MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của mình các loại trái cây trải qua sự thay đổi về cấu trúc phía ngoài đồng thời biến đổi sinh lý, sinh hóa phía trong và dễ bị động vật, côn trùng phá hoại. Ngoài ra, sự ảnh hưởng của các bệnh nấm, mầm bệnh cùng các tác động vật lý, cơ học đã làm cho giá trị thương mại trái cây bị giảm nên năng suất và chất lượng bị ảnh hưởng, dẫn đến kinh tế bị thiệt hại. Để hạn chế tổn thất do các yếu tố sinh học và phi sinh học gây ra, các phương pháp canh tác nông nghiệp tốt (GAP) ngày càng phổ biến trên toàn thế giới để sản xuất ra những loại trái cây có chất lượng cao, ít hoặc không phụ thuộc vào các loại hóa chất nhân tạo.
Trong những hoạt động này, túi bao quả trên cây trước thu hoạch đã nổi lên như là một phương pháp hiệu quả. Vì lẽ đó, chúng tôi tập trung nghiên cứu thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của túi bao quả trƣớc thu hoạch tới chất lƣợng và một số thành phần hóa học của một số loại quả chủ lực của Việt Nam”. Trong luận văn này, chúng tôi đề cập đến việc phân tích đánh giá chất lượng, hàm lượng dinh dưỡng và một số chỉ tiêu hóa học cơ bản của các loại quả hiện đang được trồng phổ biến tại Việt Nam là chuối, xoài và na khi sử dụng túi bao quả dạng màng thổi trên nền vật liệu LDPE để từ đó xác định các thông số cơ bản cho quá trình sản xuất túi cũng như mô hình ứng dụng túi bao quả trong thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu Phân tích, đánh giá, so sánh chất lượng và một số thành phần hóa học của một số loại quả chủ lực (chuối, xoài, na) của Việt Nam khi sử dụng loại túi bao quả trước thu hoạch.
Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu - Chuối Tiêu hồng, chuối Tây (xã Tứ Dân, Khoái Châu, Hưng Yên), - Xoài Đài Loan (xã Chiềng Hắc, Mộc Châu, Sơn La), ) 1 - Na dai (xã Chi Lăng, Chi Lăng, Lạng Sơn), 4. Nội dung nghiên cứu * Nội dung 1: Tham khảo tài liệu và đánh giá tổng quan về vấn đề nghiên cứu. * Nội dung 2: So sánh đánh giá chất lượng cảm quan, hình thái của đối tượng quả nghiên cứu khi sử dụng và không sử dụng túi bao quả trước thu hoạch * Nội dung 3: Phân tích các thành phần hóa học cơ bản và một số thành phần đặc trưng của quả khi sử dụng và không sử dụng túi bao quả trước thu hoạch. 2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 Giới thiệu về hiệu quả khi sử dụng túi bao quả trên thế giới Túi bao quả là phương pháp bảo vệ vật lý, khi ở một giai đoạn sinh trưởng nhất định nào đó có thể dùng để bao quả trên cây lại.
Không chỉ giúp cải thiện mầu sắc phía ngoài túi bao quả còn làm tăng chất lượng bên trong của quả. Vì mang lại nhiều lợi ích, túi bao quả đã trở thành một phần không thể thiếu trong quy trình trồng nhiều loại quả, được sử dụng ở nhiều nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, và Mỹ với các loại quả như nho, xoài, táo, lê, đào và đậu nành…. Nếu ngay từ giai đoạn quả hình thành và phát triển túi bao quả được sử dụng có thể làm giảm đáng kể những ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật (BVTV). Vì vậy sử dụng kỹ thuật túi bao quả có thể đảm bảo sức khoẻ cho người tiêu dùng, an toàn cho người sản xuất, và bảo vệ môi trường [38].
Sử dụng kỹ thuật túi bao quả trên cây có rất nhiều lợi ích: Bảo vệ quả không bị ảnh hưởng bởi côn trùng, ruồi giấm, động vật gây hại, nấm cùng các tổn thương cơ học khác, do đó hình thức phía ngoài cũng như chất lượng bên trong của quả được nâng cao; Việc sử dụng rất dễ dàng, an toàn và giá thành rẻ; Tác động của thuốc BVTV được giảm nhiều; Thân thiện với môi trường. Từ thập niên 90 của thế kỷ 20, kỹ thuật bao túi trái cây trước thu hoạch đã được thực hiện ở một số nước phát triển như Nhật Bản, Úc, Hoa Kỳ… sau đó được nhân rộng mô hình ở Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc. Quá trình bao túi quả trên cây đảm bảo tối ưu hóa chất lượng trái cây thông qua điều chỉnh các rối loạn sinh lý và hạn chế các tác động bệnh lý từ đó cải thiện chất lượng cũng như sản lượng của trái cây thu hoạch được. Việc sử dụng túi bao quả có tác động đến chất lượng bên ngoài và bên trong của quả được biểu hiện cụ thể như sau: 3 1.
Ảnh hưởng của túi bảo quả tới kích thước và trọng lượng quả Khi quả được bao túi sẽ phát triển dần và kích thước tăng lên để trưởng thành. trong một giai đoạn phát triển cụ thể việc quả được bao túi có thể tác động đến sự tăng trưởng và kích cỡ của chúng. Một số nghiên cứu đã cho thấy, kích thước cũng như trọng lượng của quả tăng lên khi sử dụng túi bao quả. Các tác động tích cực của việc bao túi làm tăng trưởng kích cỡ và trọng lượng của quả đã được báo cáo bởi Stover và Simmonds (1987) [40], Xu và cộng sự (2008) [51], Watanawan và cộng sự (2008) [47], Yang và các cộng sự (2009) [52], Harhash và Al-Obeed (2010) [20], Chonhenchob và cộng sự (2011) [12] và Zhou và cộng sự (2012) [54].
Ví dụ, Xu và các cộng sự (2008) thấy rằng, trọng lượng quả khế đã tăng lên đáng kể khi sử dụng túi bao quả vào giai đoạn 10 ngày sau khi đậu quả. Watanawan và cộng sự (2008) đã cho biết, khi sử dụng túi giấy 2 lớp bọc quả xoài Nam Dok Mai (màu đen bên trong trắng hoặc vàng bên ngoài) thì trọng lượng quả tăng lên sau 52 ngày bọc quả. Ảnh hưởng của túi bảo quả tới hình thức của vỏ quả Sử dụng túi bao quả có thể làm cho quả sạch hơn, sự tấn công của các loại động vật gây hại giảm, tác động của ánh sáng mặt trời và sự rạn nứt cũng được giảm từ đó giá trị thương mại của quả được nâng cao [19]. Amarante và cộng sự (2002) báo cáo rằng việc sử dụng túi bao quả trước khi thu hoạch đối với quả lê "Doyenne du Comice" đã làm tăng tỷ lệ quả đã được chấp nhận cho xuất khẩu chủ yếu bằng cách giảm thiệt hại do chim và các vết bẩn trên vỏ quả [8].
Katagiri và cộng sự (2003) cho thấy quả hồng 'Fuyu' khi được bao túi đã làm giảm đáng kể tỷ lệ quả xấu xí và tránh được sự tấn công của các loại động vật trong quá trình sinh trưởng [25]. Tương tự như 4 vậy, Faoro và Marcia (2004) chỉ ra rằng việc dùng túi bao quả đối với quả lê 'Housui' cho kết quả tốt hơn vì quả có kích thước đồng đều, vỏ quả mịn màng và sáng bóng hơn [16]. Ở Philippine, ngành xoài đã gặp rắc rối về các khuyết tật của quả như quả bị vảy, quả bị biến hình, quả có kích thước nhỏ, sẹo do va đập bởi gió, quả bị đốm nâu và cháy nắng. Nghiên cứu của Bayogan và cộng sự (2006) đã cho thấy, việc đóng gói trái cây đã giúp làm giảm những vấn đề này một cách đáng kể, làm tăng khả năng tiêu thụ của thị trường và xuất khẩu [9].
Ảnh hưởng của túi bảo quả tới màu sắc vỏ quả Tính năng cơ bản mà người tiêu dùng bị thu hút chính là màu sắc vỏ quả. Bên ngoài quả đẹp hơn khi có màu sắc đẹp, do đó giá thành ở thị trường trong nước lẫn xuất khẩu sẽ tốt hơn. Một vài nghiên cứu đã cho thấy khi sử dụng túi bao quả trên cây trước thu hoạch thì sự phát triển màu sắc trái cây có thể được thúc đẩy hay ức chế. Túi bao quả cải thiện màu sắc trái cây do hàm lượng anthocyanin ở vỏ quả được tăng lên.
Ví dụ, dùng túi bao quả với quả vải đã làm vỏ quả có mầu sắc tươi mới hơn [42]. Trong các nghiên cứu trước đây, sử dụng túi bao quả đã được báo cáo để ngăn chặn sự phát triển màu sắc trong quả táo [34]. Tuy nhiên, các nghiên cứu tiếp theo đã xác lập rằng sử dụng túi bao quả là phương pháp hiệu quả để cải thiện màu quả trong quả táo [35]. Các kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sử dụng túi bao quả đã làm tăng độ nhạy ánh sáng của trái cây và kích thích sự tổng hợp anthocyanin khi trái cây được tiếp xúc với ánh sáng sau khi loại bỏ túi [23] [24].
Ngoài ra việc sử dụng túi bao quả trên cây trước thu hoạch còn có thể hạn chế sự phát triển màu sắc. Hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời điểm phát triển của quả khi bao gói, thời gian bao gói, chất liệu loại túi sử dụng, ngày tháo túi ra khỏi quả và điều kiện thời tiết [34]. 5 Trong nghiên cứu của mình, Ju (1998) đã chỉ ra rằng, việc dùng túi bao quả táo „Delicious‟ đã làm ức chế sự tích tụ anthocyanin trong vỏ quả. Tuy nhiên, khi lấy túi bao quả ra, chúng bắt đầu tích tụ các chất anthocyanin nhanh chóng, tối đa sau 3 ngày tiếp xúc với ánh sáng [23].
Xia và cộng sự (2009) báo cáo rằng hàm lượng anthocyanin trong quả táo 'Jiang Su Red Fuji' có sử dụng túi bao quả thấp hơn đáng kể khi so sánh với quả không dùng túi, nhưng tăng nhanh hơn sau khi túi đã được lấy ra khỏi quả trước khi thu hoạch, vượt qua hàm lượng anthocyanin có trong mẫu đối chứng [49]. Ảnh hưởng của túi bảo quả tới sâu bệnh và động vật Một trong những phương pháp tốt giúp tạo ra sự tách biệt vật lý giữa môi trường và quả chính là sử dụng túi bao quả trên cây trước thu hoạch, giúp quả hạn chế được các ảnh hưởng do sâu bệnh gây ra. Một số nghiên cứu cho thấy việc dùng túi bao quả đã làm giảm tỷ lệ ruồi giấm ở ổi [33], ở xoài [37], sâu bướm và sâu đục quả trong quả táo [10], rệp lông trong quả táo [41], sâu đục quả trong quả vải [14]. Việc sử dụng túi bao quả trên cây có thể là một phương pháp hữu ích làm giảm các tác hại do côn trùng gây ra mà không cần dùng đến thuốc BVTV.
Sử dụng túi bao quả cũng giúp ngăn chặn các mầm bệnh tiếp xúc với quả đang phát triển, bảo vệ quả khỏi một số bệnh có thể gây thiệt hại lớn.