ĐẶT VẤN ĐỀ Bên cạnh đối tượng nuôi truyền thống là tôm sú thì hiện nay tôm thẻ chân trắng (TTCT) đang dần chiếm một vị thế quan trọng trong nghề nuôi tôm biển ở Việt Nam nói chung và ở Ninh Bình nói riêng. Đặc biệt, trong năm 2011, khi diện tích tôm nuôi bị thiệt hại gần 97. Hiện nay, TTCT thể hiện được lợi thế hơn so với tôm sú do thời gian nuôi ngắn hơn, sản lượng nuôi cao hơn trên cùng một đơn vị diện tích và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Năm 2017, diện tích nuôi tôm sú ước tính đạt 478,8 nghìn ha, tăng 1,1% so với năm trước, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng đạt 105,1 nghìn ha, tăng 8,2%.
Diện tích nuôi chủ yế u t ập trung ở khu vực ĐBSCL (chiế m 93% diện tích và đóng góp 84,4 % tổ ng sản lư ợng cả nước). Về phương thức nuôi tôm nước lơ ̣ đã có xu thế tăng dầ n diện tích nuôi thâm canh (TC), bán thâm canh (BTC) và giảm dầ n di ện tích nuôi quả ng canh (QC), quảng canh cải tiến (QCCT). Theo báo cáo của Tổng cục Thủy sản, cả năm 2017, tổng sản lƣợng thủy sản đạt hơn 7.28 triệu tấn, bao gồm sản lƣợng thủy sản khai thác đạt gần 3.42 triệu tấn và sản lƣợng thủy sản nuôi trồng trên 3.86 triệu tấn, trong đó sản lượng tôm sú đạt 254,9 nghìn tấn, tăng 4,4%, sản lượng tôm thẻ chân trắng đạt 432,3 nghìn tấn, tăng 14,3%. Trong năm 2017 xuất khẩu thủy sản đạt trên 8.
10 tháng đầu năm 2018, sản lƣợng thủy sản ƣớc tính đạt 6.17 triệu tấn, tăng 6% so với cùng kỳ năm trƣớc, trong đó sản lƣợng thủy sản nuôi trồng đạt 3.3 triệu tấn, tăng 6.6%; sản lƣợng thủy sản khai thác đạt 2.87 triệu tấn, tăng 5. Trên thế giới , tôm thẻ chân trắ ng được nuôi nhiều hình thức như nuôi thâm canh và bán thâm canh trong bể xi măng hay trong ao lót bạt, nuôi tôm trong nhà lưới, nuôi ghép với cá rô phi, nuôi tôm theo công nghệ biofloc…. Năng suất nuôi rất khác nhau tùy theo mức độ thâm canh và hình thức nuôi. Vào năm 2001, Trung Quốc đã tiến hành thử nghiê ̣m nuôi tôm thẻ chân trắ ng với mật độ 1,5 vạn con/100m2 và 0,4 vạn con/100m2, kết quả cho thấy đối với mật độ nuôi là 0,4 vạn con /100m2 thì năng suất và kích cỡ trung bình của tôm thấp hơn , tuy 1 c nhiên tỷ lê ̣ sống cao hơn và hê ̣ số thức ăn thấp hơn so với nuôi ở mật độ 1,5 vạn 2 con/100m (Thuỷ sản Trung Quốc , 2002).
Tại viện hải dương học Hawaii khi thả với mật độ 75 con/m2 đã cho sản lượng tôm khi thu hoạch đa ̣t tới 44 tấn/ha/năm Hiện nay, nuôi TTCT với mật độ cao theo hướng thâm canh, siêu thâm canh đang là một xu hướng được nhiều người quan tâm. Có nhiều quan điểm cho rằng khi nuôi tôm theo hình thức TC và siêu thâm canh, vấn đề mật độ không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe và tốc độ tăng trưởng của tôm mà quan trọng là phải làm sao đảm bảo được chất lượng môi trường nước tốt như khi nuôi tôm với mật độ thấp. Kim Sơn là huyện ven biển duy nhất của tỉnh Ninh Bình tiếp giáp với biển Đông, với chiều dài bờ biển trên 14 km. Vùng bãi bồi ven biển huyện Kim Sơn có tiềm năng diện tích đất ngập mặn trên 6.000 ha có khả năng qui hoạch phát triển nuôi trồng thuỷ sản Thiên nhiên đã tạo cho huyện Kim Sơn 1 vùng bãi bồi ven biển rộng lớn thuận lợi cho nghề nuôi trồng thủy sản phát triển, với các đối tượng nuôi chủ lực là tôm sú, cua biển, ngao và tôm thẻ chân trắng, tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa phục vụ nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu.
Năm 2017 tổng diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ của huyện Kim Sơn là: 3.315 ha, trong đó: + Diện tích nuôi thả vụ 1 là: 2.115 ha trong đó: Diện tích nuôi Tôm sú Quang canh cải tiến là: 1.995 ha; Diện tích nuôi Tôm thẻ chân trắng Công nghiệp và Bán công nghiệp là: 120 ha. + Diện tích nuôi thả vụ 2 là: 2.115 ha trong đó: Diện tích nuôi Cua xanh là: 1.995 ha, Diện tích nuôi Tôm thẻ chân trắng Công nghiệp và Bán công nghiệp là: 120 ha. + Diện tích nuôi ngao toàn vùng là 1. Tổng sản lượng thuỷ sản nước mặn, lợ năm 2017 là: 18.600 tấn (trong đó: Ngao 16.000 tấn, tôm sú 300 tấn, tôm thẻ 400 tấn, tôm rảo 160 tấn, cua xanh 400 tấn, rong câu 640 tấn, thuỷ sản khác 700 tấn.
Trong những năm gần đây nghề nuôi tôm nước lợ tại huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình đang rất phát triển, đặc biệt là nuôi TTCT với nhiều hình thức như nuôi BTC, TC, siêu TC, nuôi TTCT trong ao lót bạt, trong nhà lưới, trên ao nổi… với các mật độ nuôi khác nhau. Việc phát triên ồ ạt các hình thức nuôi, trong khi đó cơ sở hạ tầng vùng nuôi thì chưa đồng bộ, còn nhiều bất cập, trình độ kỹ thuật nuôi của các hộ dân còn hạn chế, thời tiết khí hậu diễn biến phức tạp, môi trường 2 c vùng nuôi thì ngày càng ô nhiễm… đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng và sự thành bại của hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng tại Ninh Bình. Đã có một số nghiên cứu chỉ ra rằng mật độ nuôi ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ sống, hiệu quả sử dụng thức ăn của tôm thẻ chân trắng (Balakrishnan et al., 2011; Châu Tài Tảo và cs., 2015; Esparza et al. Hiện nay chưa có đánh giá nào về ảnh hưởng của mật độ nuôi đến các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật của các mô hình nuôi tôm tại huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình.
Việc xác định mật độ nuôi thích h ợp để TTCT tăng trưởng tốt nhất, cho năng suất cao, nhưng hạn ch ế đến mức thấp nhất tác động xấu đến môi trường đang là một câu hỏi khó c ần được giải đáp của ngh ề nuôi tôm thẻ chân trắ ng ở nước ta nói chung và tỉnh Ninh Bình nói riêng trong giai đoạn hiê ̣n nay. Với những yêu cầu đó và được sự chấp nhận của Ban chủ nhiê ̣m khoa Thủy sản, Học Viện Nông Nghiêp Việt Nam đề tài “Nghiên cứu ảnh hƣởng của mâ ̣t đô ̣ đế n hiệu quả kinh tế nuôi tôm thẻ chân tr ắng (Litopenaeus vannamei Boone, 1931) tại Kim Sơn – Ninh Bình” đã được thực hiện. Kết quả của đề tài sẽ là nguồn thông tin tham khảo hữu ích, góp phần phát triển nghề nuôi tôm thẻ chân trắng ở Ninh Bình và các tỉnh thành khác. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Xác định mật độ nuôi tôm thẻ chân trắ ng mang lại hiệu quả kinh tế cao tại Ninh Bình.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Đánh giá ảnh hưởng của các mật độ nuôi khác nhau đến các chỉ tiêu kỹ thuật của các mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng. Đánh giá ảnh hưởng của các mật độ nuôi khác nhau đến chỉ tiêu kinh tế của các mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng. TỔNG QUAN ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 2. TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 2.
Một số đặc điểm sinh học của tôm thẻ chân trắng 2. Phân loại Ngành: Arthropoda Lớp: Malacostraca Bộ: Decapoda Họ: Penaeidae Giống: Litopenaeu Loài: Litopenaeus vannamei (BOONE, 1931). Tên tiếng Việt: Tôm he chân trắng, tôm thẻ chân trắng. Tên tiếng Anh: Whiteleg shrimp Hình 2.
Hình dạng bên ngoài của tôm thẻ chân trắng Nguồn Internet, nhà nông. Đặc điểm phân bố Tôm thẻ chân trắng phân bố tự nhiên ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Chủ yếu ở vùng ven bờ phía Đông Thái Bình Dương, từ biển Pê-ru đến Nam Mê- 4 c xi-cô và vùng biển Ê-cu-a-đo. Hiện nay tôm thẻ chân trắng đã được di giống đến nhiều nước ở Đông Á và Đông Nam Á như: Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan, Việt Nam,…Đây là loài tôm nhiệt đới, có khả năng thích nghi với giới hạn rộng về độ mặn và nhiệt độ.
Tôm có khả năng thích nghi với độ mặn 0,5 – 45‰, tuy nhiên khoảng thích hợp từ 7 – 34‰ và tăng trưởng tốt ở độ mặn thấp từ 10 – 15‰. Vì thế, tôm chân trắng được xem là đối tượng thích hợp cho nuôi thủy sản nội địa. Mặc dù tôm có khả năng thích nghi với giới hạn rộng về nhiệt độ từ 15 – 33oC, nhưng nhiệt độ thích hợp nhất cho sự phát triển của tôm là 27 – 30oC. Tôm thẻ chân trắng có tốc độ tăng trưởng nhanh, trong điều kiện nuôi với môi trường sinh thái phù hợp, tôm có khả năng đạt 8 – 10 g/con trong vòng 60 - 80 ngày, hay đạt 35 – 40 g/con trong khoảng 180 ngày.
Tôm tăng trưởng nhanh hơn trong 60 ngày nuôi đầu, sau đó, mức tăng trọng giảm dần theo thời gian nuôi. Càng về cuối vụ thì tôm có xu hướng tăng trưởng giảm lại. Đây là loài ăn tạp thiên về động vật, phổ thức ăn rộng, cường độ bắt mồi khỏe, tôm sử dụng được nhiều loại thức ăn tự nhiên có kích cỡ phù hợp từ mùn bã hữu cơ đến các động thực vật thủy sinh. Tính ăn của tôm thay đổi theo giai đoạn phát triển và tôm có thể ăn thịt nhau khi thiếu thức ăn hoặc lúc đang lột xác.
Đặc điểm về hình thái Hình 2. Cấu tạo hình thái ngoài của tôm thẻ chân trắng (Nguồn: Tôn Thất Chất (2006), Bài giảng kỹ thuật nuôi giáp xác, Đại học nông lâm Huế) Cơ thể tôm được chia làm 2 phần: phần đầu ngực và phần bụng - Phần đầu ngực được bảo vệ bởi giáp đầu ngực có 14 đôi phần phụ 5 c + 1 đôi mắt kép có cuống mắt + 2 đôi râu anten 1 (A1) và anten 2 (A2) + 3 đôi hàm: đôi hàm lớn, đôi hàm nhỏ 1, đôi hàm nhỏ 2 + 3 đôi chân hàm + 5 đôi chân bò hay chân ngực - Phần bụng có 7 đốt, 5 đốt đầu mỗi đốt mang 1 đôi chân bõi, đốt bụng thứ 7 biến thành telson hợp với đôi chân đuôi phân nhánh tạo thành đuôi. Đặc điểm về sinh thái - Môi trường sống: Tôm Thẻ chân trắng sống ở các vùng biển tự nhiên có các đặc điểm sau: Bảng 2. Các yếu tố môi trƣờng ở điều kiện tự nhiên của tôm Nền đáy Nhiệt độ nƣớc (oC) Độ mặn (o/oo ) Độ sâu (m) pH Bùn 25 - 32 28 - 43 0 - 72 7,7 - 8,3 Nguồn: Thái Bá Hồ vàNgô Trọng Lư (2006), Kỹ thuật nuôi tôm he chân trắng, Nhà xuất bản Nông nghiệp Tôm lột xác về đêm, thời gian lột xác lúc nhỏ nhanh hơn lúc lớn, thường 15 ngày tôm lột xác 1 lần.