Đặt vấn đề Cây hoa Hạnh Phúc (Alpinia purpurata) hay còn gọi là gừng tia, gừng hồng, riéng đỏ là một loài cây thuộc chi Apinia, có nguồn gốc từ Samoa và cũng là quốc hoa của quốc gia này. Tại Samoa, loài hoa này được gọi với cái tên thân thương là “Teuila” tượng trưng cho sức mạnh, quyền lực và sự kiên cường. Ngoài ra, trong lĩnh vực phong thủy, hoa Hạnh Phúc còn mang ý nghĩa về tài lộc và sự thịnh vượng. Cây hoa Hạnh Phúc có 3 màu sắc phổ biến là đỏ, hồng và trắng.
Trong đó, hoa đỏ là loài hoa được ưa chuộng và phận bố rộng rãi nhất. Với màu sắc rực rỡ, độ bền cao, do đó hoa được sử dụng khá phô biến trong các dip quan trọng như các lễ hội truyền thống, lễ cưới hay các bữa tiệc ở nhiều quốc gia trên thế giới. Mặt khác, cây hoa Hạnh Phúc còn là một vị thuốc dân gian được sử dụng đề chữa trị một sô bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa như đau da dày, rối loạn đường ruột, khó tiêu. Các bệnh về da liễu như chàm, vảy nến, tác dụng giảm đau nhức, giảm đau cơ và điều hòa cơn đau bụng kinh cũng là công dụng nổi bật trong đông y.
Các tác dụng này đã được chứng minh thông qua một số nghiên cứu về các hoạt chất nổi bật như nghiên cứu của Raj va ctv năm 2012 từ dịch chiết ethyl acetate của Alpinia purpurata cho kết quả hầu hết các hợp chất phytochemical có nguồn gốc từ thực vật với tác dụng trị liệu như: kháng khuẩn và chống ung thư. Ngoài ra, còn có một số hợp chất khác như vitamin C, glutathione, ascorbate oxidase, malondialdehyde cho thay Alpinia purpurata có khả năng loại bỏ các gốc tự do và bảo vệ chống lai stress oxy hóa gây bệnh. Trong tương lai, Alpinia purpurata có thé đóng vai trò là tác nhân được lý trị liệu tốt (Raj va ctv, 2016). Ở một số quốc gia, chéi non của cây được sử dụng như một loại cây gia vi, tạo nên vi cay the và hương vi đặc trưng cho các món ăn.
Trong một vài năm gần đây, nhu cầu về việc sử dụng hoa Hạnh Phúc trên thị trường ngày càng tăng, không chỉ về khía cạnh cảnh quan, trang trí hay gia vị mà tính dược liệu của loài cây này cũng đang được nghiên cứu và ứng dụng nhiều. Phương pháp nhân giống chủ yếu là tách chdi từ bụi cây mẹ. Tuy nhiên, phương pháp nay lại ảnh hưởng rat lớn đến sức sống và sự phát triển của ca bụi cây mẹ lẫn cây con sau khi tách, bụi cây dé bị sâu bệnh hại tấn công, mắt nhiều thời gian dé cây thích nghỉ và phát triển. Việc ứng dụng quy trình vi nhân giống vừa có thể giúp nhân nhanh, đồng loạt, tăng tỉ lệ sống cho cây con, tạo cây sạch bệnh và cung cấp số lượng lớn cho thị trường.
Đây có thê là biện pháp tối ưu khắc phục những hạn chế và phát huy tối đa giá trị của cây hoa Hạnh Phúc. Xuất phát từ những yếu tô trên, nghiên cứu “Ảnh hưởng của các chat điều hòa sinh trưởng thực vật lên quá trình vi nhân giống cây hoa Hạnh Phúc (Alpinia purpurata)” được thực hiện nhằm mở ra hướng đi mới trong việc nhân giống và phát triển bền vững các giá trị của cây hoa Hanh Phúc. Mục tiêu Xác định được thời gian khử trùng tốt nhất của dung dịch Povidon iodine 10% đến khả năng sống của mẫu cây hoa Hạnh Phúc Xác định được nồng độ kết hợp thích hợp của các chất điều hòa sinh trưởng thực vật ảnh hưởng đến quá trình nhân chdi và kha năng tạo rễ của cây hoa Hạnh Phúc. Nội dung thực hiện Nội dung 1: khảo sát ảnh hưởng của thời gian khử trùng dung dịch Povidon Iodine 10% dé tạo vật liệu khởi đầu.
Nội dung 2: khảo sát ảnh hưởng nồng độ phối hợp của chất điều hòa sinh trưởng BA và Kinetine đến khả năng nhân chồi của cây hoa Hạnh Phúc. Nội dung 3: khảo sát sự ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng IBA kết hợp NAA đến khả năng tạo rễ của cây hoa Hạnh Phúc. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Tổng quan về cây hoa Hạnh Phúc (Alpinia purpurata) 2.
Giới thiệu chung Phân loại khoa học: Giới : Plantae : Angiospermae : Monocots : Commelinids Bộ : Zingiberales Họ : Zingiberaceae Chi : Alpinia Hình 2. Cây hoa Hạnh Phúc Loài : Alpinia purpurata Tên gọi khác: gừng đỏ, gừng hồng, riéng tia, se tia, cây hoa Hanh Phúc Nguồn gốc: Alpinia purpurata được tìm thay đầu tiên tại Samoe, sinh trưởng nhiều ở Malaysia và Tây Nam Thái Bình Dương (New Caledonia, quần đảo Solomon và Vanuatu). Được trồng rộng rãi ở vùng nhiệt đới và du nhập vào Việt Nam như một loại cây cảnh mới. Đặc điểm hình thái và sinh lý 2.
Đặc điểm hình thái Là cây thảo mộc lâu năm, có mùi thơm, dạng bụi nhỏ, có rễ mọc ngang hoặc thân củ lớn trong đất (Acevedo và Strong, 2005). Lá dạng khuôn bầu dục dài từ 30 đến 80 cm, rộng từ 10 - 20 cm, nhọn ở đầu, xanh bóng đậm, nồi gân lớn ở chính giữa, lá có bẹ ôm lay nhau tạo thân giả, cao từ 1 - 5 m. Hoa ở đỉnh tạo thành cụm dai từ 10 cm đến 40 cm, cánh hoa màu đỏ thầm đến đỏ tươi, là biến thể của lá, xếp chồng lên nhau theo dạng đuôi chồn. Ở các nách của cánh hoa có thể hình thành chéi non hoặc chéi hoa tùy theo điều kiện thô nhưỡng.
Tại Việt Nam, cây thường hình thành chồi thay vì ra hoa và tạo quả. Thân rễ phát triển thành củ bám sâu và chặt trong đất, củ nhỏ, có nhiều đốt, hình thành đỉnh sinh trưởng và chổi cây con (Wagner và ctv, 1999). Đặc điểm sinh lý, sinh thái Cây hoa Hạnh Phúc là loài chịu bóng hoàn toàn, nhu cầu nước cao. Tuy nhiên, cây không chịu được ngập úng và dễ bị thối rễ, củ.
Bụi cây sẽ tự lụi tàn sau khoảng 4 đến 5 năm do nhu cầu dinh dưỡng cao, cần phải chuyên sang khu vực đất mới dé cây tiếp tục sinh trưởng. Cây chiu nam và chiu hạn kém (Kobayashi va ctv, 2007). Ở Việt Nam, cây ra hoa rộ vào khoảng tháng 7 đến tháng 12 và hoa có thê giữ khoảng 25 đến 30 ngày, sau khi tàn từ hoa có thé mọc ra các chỗi con. Giá trị kinh tế Hình 2.
Hoa va chôi phát sinh từ hoa của cây hoa Hạnh Phúc. Giá trị kinh tế chính mà cây mang lại hiện nay đến từ việc cung cấp hoa cắt cành và cây cảnh quan đô thị. Với cái tên ý nghĩa, hương thơm dịu nhẹ và độ bền cao, cây hoa Hạnh Phúc được sử dụng phổ biến trong các dip quan trọng như lễ, Tết. Ngoài ra, về mặt phong thủy, cây mang ý nghĩa của con sé 8 nên rất phù hợp cho việc kinh doanh, tượng trưng cho tài lộc, sự thịnh vượng và thành công.
Ở một vài nước như Thái Lan, khu vực Đại Tây Dương, cây hoa Hạnh Phúc đã được sử dụng như một loại cây gia vi bằng việc sử dụng các chồi non và củ trong môt số món ăn. Các bộ phận của cây cũng được sử dụng như một loại trà giúp tăng sức đề kháng, giảm đau, giảm viêm. Trên thị trường hiện tại, giá cho một bụi cây hoa Hạnh Phúc giống gồm từ 3 - 5 cây trưởng thành sẽ được bán khoảng 120000 đồng và ở thị trường hoa cắt cành, nhu cầu ngày càng tăng cao đặc biệt là vào các dịp lễ, Tết, giá cho 1 bông hoa Hạnh Phúc có thê lên đến 20000 - 25000 đồng. Giá trị dược liệu Các chùm hoa Alpinia purpurata được báo cáo là có chứa lectin (protein liên kết với carbohydrate).
Tim thấy 42 loại thành phần tinh dầu với B-caryophyllene, B-pinene 4 và a-pinene là hợp chất chính đã được xác định trong tinh dầu bởi GC-MS (Santos va ctv, 2012). Đây cũng là các thành phần phô biến trong hầu hết các cây thuộc chỉ Alpinia, cây hoa Hạnh Phúc mang vị cay, tính ấm và được sử dụng trong các bài thuốc dân gian giúp giảm đau bụng day hơi, hỗ trợ tiêu hóa, trị ho, điều hòa cơn đau bụng kinh. Bên cạnh đó, cây còn mang một số hoạt chất kháng khuẩn cao nên thường được dùng đề điều trị các bệnh về da. Nhiều công trình nghiên cứu trên thé giới cho thấy đây là một loại được liệu mới mang nhiều tiềm năng và cần được nghiên cứu sâu rộng hơn về các thành phần hợp chất trong cây.
Điển hình là nghiên cứu của Villaflores va ctv vào năm 2010 khi phân tích thành phan hợp chất có trong dịch chiết từ lá cây Alpinia purpurata in vitro kết quả trong dịch chiết chứa nhiều thành phan ức chế chống lại vi khuan Lao Mycobacterium tuberculosis, tiêu biêu là kumatakenin, sitosteryl-3-O-6-palmitoyl-B-D-glucoside và b- sitosteryl galactoside. Trong đó, nghiên cứu của Murillo va ctv vào năm 2003 chứng minh rằng hoạt động của kumatakenin có tác dụng đối với M. Trong nghiên cứu của Fukai và ctv (2000) hợp chất kumatakenin còn có hoạt tính kháng virus, chống lại HIV - là loại virus làm trầm trọng thêm vấn đề về bệnh lao (TB) do tính nhạy cảm với mam bệnh phi. Sterol thực vật, đặc biệt là B-sitosterol và glucoside cua nó, đã được nghiên cứu như là chất điều hòa miễn dịch đối với hoạt động của tế bào T (Bouic va ctv, 1996) và là tác nhân duy trì số lượng CD4* khi không điều trị bằng thuốc kháng vi-rút ở bệnh nhân nhiễm HIV (Breytenbach va ctv, 2001).
Sterol thực vật có hiệu quả ở những bệnh nhân được điều trị bệnh lao phổi, làm tăng số lượng tế bào lympho trong máu ngoại vi và số lượng bạch cầu ái toan (Donald và ctv, 1997). Thành phần kumatakenin trong cây hoa Hạnh Phúc được chứng minh làm giảm viêm dai tràng do DSS (dextran sodium sulfate) phần lớn bằng cách ức chế bệnh ferroptosis biểu mô, có liên quan đến việc kích hoạt Eno3 và sau đó làm thoái hóa IRP1 (Iron regulatory protein 1) cũng như cân bằng nội môi của nồng độ sắt trong tế bào (Arenbaoligao và ctv, 2023). Ngoài ra, nhờ đặc tính kháng khuẩn của các hợp chất có trong cây mà còn có thể sản xuất các sản pham điều trị mun và các bệnh da liễu khác (Yustica va ctv, 2019). purpurata đã được chứng minh là giải pháp thay thé trong điều trị tình trạng kháng nắm Candida krusei (Aisy và ctv, 2023).
Một nghiên cứu khác của nhóm các nhà khoa học tại trường Đại học Karpagam (Ấn Độ) về hoạt động chống oxy hóa, gây độc tế bào và gây chết tế bào của chiết xuất thô từ lá cây 5 Alpinia purpurafa trên dòng tế bào Hela — dòng tế bào ung thư cổ tử cung trên chuột, nghiên cứu đã mang lại kết quả đầy khả quan về khả năng chống lại các tế bào ung thư này (Oirere va ctv, 2016).