus persicae Sulzer	Aphididae	Homoptera	+	+
3	Sâu xanh	Helicoverpa armigera Hübner	Noctuidae	Lepidoptera	+++	++++
4	Sâu đo xanh	Plusia eriosoma Doubleday	Noctuidae	Lepidoptera	+	++
5	Sâu xanh da láng	Spodoptera exigua Hübner	Noctuidae	Lepidoptera	++	+++
6	Sâu khoang	Spodoptera litura Fabricius	Noctuidae	Lepidoptera	++	++
7	Sâu xám	Agrotis ypsilon Hufnagel	Noctuidae	Lepidoptera	++	+++
8	Ruồi đục lá	Liriomyza sativae Blanchard	Agromyzidae	Diptera	+	++

• Diễn biến các loài sâu hại chủ yếu:
  • Sâu xám: Xuất hiện chủ yếu ở giai đoạn cây con sau khi trồng ra ruộng, đạt đỉnh cao vào ngày 13/04 với mật độ $1,2\text{ con/m}^2$ ở cả 2 mô hình; mật độ trung bình toàn vụ ở MH1 ($0,88\text{ con/m}^2$) thấp hơn MH2 ($1,36\text{ con/m}^2$).
  • Sâu xanh: Gây hại liên tục trong suốt vụ. Ở MH1, mật độ dao động từ $0,6 - 1,6\text{ con/m}^2$ (trung bình $1,06\text{ con/m}^2$), đỉnh cao rơi vào ngày 13/04 và 20/04. Ở MH2, mật độ dao động từ $1,4 - 2,2\text{ con/m}^2$ (trung bình $1,60\text{ con/m}^2$), đỉnh cao ngày 11/05. Mật độ trung bình ở MH2 cao hơn MH1 là $0,54\text{ con/m}^2$.
  • Sâu khoang: Mật độ ở MH1 dao động từ $0,6 - 1,4\text{ con/m}^2$ (trung bình $1,04\text{ con/m}^2$); ở MH2 dao động từ $1,0 - 2,2\text{ con/m}^2$ (trung bình $1,66\text{ con/m}^2$). Mật độ trung bình ở MH2 cao hơn MH1 là $0,62\text{ con/m}^2$.
• Mức độ hại và mật độ sâu qua các giai đoạn sinh trưởng:

Chỉ tiêu theo dõi	Giai đoạn sinh trưởng	Mô hình 1 (Xen hành lá)	Mô hình 2 (Canh tác thường)	Chênh lệch (MH2 - MH1)
Tỷ lệ hại do Sâu xanh (%)	Cây con – ra hoa	25,00%	30,00%	+5,00%
	Quả non	6,42%	7,00%	+0,58%
	Chín sinh lý	5,70%	7,60%	+1,90%
Tỷ lệ hại do Sâu khoang (%)	Cây con – ra hoa	18,00%	28,00%	+10,00%
	Quả non	4,70%	6,25%	+1,55%
	Chín sinh lý	6,80%	7,60%	+0,80%
Mật độ Sâu xanh ($\text{con/m}^2$)	Cây con	1,16	1,60	+0,44
	Quả non	1,00	1,65	+0,65
	Quả chín	0,80	1,40	+0,60
Mật độ Sâu khoang ($\text{con/m}^2$)	Cây con	1,00	1,56	+0,56
	Quả non	1,10	1,80	+0,70
	Quả chín	1,00	1,60	+0,60

• Hiệu quả kinh tế: Mô hình 1 đạt năng suất cà chua $34,38\text{ tấn/ha}$ cùng sản lượng cây trồng xen (hành lá) là $1,57\text{ tấn/ha}$, mang lại lãi thuần $316.763.000\text{ đồng/ha}$ với hiệu quả đồng vốn đạt 3,8. Mô hình 2 đạt lãi thuần $226.310.000\text{ đồng/ha}$ với hiệu quả đồng vốn đạt 3,0 (thấp hơn MH1 là 0,8).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả đúc kết lại các phát hiện cốt lõi về cơ cấu sâu hại, sự suy giảm mật độ dịch hại ở mô hình xen canh hành lá và hiệu quả kinh tế vượt trội. Đồng thời, đưa ra kiến nghị tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các mùa vụ khác nhau nhằm hoàn thiện lịch trình phòng trừ.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định được danh mục thành phần gồm 8 loài sâu hại trên cà chua trái vụ tại Thái Nguyên. Trong đó, sâu xanh (Helicoverpa armigera), sâu khoang (Spodoptera litura) và sâu xám (Agrotis ypsilon) là các loài gây hại chủ yếu.
• Chứng minh mô hình xen canh hành lá làm giảm đáng kể áp lực sâu hại so với mô hình canh tác thông thường:
  • Mật độ trung bình sâu xám giảm $0,48\text{ con/m}^2$.
  • Mật độ trung bình sâu xanh giảm $0,54\text{ con/m}^2$; tỷ lệ hại ở giai đoạn cây con giảm từ $30,0%$ xuống $25,0%$.
  • Mật độ trung bình sâu khoang giảm $0,62\text{ con/m}^2$; tỷ lệ hại ở giai đoạn cây con giảm từ $28,0%$ xuống $18,0%$.
• Gia tăng thu nhập và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất: Mô hình trồng xen hành lá đạt mức lãi thuần cao hơn mô hình canh tác thông thường $90.453.000\text{ đồng/ha}$ ($316.763.000\text{ đồng}$ so với $226.310.000\text{ đồng}$), nâng tỷ suất hiệu quả đồng vốn từ 3,0 lên 3,8.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có giá trị về biến động mật độ sâu hại theo các giai đoạn sinh trưởng của giống cà chua TN386 trong điều kiện trái vụ tại vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Đề xuất giải pháp kỹ thuật nông học bền vững: kết hợp trồng xen hành lá để giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm và gia tăng giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích đất canh tác.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Nghiên cứu mới chỉ được tiến hành trong phạm vi một vụ sản xuất (vụ Xuân Hè năm 2014) tại một địa điểm duy nhất là Khu công nghệ cao của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Khóa luận tập trung theo dõi các loài sâu hại thuộc nhóm ăn lá và đục quả, chưa đi sâu phân tích toàn diện diễn biến của các loài côn trùng thiên địch, thành phần vi sinh vật gây bệnh trong đất cũng như biến động hàm lượng dinh dưỡng của đất sau vụ trồng xen.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng điều tra, theo dõi diễn biến và mức độ gây hại của các loài sâu bệnh chính trên nhiều mùa vụ khác nhau (vụ sớm, chính vụ, vụ muộn) và trên các vùng sinh thái lân cận.
• Thử nghiệm kết hợp cây cà chua với các đối tượng cây trồng xen khác như tỏi, hoa cúc, húng quế để so sánh hiệu quả sinh học và hiệu quả kinh tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Bảo vệ thực vật, Khuyến nông và các kỹ thuật viên nông nghiệp tại các hợp tác xã sản xuất rau an toàn.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình kỹ thuật vườn ươm, xử lý hạt giống bằng nước ấm $54^\circ\text{C}$ và kỹ thuật bón phân NPK kết hợp vôi bột chi tiết cho giống cà chua lai F1 TN386.
  • Phương pháp thu thập mẫu và phân cấp mức độ phổ biến của sâu hại theo quy chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật.
  • Bảng dữ liệu số liệu thực nghiệm làm cơ sở đối sánh cho các nghiên cứu về quản lý dịch hại bằng biện pháp xen canh sinh học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cà chua nào được sử dụng trong nghiên cứu và nguồn gốc từ đâu?

Đề tài sử dụng giống cà chua lai F1 TN386 do Công ty TNHH Trang Nông nhập nội từ Thái Lan.

2. Mô hình xen canh trong nghiên cứu được bố trí như thế nào?

Mô hình 1 sử dụng kỹ thuật trồng xen hành lá với cà chua, trong khi Mô hình 2 là quy trình canh tác cà chua thuần thông thường. Cả hai mô hình đều áp dụng khoảng cách trồng cà chua hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 40 cm (mật độ 35.714 cây/ha).

3. Trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên, loài sâu nào gây hại nghiêm trọng nhất?

Loài sâu gây hại nghiêm trọng và xuất hiện thường xuyên nhất trên cả 2 mô hình là sâu xanh (Helicoverpa armigera Hübner) thuộc họ Noctuidae, bộ Lepidoptera. Sâu xuất hiện ở mức độ phổ biến nhiều (++++ ở MH2) và trung bình (+++ ở MH1), gây hại kéo dài từ thời kỳ cây con đến khi thu hoạch.

4. Giai đoạn sinh trưởng nào của cây cà chua chịu tỷ lệ hại do sâu khoang cao nhất ở từng mô hình?

Ở mô hình trồng xen (MH1), tỷ lệ hại do sâu khoang cao nhất ở giai đoạn cây con – ra hoa ($18,0%$). Ở mô hình canh tác thông thường (MH2), tỷ lệ hại do sâu khoang cao nhất cũng ở giai đoạn cây con – ra hoa ($28,0%$), tiếp sau đó là giai đoạn chín sinh lý ($7,6%$) và quả non ($6,25%$).

5. Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng xen hành lá chênh lệch như thế nào so với mô hình canh tác thông thường?

Mô hình trồng xen hành lá (MH1) đạt năng suất cà chua $34,38\text{ tấn/ha}$ và sản lượng hành lá $1,57\text{ tấn/ha}$, mang lại lãi thuần $316.763.000\text{ đồng/ha}$ với hiệu quả đồng vốn đạt 3,8. Trong khi đó, mô hình canh tác thông thường (MH2) đạt lãi thuần $226.310.000\text{ đồng/ha}$ và hiệu quả đồng vốn đạt 3,0 (thấp hơn MH1 $90.453.000\text{ đồng/ha}$ tiền lãi và 0,8 về hiệu quả đồng vốn).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lý Thị Thắm đã cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm chuẩn xác về thành phần 8 loài sâu hại trên giống cà chua lai F1 TN386 vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên. Kết quả khẳng định quy trình canh tác xen hành lá giúp giảm rõ rệt mật độ và tỷ lệ gây hại của các loài sâu chủ yếu gồm sâu xám, sâu xanh và sâu khoang qua từng giai đoạn sinh trưởng. Mô hình trồng xen không chỉ nâng cao tính an toàn sinh học mà còn mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội với mức lãi thuần đạt $316.763.000\text{ đồng/ha}$, mở ra giải pháp kỹ thuật canh tác trái vụ phù hợp cho thực tiễn sản xuất tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở Việt Nam, cà chua trồng trong vụ Đông Xuân đã phần nào đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ, nhưng cà chua trồng trong vụ Xuân Hè trái vụ còn hạn chế nên gây nên tình trạng khan hiếm. Tuy nhiên, trồng cà chua trái vụ gặp nhiều khó khăn, lạnh đầu vụ và nắng nóng, ngập úng cuối vụ, mặt khác cà chua là cây bị nhiều sâu bệnh hại tấn công, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng quả, vì vậy đã làm nản lòng các nhà sản xuất. Việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau.

Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất. Để khắc phục những hạn chế trên, nhiều nghiên cứu như chọn tạo giống, xác định mật độ, thời vụ trồng, lượng phân bón thích hợp cho giống mới, nhưng năng suất vẫn chưa được cải thiện. Nguyên nhân chính là do các biện pháp kỹ thuật sản xuất và phòng trừ sâu bệnh hại còn rời rạc chưa được gắn kết với nhau, chưa có một quy trình tổng hợp thích hợp cho từng vụ và từng vùng sinh thái. Một trong những hướng chúng tôi ưu tiên nghiên cứu là sự kết hợp giữa biện pháp kỹ thuật canh tác trồng cây trồng xen với cà chua và biện pháp kỹ thuật canh tác thông thường đối với cà chua.

Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên việc tiến hành đề tài : “Nghiên cứu ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại Thái Nguyên” là hết sức cần thiết. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ có khả năng hạn chế sâu hại giới thiệu cho sản xuất. Yêu cầu của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác cây trồng xen (hành lá) đến thành phần và diễn biến sâu hại cà chua vụ Xuân Hè năm 2014.

Đánh giá năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên sau khi ra trường nắm chắc được lý thuyết cũng như làm quen với tay nghề, vận dụng vào trong sản xuất. - Biết cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học.

- Giúp cho sinh viên hiểu biết hơn kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và rèn luyện cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất sau này. - Bước đầu giúp sinh viên làm quen với công tác nghiên cứu khoa học và sản xuất ngoài đồng ruộng, hiểu hơn về cây trồng cũng như kỹ thuật trồng trọt. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Từ kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra được các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp nhất cho giống cà chua triển vọng trong điều kiện trái vụ như vụ Xuân Hè, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất cà chua, kích thích phát triển cà chua ở Thái Nguyên. Ngoài ra, nghiên cưú đề tài thành công giúp tìm ra được cây trồng xen thích hợp làm giảm bớt dịch hại và tăng năng suất, chất lượng cà chua.

Những kết quả thu được từ đề tài có thể được áp dụng khuyến cáo ngoài sản xuất giúp người nông dân thu được hiệu quả kinh tế cao hơn. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư.

Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam. Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua.

Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua. Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây cà chua 2. Nguồn gốc Cà chua trồng hiện nay (lycopersicon esculentum Mill) có nguồn gốc từ một dạng hoang dại ở vùng Peru-ecudo-bolivia thuộc Andes, Nam Mỹ. Trung tâm bộ gen lycopersicon khởi nguyên tại vùng duyên hải nhỏ hẹp nằm giữa Andes và Đại Tây Dương (Trần Khắc Thi, 2003)[23].

Mexico là đất nước đầu tiên trồng trọt và thuần hóa cây cà chua. Từ Châu Mỹ, cà chua được thương gia Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha di chuyển sang trồng ở Châu Âu và Châu Á. Sau đó từ Châu Âu nó được chuyển sang Châu Phi nhờ những người thực dân đi khai phá. Phân loại Cà chua thuộc họ cà ( Solanaceae), chi Lycopersicum.

Chi này có thể chia thành 3 loài: (1) Lycopersicum esculentum Mill, (2) Lycopersicum peruviarum Mill, (3) Lycopersicum hisrutum Humb. - Lycopersicum esculentum Mill: Đây là loài lớn nhất, các giống cà chua trồng hiện nay đều nằm trong loại này, các biến chủng và giống của loại này có khả năng thích nghi rộng do vậy được trồng rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới, loại này có thể sinh trưởng và phát triển trong cả điều kiện ánh sáng ngày dài và ánh sáng ngày ngắn. Trong loài này có thể chia làm những biến chủng sau: + Cà chua nửa trồng (Ssp. spontaneum) có hàm lượng đường, acid, và chất khô cao.

+ Cà chua thông thường ( var. vulgare): biến chủng này chiếm khoảng 75% số cà chua trồng trên thế giới, bao gồm các giống chín sớm, chín trung bình, chín muộn với trọng lượng quả từ 50 - 60 g (quả nhỏ), 60 - 100g (quả trung bình), > 100g (quả lớn). + Cà chua lá to (var. grandifolium): cây trung bình, lá to như lá khoai tây.

+ Cà chua thân bụi ( var. validum) : cây thấp, thân thẳng, có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong. - Lycopersicum peruviarum Mill: loại này mọc ở miền Nam Peru, Bắc Chile, sinh trưởng ở độ cao 300 - 2000m so với mực nước biển. Loài này có xu hướng thụ phấn chéo (giao phấn) cao hơn so với loài Lycopersicon esculentum Mill.

Trong điều kiện ngày ngắn, cây ra quả tốt hơn ngày dài, loài này có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn các loài khác. - Lycopersicum hisrutum Humb: loài này thường ở độ cao 2200 - 2500m so với mực nước biển. Đây là loại cây ngày ngắn, quả chỉ hình thành trong điều kiện độ chiếu sáng trong ngày là 8 - 10h/ ngày. Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.

Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs [6], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (prôtein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) 2008 4.834 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014[ 39] Qua bảng 2.1 cho ta thấy: Về diện tích: Năm 2008 thế giới trồng được 4.179 ha thì đến năm 2009 tăng lên 298.

Năm 2010 diện tích trồng cà chua giảm nhẹ là 4. Nhưng từ năm 2011 đến nay lại tiếp tục tăng lên và đạt 4. Như vậy, diện tích trồng cà chua năm 2012 đã tăng lên 554.501 ha so với năm 2008. Về năng suất: Năm 2008 năng suất cà chua chỉ đạt 332,018 tạ/ha đến năm 2009 là 339,334 tạ/ha tăng 7,316 tạ/ha.

Đến năm 2010 năng suất cà chua giảm nhẹ 6 còn 334,836 tạ/ha. Năm 2012 năng suất cà chua thế giới đạt 336,812 tạ/ha tăng 4,794 tạ/ha so với năm 2008. Về sản lượng: Cùng với sự biến động về diện tích và năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm. Năm 2008 sản lượng cà chua thế giới đạt 141.419 tấn thì đến năm 2009 đạt 154.

Năm 2010 do cả diện tích và năng suất đều giảm nên sản lượng cà chua thế giới chỉ đạt 152. Sản lượng cà chua thế giới đạt cao nhất năm 2012 là 161.834 tấn, so với năm 2008 sản lượng cà chua tăng 20.2: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2012 Châu Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) Châu Á 2.590 Châu Đại Dương 8.739 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014 [39] Theo bảng thống kê của FAO cho thấy, năm 2012 đứng đầu về diện tích cà chua là châu Á với diện tích 2.757 ha, sản lượng lớn nhất đạt 2397.