CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Giới thiệu về xe Toyota Corolla Cross: Xuất hiện từ đầu những năm 1990 và cho đến nay, ô tô Hybrid đã luôn được nghiên cứu và phát triển như là một giải pháp hiệu quả về tính kinh tế và môi trường. Trong thời gian gần đây, các nhà sản xuất ô tô hàng đầu trên thế giới như Toyota, Honda, … Đã tung ra thị trường những thế hệ ô tô mới có hiệu suất cao và giảm đáng kể lượng chất thải gây ô nhiểm môi trường được gọi là “ô tô lai” (Hybrid - Car). Sau sự kiện ra mắt toàn cầu tại Thái Lan vào tháng 7/2020 thì Corolla Cross, mẫu SUV hạng C của Toyota đã chính thức ra mắt thị trường Việt Nam vào ngày 5/8.1 : Toyota Corolla Cross Với việc Toyota Corolla Cross được trang bị động cơ Hybrid, Toyota Việt Nam kỳ vọng mẫu xe này khi chính thức lên sàn cũng sẽ tạo nên những thành công vang dội. Cụ thể hơn, hệ truyền động Hybrid trên Toyota Corolla Cross ở phiên bản 1.8 HV cao cấp nhất sẽ gồm máy xăng 4 xy-lanh, dung tích 1.8L với công suất tối đa 138 mã lực và mô-men xoắn cực đại.
142 vòng / 3600 vòng phút, kết hợp với động cơ điện sản sinh 53 mã lực và 163 Nm sẽ tạo ra tổng công suất 150 mã lực, theo thông số của nhà sản xuất.2: Hệ thống truyền động của Toyota Corolla Cross. Theo công bố của Toyota Việt Nam, mức tiêu hao nhiên liệu của “tân binh” Corolla Cross chỉ 4,5L/100km trên đường đô thị, 3,7L trên đường đô thị và 4,2L trên đường hỗn hợp.Theo thống kê, với mẫu xe xăng truyền thống có động cơ khoảng 2.0L sẽ thải ra khoảng 173g CO2/km, nhưng với xe Corolla Cross chỉ là 90g CO2/km. Nhờ động cơ Hybrid nên mức phát thải thấp 1.5-2 lần so với xe động cơ xăng thông thường, góp phần giảm phát thải CO2 gây ô nhiễm môi trường 5 Hình 1.3: Toyota Corolla Cross Hybrid thân thiện với môi trường.1: Thông số kỹ thuật của Toyota Corolla Cross Loại Động cơ 2ZR-FXE Số Xylanh và cách sắp xếp 4 xylanh thẳng hàng Động cơ Dung tích xylanh [cm3 (cu.7) Công suất cực đại [kW @ rpm] 103 @ 6400 Moment xoắn cực đại [N·m @ rpm] 142 @ 3600 MG1 Điện áp tối đa [V] DC 600 Máy phát MG2 Công suất cực đại [kW] 53 Môtơ/ Momen xoắn cực đại [N.6 Ắc Quy Số ngăn 168 ngăn (6 ngăn x 28 Môđun) 1.2 Giới thiệu về hệ thống phanh: 6 Hệ thống phanh là bộ phận an toàn bắt buộc đối với tất cả xe ô tô khi di chuyển trên đường. Hoạt động của hệ thống phanh dựa trên nguyên tắc tạo ra lực ma sát nhằm kiểm soát và giảm chuyển động quay của bánh xe.
Trong quá trình nghiên cứu và phát triển xe ô tô, hệ thống phanh không ngừng được nghiên cứu và được cải tiến. Vì có sự xuất hiện của lực ma sát, chuyển động cơ năng biến đổi thành nhiệt năng, sinh ra sự hao phí nên ngày nay đã có những nghiên cứu về hệ thống phanh tái sinh nhằm thu hồi năng lượng khi phanh và tái sử dụng để vận hành xe. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Giới thiệu chung về phanh tái sinh: 2.
Định nghĩa: Hệ thống phanh tái sinh là hệ thống phanh có khả năng chuyển đổi động năng thành năng lượng điện để nạp lại cho hệ thống pin trên xe Hybrid và ngược lại, khi xe cần gia tốc thì nó chuyển lượng điện năng tích trữ thành động năng và giúp xe tăng tốc một cách nhanh chóng và tiết kiệm nhiên liệu hiệu quả hơn. Do vậy, để làm được điều đó, các xe Hybrid hoặc các xe điện cần có mô tơ điện, pin, và bộ chuyển đổi. Khi xe giảm tốc các mô tơ sẽ trở thành máy phát điện, các bánh xe sẽ truyền động năng thông quá hệ thống truyền động đến máy phát. Máy phát điện biến đổi phần lớn động năng thành điện năng, và tích trữ lượng điện năng đó trong pin điện áp cao.
Đồng thời, điện trở của máy phát trong quá trình thu hồi điện năng giúp ghì xe đi chậm lại.1: Sơ đồ khối hệ thống phanh tái sinh Hệ thống phanh tái sinh được lắp dọc theo bộ truyền động của xe hoặc được lắp cố định vào các bánh xe. Để đảm bảo an toàn trong trường hợp phanh gấp, phanh cơ khí vẫn được sử dụng song song với phanh tái sinh. Các bộ điều khiển trên xe (ECU) sẽ tính toán và quyết định thời điểm sử dụng phanh tái sinh hoặc phanh cơ khí. Tổng quan về phương pháp tích trữ năng lượng hệ thống phanh tái sinh 2.1 Hệ thống RBS với kiểu tích trữ năng lượng dưới dạng điện năng: Trên xe điện (EV) và xe lai điện (HEV) đều sử dụng rộng rãi kiểu tích trữ năng lượng này.
Năng lượng điện để dẫn động xe có thể được tích trữ bằng các thiết bị lữu trữ điện. Hệ thống 8 này biến đổi điện năng khi phanh thành điện năng lưu trữ vào pin điện áp cao lithium-ion để có thể sử dụng lại. Mô tơ dẫn động có thể hoạt động như một máy phát điện cung cấp một tải cản trở lại sự quay của bánh xe có tác dụng như mô men phanh. Trong khi phanh tái sinh mô tơ điện hoạt động như một máy phát để nạp cho pin cao áp do đó hiệu suất nạp thấp khi xe ở tốc độ thấp nên ở dải tốc độ này thường dùng hệ thống phanh bằng cơ khí.2: Sơ đồ hệ thống tích trữ năng lượng phanh tái sinh dạng điện năng.
Trên những xe điện các bộ chấp hành phanh tái sinh là các mô tơ/máy phát hoạt động ở các chế độ khác nhau, có thể hoạt động với điện áp một chiều hoặc xoay chiều. Các thiết bị tích trữ năng lượng tái tạo khi phanh là ắc quy, siêu tụ hoặc kết hợp cả hai. Hệ thống RBS với thiết bị tích trữ năng lượng là ắc quy thường được sử dụng cho các xe EV và HEV và cần phải có các bộ biến đổi điện (Inverter và Converter). Bởi vì bánh xe quay tạo động năng làm quay mô tơ phát ra dòng điện AC và đi qua bộ biến đổi Inverter thành dòng DC để nạp vào pin cao áp của xe.
Đồng thời, dòng điện sẽ đi qua bộ biến đổi dòng Converter để biến đổi từ DC có điện áp cao thành DC điện áp thấp và cung cấp cho các phụ tải và nạp vào acquy khởi động 9 Hình 2.3: Sơ đồ hệ thống converter và inverter. Nhược điểm của kiểu tích trữ năng lượng bằng ắc quy là ắc quy cung cấp điện DC trong khi các mô tơ điện lại sử dụng điện AC, do đó, cần phải sử dụng một bộ biến đổi (inverter và converter). Điện áp và dòng điện sử dụng lớn nên cần phải có các linh kiện công suất dẫn dòng điện có thể lên đến 750A và điện áp 600V, kỹ thuật điều khiển phức tạp và tuổi thọ của ắc quy ngắn. Ngoài ra, khi sử dụng ắc quy thì mật độ tích trữ năng lượng trong một thời gian ngắn là thấp trong khi qúa trình giảm tốc hoặc phanh của xe yêu cầu thời gian nạp điện lại ngắn có thể tính bằng giây trong khi thời gian nạp của ắc quy lại tính bằng giờ.
Đó là lý do cần thiết phải có sự phối hợp giữa ắc quy và siêu tụ.4: Sơ đồ hệ thống phanh tái sinh với siêu tụ.2 Hệ thống RBS với kiểu tích trữ năng lượng dưới dạng các bộ tích năng thủy lực: Hệ thống tích trữ năng lượng dưới dạng thủy lực có thể tích trữ một lượng dầu áp suất lớn. Nó nén một chất khí (thường là khí Nitơ) để tích trữ năng lượng. Xe hybrid sử dụng bộ tích năng thủy lực bao gồm các bộ phận: bộ tích năng, bình chứa dầu, bơm/mô tơ thủy lực. Hiệu quả của hệ thống tích trữ năng lượng kiểu thủy lực không thật sự hiệu quả ở tốc độ thấp vì tổn hao cơ khí lớn hơn.
Hơn thế nữa, cần có sự cải tiến về dung lượng và kết cấu của bộ tích trữ thủy lực. Có 2 kiểu kết cấu của hệ thống truyền lực Hybrid dạng thủy lực: kiểu thủy tĩnh thuần túy (tích hợp hay nối tiếp) được dựa trên hộp số thủy tĩng thuần túy và cần một bơm và mô tơ bơm. Mô tơ bơm hoạt động phụ thuộc vào xe và khi quá trình phanh tái sinh diễn ra , nó sẽ dẫn động làm xe chậm lại.5: Hệ thống tích trữ năng lượng khi phanh bằng thủy lực. 11 Ưu điểm của hệ thống tích trữ năng lượng kiểu thủy lực là dễ vận hành, công suất thu hồi cao.
Tuy nhiên, kết cấu của các bộ chấp hành thủy lực thường lớn do đó hiệu suất về tiết kiệm nhiên liệu không cao khi áp dụng cho các xe tải trọng nhỏ. Hệ thống này thường được áp dụng cho các xe tải trọng lớn.3 Hệ thống RBS với kiểu tích trữ năng lượng bằng bánh đà (Flywheel): 1 Năng lượng được tích trữ vào bánh đà được tính theo công thức E J . 2 trong đó J là mô 2 men quán tính và ω là tốc độ góc của bánh đà. Năng lượng này tỷ lệ với bình phương tốc độ quay do đó tăng tốc độ lên sẽ có thể tích trữ năng lượng nhiều hơn. Do đó một bánh đà được sử dụng như một thiết bị tích trữ năng lượng.
Hiện nay có hai kiểu bánh đà siêu tốc dựa trên công nghệ KERS (Kinetic Energy Recovery System) lần đầu tiên được áp dụng trên xe đua F1 đó là hãng Flybird và Williams Hybrid Power. Bánh đà của Flybrid là một hệ thống cơ khí đơn thuần. Có thể được gắn với một số bộ phận quay trong hệ thống truyền lực, từ trục tốc độ động cơ cho tới vi sai, bánh đà kết hợp với hộp số có dải tỷ số truyền rộng để phù hợp với tốc độ của động cơ. Trong các ứng dụng với xe du lịch người ta sử dụng hộp số vô cấp CVT (Continuously Variable Transmission).6: Sơ đồ hệ thống tích trữ năng lượng khi phanh bằng bánh đà.
Ngoài ra, hệ thống bánh đà Williams Hybrid Power (WHP) sử dụng composite từ tính (MLC) để đạt hiệu suất chuyển đổi rất cao nên có giá thành cao hơn, hệ thống này được ứng dụng cho xe cao cấp.7: Bánh đà tích điện trên xe Porches 918 RSR concept. Bánh đà thường được sử dụng để cung cấp năng lượng liên tục cho những bộ phận mà động lực được cung cấp bị ngắt quãng. Khi phanh, bánh đà có tác dụng thu hồi năng lượng, sau đó “góp” động năng cùng với động cơ khi xe tăng tốc, điều này có thể làm giảm tiêu hao 25% nhiên liệu. Động cơ 4 xi-lanh vận hành sẽ sinh ra lực tương đương với động cơ 6 xi-lanh.