bé th−¬ng m¹i viÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i b¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi cÊp bé chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ®¸p øng yªu cÇu c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa cña viÖt nam – thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p m∙ sè 2002 – 78 – 018 chñ nhiÖm ®Ò tµi: CN. NguyÔn v¨n hoµn C¸c thµnh viªn: ThS. TrÞnh Thanh Thñy CN. Do∙n C«ng Kh¸nh 5898 21/6/2006 Hµ Néi – 2005 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t Cnm C«ng nghÖ míi Cnc C«ng nghÖ cao Knxk Kim ng¹ch xuÊt khÈu Knnk Kim ng¹ch nhËp khÈu Xnk XuÊt nhËp khÈu Mmtb M¸y mãc thiÕt bÞ Tlsx T− liÖu s¶n xuÊt Dn Doanh nghiÖp Wb Ng©n hµng thÕ giíi Wto Tæ chøc th−¬ng m¹i thÕ giíi Unido Tæ chøc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña Liªn hîp quèc Escap Uû ban kinh tÕ x· héi Ch©u ¸- Th¸i b×nh d−¬ng Untac Héi nghÞ Liªn hîp quèc vÒ Th−¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn R&d Nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn Oda ViÖn trî ph¸t triÓn chÝnh thøc Fdi §Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi Kh&cn Khoa häc vµ c«ng nghÖ Xhcn X· héi chñ nghÜa Tbcn t− b¶n chñ nghÜa Cnh C«ng nghiÖp ho¸ H®h HiÖn ®¹i ho¸ Ubnd Uû ban nh©n d©n kt-xh Kinh tÕ - x· héi vcci Phßng Th−¬ng m¹i c«ng nghiÖp ViÖt Nam cgcn ChuyÓn giao c«ng nghÖ 1 Lêi nãi ®Çu C«ng nghÖ lµ mét yÕu tè rÊt quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®−îc ®èi víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trong c¸c doanh nghiÖp cña mçi quèc gia.
Doanh nghiÖp lµ n¬i sö dông c«ng nghÖ ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸, ®ång thêi còng t¹i ®©y lµ n¬i t¹o ra c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, ®Õn l−ît m×nh c«ng nghÖ l¹i cã ¶nh h−ëng m¹nh mÏ ®Õn tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. C«ng nghÖ lµ mét nh©n tè cã tÝnh quyÕt ®Þnh ®Õn chÊt l−îng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng ho¸ trªn thÞ tr−êng. HiÖn nay c«ng nghÖ ®ang sö dông trong c¸c doanh nghiÖp ë n−íc ta nh×n chung ®ang ë tr×nh ®é thÊp, thËm chÝ ë nhiÒu doanh nghiÖp c«ng nghÖ cßn l¹c hËu nªn chÊt l−îng s¶n phÈm cßn kÐm, chi phÝ s¶n xuÊt lín, gi¸ thµnh cao dÉn ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng trong vµ ngoµi n−íc cßn yÕu. Muèn kh¾c phôc ®−îc t×nh tr¹ng nµy, vÊn ®Ò mÊu chèt lµ ph¶i ®æi míi c«ng nghÖ, n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt víi c«ng nghÖ vµ tr×nh ®é qu¶n lý tiªn tiÕn; c¸c doanh nghiÖp ph¶i nhËp khÈu vµ lµm chñ ®−îc c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao tõ c¸c n−íc cã tr×nh ®é khoa häc - kü thuËt ph¸t triÓn; vÊn ®Ò nµy phô thuéc rÊt nhiÒu vµo hÖ thèng chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn nhËp khÈu c«ng nghÖ cña quèc gia.
Trong nh÷ng n¨m qua, ®Æc biÖt lµ tõ nh÷ng n¨m 90 trë l¹i ®©y tr−íc yªu cÇu héi nhËp kinh tÕ vµo khu vùc vµ thÕ giíi víi nhiÒu c¬ héi vµ th¸ch thøc ®Æt ra, c¸c doanh nghiÖp n−íc ta ®· cã nhiÒu chuyÓn ®éng tÝch cùc trong ®ã cã viÖc ®æi míi vµ nhËp khÈu c«ng nghÖ hiÖn ®¹i tõ nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi vµ ®¹t ®−îc nhiÒu thµnh tùu ®¸ng kÓ, nhiÒu ngµnh vµ lÜnh vùc ®· c¶i thiÖn râ rÖt vÒ tr×nh ®é c«ng nghÖ nh− ngµnh b−u chÝnh viÔn th«ng, x©y dùng, giao th«ng vµ mét sè ngµnh c«ng nghiÖp nhÑ. Nh÷ng n¨m ®Çu cña thêi kú ®æi míi ho¹t ®éng nhËp khÈu c«ng nghÖ, m¸y mãc thiÕt bÞ cßn chiÕm tû träng rÊt nhá bÐ, chØ chiÕm 10% trong tæng kim ng¹ch nhËp khÈu, cho ®Õn nh÷ng n¨m 1997 - 2000 víi viÖc c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi ®Çu t− vµo ViÖt nam th× kim ng¹ch nhËp khÈu m¸y mãc, thiÕt bÞ còng t¨ng lªn ®¸ng kÓ, tõ 15,3% n¨m 1997 ®Õn 18 % n¨m 2000 so víi tæng kim ng¹ch nhËp khÈu (KNNK n¨m t−¬ng øng lµ 1,77 - 2. C¸c DN cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi cã tû träng nµy cao h¬n so víi chung cña c¶ n−íc lµ 20 - 43%. Qua nh÷ng sè liÖu trªn ®©y, cã thÓ thÊy r»ng kim ng¹ch nhËp khÈu m¸y mãc, thiÕt bÞ cña ViÖt Nam trong thêi gian qua cßn rÊt nhá bÐ, ®Þnh h−íng cña chÝnh phñ lµ trong thêi gian tíi ®−a KNNK m¸y mãc, thiÕt bÞ lªn 1% GDP vµo n¨m 2005 vµ 1,5% GDP vµo n¨m 2010.
Tuy nhiªn, trong c«ng t¸c nhËp khÈu c«ng nghÖ còng tån t¹i nhiÒu vÊn ®Ò mµ b¶n th©n c¸c doanh nghiÖp ch−a ®ñ søc ®Ó gi¶i quyÕt nh−: C¸c vÊn ®Ò vÒ tiÕp cËn th«ng tin vÒ c«ng nghÖ, vÒ gi¸ c¶ thÞ tr−êng, vÒ c¸c nguån cung øng c«ng nghÖ; n¨ng lùc tµi chÝnh cña doanh nghiÖp cßn yÕu; tr×nh ®é khoa häc kü thuËt cña ®éi ngò lao ®éng cßn thÊp; ®iÒu kiÖn c¬ së vËt chÊt hiÖn cã cßn l¹c hËu g©y khã kh¨n cho viÖc sö dông vµ lµm chñ c«ng nghÖ míi. 2 §ång thêi, chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ cña Nhµ n−íc víi nh÷ng −u ®·i vÒ thuÕ, vÒ c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ còng nh− c¸c biÖn ph¸p hç trî nhËp khÈu c«ng nghÖ cßn ë møc ®é h¹n chÕ, ch−a ®ñ gióp c¸c doanh nghiÖp v−ît qua nh÷ng khã kh¨n, h¹n chÕ ®Ó tiÕp cËn vµ ®æi míi c«ng nghÖ. Tr−íc ®©y, trong c«ng t¸c xuÊt nhËp khÈu gi÷a ViÖt Nam víi c¸c quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi ®−îc thùc hiÖn qua c¸c hîp ®ång mua b¸n ngo¹i th−¬ng (®èi víi c¸c n−íc TBCN) hoÆc c¸c nghÞ ®Þnh th− vÒ trao ®æi hµng ho¸ (®èi víi c¸c n−íc XHCN), do vËy viÖc nhËp khÈu c«ng nghÖ ë ViÖt Nam kh«ng cã luËt riªng ®iÒu chØnh. Cho ®Õn nay, viÖc ®iÒu chØnh nhËp khÈu c«ng nghÖ ®−îc ®iÒu tiÕt b»ng nhiÒu nghÞ ®Þnh vµ c¸c v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt nh−: Bé luËt d©n sù (phÇn chuyÓn giao c«ng nghÖ), luËt th−¬ng m¹i, luËt ®Çu t− n−íc ngoµi, c¸c nghÞ ®Þnh vÒ qui chÕ ®Êu thÇu, quy chÕ qu¶n lý ®Çu t− vµ x©y dùng vµ c¸c quyÕt ®Þnh cña thñ t−íng chÝnh phñ vÒ qu¶n lý xuÊt nhËp khÈu.
C¸c v¨n b¶n nµy ®Ò cËp ®Õn nh÷ng néi dung chñ yÕu sau: §èi t−îng, ph¹m vi ®iÒu chØnh cña viÖc nhËp khÈu c«ng nghÖ; quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn mua, b¸n; c¸c ®iÒu kiÖn chuyÓn giao, tiÕp nhËn vµ sö dông c«ng nghÖ; gi¸ c¶ vµ ®iÒu kiÖn thanh to¸n; qu¶n lý vµ phª duyÖt cña c¸c c¬ quan nhµ n−íc ®èi víi c¸c hîp ®ång mua b¸n; nh÷ng vÊn ®Ò gi¶i quyÕt tranh chÊp v. Do kh«ng cã v¨n b¶n riªng quy ®Þnh c¸c vÊn ®Ò vÒ nhËp khÈu (trong ®ã cã nhËp khÈu c«ng nghÖ), nªn quan hÖ nhËp khÈu chÞu sù ®iÒu chØnh cña hµng lo¹t v¨n b¶n luËt vµ d−íi luËt, mµ trong ®ã c¸c ®iÒu kho¶n quy ®Þnh vÒ nhËp khÈu kh«ng ®ång bé, cô thÓ vµ cßn chång chÐo nªn ®· g©y nhiÒu khã kh¨n trong thùc tiÔn ®èi víi c¸c c¬ quan qu¶n lý cña nhµ n−íc vµ c¸c doanh nghiÖp khi nhËp khÈu c«ng nghÖ. Tr−íc yªu cÇu ®Èy nhanh tiÕn tr×nh CNH, H§H ®Êt n−íc, trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, viÖc khuyÕn khÝch vµ hç trî c¸c doanh nghiÖp khai th¸c ®−îc c¸c c¬ héi, tiÕp cËn, ®ãn ®Çu vµ sö dông ®−îc c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao sÏ lµ môc tiªu träng yÕu cña chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ quèc gia. H¬n n÷a, bÊt kú mét chÝnh s¸ch nµo dï tèt ®Õn ®©u còng chØ ph¸t huy t¸c dông trong nh÷ng thêi kú nhÊt ®Þnh.
V× vËy, cÇn ph¶i liªn tôc nghiªn cøu ®Ó ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nµy cho phï hîp víi nh÷ng yªu cÇu cña thùc tiÔn ®Æt ra. VÒ vÊn ®Ò nµy còng ®· cã mét sè ®Ò tµi nghiªn cøu, vÝ dô nh− ®Ò tµi “§Þnh h−íng vµ gi¶i ph¸p nh»m ®¶m b¶o nhËp khÈu hµng ho¸ c«ng nghÖ nguån phôc vô c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸”. Trong ®Ò tµi nµy c¸c t¸c gi¶ ®· nghiªn cøu vµ ®−a ra c¸c ®Þnh h−íng vµ gi¶i ph¸p nh»m nhËp khÈu ®−îc c«ng nghÖ nguån phôc vô c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n−íc. Tuy nhiªn viÖc nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao cã néi dung réng h¬n, bao trïm h¬n vµ cã t¸c dông tÝch cùc h¬n trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n−íc.
ChÝnh v× vËy, ®Ò tµi: ”ChÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ®¸p øng yªu cÇu c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ cña ViÖt Nam - thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p"®−îc tiÕn hµnh nghiªn cøu sÏ gãp phÇn ®¸p øng c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra cho c«ng t¸c nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao. 3 Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi: - Lµm râ vai trß cña chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ vµ nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra cho viÖc ®iÒu chØnh vµ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ®¸p øng môc tiªu CNH, H§H cña ViÖt Nam. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng chÝnh s¸ch nhËp khÈu CNM, CNC vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn viÖc nhËp khÈu vµ sö dông chóng trong c¸c doanh nghiÖp giai ®o¹n (1991 - 2001) - §Ò xuÊt nh÷ng vÊn ®Ò vÒ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao cña ViÖt Nam ®Õn n¨m 2020. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu: §èi t−îng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ: ChÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ë ViÖt Nam.
Ph¹m vi nghiªn cøu: §Ò tµi sÏ nghiªn cøu thùc tr¹ng c¸c chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ ë ViÖt nam thêi kú 1991-2001 vµ thùc tr¹ng nhËp khÈu CNM, CNC cña c¸c doanh nghiÖp quèc doanh tõ 1991 ®Õn 2000. Tõ ®ã, ®Ò xuÊt ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao cña ViÖt nam ®Õn n¨m 2020 (vÒ qu¶n lý vµ gi¸m ®Þnh, chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch vµ hç trî doanh nghiÖp nhËp khÈu, lµm chñ CNM, CNC). Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu: §Ò tµi sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu sau ®©y: - Kh¶o s¸t ®iÓn h×nh - Ph−¬ng ph¸p tæng hîp vµ ph©n tÝch - Ph−¬ng ph¸p chuyªn gia KÕt cÊu cña ®Ò tµi: Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, ®Ò tµi gåm ba ch−¬ng chÝnh sau ®©y: Ch−¬ng I: Vai trß cña chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ®¸p øng yªu cÇu cnh, h®h. Ch−¬ng II: Thùc tr¹ng chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao cña ViÖt Nam giai ®o¹n 1991-2001.
Ch−¬ng III: §Ò xuÊt Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao cña ViÖt Nam ®Õn n¨m 2020. 4 Ch−¬ng I Vai trß cña chÝnh s¸ch nhËp khÈu c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao ®¸p øng yªu cÇu cnh, h®h 1. Kh¸i niÖm vÒ c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao vµ ®Æc ®iÓm cña thÞ tr−êng c«ng nghÖ.Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i vÒ c«ng nghÖ míi, c«ng nghÖ cao.1 Kh¸i niÖm vÒ c«ng nghÖ: Trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt Nam tõ tr−íc tíi nay cã nhiÒu c¸ch ®Þnh nghÜa, tuú thuéc vµo kinh nghiÖm cña c¸c t¸c gi¶ vµ c¸c tæ chøc kh¸c nhau vµ ®Ó nh»m phôc vô cho môc ®Ých c«ng viÖc cña hä th× c¸c ®Þnh nghÜa còng kh¸c nhau.