Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến khả năng nảy mầm và chất lượng cây giống bách bộ giai đoạn vườn ươm tại thanh hóa

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến khả năng nảy mầm và chất lượng cây giống, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Phạm Văn Năm
• Người hướng dẫn: TS. Tống Văn Giang
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Kỹ Thuật Đến Khả Năng Nảy Mầm Cây Giống Bách Bộ Tại Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Nông Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu trên thế giới
• 1.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình nghiên cứu và sản xuất dược liệu ở Thanh Hóa
• 1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm của hạt
• 1.5.1. Sự nảy mầm hạt giống
• 1.5.2. Vai trò của nước đến sự nẩy mầm
• 1.5.3. Vai Trò của nhiệt độ đến sự nảy mầm
• 1.5.4. Vai Trò của Ánh sáng hay bóng tối đến sự nảy mầm
• 1.5.5. Sự tiềm sinh
• 1.5.6. Vai trò của Gibêrelin (Gibberellin) đến sự nảy mầm của hạt
• 1.6. Giới thiệu về cây Bách bộ
• 1.6.1. Nguồn gốc Phân bố và đặc điểm sinh thái bách bộ
• 1.6.2. Đặc điểm thực vật
• 1.6.3. Đặc điểm sinh thái học
• 1.6.4. Thành phần hóa học của Bách bộ
• 1.6.5. Công dụng của bách bộ
• 1.6.6. Tác dụng dược lý của bách bộ
• 1.6.7. Tình hình nghiên cứu cây Bách bộ
• 1.6.7.1. Tình hình nghiên cứu cây Bách bộ ở ngoài nước
• 1.6.7.2. Tình hình nghiên cứu cây Bách bộ ở Việt Nam
• 1.7. Luận giải về việc đặt ra mục tiêu và những nội dung cần nghiên cứu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thời gian, địa điểm
• 2.5. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.6. Các biện pháp kỹ thuật canh tác áp dụng trong thí nghiệm
• 2.7. Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm thời tiết khí hậu trong khu thực nghiệm nhân giống cây Bách bộ tại Thanh hóa
• 3.2. Nghiên cứu một số biện pháp xử lý hạt giống đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống bách bộ
• 3.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt giống bằng nhiệt độ ngâm ủ đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống bách bộ trong vườn ươm
• 3.2.2. Ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt giống bằng nhiệt độ ngâm ủ đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây giống bách bộ trước khi xuất vườn
• 3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ chất kích thích nảy mầm GA3 đến khả năng mọc mầm và phát triển của cây con trong vườn ươm cây giống bách bộ
• 3.2.4. Ảnh hưởng của nồng độ chất kích thích nảy mầm GA3 đến khả năng mọc mầm, và thời gian sinh trưởng của cây con bách bộ trong vườn ươm
• 3.2.5. Ảnh hưởng của nồng độ chất kích thích nảy mầm GA3 đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây giống bách bộ trước khi xuất vườn
• 3.2.6. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp gieo đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống bách bộ
• 3.2.7. Ảnh hưởng của phương pháp gieo đến thời gian mọc mầm, và thời gian sinh trưởng của cây con bách bộ trong vườn ươm
• 3.2.8. Ảnh hưởng của phương pháp gieo đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây giống bách bộ trước khi xuất vườn
• 3.2.9. Nghiên cứu ảnh hưởng của trạng thái hạt đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống bách bộ
• 3.2.10. Ảnh hưởng của trạng thái hạt đến thời gian mọc mầm thời gian sinh trưởng của cây con bách bộ trong vườn ươm
• 3.2.11. Ảnh hưởng của trạng thái hạt đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây bách bộ trước khi xuất vườn
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Nảy Mầm Bách Bộ

Nghiên cứu ảnh hưởng kỹ thuật đến khả năng nảy mầm cây giống Bách Bộ là một lĩnh vực quan trọng. Cây giống Bách Bộ (Stemona tuberosa Lour.) có giá trị dược liệu cao, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền. Việc tối ưu hóa kỹ thuật gieo trồng Bách Bộ giúp nâng cao năng suất và chất lượng dược liệu. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và giá thể đến tỷ lệ nảy mầm Bách Bộ. Mục tiêu là tìm ra điều kiện nảy mầm tối ưu Bách Bộ để phục vụ sản xuất cây giống hiệu quả. Theo Quyết định 1976/QĐ-TTg, Bách bộ là một trong 81 loại cây dược liệu được ưu tiên phát triển ở qui mô lớn.

1.1. Giới thiệu chung về cây Bách Bộ và giá trị dược liệu

Cây Bách Bộ (Stemona tuberosa Lour.) còn gọi là dây ba mươi, củ rận trâu, là cây dây leo thân quấn, dài trên 6m. Rễ củ mọc thành chùm, có màu vàng nhạt. Bách bộ có tác dụng nhuận phế, ức chế phản xạ ho, và kháng khuẩn. Rễ củ chứa nhiều alcaloid, đặc biệt là stemonin, có giá trị trong điều trị ho. Nhiều công ty dược phẩm đã sản xuất các sản phẩm từ cây Bách Bộ, như thuốc ho P/H của Phúc Hưng, Bổ phế Nam Hà, và nhiều sản phẩm khác. Các sản phẩm này thuộc danh mục thuốc thiết yếu theo thông tư số 40/2013/TT-BYT.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu kỹ thuật nảy mầm Bách Bộ

Nhu cầu về dược liệu Bách Bộ ngày càng tăng, đòi hỏi sản xuất cây giống quy mô lớn. Các phương pháp nhân giống truyền thống như tách chồi củ có hệ số nhân giống thấp. Nhân giống in vitro có chi phí cao. Do đó, nghiên cứu kỹ thuật nhân giống hữu tính Bách Bộ là cần thiết. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các biện pháp kỹ thuật tối ưu để nâng cao khả năng nảy mầm và chất lượng cây giống. Điều này góp phần phát triển nguồn cung dược liệu ổn định và bền vững.

II. Thách Thức Trong Nảy Mầm Cây Giống Bách Bộ Tại Thanh Hóa

Việc gieo trồng Bách Bộ ở Thanh Hóa đối mặt với nhiều thách thức. Khả năng nảy mầm cây giống bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như điều kiện thời tiết, chất lượng hạt giống và kỹ thuật canh tác. Tỷ lệ nảy mầm thấp dẫn đến thiếu hụt nguồn cung cây giống. Điều này ảnh hưởng đến việc mở rộng diện tích trồng và sản xuất dược liệu. Nghiên cứu này tập trung vào giải quyết các vấn đề liên quan đến ảnh hưởng của nhiệt độ đến nảy mầm, ảnh hưởng của độ ẩm đến nảy mầm, và ảnh hưởng của ánh sáng đến nảy mầm.

2.1. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến nảy mầm Bách Bộ

Nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng là các yếu tố môi trường quan trọng ảnh hưởng đến khả năng nảy mầm cây giống. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp có thể ức chế quá trình nảy mầm. Độ ẩm không đủ làm hạt bị khô, trong khi độ ẩm quá cao gây úng thối. Ánh sáng có thể kích thích hoặc ức chế nảy mầm tùy thuộc vào loài cây. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố này đến nảy mầm Bách Bộ trong điều kiện cụ thể của Thanh Hóa.

2.2. Chất lượng hạt giống và phương pháp xử lý hạt giống Bách Bộ

Chất lượng hạt giống đóng vai trò quyết định đến tỷ lệ nảy mầm Bách Bộ. Hạt giống kém chất lượng có tỷ lệ nảy mầm thấp và cây con yếu. Phương pháp xử lý hạt giống trước khi gieo cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng nảy mầm. Các phương pháp như ngâm ủ, xử lý nhiệt, và sử dụng chất kích thích nảy mầm có thể cải thiện tỷ lệ nảy mầm. Nghiên cứu này sẽ đánh giá hiệu quả của các phương pháp xử lý hạt giống Bách Bộ khác nhau.

III. Phương Pháp Xử Lý Hạt Giống Ảnh Hưởng Nảy Mầm Bách Bộ

Nghiên cứu này tập trung vào các phương pháp xử lý hạt giống Bách Bộ để cải thiện khả năng nảy mầm. Các phương pháp bao gồm xử lý nhiệt độ, sử dụng chất kích thích nảy mầm GA3, và so sánh các phương pháp gieo khác nhau. Mục tiêu là tìm ra phương pháp xử lý hạt giống Bách Bộ hiệu quả nhất để đạt được tỷ lệ nảy mầm cao và cây con khỏe mạnh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình nhân giống Bách Bộ hiệu quả.

3.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ ngâm ủ đến nảy mầm và sinh trưởng Bách Bộ

Nhiệt độ ngâm ủ có vai trò quan trọng trong việc kích thích khả năng nảy mầm của hạt giống. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt giống bằng nhiệt độ ngâm ủ đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây con trong vườn ươm. Các nhiệt độ ngâm ủ khác nhau sẽ được thử nghiệm để xác định nhiệt độ tối ưu cho nảy mầm Bách Bộ.

3.2. Tác động của chất kích thích nảy mầm GA3 đến cây giống Bách Bộ

GA3 (Gibberellic acid) là một chất kích thích sinh trưởng thực vật có thể cải thiện tỷ lệ nảy mầm Bách Bộ. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của nồng độ chất kích thích nảy mầm GA3 đến khả năng mọc mầm và phát triển của cây con trong vườn ươm. Các nồng độ GA3 khác nhau sẽ được thử nghiệm để xác định nồng độ tối ưu cho nảy mầm Bách Bộ.

3.3. So sánh các phương pháp gieo hạt giống Bách Bộ khác nhau

Phương pháp gieo ảnh hưởng đến thời gian nảy mầm Bách Bộ và tỷ lệ sống của cây con. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của phương pháp gieo đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống Bách Bộ. Các phương pháp gieo khác nhau sẽ được so sánh để xác định phương pháp tối ưu cho nảy mầm Bách Bộ.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Trạng Thái Hạt Đến Nảy Mầm Cây Bách Bộ

Trạng thái hạt giống, bao gồm thời gian bảo quản và điều kiện bảo quản, có ảnh hưởng lớn đến khả năng nảy mầm cây giống. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá ảnh hưởng của trạng thái hạt đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây giống Bách Bộ. Mục tiêu là xác định thời gian bảo quản tối ưu và điều kiện bảo quản phù hợp để duy trì tỷ lệ nảy mầm Bách Bộ cao.

4.1. Ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến khả năng nảy mầm Bách Bộ

Thời gian bảo quản hạt giống có thể làm giảm khả năng nảy mầm. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến thời gian mọc mầm và thời gian sinh trưởng của cây con Bách Bộ trong vườn ươm. Các thời gian bảo quản khác nhau sẽ được thử nghiệm để xác định thời gian bảo quản tối ưu cho nảy mầm Bách Bộ.

4.2. Tác động của điều kiện bảo quản đến chất lượng hạt giống Bách Bộ

Điều kiện bảo quản, bao gồm nhiệt độ và độ ẩm, ảnh hưởng đến chất lượng hạt giống. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của điều kiện bảo quản đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây Bách Bộ trước khi xuất vườn. Các điều kiện bảo quản khác nhau sẽ được thử nghiệm để xác định điều kiện bảo quản tối ưu cho nảy mầm Bách Bộ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Nảy Mầm Bách Bộ Tại Thanh Hóa

Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng kỹ thuật đến khả năng nảy mầm cây giống Bách Bộ có ý nghĩa thực tiễn lớn. Các phương pháp xử lý hạt giống và kỹ thuật gieo trồng tối ưu có thể được áp dụng rộng rãi trong sản xuất cây giống Bách Bộ tại Thanh Hóa. Điều này góp phần nâng cao năng suất và chất lượng dược liệu, đáp ứng nhu cầu thị trường và phát triển kinh tế địa phương. Việc trồng Bách Bộ ở Thanh Hóa sẽ được thúc đẩy nhờ nguồn cung cây giống ổn định.

5.1. Xây dựng quy trình nhân giống Bách Bộ hiệu quả tại Thanh Hóa

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng quy trình nhân giống Bách Bộ hiệu quả, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế của Thanh Hóa. Quy trình này sẽ bao gồm các bước xử lý hạt giống, gieo trồng, chăm sóc và bảo quản cây giống. Quy trình nhân giống hiệu quả sẽ giúp cung cấp đủ cây giống chất lượng cao cho người trồng Bách Bộ.

5.2. Phát triển vùng nguyên liệu Bách Bộ bền vững ở Thanh Hóa

Việc cung cấp đủ cây giống chất lượng cao là yếu tố quan trọng để phát triển vùng nguyên liệu Bách Bộ bền vững ở Thanh Hóa. Vùng nguyên liệu bền vững sẽ đảm bảo nguồn cung dược liệu ổn định cho các công ty dược phẩm và góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Nghiên cứu này đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Cây Bách Bộ

Nghiên cứu về ảnh hưởng kỹ thuật đến khả năng nảy mầm cây giống Bách Bộ đã cung cấp những thông tin quan trọng về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm. Các phương pháp xử lý hạt giống và kỹ thuật gieo trồng tối ưu đã được xác định. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình nhân giống và nâng cao chất lượng cây giống. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm nghiên cứu về phân bón cho cây giống Bách Bộ, phòng trừ sâu bệnh cho cây giống Bách Bộ, và ứng dụng của Bách Bộ trong y học.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính về nảy mầm Bách Bộ

Nghiên cứu đã xác định được ảnh hưởng của nhiệt độ ngâm ủ, nồng độ GA3, phương pháp gieo và trạng thái hạt đến khả năng nảy mầm cây giống Bách Bộ. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình nhân giống Bách Bộ hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa các yếu tố này và nâng cao chất lượng cây giống.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về cây Bách Bộ

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về cây Bách Bộ bao gồm nghiên cứu về phân bón cho cây giống Bách Bộ, phòng trừ sâu bệnh cho cây giống Bách Bộ, và ứng dụng của Bách Bộ trong y học. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học cây Bách Bộ và giá trị dược liệu của Bách Bộ cũng cần được đẩy mạnh. Các nghiên cứu này sẽ góp phần phát triển cây Bách Bộ thành một cây dược liệu quan trọng của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dược liệu toàn cầu và Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, với khoảng 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển (tương đương 3,5 đến 4 tỷ người) có nhu cầu sử dụng y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tại Việt Nam, nhu cầu tiêu thụ dược liệu hàng năm đạt xấp xỉ 60.000 tấn, tuy nhiên nguồn cung ứng từ các vùng trồng nội địa mới chỉ đáp ứng khoảng 15.600 tấn/năm (chiếm 20 - 25%), dẫn đến 80 - 85% nguyên liệu phải phụ thuộc vào nhập khẩu. Cây Bách bộ (Stemona tuberosa Lour.) là cây thuốc quý giàu hoạt chất alkaloid (đặc biệt là stemonin và tuberostemonin LG đạt hàm lượng từ 0,46% đến 0,55%), đóng vai trò là vị thuốc thiết yếu trong điều trị ho gà, viêm phế quản và kháng khuẩn đường ruột theo Thông tư 40/2013/TT-BYT, đồng thời nằm trong danh mục 81 loài dược liệu được ưu tiên phát triển quy mô lớn theo Quyết định 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Thực trạng khai thác tự nhiên cạn kiệt khiến nguồn gen Bách bộ suy giảm nghiêm trọng. Phương pháp nhân giống vô tính truyền thống bằng chồi củ có hệ số nhân thấp và làm tiêu hao củ thương phẩm, trong khi phương pháp nuôi cấy mô in vitro đòi hỏi chi phí đầu tư kỹ thuật cao. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các biện pháp kỹ thuật xử lý hạt giống tối ưu (nhiệt độ ngâm ủ, nồng độ chất kích thích sinh trưởng GA3, giá thể và thời gian bảo quản) nhằm nâng cao tỷ lệ nảy mầm và chất lượng cây giống Bách bộ giai đoạn vườn ươm. Đề tài được triển khai từ tháng 11/2020 đến tháng 06/2021 tại Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung Bộ (thành phố Thanh Hóa), góp phần rút ngắn thời gian nảy mầm từ 25 ngày xuống 14 ngày, đưa tỷ lệ mọc mầm đạt trên 75% và tỷ lệ xuất vườn đạt trên 96%, tạo tiền đề kỹ thuật vững chắc để phát triển vùng nguyên liệu bền vững tại tỉnh Thanh Hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trục lý thuyết sinh lý học thực vật then chốt:

• Lý thuyết về sự ngủ nghỉ và nảy mầm của hạt giống (Seed Dormancy & Germination Physiology): Quá trình nảy mầm bắt đầu bằng hiện tượng hút nước trương nở (imbibition) của vỏ hạt, kích hoạt các hệ enzyme thủy phân nội sinh chuyển hóa nguồn dự trữ tinh bột, protein và lipid thành năng lượng nuôi phôi mầm. Trạng thái tiềm sinh cơ học (vỏ hạt dày, cứng khó thấm nước) và tiềm sinh sinh lý đòi hỏi tác động ngoại cảnh thích hợp như nhiệt độ và độ ẩm tối ưu để kích hoạt hệ enzyme amylase.
• Học thuyết cân bằng phytohormone trong hạt thực vật: Sự nảy mầm được điều tiết bởi tỷ lệ đối kháng giữa Axit Abscisic (ABA - chất kìm hãm) và Gibberellin (GA3 - chất kích thích). Khi bổ sung GA3 ngoại sinh, hàm lượng GA nội sinh tăng cao, xúc tiến quá trình giải mã gen tổng hợp enzyme phân giải màng tế bào phôi nhũ, phá vỡ trạng thái ngủ sâu của hạt giống.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: tỷ lệ mọc mầm tiêu chuẩn (tính khi đạt trên 10% hạt nảy mầm), tỷ lệ cây giống xuất vườn đủ tiêu chuẩn thương phẩm, và tiêu chuẩn nuôi trồng thu hái dược liệu sạch theo nguyên tắc GACP-WHO đối với loài Stemona tuberosa Lour. có hàm lượng tuberostemonin LG tối thiểu đạt 0,40 - 0,47%.

Phương pháp nghiên cứu

• Vật liệu và nguồn dữ liệu: Nguồn hạt giống Bách bộ được thu hái từ vườn cây mẹ thuần chủng trên 3 năm tuổi tại vườn lưu giữ nguồn gen của Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung Bộ. Tiêu chuẩn hạt đạt kích thước chiều dài ≥ 1,8 cm, chiều rộng ≥ 0,3 cm và khối lượng 1000 hạt đạt ≥ 114,8 g. Hóa chất kích thích sinh trưởng sử dụng là axit gibberellic (GA3) tinh khiết pha ở các nồng độ 5 ppm, 10 ppm và 15 ppm.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng cỡ mẫu 300 hạt cho mỗi công thức thí nghiệm, chia đều thành 3 lần nhắc lại (100 hạt/ô thí nghiệm). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hoàn toàn được thực hiện nhằm đảm bảo độ đồng đều tuyệt đối về chất lượng hạt ban đầu.
• Bố trí thí nghiệm: Tất cả các thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 3 lần nhắc lại. Các công thức thí nghiệm bao gồm: xử lý nhiệt độ ngâm ủ (nước thường 120 phút, nước ấm 54°C trong 120 phút, nước ấm 54°C kết hợp ủ nứt nanh 10%); nồng độ GA3 (0 ppm, 5 ppm, 10 ppm, 15 ppm); phương pháp gieo (gieo bầu/gieo vãi trên nền đất feralit đỏ vàng và nền cát); trạng thái bảo quản hạt (gieo hạt tươi, hạt phơi khô gieo ngay, hạt phơi khô bảo quản 1 tháng).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Toàn bộ số liệu định lượng được phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình bằng kiểm định LSD ở mức ý nghĩa 95% (p < 0,05) thông qua phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel. Phương pháp này giúp triệt tiêu các sai số ngẫu nhiên do điều kiện tiểu khí hậu và kiểm chứng chính xác tác động độc lập của từng biện pháp kỹ thuật. Quá trình theo dõi diễn ra liên tục qua 4 chu kỳ kéo dài 7 tháng từ mùa đông sang mùa hè.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Hiệu quả xử lý nhiệt độ ngâm ủ hạt giống: Công thức ngâm hạt trong nước ấm 54°C trong 120 phút kết hợp ủ đến khi nứt nanh 10% (CT3) mang lại hiệu quả vượt trội. Thời gian từ khi gieo đến khi mọc mầm rút ngắn xuống chỉ còn 14 ngày (nhanh hơn 11 ngày so với công thức đối chứng nước thường mất 25 ngày và nhanh hơn công thức ngâm 54°C gieo ngay mất 22 ngày). Tỷ lệ mọc mầm đạt 68,0% (tương đương 204 hạt mọc/300 hạt gieo), cao hơn có ý nghĩa thống kê so với đối chứng chỉ đạt 56,3% (169 hạt). Thời gian cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn rút ngắn từ 120 ngày xuống 110 ngày với tỷ lệ xuất vườn đạt 97,6%.
• Tác động rõ rệt của chất kích thích sinh trưởng GA3: Nồng độ GA3 có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ của hạt. Xử lý hạt bằng GA3 ở nồng độ 15 ppm trong thời gian 60 phút (CT4) cho tỷ lệ mọc mầm cao nhất đạt 75,3% (226 hạt mọc), vượt trội 8,3% so với đối chứng 0 ppm (đạt 67,0%, 201 hạt) và vượt mức nồng độ 5 ppm (66,3%). Thời gian mọc mầm ở công thức GA3 15 ppm chỉ mất 19 ngày, nhanh hơn 5 ngày so với đối chứng 24 ngày.
• Chất lượng hình thái cây con trước khi xuất vườn: Các chỉ tiêu sinh trưởng của cây giống trước khi xuất vườn ở các công thức xử lý đạt độ đồng đều cao. Cây con đạt chiều cao thân trung bình 8,8 - 8,9 cm, số lá thật đạt từ 5,8 đến 6,9 lá/cây, hệ rễ phát triển khỏe mạnh với 4,7 - 5,3 rễ chính/cây, chiều dài rễ chính đạt 3,9 - 4,6 cm và đường kính gốc đạt từ 3,09 mm đến 3,60 mm, đáp ứng hoàn hảo tiêu chuẩn xuất vườn với tỷ lệ sống đạt từ 94,0% đến 98,3%.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh lý giải thích cho sự vượt trội của công thức ngâm ủ 54°C kết hợp GA3 15 ppm là do tác động nhiệt 54°C giúp làm mềm lớp cutin và màng bao bọc dày của vỏ hạt Bách bộ, kích hoạt nhanh quá trình thủy hóa phôi hạt. Đồng thời, GA3 ngoại sinh thẩm thấu sâu vào tế bào phôi nhũ, đóng vai trò tín hiệu nội tiết kích hoạt tổng hợp enzyme alpha-amylase và protease phân giải dự trữ glucid (chiếm 2,3%) và protein (chiếm 9%) thành đường đơn và axit amin dễ tiêu, cung cấp dinh dưỡng cấp thời cho chồi mầm phát triển.

Dữ liệu thực nghiệm được hệ thống hóa trực quan qua Bảng 3.2 đến Bảng 3.5 và các Biểu đồ 3.1 đến Biểu đồ 3.4 trong luận văn, minh chứng rõ nét tương quan thuận giữa nồng độ GA3 tối ưu và tốc độ nảy mầm. So với các công bố trước đây của các tác giả trong nước về việc gieo hạt tự nhiên chỉ đạt tỷ lệ nảy mầm từ 50% đến 55% và mất nhiều tuần chăm sóc, việc ứng dụng tổ hợp kỹ thuật xử lý nhiệt 54°C và bổ sung GA3 15 ppm đã tạo ra bước đột phá về năng suất cây giống, giảm thiểu hao hụt nguồn hạt quý và hạ giá thành sản xuất cây giống thương phẩm từ 30% đến 40% so với phương pháp nhân giống in vitro.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa quy trình xử lý hạt trước khi gieo: Các trung tâm giống cây trồng và vườn ươm lâm nghiệp cần áp dụng triệt để quy trình ngâm hạt giống Bách bộ trong nước ấm 54°C (tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh) trong thời gian 120 phút, sau đó ngâm tiếp trong dung dịch GA3 nồng độ 15 ppm trong 60 phút, tiếp tục ủ ấm đến khi 10% số hạt nứt nanh mới đem gieo, mục tiêu nâng tỷ lệ nảy mầm đạt trên 75% trong khung thời gian 14 - 19 ngày.
• Xây dựng hệ thống luống gieo và giá thể đạt chuẩn GACP-WHO: Bộ phận kỹ thuật vườn ươm cần thiết kế luống cao 20 - 30 cm, rộng 80 - 100 cm trên nền đất feralit đỏ vàng tơi xốp, tiến hành rải vôi bột khử trùng và phơi ải đất từ 15 - 20 ngày trước khi gieo hạt. Khoảng cách gieo hàng cách hàng 5 cm, hạt cách hạt 3 cm, lấp lớp đất mịn dày 1 - 1,5 cm và phủ rơm giữ ẩm 70 - 75% để đảm bảo tỷ lệ xuất vườn đạt trên 97% sau 110 ngày gieo.
• Quy hoạch vườn bảo tồn và khai thác hạt giống thuần chủng: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Viện Dược liệu mở rộng diện tích vườn giống gốc Bách bộ từ 3 năm tuổi trở lên lên quy mô 2 đến 5 ha tại các vùng sinh thái phù hợp như Thanh Hóa, thu hoạch quả chín đúng thời vụ từ tháng 6 đến tháng 10 để cung ứng từ 100 - 150 kg hạt giống chất lượng cao mỗi năm.
• Áp dụng chế độ bón phân và chăm sóc định kỳ: Kỹ thuật viên nông nghiệp cần thực hiện tưới thúc phân đạm urê ở liều lượng 36 - 40 kg/ha khi cây giống đạt giai đoạn 3 - 4 lá thật, kết hợp tiêu thoát nước triệt để trong mùa mưa để phòng tránh thối rễ, đảm bảo cây đạt chiều cao trên 8,5 cm và đường kính gốc trên 3,5 mm khi xuất vườn vào tháng 5 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Nông nghiệp - Cây trồng: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị, số liệu thực nghiệm chuẩn xác phục vụ công tác giảng dạy môn Sinh lý thực vật, Kỹ thuật nhân giống và Bảo tồn nguồn gen cây thuốc nhiệt đới.
• Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ quản lý vườn ươm giống: Ứng dụng trực tiếp thông số kỹ thuật chi tiết về nhiệt độ ngâm ủ, nồng độ kích thích tố GA3 và kỹ thuật canh tác vườn ươm vào quy trình sản xuất thực tế quy mô lớn hàng vạn cây giống mỗi vụ.
• Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thuốc đông dược: Sử dụng dữ liệu khoa học để hoạch định dự án xây dựng vùng trồng nguyên liệu Bách bộ tập trung đạt chuẩn GACP-WHO, chủ động nguồn cung ổn định phục vụ các dây chuyền sản xuất thuốc ho, siro bổ phế.
• Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân vùng miền núi: Tiếp cận kỹ thuật nhân giống bằng hạt chi phí thấp, thay thế phương thức khai thác củ tự nhiên mang tính hủy diệt, chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao thu nhập từ 30% đến 50% trên mỗi đơn vị diện tích đất rừng đồi.

Câu hỏi thường gặp

• Xử lý hạt Bách bộ bằng nước ấm 54°C có tác dụng sinh lý gì? Nhiệt độ 54°C (tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh) trong 120 phút giúp làm mềm lớp vỏ sừng bảo vệ hạt, kích thích quá trình thẩm thấu nước vào phôi và đánh thức hoạt tính của các enzyme trao đổi chất, giúp rút ngắn thời gian nảy mầm từ 25 ngày xuống 14 ngày và nâng tỷ lệ nảy mầm đạt 68,0%.
• Nồng độ chất điều hòa sinh trưởng GA3 nào mang lại hiệu quả nảy mầm cao nhất? Xử lý hạt bằng dung dịch GA3 ở nồng độ 15 ppm trong thời gian 60 phút mang lại hiệu quả tối ưu nhất, giúp tỷ lệ nảy mầm đạt đỉnh 75,3% (tương đương 226 hạt mọc/300 hạt gieo) và rút ngắn thời gian mọc mầm chỉ còn 19 ngày.
• Tiêu chuẩn chất lượng cây giống Bách bộ đủ điều kiện xuất vườn là gì? Cây giống Bách bộ sau 110 - 120 ngày gieo ươm cần đạt chiều cao thân từ 8,4 đến 8,9 cm, có từ 5 đến 7 lá thật xanh tốt, hệ rễ có 4 đến 5 rễ chính với chiều dài rễ trên 3,9 cm và đường kính cổ rễ đạt từ 3,0 đến 3,6 mm, không bị sâu bệnh phá hại.
• Nhân giống Bách bộ bằng hạt có ưu điểm gì so với tách chồi củ và nuôi cấy mô? Nhân giống bằng hạt mang lại hệ số nhân giống vượt trội (mỗi cây cho hàng nghìn hạt), giữ nguyên được củ mẹ làm dược liệu thương phẩm, chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với phương pháp nuôi cấy mô in vitro và đảm bảo cây có bộ rễ cọc khỏe mạnh, thích nghi tốt ngoài tự nhiên.
• Thời vụ thu hoạch hạt và gieo ươm Bách bộ tốt nhất trong năm là khi nào? Thời điểm thu hoạch quả tốt nhất là từ tháng 6 đến tháng 10 khi vỏ quả chuyển màu vàng nhạt và mép vỏ bắt đầu tách. Sau đó, tiến hành phơi khô, bảo quản và thực hiện gieo ươm tối ưu nhất vào vụ Xuân (từ tháng 2 đến tháng 4) khi nhiệt độ duy trì 20 - 26°C và độ ẩm không khí đạt 75 - 90%.

Kết luận

• Chuẩn hóa kỹ thuật phá ngủ nghỉ: Xác định phương pháp ngâm hạt trong nước ấm 54°C suốt 120 phút kết hợp ủ nứt nanh 10% giúp rút ngắn thời gian mọc mầm còn 14 ngày và nâng tỷ lệ nảy mầm đạt 68,0%.
• Xác lập nồng độ GA3 tối ưu: Ngâm hạt trong GA3 nồng độ 15 ppm suốt 60 phút cho tỷ lệ mọc mầm đạt cao nhất 75,3%, vượt trội so với đối chứng 67,0%.
• Đảm bảo chất lượng xuất vườn: Hoàn thiện chế độ chăm sóc vườn ươm 110 - 120 ngày, đưa tỷ lệ xuất vườn đạt 96 - 98% với cây con cao 8,8 - 8,9 cm và rễ chính dài trên 4,0 cm.
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Cung cấp quy trình nhân giống hữu tính Bách bộ hoàn chỉnh đầu tiên tại Thanh Hóa, giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt cây giống chất lượng cao cho ngành dược liệu.
• Kế hoạch triển khai tiếp theo: Trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới, kiến nghị các địa phương nhân rộng mô hình vườn ươm giống Bách bộ quy mô hàng vạn cây tại các huyện miền núi Thanh Hóa để chủ động cung ứng giống đạt chuẩn GACP-WHO, góp phần bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây bách bộ có tên khoa học Stemona tuberosa Lour. Cây Bách bộ còn được gọi là dây ba mươi, củ rận trâu, dây dẹt ác… Bách bộ là cây dây leo bằng thân quấn, dài trên 6m. Thân nhỏ nhẵn, hình trụ, màu lục nhạt, hơi phình lên ở những mấu.

Lá thường mọc đối hoặc so le, có cuống dài, gốc hình tim, đầu thuôn nhọn, có 7 - 13 gân chính hình cung, chạy từ cuống lá đến đầu lá, có những gân phụ ngang, nhỏ, rõ song song, sít nhau. Cụm hoa tự mọc ở kẽ lá, cuống dài 2 - 4cm, gồm 1 - 2 hoa màu vàng đỏ, mặt trong màu đỏ tía, có mùi hôi. Quả nang hình trứng thuôn. Rễ củ mầu vàng nhạt, mọc thành chùm trên 20 củ, dài 10 - 25 cm, đương kính 1,5 - 2 cm.

Cây bách bộ có phạm vi phân bố rộng, cây ưa ẩm, ưa sáng và có thể hơi chịu bóng, thường mọc nơi đất ẩm, đất mầu mỡ và tập trung nhiều ở những vùng có độ cao dưới 1000m so với mực nước biển. Bách bộ là cây thuốc quý có những tác dụng như: Nhuận phế, ức chế phản xạ của ho, làm cho giun bị tê liệt, tác dụng kháng sinh đối với vi khuẩn đường ruột, vi trùng bệnh lỵ, bệnh phó thương hàn… đặc biệt trong rễ củ giầu các alcaloid chủ yếu là stemonin phục vụ cho chiết xuất làm thuốc trị ho. Quyết định 1976/QĐ-TTg Ngày 30/10/2013 của Thủ tướng chính phủ về “Phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030”, trong đó cây bách bộ là một trong 81 loại cây dược liệu được ưu tiên phát triển ở qui mô lớn. Hiện nay, có rất nhiều công ty sản xuất các sản phẩm từ cây bách bộ như: Thuốc ho P/H của doanh nghiệp Phúc Hưng; Bổ phế Nam Hà của công ty cổ phần dược phẩm Nam Hà; Bổ phế Thuần Mộc Đông Y Gia truyền Thanh Mộc Hương; Siro ho bách bộ của công ty Tâm Dược pharmacy; Cao bổ phế Tâm Minh Đường, Bảo khí Ích nhi Plus của công ty TNHH Tư vấn Y Dược Quốc tế (IMC);… các sản phẩm thuộc vị thuốc thiết yếu theo thông tư số 40/2013/TT-BYT, ngày 01/01/2014 của bộ trưởng Bộ Y tế ban hành: danh mục thuốc thiết yếu thuốc đông y và thuốc từ dược liệu lần thứ 6.

Trong những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã tập trung nghiên cứu nhằm phát triển cây bách bộ như : Nghiên cứu quy trình nhân 1 giống vô tính cây bách bộ từ chồi gốc, phương pháp này hệ số nhân giống không cao và khả năng hình thành củ từ gốc chồi thấp [3]. Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống bách bộ bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Bước đầu đã nhân được chồi, tạo cây hoàn chỉnh in vitro, vật liệu nuôi cấy tái sinh in vitro bằng môi trường MS + 1,0mg/l BAP + 30g/l sucrose + 6,0g/l agar, pH 5,8, sau 30 ngày nhân nhanh bằng môi trường: MS + 1,5mg/l BAP + 30g/l sucrose + 10% CW + 6,0g/l agar, pH 5,8 sau 60 ngày thì tiến hành tạo cây hoàn chỉnh trên môi trường: MS + 2,0 mg/l BAP + 30g/l sucrose + 10% CW + 0,5g/l AC+ + 6,0g/l agar, pH 5,8; sau 75 ngày tiến hành huấn luyện bằng cách mở nắp bình để trong vườn ươm; sau 45 ngày vào bầu trong vườn ươm với nền giá thể: đất + cát + tribat (theo tỷ lệ 3:1:1) và phun đầu trâu 902 (7 ngày/lần). Việc nhu cầu về dược liệu bách bộ ngày càng tăng nếu phát triển bách bộ với quy mô sản xuất lớn thì sản xuất cây giống bằng phương pháp tách chồi củ hiệu quả không cao vì hệ số nhân giống thấp, cây giống được tạo ra từ chồi củ, phần tận dụng sau khi thu hoạch dược liệu và khi đã thu hoạch để lấy chồi củ nhân giống thì không còn cây mẹ.

Bên cạnh đó phương pháp nhân giống in vitro có giá thành cây giống cao, đòi hỏi trình độ kỹ thuật và kinh tế cao. Trong khí đó, bách bộ có khả năng nhân giống bằng hạt. Chính vì vậy, nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật nhân giống hữu tính bách bộ là cấp thiết để phục vụ công tác phát triển dược liệu. Để có thêm cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống cây bách bộ bằng hạt chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến khả năng nảy mầm và chất lượng cây giống bách giai đoạn vườn ươm tại Thanh Hóa” là hoàn toàn cần thiết.

Mục đích, yêu cầu của đề tài 2.1 Mục đích - Xác định được ảnh hưởng các biện pháp kỹ thuật đến khả năng nảy mầm và chất lượng cây giống bách bộ giai đoạn vườn ươm tại Thanh Hóa để hoàn thiện quy trình nhân giống hữu tính cây bách bộ.2 Yêu cầu - Xác định được ảnh hưởng của việc xử lý hạt giống bằng nhiệt độ đến 2 khả năng mọc mầm và sinh trưởng của cây con trong vườn ươm. - Xác định được ảnh hưởng của một số chất kích thích nảy mầm đến khả năng mọc mầm và phát triển của cây con trong vườn ươm. - Xác định được ảnh hưởng của phương pháp gieo đến khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cây bách bộ. - Xác định được ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến khả năng mọc mầm sinh trưởng phát triển của cây giống bách bộ.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở lý luận cho việc xây dựng bản hướng dẫn kỹ thuật khi nhân giống hữu tính cây Bách bộ đạt hiệu quả cao. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần cung cấp thêm tài liệu tham khảo nhằm phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu về cây bách bộ.

Ý nghĩa thực tiễn Xây dựng thành công các biện pháp kỹ thuật tác động đến khả năng nảy mầm của hạt giống cây bách bộ từ đó cung cấp được lượng cây giống cần thiết, đảm bảo chất lượng cây giống và phát triển vùng nguyên liệu bền vững tại Thanh Hóa. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu trên thế giới Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có khoảng 80 % dân số ở các nước đang phát triển (chiếm khoảng 3,5 - 4 tỷ người trên thế giới) có nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu bằng nền y học cổ truyền.

Thị trường chung về tiêu thụ dược liệu là rất lớn, trong đó, thị trường Mỹ, châu Âu và châu Á chiếm ưu thế. Ở Mỹ, 25 % các đơn thuốc pha chế tại cửa hàng sử dụng hoạt chất từ cây cỏ. Trung Quốc hàng năm sử dụng khoảng 700.000 tấn dược liệu sản xuất khoảng 6266 mặt hàng mang lại doanh thu hơn 17 tỷ USD. Ở Ấn Độ, giá trị buôn bán dược liệu đạt hơn 8 tỷ Rupi/năm, cung cấp 12% nhu cầu thế giới [1],[2].

Thị trường thuốc từ thảo mộc cho tới nay với hơn hàng nghìn sản phẩm, chiếm 10% toàn bộ thị trường dược phẩm và gần 1/3 thị trường thuốc. Trong đó thuộc vào các nhóm: thuốc từ thực vật, cao chiết dược liệu, thực phẩm chức năng; dược mỹ phẩm; dược liệu thô.Doanh thu về thuốc thảo mộc trong thị trường dược phẩm chiếm 70 tỷ USD (Business Line). Năm 1997, doanh thu từ thảo mộc làm thuốc chiếm 16,7 tỷ USD; trong đó châu Âu và Bắc Mỹ chiếm 63% thị phần thế giới, Mỹ là thị trường lớn nhất với 4 tỷ USD, tiếp sau là Đức 3,6 tỷ USD. Tăng trưởng dự kiến hàng năm khoảng 15 - 20% ở thị trường châu Âu và trên 10% ở thị trường Mỹ.

Còn doanh thu từ thực phẩm chức năng vào khoảng 5,5 tỷ USD (năm 1997), trong đó châu Âu chiếm 1,05 tỷ USD và Mỹ chiếm 3 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng dự kiến khoảng 15% mỗi năm. Bên cạnh đó, doanh thu từ mỹ phẩm có nguồn gốc từ dược liệu chiếm 10,5 tỷ USD (năm 1997), trong đó ở Mỹ 2,5 tỷ USD và châu Âu là 5 tỷ USD. Đến năm 2002, doanh thu đạt khoảng 22 - 25 tỷ USD.

Đối với dược liệu thô ước tính đạt 30 tỷ USD/năm. Nói chung, việc sử dụng thuốc từ thảo dược đang gia tăng mạnh ở các nước phát triển, nhất là châu Âu và Bắc Mỹ. Trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu thảo dược, Trung Quốc và Ấn Độ là 2 nước sản xuất 4 thảo dược lớn nhất, chiếm 40% thị phần thế giới [1],[2]. Theo thống kê, tỷ lệ dân số sử dụng thuốc YHCT cho chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh ngày càng tăng, như Trung Quốc: 90%, trong đó 45% tiền thuốc BHYT là thuốc từ dược liệu; Myanmar: 70%; Hàn Quốc: 69%; Hồng Kông: 60%; Philippin: 57%; Singapo: 53% dân số đã khám bệnh tại các cơ sở YHCT; Nhật Bản: 49%; Úc: 48,5%, Inđônêsia: 40% dân số sử dụng thuốc YHCT, chiếm 70% ở vùng nông thôn [1].

Theo tổng kết của WHO, những năm gần đây nhiều nhà sản xuất có xu hướng sản xuất các thuốc hỗ trợ, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, hương liệu…và đã làm tăng đáng kể doanh số của thị trường dược liệu thế giới. Chính vì vậy, sản xuất và kinh doanh dược liệu đã và đang mang lại nguồn lợi lớn cho nền kinh tế, ngoài việc cung cấp nguyên liệu cho sản xuất thuốc. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dược liệu ở Việt Nam Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Y tế tại hội nghị trực tuyến toàn quốc về phát triển dược liệu Việt Nam do Văn phòng Chính phủ phối hợp với UBND tỉnh Lào Cai đã tổ chức về thực trạng công tác dược liệu, Việt Nam là quốc gia có tiềm năng to lớn về dược liệu trong khu vực Đông Nam Á cũng như toàn thế giới. Theo kết quả điều tra năm 2016, nước ta trên 5.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc, trong đó có 200 loài có tiềm năng khai thác và phát triển trồng để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước và hướng tới xuất khẩu như: quế, hồi, hoè, nghệ, atiso.

Tại Hội nghị “Tăng cường kiểm soát nguồn gốc và chất lượng dược liệu”, diễn ra ngày 14/9/2016, cho biết nhu cầu sử dụng dược liệu hàng năm cần khoảng 60.000 tấn, trong khi các vùng trồng trong nước chỉ cung cấp được khoảng 15.600 tấn/năm, phần còn lại khoảng 80 - 85% phải nhập khẩu nước ngoài.