Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Bạo Lực Tâm Lý Học Đường Đến Hoạt Động Học Tập Của Sinh Viên

Nghiên cứu ảnh hưởng của bạo lực tâm lý học đường đến hoạt động học tập của sinh viên APD, khám phá nguyên nhân và giải pháp hiệu quả.

• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Bạo Lực Tâm Lý Học Đường Đến Hoạt Động Học Tập Của Sinh Viên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bạo Lực Tâm Lý Học Đường Định Nghĩa Phạm Vi

Bạo lực tâm lý học đường là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý học sinh viên. Nó bao gồm các hành vi như lăng mạ, cô lập, đe dọa, và kiểm soát quá mức. Những hành vi này, dù không gây tổn thương về thể chất, lại để lại những vết sẹo tinh thần khó lành. Nghiên cứu cho thấy bạo lực tâm lý có thể dẫn đến trầm cảm ở sinh viên, lo âu, và thậm chí là ý định tự tử. Phạm vi của bạo lực học đường không chỉ giới hạn trong khuôn viên trường học, mà còn lan rộng ra môi trường trực tuyến, thông qua mạng xã hội và các nền tảng giao tiếp khác. Việc nhận diện và giải quyết vấn đề này là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe tâm thần sinh viên và tạo ra một môi trường học đường an toàn. Theo tài liệu gốc, bạo lực tâm lý học đường tác động tiêu cực đến hoạt động học tập của sinh viên APD. Cần có những biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu hậu quả của bạo lực tinh thần.

1.1. Các Loại Bạo Lực Tâm Lý Học Đường Phổ Biến Hiện Nay

Các hình thức bạo lực tâm lý học đường rất đa dạng. Chúng bao gồm: lăng mạ bằng lời nói, chế giễu, cô lập, tẩy chay, đe dọa, và lan truyền tin đồn. Bạo lực tinh thần cũng có thể xảy ra thông qua các phương tiện trực tuyến, như cyberbullying. Điều quan trọng là phải nhận biết được các dấu hiệu của bạo lực tâm lý để có thể can thiệp kịp thời. Các biện pháp phòng ngừa cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về tác động của bạo lực tinh thần và khuyến khích sự tôn trọng lẫn nhau trong môi trường học đường.

1.2. Tâm Lý Học Sinh Viên Tại Sao Dễ Bị Tổn Thương Bởi Bạo Lực

Sinh viên thường dễ bị tổn thương bởi bạo lực tâm lý do nhiều yếu tố. Áp lực học tập, sự thay đổi môi trường sống, và những khó khăn trong việc hòa nhập xã hội có thể khiến tâm lý sinh viên trở nên mong manh. Bạo lực học đường có thể làm suy giảm lòng tự trọng, gây ra stress học đường, và ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng học tập. Việc hiểu rõ những yếu tố này là cần thiết để xây dựng các chương trình hỗ trợ tâm lý cho sinh viên và phòng ngừa bạo lực tinh thần.

II. Ảnh Hưởng Của Bạo Lực Học Đường Đến Kết Quả Học Tập Nghiên Cứu

Bạo lực học đường ảnh hưởng đến kết quả học tập của sinh viên một cách đáng kể. Các nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên bị bạo lực tâm lý thường có điểm số thấp hơn, ít tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, và có nguy cơ bỏ học cao hơn. Bạo lực tinh thần gây ra sự xao nhãng, giảm khả năng tập trung, và làm suy giảm động lực học tập. Ngoài ra, bạo lực tâm lý còn có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe tâm thần sinh viên, như trầm cảm và lo âu, càng làm trầm trọng thêm tình trạng học tập sa sút. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa bạo lực tâm lý và hiệu suất học tập. Theo tài liệu gốc, bạo lực tâm lý học đường có tác động trực tiếp đến hoạt động học tập của sinh viên APD.

2.1. Phân Tích Mối Liên Hệ Giữa Bạo Lực Tâm Lý và Thành Tích Học Tập

Phân tích cho thấy mối liên hệ giữa bạo lực tâm lý và thành tích học tập là rất rõ ràng. Sinh viên bị bạo lực tinh thần thường gặp khó khăn trong việc tập trung vào việc học, ghi nhớ thông tin, và hoàn thành bài tập. Bạo lực học đường cũng có thể làm giảm sự tự tin và động lực học tập, khiến sinh viên cảm thấy chán nản và mất hứng thú với việc học. Việc can thiệp sớm và cung cấp hỗ trợ tâm lý có thể giúp sinh viên vượt qua những khó khăn này và cải thiện thành tích học tập.

2.2. Bạo Lực Học Đường Ảnh Hưởng Đến Động Lực Học Tập Như Thế Nào

Bạo lực học đường ảnh hưởng đến động lực học tập của sinh viên bằng nhiều cách. Nó có thể làm suy giảm lòng tự trọng, gây ra cảm giác bất an và sợ hãi, và làm mất đi niềm vui trong việc học. Sinh viên bị bạo lực tâm lý có thể cảm thấy cô đơn, bị cô lập, và không được hỗ trợ, dẫn đến việc mất đi động lực để cố gắng trong học tập. Việc tạo ra một môi trường học đường an toàn và hỗ trợ có thể giúp sinh viên cảm thấy được tôn trọng và khích lệ, từ đó khôi phục lại động lực học tập.

III. Cách Nhận Diện Đánh Giá Tác Động Của Bạo Lực Tinh Thần

Việc nhận diện và đánh giá tác động của bạo lực tinh thần là bước đầu tiên để giải quyết vấn đề. Cần có những công cụ và phương pháp đánh giá hiệu quả để xác định mức độ bạo lực mà sinh viên phải chịu đựng, cũng như những hậu quả mà nó gây ra. Các dấu hiệu của bạo lực tâm lý có thể bao gồm: thay đổi trong hành vi, cảm xúc, và hiệu suất học tập. Sinh viên có thể trở nên thu mình, lo lắng, trầm cảm, hoặc có những vấn đề về giấc ngủ và ăn uống. Việc sử dụng các bảng câu hỏi, phỏng vấn, và quan sát có thể giúp đánh giá tác động của bạo lực tinh thần một cách toàn diện. Theo tài liệu gốc, cần có những nghiên cứu cụ thể để đánh giá ảnh hưởng của bạo lực tâm lý học đường đến sinh viên APD.

3.1. Các Dấu Hiệu Nhận Biết Sinh Viên Bị Bạo Lực Tâm Lý Học Đường

Có nhiều dấu hiệu cho thấy một sinh viên có thể đang bị bạo lực tâm lý học đường. Những dấu hiệu này có thể bao gồm: sự thay đổi đột ngột trong hành vi, cảm xúc, hoặc hiệu suất học tập; sự thu mình, cô lập, hoặc tránh né các hoạt động xã hội; các triệu chứng trầm cảm, lo âu, hoặc stress; các vấn đề về giấc ngủ hoặc ăn uống; và những biểu hiện của sự sợ hãi hoặc bất an. Việc quan sát và lắng nghe sinh viên một cách cẩn thận có thể giúp phát hiện ra những dấu hiệu này và cung cấp sự hỗ trợ kịp thời.

3.2. Phương Pháp Đánh Giá Mức Độ Ảnh Hưởng Của Bạo Lực Tinh Thần

Có nhiều phương pháp để đánh giá mức độ ảnh hưởng của bạo lực tinh thần. Các phương pháp này có thể bao gồm: sử dụng các bảng câu hỏi tiêu chuẩn để đo lường mức độ stress, lo âu, và trầm cảm; tiến hành phỏng vấn cá nhân để thu thập thông tin chi tiết về trải nghiệm của sinh viên; quan sát hành vi và tương tác của sinh viên trong môi trường học đường; và thu thập thông tin từ các nguồn khác, như bạn bè, gia đình, và giáo viên. Việc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp có thể giúp đánh giá tác động của bạo lực tinh thần một cách toàn diện và chính xác.

IV. Biện Pháp Phòng Ngừa Bạo Lực Tâm Lý Học Đường Hướng Dẫn Chi Tiết

Phòng ngừa bạo lực tâm lý học đường là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự phối hợp của tất cả các bên liên quan. Các biện pháp phòng ngừa có thể bao gồm: nâng cao nhận thức về bạo lực tâm lý và tác động của nó; xây dựng một môi trường học đường an toàn và hỗ trợ; cung cấp các chương trình giáo dục về kỹ năng giao tiếp và giải quyết xung đột; và thiết lập các kênh thông tin và hỗ trợ cho sinh viên bị bạo lực. Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa một cách hiệu quả có thể giúp giảm thiểu nguy cơ bạo lực và tạo ra một môi trường học đường lành mạnh và tích cực. Theo tài liệu gốc, cần có những biện pháp cụ thể để phòng ngừa bạo lực tâm lý học đường tại APD.

4.1. Xây Dựng Môi Trường Học Đường An Toàn Các Bước Thực Hiện

Xây dựng một môi trường học đường an toàn là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự cam kết và nỗ lực của tất cả các thành viên trong cộng đồng trường học. Các bước thực hiện có thể bao gồm: thiết lập các quy tắc và quy định rõ ràng về hành vi; tạo ra một văn hóa tôn trọng và hỗ trợ; cung cấp các chương trình giáo dục về kỹ năng giao tiếp và giải quyết xung đột; thiết lập các kênh thông tin và hỗ trợ cho sinh viên bị bạo lực; và thực hiện các biện pháp kỷ luật nghiêm khắc đối với những hành vi bạo lực.

4.2. Hỗ Trợ Sinh Viên Bị Bạo Lực Tâm Lý Các Nguồn Lực Cần Thiết

Hỗ trợ sinh viên bị bạo lực tâm lý là một phần quan trọng của việc giải quyết vấn đề. Các nguồn lực cần thiết có thể bao gồm: cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý học đường; thiết lập các nhóm hỗ trợ cho sinh viên bị bạo lực; cung cấp thông tin về các nguồn lực cộng đồng có thể giúp đỡ sinh viên; và đào tạo giáo viên và nhân viên nhà trường về cách nhận biết và ứng phó với bạo lực tâm lý. Việc cung cấp sự hỗ trợ kịp thời và hiệu quả có thể giúp sinh viên vượt qua những khó khăn và phục hồi sau những trải nghiệm bạo lực.

V. Nghiên Cứu Về Bạo Lực Học Đường Ở Sinh Viên Kết Quả Thảo Luận

Nghiên cứu về bạo lực học đường ở sinh viên cung cấp những thông tin quan trọng về phạm vi, tác động, và các yếu tố liên quan đến vấn đề này. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bạo lực tâm lý là một vấn đề phổ biến trong môi trường học đường, và nó có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe tâm thần và hiệu suất học tập của sinh viên. Các nghiên cứu cũng đã xác định được một số yếu tố nguy cơ, như áp lực học tập, sự cô lập xã hội, và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè. Việc tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn là cần thiết để hiểu rõ hơn về bạo lực học đường và phát triển các biện pháp can thiệp hiệu quả. Theo tài liệu gốc, cần có những nghiên cứu cụ thể về bạo lực tâm lý học đường tại APD để đưa ra những giải pháp phù hợp.

5.1. Tổng Hợp Các Nghiên Cứu Về Bạo Lực Học Đường Gần Đây

Tổng hợp các nghiên cứu về bạo lực học đường gần đây cho thấy rằng vấn đề này vẫn còn tồn tại và có xu hướng gia tăng ở một số khu vực. Các nghiên cứu đã tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ, đánh giá tác động của bạo lực đến sức khỏe tâm thần và hiệu suất học tập, và phát triển các biện pháp can thiệp hiệu quả. Các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng bạo lực học đường không chỉ giới hạn trong khuôn viên trường học, mà còn lan rộng ra môi trường trực tuyến, thông qua mạng xã hội và các nền tảng giao tiếp khác.

5.2. Thảo Luận Về Hạn Chế Của Các Nghiên Cứu Hiện Tại và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Thảo luận về hạn chế của các nghiên cứu hiện tại cho thấy rằng cần có những nghiên cứu sâu hơn và toàn diện hơn để hiểu rõ hơn về bạo lực học đường. Các hạn chế có thể bao gồm: kích thước mẫu nhỏ, phương pháp nghiên cứu chưa đủ mạnh, và thiếu sự đa dạng trong đối tượng nghiên cứu. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ đánh giá hiệu quả hơn, xác định các yếu tố bảo vệ, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp khác nhau.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Việc Giải Quyết Bạo Lực Tâm Lý Học Đường

Giải quyết bạo lực tâm lý học đường là một quá trình lâu dài và phức tạp, đòi hỏi sự cam kết và nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Tương lai của việc giải quyết vấn đề này phụ thuộc vào việc nâng cao nhận thức, xây dựng một môi trường học đường an toàn và hỗ trợ, và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kịp thời và hiệu quả cho sinh viên bị bạo lực. Việc tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn và phát triển các biện pháp can thiệp sáng tạo cũng là rất quan trọng. Với sự phối hợp của tất cả các bên, chúng ta có thể tạo ra một môi trường học đường lành mạnh và tích cực, nơi mà tất cả sinh viên đều có thể phát triển và thành công. Theo tài liệu gốc, cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết bạo lực tâm lý học đường tại APD.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Nhận Thức Về Bạo Lực Tinh Thần

Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về bạo lực tinh thần không thể bị đánh giá thấp. Khi mọi người hiểu rõ hơn về bạo lực tâm lý, họ có thể nhận biết các dấu hiệu, báo cáo các trường hợp, và cung cấp sự hỗ trợ cho những người bị ảnh hưởng. Nâng cao nhận thức cũng có thể giúp giảm thiểu sự kỳ thị và khuyến khích mọi người lên tiếng chống lại bạo lực.

6.2. Ứng Dụng Các Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn Để Giảm Thiểu Bạo Lực Học Đường

Ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là một bước quan trọng để giảm thiểu bạo lực học đường. Các kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thông tin về các yếu tố nguy cơ, các biện pháp can thiệp hiệu quả, và các nguồn lực cần thiết. Việc sử dụng thông tin này để phát triển các chương trình phòng ngừa và can thiệp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ bạo lực và tạo ra một môi trường học đường an toàn và hỗ trợ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SƠ LÝ LUẬN VỀ BẠO LỰC TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG 16 1.1 Những vấn đề chung liên quan đến đề tài 1.Khái niệm về bạo lực Theo từ điển Việt - Anh bạo lực được hiểu là “Việc sử dụng vũ lực để làm tổn thương, lạm dụng, làm hỏng hoặc phá hủy [1] Trong Tiếng Việt, “Bạo lực nghĩa là dùng sức mạnh để cưỡng bức, trấn áp hoặc lật đổ”. Các mối quan hệ xã hội rất đa dạng và phức tạp nên hành vi bạo lực rất phong phú, được chia thành nhiều dạng khác nhau tùy theo từng góc độ. Chính vì vậy, khái niệm trên rất dễ làm người đọc liên tưởng đến các hoạt động chính trị, nhưng thực tế đó được coi là một phương thức hành xử trong các mối quan hệ xã hội nói chung. Theo Từ điển Xã hội học của Gunter Endruweit và Gisela Trommsdorff, “Bạo lực là các hành vi có khuynh hướng hủy diệt như một phương tiện tối hậu để thực thi quyền lực trong khuôn khổ quan hệ trên - dưới, một chiều trên ưu thế bề ngoài, không có sự thừa nhận của người yếu thế” [2].

Vấn đề này có thể được chú ý xem xét ở phạm vi cá nhân hoặc toàn xã hội. Theo tổ chức y tế thế giới WHO, “Bạo lực là việc đe dọa hay sử dụng sức mạnh thể chất, quyền lực đối với một người khác/ một nhóm người/ một cộng đồng, gây ra hay làm tăng khả năng gây ra tổn thương, tử vong, tổn hại về mặt tâm lí, ảnh dưới đến sự phát triển hay gây ra sự mất mát [4]33. Qua đó có thể hiểu bạo lực là hành động có mục đích làm hại một hoặc nhiều đối tượng cụ thể mà nó hướng tới; Đối tượng hướng tới của bạo lực có thể là một cá nhân, một nhóm người hoặc một cộng đồng dân cư; đây là hành động của người có sức mạnh thể chất hoặc quyền lực; mức độ làm hại của hành vi bạo lực rất khác nhau: có thể gây cho đối phương sợ hãi, lo lắng… để đạt được mục đích của mình, ở mức độ cao hơn có thể gây ra tổn thương, tử vong, gây ra mất mát về vật chất, người thân…, các yếu tố ảnh hưởng đến tinh thần để đối phương quy phục mình. Từ việc nghiên cứu và tham khảo về một số định nghĩa khác nhau về bạo lực, nhóm nghiên cứu xin được trình bày về cách hiểu của mình: Bạo lực được hiểu là những hành vi cố ý gây tổn hại về mặt thể chất, tinh thần, kinh tế… đối với nạn nhân.

Có nhiều hình thức gây ra bạo lực: bạo lực tinh thần (bạo lực không xâm phạm thân thể), bạo lực thể xác, cưỡng bức, cô lập 17 1. Khái niệm về bạo lực học đường Theo Furlong & Morrison, đến năm 1992, khái niệm “Bạo lực học đường” mới được sử dụng rộng rãi như một thuật ngữ để mô tả những hành động bạo lực và căng thẳng trong trường học. Thuật ngữ “Bạo lực học đường là khái niệm gồm nhiều khía cạnh liên quan đến thủ phạm gây ra bạo lực và nạn nhân bị bạo lực, từ các hành vi chống đối xã hội đến cả hành vi phạm tội và gây hấn trong trường học ngăn cản sự phát triển và học tập, cũng như làm ảnh hưởng đến môi trường đường, bao gồm cả sự khiếp sợ/ lo lắng, sợ hãi, kỉ luật/ môi trường học đường và các khía cạnh khác”.[3] Theo pháp luật Việt Nam: Khoản 5 Điều 2 Nghị định 80/2017/NĐ-CP, bạo lực học đường là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập. Từ khái niệm bạo lực theo quan điểm của tổ chức y tế thế giới WHO và việc giải nghĩa môi trường học đường, có thể hiểu “bạo lực học đường là việc một hoặc một số thành viên trong môi trường học đường đe dọa, sử dụng sức mạnh thể chất hay quyền lực của mình để gây ra những tổn thương về mặt tinh thần, thể chất hay vật chất cho một một số thành viên khác.

Theo Bách khoa toàn thư đưa ra “Bạo lực học đường là những hành vi thô bạo, ngang ngược, bất chấp công lý, đạo lý, xúc phạm trấn áp người khác gây nên những tổn thương về tinh thần và thể xác diễn ra trong phạm vi trường học”. Bạo lực học đường xuất hiện ngày càng nhiều và đa dạng về mức độ cũng như tính chất. Bạo lực học đường có thể là những hành vi xâm phạm về thể chất: đánh đấm nhau; nhưng cũng có thể là hành vi xâm hại về mặt tâm lý của học sinh như sử dụng lời nói, hành vi đe dọa từ giáo viên với học sinh, từ học sinh với nhau. Ngày nay bạo lực học đường còn có thể là sự xâm phạm tình dục, bạo lực hoặc quấy rối tình dục diễn ra ngày càng nhiều hơn… Các hành vi bạo lực có thể diễn ra trực tiếp như dung lời nói, dung vũ khí trực tiếp hoặc cũng có thể qua mạng internet… Unicef định nghĩa, bạo lực học đường (bắt nạt học đường) là các hành vi chế giễu bằng lời nói, đánh đập, gây thương tích cho bạn học bằng vật dụng hay bằng tay chân.Những hành vi này gây tổn thương về thể chất và tâm lý học sinh ở nhiều cấp độ, nặng nhất là khiến trẻ trầm cảm, tự vẫn.

Bạo lực học đường không chỉ xảy ra giữa 18 học sinh với học sinh, mà có thể xảy ra giữa giáo viên và học sinh, giữa phụ huynh với học sinh… Theo Huỳnh Văn Sơn, “Bạo lực học đường là một thuật ngữ dùng để chỉ các hành động làm tổn hại đến thể chất, tinh thần và vật chất của người khác dưới những hình thwusc khác nhau diễn ra trong môi trường học đường” [4]. Theo Phan Thị Mai Hương, “Bạo lực học đường là thuật ngữ dùng để chỉ những hành vi bạo lực trong môi trường học đường hoặc những hành vi bạo lực của lứa tuổi học đường, bao gồm hàng loạt các hành vi bạo lực với các mức độ khác nhau, từ không lời đến có lời, từ hành động đơn giản đến những hành động thù địch, gây hấn, phá phách, gây tổn thương tâm lí, thậm chí tổn hại đến thể chất của người khác”. [5] Bạo lực trong trường học có thể đến từ các nguồn khác nhau, có nhiều hình thức và liên quan đến các đối tượng khác nhau. Ví dụ như bạo lực học đường có thể sẽ xảy ra ở ngoài trường và cả trong trường học, nhưng nó đã tồn tại sẵn bên trong trường học vì nhà trường, cán bộ, giảng viên bỏ qua vấn đề đó hoặc không giải quyết thỏa đáng mâu thuẫn giữa các bên.

Người học có thể bắt nạt nhau, người học có thể bắt nạt giáo viên, giáo viên có thể bắt nạt người học… bạo lực học đường diễn ra theo nhiều cách khác nhau và trong các bối cảnh khác nhau. Khái niệm về bạo lực tâm lý học đường Bạo lực tâm lý hay còn được hiểu là bạo lực tinh thần, tiếng anh được gọi là Psychological Abuse, đây là một dạng bạo hành rất phổ biến ở mọi đối tượng trong số các loại bạo lực khác như: bạo lực thể xác, bạo lực tình dục. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bạo lực tinh thần là gì và dấu hiệu của dạng bạo lực này. Bởi nó rất khó nhận dạng do không có vết tích rõ ràng, cụ thể nào mà những nạn nhân chịu nỗi đau tinh thần do phải đối mặt những lời nói trách móc nặng nề, chì chiết, đe dọa… xâm phạm đến danh dự và nhân phẩm Như đã trình bày ở trên, bạo lực tâm lý học đường đã được các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu và phân loại dựa trên nhiều quan điểm khác nhau.

Đây chính là cơ sở lí luận để nhóm nghiên cứu phân tích, nghiên cứu ảnh hưởng của bạo lực tâm lý học đường đến hoạt động học tập của sinh viên. Biểu hiện của bạo lực tâm lý học đường tới sinh viên 19 Bạo lực tâm lý học đường sẽ được thể hiện bằng những hành vi, hành động ở bên ngoài của con người và nó có rất nhiều hành vi, cụ thể như:  Khiến nạn nhân sống trong bầu không khí bị đe dọa hoặc bị lăng mạ với những lời lẽ mạt sát, tránh tiếp xúc với nạn nhân.