Luận án tiến sĩ về phát triển ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao tại Nghệ An

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở việt nam nghiên cứu trường hợp ở, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Hồ Khánh Duy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Nhật Quang
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Ngành Trồng Trọt Ở Nghệ An Với Công Nghệ Cao: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế Phát Triển
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 1.3. Chính sách phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng CNC
• 1.4. Tình hình phát triển ngành trồng trọt tại tỉnh Nghệ An
• 1.5. Đánh giá về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và khoảng trống nghiên cứu
• 1.6. Đánh giá chung các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.7. Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 2.2. Khái niệm phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 2.3. Đặc điểm phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 2.4. Nội dung phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn cấp tỉnh và tiêu chí đánh giá
• 2.5. Nội dung phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.6. Các tiêu chí đánh giá phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.8. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở địa phương cấp tỉnh và bài học cho tỉnh Nghệ An
• 2.8.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 2.8.2. Kinh nghiệm của các địa phương trong nước
• 2.8.3. Bài học kinh nghiệm
• 2.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO Ở TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội ảnh hưởng đến phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.2. Khái quát về ngành trồng trọt ở tỉnh Nghệ An
• 3.3. Đặc điểm tự nhiên ảnh hưởng đến phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.4. Đặc điểm kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.5. Những thuận lợi và khó khăn xuất phát từ đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội đến phát triển trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.6. Thực trạng tình hình thực hiện các nội dung phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.7. Thực trạng quy hoạch phát triển ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao ở tình Nghệ An
• 3.8. Thực trạng đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng kinh tế cho ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.9. Thực trạng hỗ trợ phát triển khoa học công nghệ ứng dụng trong trồng trọt công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.10. Thực trạng huy động các nguồn lực tài chính cho phát triển trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.11. Thực trạng bồi dưỡng đội ngũ nhân lực phục vụ phát triển trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.12. Thực trạng thúc đẩy phát triển thị trường nông sản từ ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.13. Đánh giá chung về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 3.13.1. Những thành tựu đạt được
• 3.13.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3.14. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO Ở TỈNH NGHỆ AN
• 4.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội và quan điểm, định hướng phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 4.1.1. Bối cảnh thế giới, trong nước, trong tỉnh ảnh hưởng đến thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 4.1.2. Quan điểm và định hướng thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 4.1.3. Yêu cầu đặt ra đối với phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở Việt Nam và tỉnh Nghệ An trong bối cảnh mới đến năm 2030
• 4.2. Giải pháp phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao tại Nghệ An
• 4.2.1. Hoàn thiện tổng thể quy hoạch phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.2. Thiết kế cơ sở hạ tầng kinh tế đồng bộ cho phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.3. Tăng cường các cơ chế hỗ trợ khu vực tư nhân đầu tư vào ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.4. Gia tăng nguồn vốn ngân sách nhà nước phân bổ vào nghiên cứu khoa học công nghệ ứng dụng trong ngành trồng trọt công nghệ cao
• 4.2.5. Xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.6. Nâng cao vị thế thương hiệu nông sản từ ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.7. Hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp bảo quản, chế biến nông sản từ ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.8. Đào tạo đội ngũ nhân lực đủ điều kiện phục vụ quá trình PTNTT ứng dụng công nghệ cao
• 4.2.9. Phát triển thị trường cho ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An
• 4.2.10. Kiến nghị với Quốc hội
• 4.2.11. Kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan ban ngành liên quan
• 4.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - MẪU PHIẾU KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ngành trồng trọt ở Nghệ An

Ngành trồng trọt tại Nghệ An đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Với diện tích đất nông nghiệp rộng lớn, Nghệ An có tiềm năng lớn để phát triển các loại cây trồng khác nhau. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ truyền thống đã dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm chưa đạt yêu cầu. Việc chuyển đổi sang công nghệ cao trong trồng trọt là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Theo nghiên cứu, việc áp dụng công nghệ cao có thể giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông sản Nghệ An trên thị trường trong nước và quốc tế.

1.1. Tình hình phát triển ngành trồng trọt

Ngành trồng trọt ở Nghệ An đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu. Việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm. Các mô hình trồng trọt ứng dụng công nghệ cao đã được triển khai, nhưng cần có sự hỗ trợ từ chính sách và đầu tư để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất.

II. Cơ sở lý luận về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao

Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao là một xu thế tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng công nghệ cao không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển của ngành trồng trọt cần được xác định rõ ràng, bao gồm năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh. Việc xây dựng khung chính sách hỗ trợ cho ngành trồng trọt là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

2.1. Đặc điểm của phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao

Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao có những đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, nó yêu cầu sự đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng và công nghệ. Thứ hai, cần có sự tham gia của các nhà khoa học và chuyên gia trong lĩnh vực khoa học nông nghiệp để đảm bảo quy trình sản xuất hiệu quả. Cuối cùng, việc đào tạo nhân lực có kỹ năng cao là rất cần thiết để thực hiện các kỹ thuật trồng trọt hiện đại. Những yếu tố này sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

III. Thực trạng phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở Nghệ An

Thực trạng phát triển ngành trồng trọt ở Nghệ An cho thấy nhiều tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức. Mặc dù đã có một số mô hình trồng trọt ứng dụng công nghệ cao, nhưng quy mô còn nhỏ và chưa được nhân rộng. Hạ tầng cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, và việc huy động nguồn lực tài chính cho ngành trồng trọt còn hạn chế. Đặc biệt, sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước chưa đủ mạnh để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành trồng trọt tại địa phương.

3.1. Đánh giá chung về phát triển ngành trồng trọt

Đánh giá chung cho thấy ngành trồng trọt ở Nghệ An đã đạt được một số thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Năng suất và chất lượng sản phẩm chưa đạt yêu cầu, và việc áp dụng công nghệ cao còn gặp nhiều khó khăn. Các chính sách hỗ trợ cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân và doanh nghiệp tham gia vào quá trình phát triển này. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông sản cũng cần được chú trọng để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

IV. Giải pháp thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao

Để thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện quy hoạch phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao. Thứ hai, cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ. Thứ ba, cần có các chính sách hỗ trợ cho nông dân và doanh nghiệp trong việc tiếp cận công nghệ mới. Cuối cùng, việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành trồng trọt.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc xây dựng các mô hình trồng trọt ứng dụng công nghệ cao tại các vùng trọng điểm, tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp trong việc phát triển ngành trồng trọt. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác hiện đại và quản lý sản xuất. Việc phát triển thị trường tiêu thụ cho sản phẩm nông sản cũng cần được chú trọng để đảm bảo đầu ra cho nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 9.10) với đề tài "Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp ở tỉnh Nghệ An" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Hồ Khánh Duy dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Bùi Nhật Quang tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (Hà Nội, 2023).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trồng trọt là ngành sản xuất vật chất giữ vai trò trọng yếu trong việc cung cấp lương thực, thực phẩm cho xã hội và cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp. Trong bối cảnh gia tăng dân số, biến đổi khí hậu toàn cầu và diện tích đất nông nghiệp suy giảm, việc phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao trở thành phương thức tất yếu nhằm nâng cao sản lượng, chất lượng và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Việt Nam sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi về khí hậu nhiệt đới, quỹ đất và nguồn lao động dồi dào. Tính đến năm 2021, xuất khẩu sản phẩm trồng trọt của Việt Nam đã thâm nhập nhiều thị trường lớn như Nhật Bản, Mỹ, EU với 5 mặt hàng đạt kim ngạch trên 3 tỷ USD gồm gỗ và sản phẩm gỗ, rau quả, hạt điều, gạo, cao su.

Tỉnh Nghệ An là địa phương có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, sản xuất trồng trọt tại tỉnh vẫn chủ yếu dựa trên công nghệ truyền thống, đối mặt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, mùa khô kéo dài, hạn hán, bão lũ và sạt lở đất. Mặc dù địa phương đã hình thành một số mô hình sản xuất quy mô lớn, quá trình phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao tại Nghệ An còn bộc lộ nhiều hạn chế: quy hoạch tổng thể chưa rõ ràng, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ, chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm còn yếu và thương hiệu nông sản công nghệ cao chưa được định hình rõ nét. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống từ giác độ quản lý kinh tế về phát triển ngành trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 2 mục tiêu nghiên cứu chính:

1. Làm rõ cơ sở lý luận của phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao để phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An trong bối cảnh mới.
2. Đề xuất nhóm giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở Việt Nam và tỉnh Nghệ An đến năm 2030.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu trên, luận án đặt ra 5 nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa, phân tích làm rõ và bổ sung cơ sở lý luận về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao và các giải pháp phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao.
2. Làm rõ các nội dung về thể chế chính sách, vai trò của Nhà nước về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao, từ đó xây dựng khung đánh giá để phân tích thực trạng cũng như đề xuất giải pháp.
3. Tổng kết kinh nghiệm về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao của một số quốc gia trên thế giới và một số địa phương ở Việt Nam, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho tỉnh Nghệ An.
4. Tổng hợp, phân tích làm rõ thực trạng phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh Nghệ An, đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó.
5. Xây dựng quan điểm, đề xuất các giải pháp và kiến nghị với các cơ quan có liên quan nhằm đẩy mạnh phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao tại Nghệ An.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Phát triển ngành trồng trọt, phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao.
• Phạm vi nội dung: Quá trình thực hiện phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao của chính quyền địa phương cấp tỉnh, bao gồm các chính sách hỗ trợ nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia canh tác công nghệ cao một cách bền vững.
• Phạm vi không gian: Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở Việt Nam, nghiên cứu trường hợp cụ thể tại tỉnh Nghệ An.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 - 2020 và đề xuất giải pháp, kiến nghị định hướng đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố trong và ngoài nước theo 3 nhóm nội dung chính:

Các hướng nghiên cứu lý luận và công nghệ trong trồng trọt

• Lý luận kinh tế về ngành trồng trọt: Mary Tiffen và Michael Mortimore (1990) nghiên cứu khung lý thuyết về phát triển trồng trọt dưới mô hình điền trang, chỉ ra mâu thuẫn giữa tích tụ ruộng đất với mục tiêu công bằng xã hội; I. Farrington và James Urry (1985) phân tích lịch sử trồng trọt như một thành tựu văn hóa và trao đổi hàng hóa; Vernon W. Ruttan đưa ra lý thuyết đổi mới cảm ứng (induced innovation), xem biến đổi khoa học kỹ thuật là yếu tố nội sinh của phát triển nông nghiệp; David Kahan (2008) phân tích quản lý kinh tế nông trại quy mô nhỏ và các loại rủi ro (sản xuất, thị trường, tài chính, vận hành, nhân sự); nghiên cứu của Đại học Hokkaido (2009) tổng kết quá trình hiện đại hóa trồng trọt của tỉnh Hokkaido từ năm 1868.
• Ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt: A. Narayanamoorthy phân tích hiệu quả kinh tế của hệ thống tưới nhỏ giọt trên cây mía tại Tamil Nadu (Ấn Độ), chứng minh khả năng tiết kiệm 58% nước, 1.260 kWh điện/mẫu Anh và đạt tỷ suất lợi ích - chi phí từ 1,98 đến 2,10; Shilpa Kalmegh và Narpat Singh (2016) nghiên cứu canh tác hoa công nghệ cao tại Vidarbha cho sản lượng gấp 3 đến 10 lần phương thức truyền thống; Kumar C. đánh giá định lượng chi phí, trợ cấp và lợi nhuận của mô hình nhà màng (polyhouse) tại 6 quận thuộc Kerala; Tanha Talaviya và cộng sự (2020) nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái (drone) và robot trong tối ưu hóa tưới tiêu, phun thuốc bảo vệ thực vật và diệt cỏ; Jun Sun và cộng sự (2012) xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và giám sát tự động cho nhà kính kỹ thuật số; Petra Moser (2021) phân tích kinh tế học của hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp trước áp lực suy giảm tỷ trọng ngân sách R&D; Dương Hoa Xô và Phạm Hữu Nhượng (2006) phác thảo các mô hình nhà lưới, thủy canh, khí canh, công nghệ sinh học tại Việt Nam; Nguyễn Thị Ngọc Anh (2020) khẳng định vai trò bù đắp tài nguyên thiếu hụt của công nghệ cao.

Các nghiên cứu về thể chế và chính sách phát triển trồng trọt công nghệ cao

• Frans Ellis (1994) phân tích chính sách nông nghiệp tại các nước đang phát triển (chính sách vùng, hỗ trợ đầu vào - đầu ra, thương mại nông sản); S. Fujisaka (1989) nhấn mạnh vai trò tập huấn nâng cao tri thức cho nông dân Đông Nam Á; B. Rai (2002) phân tích mô hình canh tác theo hợp đồng (contract farming) trên cây cà chua tại Ấn Độ; Juan R. chỉ ra các rào cản thể chế (thiếu hợp tác chuỗi, vi phạm hợp đồng, thiếu kiểm soát chất lượng) tại khu vực cận Sahara; Shidi Shao và Yidan Shao (2017) dùng ma trận SWOT phân tích nông nghiệp hiện đại tỉnh Cát Lâm (Trung Quốc), đề xuất tập trung hạ tầng thủy lợi và giao thông; Nguyễn Trọng Khánh (2020) sử dụng mô hình hồi quy Logarit chứng minh tác động tích cực của chi tiêu công cho khoa học công nghệ và giáo dục đối với tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam; ấn phẩm OECD (2015) chỉ ra rào cản diện tích đất manh mún, hạn chế tiếp cận tín dụng và thiếu hụt nhân lực kỹ thuật cao tại Việt Nam; Báo cáo Phát triển Việt Nam (2016) của Ngân hàng Thế giới phản ánh sự suy giảm tăng trưởng giai đoạn 2010 - 2013 và tỷ suất lợi nhuận thấp của nông dân trồng trọt; Luận án tiến sĩ của Phùng Văn Dũng (2014) xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp Việt Nam sau gia nhập WTO; Luận án của Lê Đức Tín (2020) xác định nội hàm nông nghiệp công nghệ cao tại Kon Tum; Luận án của Trần Lệ Phương (2021) đề xuất giải pháp huy động vốn ngân sách, tín dụng thương mại và FDI cho nông nghiệp công nghệ cao tại Hà Nội.

Các nghiên cứu về nông nghiệp và trồng trọt tại tỉnh Nghệ An

• Đậu Quang Vinh (2011) xác định danh mục sản phẩm chiến lược và tiềm năng sản xuất hàng hóa của tỉnh; Nguyễn Thị Trang Thanh (2012) nghiên cứu tổ chức lãnh thổ nông nghiệp và đề xuất vùng chuyên canh; Nguyễn Thị Minh Phượng đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chế biến nông sản Nghệ An; Nguyễn Thị Hải Yến (2018) nghiên cứu phát triển nông nghiệp Nghệ An theo hướng hiện đại dưới góc độ kinh tế chính trị; Hoàng Thị Việt (2020) phân tích giải pháp tài chính cho nông nghiệp Nghệ An về hạ tầng, đất đai, nhân lực, công nghệ và thị trường.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy phần lớn các công trình tập trung vào nông nghiệp nói chung, nghiên cứu ở phạm vi quốc gia hoặc các địa bàn khác (Hà Nội, Kon Tum), hoặc tiếp cận thuần túy từ góc độ tài chính, kinh tế chính trị, địa lý kinh tế. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống:

1. Bổ sung cơ sở lý luận về phát triển phân ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao và xác lập bộ tiêu chí đánh giá từ góc độ quản lý kinh tế cấp tỉnh.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức thực thi các chính sách quản lý nhà nước (quy hoạch, cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ, vốn tín dụng, đào tạo nhân lực, xúc tiến thị trường) đối với trồng trọt công nghệ cao tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 - 2020 thông qua khảo sát thực chứng.
3. Xây dựng hệ thống giải pháp quản lý kinh tế đồng bộ, bao gồm việc lồng ghép mô hình kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị nông sản công nghệ cao cho tỉnh Nghệ An đến năm 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao: Là sự tăng trưởng của ngành trồng trọt dựa trên việc áp dụng những công nghệ mới vào sản xuất, bao gồm: công nghiệp hóa trồng trọt (cơ giới hóa các khâu của quá trình sản xuất), tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học và các giống cây trồng có năng suất và chất lượng cao, đạt hiệu quả kinh tế cao trên một đơn vị diện tích và phát triển bền vững.
• Đặc điểm cơ bản:
  • Gắn liền với sự phát triển của các công nghệ tiên tiến và quy hoạch cơ sở trồng trọt tập trung quy mô lớn;
  • Áp dụng các mô hình canh tác hiện đại, có tính kết nối cao như quản lý cây trồng tổng hợp (ICM), thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và chuỗi giá trị;
  • Định vị công nghệ sinh học (chọn tạo giống năng suất cao, công nghệ nuôi cấy mô in vitro, chế phẩm sinh học) làm nền tảng cốt lõi;
  • Tích hợp công nghệ tự động hóa dựa trên cơ khí chính xác, điện toán đám mây và cảm biến;
  • Yêu cầu vốn đầu tư lớn, hàm lượng tri thức đa ngành cao và hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ khép kín.
• Nội dung quản lý nhà nước cấp tỉnh:
  • Xây dựng, ban hành và phổ biến quy hoạch, chương trình, cơ chế chính sách phát triển trồng trọt công nghệ cao;
  • Tổ chức thực hiện các quy hoạch, chương trình, kế hoạch và chính sách phát triển;
  • Kiểm tra, giám sát, cải cách thủ tục hành chính nhằm kịp thời điều tiết và khắc phục các thất bại của thị trường.

Phương pháp tiếp cận và kỹ thuật thu thập dữ liệu

Luận án kết hợp các phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

Phương pháp tiếp cận / nghiên cứu	Nội dung và kỹ thuật thực hiện trong luận án
Tiếp cận hệ thống	Phân tích mối quan hệ tổng thể giữa quản lý nhà nước với các chủ thể liên quan; đánh giá sự gia tăng số lượng dự án, vùng trồng trọt công nghệ cao và sự chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp tỉnh Nghệ An.
Tiếp cận thể chế	Nghiên cứu tác động của cơ chế, chính sách đến các chủ thể; làm rõ quy trình thực thi chính sách tại Nghệ An để phát hiện bất cập và đề xuất điều chỉnh thể chế.
Tiếp cận theo kết quả	Đánh giá công tác quản lý nhà nước dựa trên kết quả đầu ra thực tế của phát triển trồng trọt công nghệ cao tại địa phương.
Phương pháp thống kê, so sánh	Thu thập, tổng hợp chuỗi số liệu thứ cấp từ UBND tỉnh Nghệ An, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài chính, Cục Thống kê Nghệ An và Tổng cục Thống kê giai đoạn 2016 - 2020; xử lý số liệu thành bảng biểu, đồ thị so sánh biến động qua các năm.
Khảo sát bằng bảng hỏi	Thiết kế phiếu điều tra gồm 13 câu hỏi tương ứng với 13 thang đo. Căn cứ theo Hair và cộng sự (2006) và Nguyễn Đình Thọ (2011) về tỷ lệ quan sát tối thiểu 5:1 đến 10:1 trên một thang đo (cần tối thiểu 130 mẫu), tác giả tiến hành phát phiếu khảo sát cho 250 đối tượng gồm cán bộ quản lý, nhân viên và nông dân thuộc các doanh nghiệp, hợp tác xã, nông hộ tham gia trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An.
Phỏng vấn sâu	Phỏng vấn sâu bán cấu trúc 02 nhà khoa học có kinh nghiệm nghiên cứu về phát triển trồng trọt ứng dụng công nghệ cao tại các địa phương có điều kiện tương đồng với Nghệ An.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến phát triển ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao, chính sách thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao và thực tiễn sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An. Tác giả chỉ ra các khoảng trống lý luận về quản lý kinh tế chuyên biệt cho phân ngành trồng trọt ở cấp tỉnh, đồng thời phân tích những giới hạn của các nghiên cứu trước đây về Nghệ An khi chủ yếu tiếp cận theo hướng địa lý kinh tế, tài chính đơn lẻ hoặc kinh tế chính trị thuần túy.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế, vai trò và đặc điểm của ngành trồng trọt công nghệ cao. Tác giả phân tích 6 nội dung cơ bản của phát triển trồng trọt công nghệ cao trên địa bàn cấp tỉnh:

1. Quy hoạch vùng, khu trồng trọt công nghệ cao và bố trí quỹ đất tập trung;
2. Đầu tư và hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế (giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi, điện, kho bãi);
3. Hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ;
4. Huy động và phân bổ các nguồn lực tài chính (ngân sách nhà nước, tín dụng ngân hàng, vốn đầu tư tư nhân);
5. Đào tạo, tập huấn và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, nhân lực quản lý;
6. Xúc tiến thương mại, kết nối chuỗi cung ứng và phát triển thị trường tiêu thụ.

Chương này cũng tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế và các tỉnh trong nước, nhấn mạnh việc kết hợp giữa công nghệ cao với xây dựng thương hiệu nông sản và chuỗi liên kết giá trị.

Chương 3: Thực trạng phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng giai đoạn 2016 - 2020 dựa trên dữ liệu thống kê hành chính và số liệu khảo sát thực địa 250 mẫu:

• Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội: Nghệ An có địa hình phân hóa phức tạp, khí hậu mùa hè chịu ảnh hưởng gió Tây Nam khô nóng, mùa mưa thường xảy ra bão lũ, đặt ra yêu cầu phải ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, nhà màng, giống kháng chịu thời tiết.
• Thực trạng triển khai các nội dung quản lý:
  • Đã bước đầu hình thành các mô hình cánh đồng mẫu lớn và áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt tự động trên một số cây trồng chủ lực (mía, rau quả, cây ăn quả).
  • Chi ngân sách nhà nước cho trồng trọt công nghệ cao và dư nợ cho vay của các ngân hàng thương mại có xu hướng tăng nhưng quy mô còn nhỏ so với nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng.
  • Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật cho nông dân về quy trình canh tác, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý cây trồng tổng hợp (ICM).
• Kết quả khảo sát thực tế (250 đối tượng):

Nhóm nội dung khảo sát (Bảng biểu tương ứng)	Nội dung đánh giá thực trạng tại tỉnh Nghệ An
Chính sách hạ tầng (Bảng 3.11 & Hình 3.5)	Đa số đối tượng khảo sát khẳng định sự cần thiết của chính sách hỗ trợ hạ tầng; hạ tầng thủy lợi và điện phục vụ vùng trồng trọt công nghệ cao vẫn còn thiếu đồng bộ.
Trình độ và tiếp cận KHCN (Bảng 3.12)	Khả năng tiếp cận công nghệ tự động hóa, công nghệ sinh học của các nông hộ và hợp tác xã còn hạn chế; chi phí chuyển giao công nghệ cao.
Chất lượng và đáp ứng của lao động (Bảng 3.13)	Lao động nông nghiệp dồi dào nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo kỹ thuật nông nghiệp công nghệ cao còn thấp, thiếu kỹ năng vận hành thiết bị hiện đại.
Chương trình tập huấn (Bảng 3.14 & Bảng 3.10)	Các khóa tập huấn bước đầu trang bị kiến thức cơ bản nhưng thời lượng thực hành trên đồng ruộng và tính chuyên sâu về công nghệ cao còn hạn chế.
Xúc tiến thương mại (Bảng 3.15)	Các hoạt động hỗ trợ tiêu thụ nông sản công nghệ cao chưa tạo được kênh phân phối bền vững; khâu trung gian tiêu thụ còn phức tạp.
Quy hoạch đất đai (Bảng 3.16 & Hình 3.4)	Nhu cầu tích tụ ruộng đất để hình thành mặt bằng sản xuất quy mô lớn rất cao; thủ tục chuyển đổi mục đích và cho thuê đất còn nhiều vướng mắc.

• Đánh giá chung: Đạt được chuyển dịch tích cực về nhận thức và một số mô hình điểm; tuy nhiên hạn chế lớn nhất là thiếu quy hoạch tổng thể đồng bộ, khâu bảo quản chế biến sau thu hoạch còn yếu, thiếu thương hiệu nông sản đặc trưng của tỉnh và chuỗi liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp chưa bền vững.

Chương 4: Giải pháp thúc đẩy phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao ở tỉnh Nghệ An

Chương 4 phân tích bối cảnh phát triển, xác định quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030:

1. Hoàn thiện quy hoạch: Rà soát, xây dựng quy hoạch tổng thể vùng trồng trọt ứng dụng công nghệ cao gắn với lợi thế sinh thái từng tiểu vùng của Nghệ An.
2. Thiết kế hạ tầng đồng bộ: Đầu tư hệ thống thủy lợi thông minh, mạng lưới giao thông nội đồng và lưới điện phục vụ khu vực sản xuất tập trung.
3. Thu hút đầu tư tư nhân: Ban hành cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai, thủ tục hành chính nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào trồng trọt công nghệ cao.
4. Gia tăng ngân sách cho R&D: Tăng nguồn vốn ngân sách phân bổ cho nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao tiến bộ công nghệ sinh học, giống cây trồng mới.
5. Xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn: Tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, kết hợp trồng trọt với bảo vệ môi trường sinh thái.
6. Xây dựng thương hiệu nông sản: Đăng ký nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, gắn mã số vùng trồng và tiêu chuẩn GAP cho sản phẩm trồng trọt công nghệ cao Nghệ An.
7. Phát triển công nghiệp bảo quản, chế biến: Hỗ trợ công nghệ sấy, kho lạnh và chế biến sâu để gia tăng giá trị sau thu hoạch.
8. Đào tạo nhân lực và xúc tiến thị trường: Đổi mới chương trình tập huấn nông dân, đào tạo cán bộ kỹ thuật, phát triển sàn thương mại điện tử và trung gian tiêu thụ nông sản.

• Kiến nghị thể chế: Đề xuất các nội dung cụ thể đối với Quốc hội (hoàn thiện khung pháp lý đất đai), Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành (cơ chế tín dụng ưu đãi, tiêu chuẩn chất lượng).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án hệ thống hóa và làm rõ quan niệm, đặc điểm của phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao dưới góc độ quản lý kinh tế, phân biệt phương thức này với sản xuất nông nghiệp truyền thống dựa trên hàm lượng công nghệ, quy mô tập trung và chuỗi liên kết giá trị.
2. Xây dựng khung nội dung quản lý nhà nước cấp địa phương và bộ tiêu chí đánh giá ngành trồng trọt ứng dụng công nghệ cao, tạo cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng và hoạch định chính sách.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Luận án khẳng định tỉnh Nghệ An còn nhiều dư địa phát triển trồng trọt công nghệ cao, nhưng cần tập trung quy hoạch cụ thể, tránh dàn trải.
2. Xác định việc phát triển ngành trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An phải được tổ chức theo chuỗi giá trị khép kín, trong đó khoa học công nghệ cần áp dụng đồng bộ ở tất cả các khâu, đặc biệt là khâu bảo quản và chế biến sâu sau thu hoạch.
3. Chỉ ra tính cấp thiết và lộ trình để Nghệ An từng bước xây dựng, định vị thương hiệu nông sản công nghệ cao đặc trưng của địa phương trên thị trường trong nước và quốc tế.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cho chính quyền tỉnh Nghệ An và các kiến nghị chính sách đối với cơ quan trung ương đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Theo phạm vi nghiên cứu được xác định trong văn bản, dữ liệu thực nghiệm thứ cấp và khảo sát định lượng sơ cấp được thu thập, xử lý tập trung trong khung thời gian giai đoạn 2016 - 2020 trên địa bàn tỉnh Nghệ An với quy mô mẫu 250 phiếu. Luận án chưa mở rộng phạm vi khảo sát so sánh thực chứng đa tỉnh trên toàn bộ khu vực Bắc Trung Bộ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá bổ sung quá trình thực thi các chính sách phát triển trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An trong giai đoạn sau năm 2020; mở rộng nghiên cứu mô hình kinh tế tuần hoàn và đánh giá định lượng sâu hơn về hiệu quả chuỗi liên kết giá trị nông sản công nghệ cao trên phạm vi liên tỉnh.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước: UBND tỉnh Nghệ An, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An và các tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ có thể tham khảo Chương 3 và Chương 4 để xây dựng quy hoạch, kế hoạch đầu tư hạ tầng, chương trình tập huấn và cơ chế hỗ trợ phát triển trồng trọt công nghệ cao.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên: Chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển có thể tham khảo khung lý luận, hệ thống tổng quan tài liệu (Chương 1, Chương 2) và thiết kế phiếu khảo sát thực địa (Phụ lục 1) để phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã và trang trại nông nghiệp: Có thể tham khảo các mô hình liên kết chuỗi giá trị, quy trình thực hành nông nghiệp tốt (GAP), mô hình quản lý cây trồng tổng hợp (ICM) và định hướng ứng dụng công nghệ bảo quản chế biến nông sản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao như thế nào?

Luận án định nghĩa: Phát triển trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao là sự tăng trưởng của ngành trồng trọt dựa trên việc áp dụng những công nghệ mới vào sản xuất, bao gồm cơ giới hóa các khâu sản xuất, tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học và các giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao, nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao trên một đơn vị diện tích và bảo đảm phát triển bền vững.

2. Cỡ mẫu khảo sát thực địa trong luận án được xác định dựa trên cơ sở khoa học nào?

Bảng câu hỏi khảo sát định tính của luận án gồm 13 câu hỏi tương ứng với 13 thang đo. Dựa trên cơ sở phương pháp luận của Hair và cộng sự (2006) và Nguyễn Đình Thọ (2011), tỷ lệ quan sát trên thang đo cần từ 5:1 đến 10:1 (tối thiểu 130 mẫu). Nghiên cứu sinh đã lựa chọn khảo sát 250 đối tượng (gồm cán bộ quản lý, nhân viên và nông dân thuộc các công ty, hợp tác xã, nông hộ) để đảm bảo số mẫu hợp lệ phục vụ phân tích.

3. Những hạn chế lớn nhất của trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An giai đoạn 2016 - 2020 là gì?

Các hạn chế chính bao gồm: quy hoạch tổng thể vùng trồng trọt công nghệ cao chưa rõ ràng; hạ tầng cơ sở thiếu đồng bộ; yêu cầu phát triển bền vững chưa được chú trọng đúng mức; các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm đầu ra còn yếu; khâu bảo quản, chế biến sau thu hoạch chưa phát triển; và thương hiệu nông sản công nghệ cao của tỉnh chưa được xây dựng cụ thể.

4. Luận án đề xuất những giải pháp trọng tâm nào để phát triển ngành trồng trọt công nghệ cao tại Nghệ An?

Luận án đề xuất 8 nhóm giải pháp chính: hoàn thiện quy hoạch tổng thể; thiết kế hạ tầng kinh tế đồng bộ; tăng cường cơ chế hỗ trợ khu vực tư nhân; tăng ngân sách nhà nước cho R&D khoa học công nghệ; xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn; nâng cao vị thế thương hiệu nông sản; phát triển công nghiệp bảo quản và chế biến sâu; đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường tiêu thụ.

5. Khung nội dung quản lý nhà nước cấp tỉnh về phát triển trồng trọt công nghệ cao trong luận án gồm những gì?

Gồm 3 nội dung quản lý cơ bản: (1) Xây dựng, ban hành và phổ biến quy hoạch, chương trình, cơ chế chính sách; (2) Tổ chức thực hiện các quy hoạch, chương trình, kế hoạch và chính sách phát triển; (3) Kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời điều tiết và khắc phục các thất bại của thị trường.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hồ Khánh Duy đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý thuyết về phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao dưới góc độ quản lý kinh tế cấp địa phương. Thông qua việc phân tích toàn diện chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2016 - 2020 và xử lý dữ liệu khảo sát thực chứng 250 đối tượng tại Nghệ An, công trình đã chỉ ra những kết quả đạt được, các nút thắt về quy hoạch, hạ tầng, chuỗi liên kết và công nghệ sau thu hoạch. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống 8 nhóm giải pháp đồng bộ và các kiến nghị thể chế có giá trị khoa học và thực tiễn nhằm thúc đẩy ngành trồng trọt công nghệ cao tỉnh Nghệ An phát triển bền vững đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án 1. Phát triển ngành trồng trọt theo hướng ứng dụng công nghệ cao 1. Lý luận về phát triển ngành trồng trọt “Theory and practice in plantation agriculture: an economic review” được viết bởi Mary Tiffen and Michael Mortimore (1990)[44] có thể được coi là một trong những tài liệu đầu tiên nghiên cứu về PTNTT trên giác độ kinh tế.

Trong bản nghiên cứu này, hai nhà khoa học đã phác thảo sơ lược khung lý thuyết về PTNTT trong bối cảnh cần đánh giá một cách khoa học hơn phương thức canh tác theo mô hình điền trang phổ biến ở nhiều quốc gia lúc bây giờ, đặc biệt là châu Mỹ. Sự PTNTT được tác giả phân tích kĩ lưỡng trên các giác độ như sở hữu đất đai, vốn, lao động, tính địa phương, thể chế chính trị và luật pháp. Có thể đánh giá tác phẩm còn tương đối giản đơn nhưng gợi mở nhiều tri thức quý báu cho việc PTNTT. Xét PTNTT trên giác độ quản lý kinh tế của nhà nước, các tác giả chỉ ra có thể tồn tại sự mâu thuẫn giữa quá trình PTNTT theo quy mô điền trang với các mục tiêu chính sách của chính phủ.

PTNTT theo hướng tích tụ, tập trung ruộng đất nhằm mục tiêu sản xuất hàng hóa số lượng lớn có thể mâu thuẫn với nhiệm vụ tạo ra công bằng xã hội của chính quyền. Để đảm bảo PTNTT phù hợp với định hướng phát triển kinh tế và thể chế chính trị của quốc gia, các nhà lập pháp sẽ cần phải cân nhắc cụ thể. Phân tích sự phát triển của ngành trồng trọt dựa trên giác độ lịch sử, I. Farrington và James Urry (1985) [40] có bài nghiên cứu “Food and the early history of cultivation”.

Nền tảng cơ bản cho sự hình thành ngành trồng trọt là do sở thích và văn hóa của các dân tộc trên thế giới. Trồng trọt nhằm mục tiêu mang lại những mặt hàng nông sản được nhiều người ưa chuộng như lương thực, rau màu, hoa quả và dược liệu. Sự phát triển của ngành trồng trọt, đặc biệt là thâm canh, được nâng cao bởi các yếu tố văn hóa đề cao vai trò của thực phẩm trong xã hội. Bên cạnh đó, khi sự trao đổi hàng hóa diễn ra ngày càng phổ biến, trồng trọt lại càng được mở rộng, không chỉ để đáp ứng nhu 9 cầu sử dụng của cộng đồng mà còn được sử dụng như vật trao đổi ngang giá trong các giao dịch ở thời điểm chưa có sự ra đời của tiền tệ.

Theo quan điểm của hai tác giả, sự phát triển của trồng trọt phải được coi là một thành tựu văn hóa lớn, tạo thêm phương thức khai thác các nguồn tài nguyên và tôn tạo, mở rộng mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Trong bài nghiên cứu “Induced innovation and agricultural development” của Vernon W. Ông đã tổng kết lại những nét chính của các mô hình, từ đó đề xuất thêm một phương thức PTNTT đó là coi việc thay đổi khoa học kĩ thuật như một nhân tố nội sinh. Nói cách khác, trong mô hình mới do ông xây dựng thì đổi mới khoa học kĩ thuật là yếu tố nội sinh của quá trình PTNTT, không phải là yếu tố ngoại lai độc lập.

Từ đó, tác giả nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa việc xây dựng một cơ chế quản lý nông nghiệp phù hợp để thúc đẩy việc áp dụng những tiến bộ công nghệ vào trồng trọt cho phù hợp và hiệu quả hơn. Nghiên cứu về phát triển trồng trọt dựa trên giác độ quản lý, tác giả David Kahan (2008) trong cuốn sách “Economics for farm management extension” [37] đã chỉ ra đường hướng để các hộ nông dân có thể mở rộng sản xuất trên diện tích đất đai có hạn của họ. Theo nghiên cứu của tác giả, để có thể phát triển trồng trọt tại nông trại, các hộ nông dân cần nắm vững các kiến thức cơ bản về quản lý kinh tế quy mô nhỏ. Các yếu tố mà người nông dân cần quan tâm và có tác động trực tiếp đến quyết định của họ trong quá trình canh tác bao gồm: nguồn tài nguyên thiên nhiên (thổ nhưỡng, nước, khí hậu), lao động và vốn.

Đồng thời, khi phát triển trồng trọt, các chủ nông trại cũng đối mặt với rủi ro như: rủi ro sản xuất, rủi ro thị trường, rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động và rủi ro nhân sự. Do đó, phát triển trồng trọt đòi hỏi người nông dân có những lựa chọn đúng đắn, phù hợp để đảm bảo sự phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có và khả năng quản lý. 10 Trong cuốn sách “Agriculture in Hokkaido” [53] được thực hiện bởi trường Đại học Hokkaido năm 2009, quá trình PTNTT của tỉnh Hokkaido đã được phân tích kĩ lưỡng. Ngành trồng trọt ở Hokkaido phát triển mạnh vào năm 1868; thời điểm Chính phủ Minh Trị được thành lập.

Những chiến binh bị tước bỏ phong hiệu và những nông dân nghèo nhập cư là đội quân tiên phong khai hoang, xây dựng nền trồng trọt ở đây. Mặc dù thời tiết khắc nghiệt, thời gian lạnh trong năm kéo dài, Hokkaido dẫn đầu về nông nghiệp ở Nhật Bản, tự hào đứng đầu về sản lượng gạo, lúa mì, khoai tây, đậu, củ cải đường và rau. Cuốn sách miêu tả quá trình PTNTT của tỉnh dựa trên tiêu thức các loại cây trồng, gồm nhóm cây lương thực, nhóm cây ăn quả lâu năm, nhóm cây hoa màu và hoa cảnh. Đặc biệt, quá trình tiến PTNTT của tỉnh Hokkaido theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng được đề cập trong cuốn sách này.

PTNTT theo hướng ứng dụng CNC PTNTT theo hướng ứng dụng CNC là việc tăng giá trị kinh tế do ngành trồng trọt mang lại dựa trên nền tảng máy móc, trang thiết bị hiện đại, ứng dụng các loại hình công nghệ khoa học tiên tiến, đảm bảo vừa tăng hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ môi trường. Các công trình nghiên cứu liên quan đến PTNTT theo hướng ứng dụng CNC đã được thực ở nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam, dưới đây NCS xin lược khảo một số tài liệu quan trọng: A. Mặc dù phương pháp tưới nhỏ giọt rất thích hợp cho các loại cây trồng thâm canh như mía, trước đó không có nhiều nghiên cứu đưa ra khả năng kinh tế của nó bằng cách sử dụng dữ liệu được thu thập từ ruộng của nông dân. Do đó, trong nghiên cứu điển hình này, tác giả đã thực hiện nghiên cứu những lợi thế kinh tế khác nhau của phương pháp tưới nhỏ giọt trong trồng mía bằng cách chọn một nông dân kiểu mẫu từ huyện Sivagangai ở Tamil Nadu.

Dữ liệu thu thập từ hộ nông dân kiểu mẫu cho thấy rõ ràng rằng phương pháp nhỏ giọt của tưới có nhiều ưu điểm 11 hơn so với phương pháp tưới bằng vòi trong canh tác mía. Với sản lượng mía là 30 tấn / mẫu Anh, phương pháp tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước khoảng 58% so với phương pháp bằng vòi. Do ít tiêu thụ nước giếng, người nông dân có thể tiết kiệm khoảng 1260 kwh/mẫu Anh điện, được sử dụng để bơm nước từ giếng. Phân tích dòng tiền chiết khấu của dự án đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt cho thấy đầu tư tưới nhỏ giọt trong trồng mía mang liệu hiệu quả kinh tế cao, kể cả khi không có trợ cấp nào từ chính phủ.

Tỷ lệ lợi ích-chi phí thay đổi từ 1,98 đến 2,02 trong điều kiện không có điều kiện trợ cấp và điều kiện tương tự thay đổi từ 2,07 đến 2,10 với mức trợ cấp (30%) ở tỷ lệ chiết khấu khác nhau. “Analysis of HI-TECH Cultivation as an Innovative Method for Floriculture in Vidarbha” của Shilpa Kalmegh và Narpat Singh (2016) đã nhận định PTNTT theo hướng ứng dụng CNC là chìa khóa mở ra thành công cho Vindarbha [48]. Trồng hoa là ngành mới nổi nhanh chóng và có tính cạnh tranh cao ở Ấn Độ với tốc độ tăng trưởng hàng năm là 8% đến 10%. Vidarbha là vùng có nhiều mưa và do điều kiện khí hậu này nên PTNTT theo hướng ứng dụng CNC rất được khuyến khích.

Canh tác CNC là canh tác trong điều kiện nhiệt độ được kiểm soát, mang lại sản lượng gấp 3 đến 10 lần so với canh tác truyền thống. Nghiên cứu này tập trung làm rõ phương hướng PTNTT theo hướng ứng dụng CNC tại Vidarbha thông qua việc thúc đẩy nông dân tới canh tác theo hướng sản xuất hàng hóa. Các tác giả chỉ ra rằng động lực thúc đẩy PTNTT theo hướng ứng dụng CNC đó là sự phối kết hợp giữa đầu tư cho hệ thống cơ sở vật canh tác CNC (xây dựng nhà kính, nhà lưới), hệ thống tự động hóa quản lý cây trồng (hệ thống tưới tiêu tự động, kiểm soát dịch hại tự động…) với quá trình xây dựng, phát triển thương hiệu nông sản CNC. “Sustainable Vegetable Cultivation in Kerala: The Case of Polyhouse Farming” của Kumar C.

Nguồn rau cung cấp cho Kerala phụ thuộc phần lớn vào các bang lân cận. Nhằm đảm bảo đủ nhu cầu rau an toàn cho người dân cũng như giải quyết các vấn đề hạn chế liên quan đến đất đai, lao động, tác giả bài nghiên cứu đã đề xuất hướng 12 PTNTT theo hướng ứng dụng CNC ở Kerala và công nghệ ở đây là làm hệ thống nhà kính polyhouse. Nghiên cứu phân tích định lượng về chi phí xây dựng, các khoản trợ cấp và lợi nhuận thu được từ hoạt động trồng rau trong nhà kính. Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ việc khảo sát 6 quận thuộc Kerala cho thấy chi phí mà các nông hộ phải đầu tư cho nhà kính trồng rau cao hơn so với ước lượng chính phủ đưa ra.

Bên cạnh đó, với sự hạn chế về loại cây trồng trong nhà kính, cũng như chính sách quảng cáo còn nhiều thiếu sót đã làm quá trình canh tác ứng dụng CNC này không mang lại nhiều hiệu quả cho người nông dân Kerela. Từ kết quả của nghiên cứu, tác giả khuyến nghị rằng PTNTT theo hướng ứng dụng CNC cần phải có sự đầu tư đúng mức về KHCN cũng như xây dựng hình ảnh, thương hiệu cho nông sản CNC. “Implementation of artificial intelligence in agriculture for optimisation of irrigation and application of pesticides and herbicides” của Tanha Talaviya và cộng sự (2020) đã chỉ ra một trong những hướng PTNTT ứng dụng CNC đó là ứng dụng trí thông minh nhân tạo [50]. Nông nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong ngành kinh tế.

Tự động hóa trong nông nghiệp là một trong những chủ đề được toàn thế giới quan tâm trong những năm gần đây do dân số toàn cầu đang tăng nhanh chóng, dẫn đến nhu cầu về lương thực, việc làm cũng ngày càng tăng. Trong ngành trồng trọt, các phương pháp truyền thống được nông dân sử dụng không đủ để đáp ứng những yêu cầu này.