PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hơn 30 năm của thời kì đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng mở cửa và trở thành một nền kinh tế thị trƣờng thật sự. Trong ngành ngân hàng, sự cạnh tranh ngày càng trở nên cam go và khốc liệt. Để có thể tồn tại và phát triển, các ngân hàng phải cạnh tranh nhau trong cuộc đua về thị phần, thƣơng hiệu, sản phẩm, dịch vụ, giá và sức mạnh tài chính Trong một doanh nghiệp nói chung và một ngân hàng thƣơng mại nói riêng, năng lực cạnh tranh đóng vai trò vô cùng quan trọng, quyết định đến vị thế của ngân hàng đó trên thị trƣờng.
Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, năng lực cạnh tranh càng trở nên quan trọng hơn khi mà sẽ có ngày càng nhiều hơn những đối thủ lớn với tiềm lực tài chính vững mạnh, hệ thống công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lƣợng cao từ những nền kinh tế và những thị trƣờng ngân hàng phát triển và hiện đại. Ngân Hàng Việt Nam Thịnh Vƣợng (sau đây xin đƣợc gọi là VPBank) cũng không hề nằm ngoài xu thế đó. Trong khoảng vài năm trở lại đây, VPBank đƣợc biết đến là một trong những ngân hàng có bƣớc tiến ngoạn mục nhất trên thị trƣờng với tính cạnh tranh rất ấn tƣợng. Tuy nhiên, trong những bƣớc tăng trƣởng đột phá của mình, VPBank vẫn cho thấy những điểm hạn chế trong việc chiếm lĩnh thị phần và tiềm lực tài chính còn thấp.
Với mục tiêu trở thành 1 trong 5 ngân hàng thƣơng mại hàng đầu Việt Nam và top 3 ngân hàng thƣơng mại cổ phần có doanh số bán lẻ hàng đầu, VPBank phải sẽ đối mặt và vƣợt qua rất nhiều những đối thủ lớn và có nguồn tiềm lực mạnh. Mục tiêu này đòi hỏi VPBank phải có những nghiên cứu, khảo sát về thị trƣờng, đối thủ cạnh tranh, môi trƣờng chính sách, hiểu rõ về nguồn lực của tổ chức để qua đó có những chiến lƣợc về việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu: Trên cở sở lý luận và nghiên cứu thực trạng , đề xuấtnhững giải pháp nâng cao năng lực cạnh trong khối các ngân hàng thƣơng mại của Ngân hàng VPBank trong điều kiện kinh doanh hiện nay ở Việt Nam Câu hỏi nghiên cứu Với mục tiêu nói trên, các câu hỏi nghiên cứu trong luận văn đƣợc đặt ragồm: -Năng lực cạnh tranh của ngân hàng là gì? -Yếu tố ảnh hƣởng và chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại -Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng VPBank trong điều kiện kinh doanh hiện nay tại Việt Nam Nhiệm vụ nghiên cứu: - Hệ thống hóa một số lý thuyết về năng lực cạnh tranh, làm rõ các yếu tố cấu thành và các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại - Phân tích, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh củaVPBank. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng VPBank trong thời gian tới 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng VPBank Phạm vi nghiên cứu: -Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu về thực trạng năng lực cạnh tranh của ngân hàng VPBank, các thành phần cấu tạo năng lực cạnh tranh, các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh 2 của VPBank, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho VPBank trong thời gian tới -Về thời gian: Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của ngân hàng VPBank trong giai đoạn 2013-2017 -Về không gian: Thị trƣờng Việt Nam 4. Những đóng góp của luận văn nghiên cứu -Về mặt lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại. -Về mặt thực tiễn: Đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng VPBank trong thời gian tới. Kết cấu của luận văn Chƣơng 1.
Cơ sở lý luận chung về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Chƣơng 2. Phƣơng pháp luận và thiết kế nghiên cứu. Thực trạng năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vƣợng Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vƣợng 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Carol Ann Northcott (2004), Bank of Canada, Competition in Banking: A review of the Literature Bài viết đƣa ra những mô hình cạnh tranh tối ƣu trong một thị trƣờng Tài Chính- Ngân hàng và chỉ ra những nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng cạnh tranh của ngân hàng: Phi đối xứng thông tin, mạng lƣới chi nhánh và Công nghệ. Franklin Allen, Hans Gersbach, Jan-Pieter Krahnen, Anthony M.
Santomero (2001), European Finance Review, Competition among Banks: Introduction and Conference Overview Bài viết nghiên cứu sự cạnh tranh giữa các ngân hàng tại nhiều quốc gia phát triển nhƣ Mỹ, Anh, Hà Lan và qua nhiều thời kỳ khác nhau. Qua đó, các tác giả đƣa ra những kiến nghị trong việc quản lý sự cạnh tranh giữa các ngân hàng và những giải pháp nâng cao khả năng cạnh tranh của các ngân hàng. Christian Ketels, Nguyễn Đình Cung, Nguyễn Thị Tuệ Anh, Đỗ Hồng Hạnh (2011), Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung Ƣơng, Báo cáo năng lực cạnh tranh Việt Nam 2010 Báo cáo cung cấp các số liệu về Kết quả kinh tế, các yếu tố nền tảng của năng lực cạnh tranh, chỉ ra những nhiệm vụ chính đặt ra đối với Việt Nam và qua đó đƣa ra những khuyến nghị về việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách Phƣơng Trâm (2011) Ngân Hàng Nhà Nƣớc Việt Nam, Cơ hội và thách thức của các Ngân hàng Việt Nam trong năm 2011 Trong bài viết, tác giả đã chỉ rõ, trong bối cảnh hội nhập (sau khi gia nhập WTO), khi những rào cản đối với các ngân hàng nƣớc ngoài đƣợc tháo bỏ, họ sẽ phát triển tự do và mạnh mẽ hơn trong mảng Tài Chính- Ngân hàng, trong khi đó các ngân hàng nội cũng sẽ không ngừng cải tiến sản phẩm và 4 nâng cao chất lƣợng dịch vụ để cùng cạnh tranh. Điều này tạo nên một thị trƣờng cạnh tranh lành mạnh.
Khả năng cạnh tranh của các ngân hàng cũng sẽ đƣợc nâng cao bởi cơ hội liên kết, hợp tác với nƣớc ngoài trong chuyển giao công nghệ , phát triển sản phẩm và khai thác thị trƣờng. Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Vân (2009), Khoa Xã Hội và Nhân Văn, Trƣờng Đại học Đông Á, Nghiên cứu năng lực cạnh tranh: Điểm đến du lịch Đà Nẵng Nghiên cứu này chỉ ra những nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh trong du lịch của thành phố Đà Nẵng, một trong những Điểm đến hấp dẫn của Việt Nam và khu vực. Năng lực cạnh tranh của Đà Nẵng đƣợc đánh giá căn cứ vào giá trị trung bình của 84 chỉ số và phƣơng sai so sánh với mức trung bình của tập hợp các thành phố cạnh tranh, phân tích nhân tố khám phá đƣợc tiến hành trên mô hình rút gọn 42 biến và đƣợc khẳng định bằng phân tích Cronbach Alpha. Thạc Sĩ Phạm Thu Hƣơng (2017), Luận án Tiến sĩ kinh tế, trƣờng Đại học Mỏ- Địa chất“Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hà Nội” Luận văn này nghiên cứu về năng lực cạnh tranh trên phƣơng diện xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, qua đó sẽ tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Theo đó, các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh đƣợc xác định là :(1) Năng lực tổ chức quản lý DN, (2) Năng lực Marketing, (3) Năng lực tài chính,(4) Năng lực tiếp cận và đổi mới công nghệ và (5) Năng lực tổ chức dịch vụ Phan Hồng Quang (2008), Luận án tiến sĩ kinh tế, Viện Nghiên cứu thƣơng mại “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” 5 Với lý luận về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại trong nền kinh tế thị trƣờng cùng với thực tiễn, luận án tập trung nghiên cứu đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BIDV) và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nguyễn Trung Hiếu (2014), Luận án tiến sĩ kinh tế, Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung Ƣơng “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng” Luận án nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bản lẻ, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Nhiệm vụ nghiên cứu là: i) Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ. ii) Làm rõ và lựa chọn các tiêu chí để phân tích năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ.
iii) Đánh giá thực trạng năng lực cạnh trạnh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng theo các tiêu chí lựa chọn. iv) Làm rõ các nguyên nhân khiến cho năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn Hải Phòng còn hạn chế. v) Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ trên địa bàn thành phố Hải Phòng Nguyễn Xuân Trƣờng (2005), Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trƣờng đại học Ngoại Thƣơng “Nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” Luận văn tập trung làm rõ một số lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh, đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam.