Đặt vấn đề Trong nhiều năm trở lại đây, vai trò của việc trồng rừng ngày càng được quan tâm chú trọng nhằm đáp ứng nhu cầu về gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các chức năng phòng hộ, cảnh quan, điều hòa khí hậu… Do việc tăng lên về dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp đã dẫn tới việc phá rừng, lạm dụng tài nguyên rừng một cách trầm trọng. Điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng như: xói mòn, rửa trôi, cạn kiệt nguồn nước, phá hủy môi trường sống của động vật, làm mất đa dạng sinh học, gây nên biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường… hàng loạt những hậu quả xấu diễn ra khi diện tích rừng bị giảm. Việc phục hồi và nâng cao chất lượng tài nguyên rừng là một quá trình lâu dài đòi hỏi phải đầu tư về mặt thời gian, nhân lực, vật lực và những nghiên cứu về tài nguyên rừng là công việc góp phần tích cực vào công cuộc đó. Ngày nay Đảng và Nhà nước đã tạo mọi điều kiện để thu hút người dân sống trong và gần rừng tham gia bảo vệ rừng trồng, để bảo vệ nguồn gen cũng như làm cho rừng giàu thêm và phục hồi lại nhằm phủ xanh đồi núi trọc.
Việt Nam với địa thế tự nhiên nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa đã hình thành nên kiểu rừng nhiệt đới nhiều tầng tán, cây cối xanh tốt quanh năm, thực vật rừng rất phong phú và đa dạng cả về loài cây và về số lượng, điều này không chỉ làm giàu thêm cho rừng mà nó còn có tác dụng bảo vệ môi trường khỏi ô nhiễm và còn tránh gây tiếng ồn cho môi trường xung quanh. Với những lợi thế trên, đất nước ta ngày càng phát triển. Trồng rừng cảnh quan cũng góp phần làm tăng khả năng phòng hộ của rừng. Song song với các loại cây Lâm nghiệp có giá trị kinh tế như: Keo, Mỡ, Bạch Đàn, Tếch,…thì cây Tông Dù cũng là một trong những loài cây Lâm Nghiệp có giá trị kinh tế cao.
2 Cây Tông Dù: là một trong số các cây lâm nghiệp có giá trị cao. Tông Dù có tên khoa học là: Toona sinensis A.Roem, họ: Xoan (Meliaceae), bộ: Cam (Rutales). Lớp (nhóm): cây gỗ lớn. Tên Việt Nam: Tông Dù.
Tên địa phương: Mạy sao, Xoắn xủ, Xoan hôi… Cây gỗ thân thẳng, cao 20-30 m, đường kính ngang ngực 60-100 cm, cành nhánh ít chủ yếu mọc tập trung ở ngọn, tán hình ô. Vỏ màu nâu gạch đến xám, bong mảng, thịt vỏ màu hồng, nhiều xơ, dày 1 cm có mùi hăng. Cành non có màu nâu đỏ hoặc lục xám, nhiều bì khổng. Lá kép lông chim một lần mọc cách, có 10-20 lá chét mọc đối sau hơi cách, mép có răng cưa hay đầu gần nguyên.
Cụm hoa chùm, nhiều hoa màu trắng, đài nhỏ, ngắn, ngoài có lông. Quả nang hình bầu dục hẹp hoặc gần hình trứng màu nâu bóng, dài 1,5-3cm, rộng 1-1,5 cm, mặt ngoài nhiều bì khổng. Hạt hình bầu dục, một đầu có cánh mỏng màu nâu vàng. Mùa hoa tháng 5-7, quả chín tháng 10-12.
Để có đủ số lượng, đảm bảo chất lượng cây giống tốt phục vụ cho trồng rừng, trong giai đoạn vườn ươm cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật hợp lý, phù hợp với đặc điểm sinh thái của mỗi loài. Tuy nhiên việc nghiên cứu loại phân bón phù hợp cho loài cây Tông Dù còn rất ít và hầu như chưa được thực hiện, chính vì vậy tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón đến sinh trưởng của cây Tông Dù (Toona sinensis A.Roem) giai đoạn vườn ươm tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Kết quả nghiên cứu góp phần sản xuất cây giống Tông Dù đạt hiệu quả cao, rút ngắn thời gian, giảm chi phí sản xuất, ít gây ô nhiễm môi trường, đáp ứng cho việc trồng rừng hàng năm. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được loại phân bón có ảnh hưởng tốt nhất đến sinh trưởng của cây Tông Dù giai đoạn vườn ươm.
- Lựa chọn được phương pháp bón phân phù hợp cho sinh trưởng của cây Tông Dù. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua nghiên cứu thực tiễn đề tài giúp ta làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, củng cố lại kiến thức đã được học vào thực tiễn sản xuất. Đánh giá được ảnh hưởng của các công thức phân bón khác nhau tới sinh trưởng của cây Tông Dù giai đoạn vườn ươm. Từ đó làm cơ sở khoa học đưa ra quy trình kỹ thuật chăm sóc loài cây Tông Dù.
Tạo cho sinh viên tác phong làm việc tự lập khi ra thực tế. Từ đó trau dồi, tích lũy kiến thức thông qua thực tiễn. Trong nghiên cứu khoa học: Góp một phần nhỏ vào việc phát hiện cũng như nghiên cứu cách dùng một số loại phân bón nào đó hợp lý nhất cho cây Tông Dù. Bổ sung một số dẫn liệu về nhu cầu, sinh thái của loại cây này.
Bước đầu tiếp cận với lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Các kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo và xây dựng quy trình kĩ thuật chăm sóc cây Tông Dù giai đoạn vườn ươm. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Áp dụng kết quả nghiên cứu để sử dụng loại phân bón và phương pháp bón phân phù hợp trong chăm sóc cho loài cây Tông Dù trong giai đoạn vườn ươm, giúp cho cây sinh trưởng nhanh, đảm bảo về số lượng cũng như chất lượng cây con, góp phần tăng tỷ lệ xuất vườn, giảm chi phí, hạ giá thành sản xuất. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học Khái niệm phân bón: là những chất hoặc hợp chất hữu cơ hoặc vô cơ có chứa một hay nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu được đưa vào trong sản xuất nông lâm nghiệp với mục đích chính là cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng nhằm giúp chúng sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao. Phân bón được chia làm 3 nhóm chính: phân hữu cơ, phân hóa học và phân vi sinh, với sự khác biệt lớn giữa chúng là nguồn gốc, chứ không phải là những sự khác biệt trong thành phần dinh dưỡng. Phân loại theo cách sử dụng: Phân bón rễ: là các loại phân bón được bón trực tiếp vào đất hoặc hòa tan vào nước để cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng thông qua bộ rễ, cây hấp thụ thường nhanh và dễ dàng do có tế bào lông hút ở rễ. Phân bón lá: là hợp chất dinh dưỡng hòa tan trong nước được phun lên lá để cây hấp thụ thông qua thân lá.
Chất cải tạo đất: là chất bón vào đất có tác dụng nâng cao độ phì, cải thiện đặc điểm lý tính, hóa tính, sinh tính đất, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suốt cao và chất lượng tốt. Một số nghiên cứu phân bón cho cây trồng Phân bón là những chất hoặc hợp chất hữu cơ hoặc vô cơ có chưa một hoặc nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu được đưa vào sử dụng trong sản xuất nông nghiệp với mục đích chính là cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng nhằm giúp chúng sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng suất cao. Dùng phân bón sẽ có hiệu quả cao nhất (do cây trồng có năng suất cao nhất) trên các loại đất, không những với loại đất phì nhiêu hoặc đã được cải tạo nhưng cả với đất 5 kém màu mỡ cũng tăng trưởng tốt hơn. Thường phân bón được dùng bổ sung chất dinh dưỡng tự nhiên trong đất, nhất là để hiệu chỉnh lên số cực tiểu (giới hạn năng suất).
Quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suốt cây trồng của cây phụ thuộc vào tác dụng tổng hợp của nhiều yếu tố như: ánh sáng, nhiệt độ, nước, “thức ăn” - chất dinh dưỡng … Trong điều kiện sản xuất, việc điều khiển các yếu tố để tăng sinh trưởng và năng suất rất khác nhau. Điều khiển chế độ nước, thức ăn dễ hơn và thực tế sản xuất người ta coi phân bón là đòn bẩy tăng năng suất cây trồng. Thực tế đã chứng minh rằng, mức tăng năng suất cây trồng ở trong mối liên hệ chặt chẽ với số lượng phân bón được sử dụng (Nguyễn Ngọc Nông, Đỗ Thị Lan, 1995) [4]. Cây trồng hút dinh dưỡng trong đất và từ phân bón để tạo nên sản phẩm của mình sau khi kết hợp với sản phẩm của quá trình quang hợp, cho nên sản phẩm thu hoạch phản ánh tình hình đất đai và việc cung cấp phân bón cho cây.
Trong mấy thập kỷ vừa qua năng suất cây trồng đã không ngừng tăng lên, ngoài vai trò của giống mới còn có tác dụng quyết định của phân bón. Giống mới cũng chỉ phát huy được tiềm năng của mình cho năng suất cao khi được bón đủ phân và bón hợp lý. Cây trồng trong các mùa vụ khác nhau thì yêu cầu loại phân và liều lượng bón cũng khác nhau. + Cây vụ đông bón nhiều P,K bón ít đạm bởi vì bón đạm nhiều cây sinh trưởng quá mạnh tạo ra nhiều bộ phận non sức chống chịu kém, bón nhiều P, K để tăng cường khả năng chống chịu cho cây; + Vụ hè thu để tăng khả năng chống nóng và chống hạn (tăng khả năng hút nước của tế bào) cần chú ý bón P,K,Ca.
Các phương pháp bón phân - Phương pháp bón lót: Đối với các loại phân hữu cơ và vô cơ khó tan 6 - Phương pháp bón thúc: Đối với các loại phân vô cơ dễ tan cây dễ hấp thụ Hiện nay một số nơi dung toàn bộ lượng phân bón để bón lót. Bón lót có ưu điểm là ít tốn công nhưng cây không dễ sử dụng hết chất dinh dưỡng ngay một lúc nên dễ bị rửa trôi mất phân. Bón lót kết hợp bón thúc thì hiệu quả sử dụng phân bón cao hơn nhưng tốn công. Tùy điều kiện của từng địa phương mà người ta có thể sử dụng phương pháp bón khác nhau nhưng xu hướng chung là giảm số lần bón song vẫn đảm bảo được năng suất để giảm số công đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình cơ giới hóa.
- Cách bón: Thường bón vào đất hay hòa vào nước để tưới. Có thể dùng phun qua lá thường sử dụng với các loại phân vi lượng phương pháp này thường tiết kiệm được phân bón, thời gian, sức lao động nhưng đòi hỏi hiểu biết kỹ thuật cao. Theo Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn [2] cây con được tạo ra từ các vườn ươm phải đảm bảo cây giống được lựa chọn có những phẩm chất tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai để giảm bớt sự cạnh tranh của các loài cây khác với chúng.