BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TRẦN THỊ TUYẾT MAI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh, năm 2006 MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 01 CHÖÔNG 1 : TOÅNG QUAN VEÀ COÂNG NGHIEÄP – COÂNG NGHIEÄP HOÙA 1.1 Khaùi nieäm coâng nghieäp hoùa 03 1.2 Tính taát yeáu cuûa coâng nghieäp hoùa vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác 03 teá 1.3 Vai troø cuûa ngaønh coâng nghieäp trong neàn kinh teá 05 1.1 Gia taêng thu nhaäp quoác daân 05 1.2 Cuûng coá söï oån ñònh thu nhaäp xuaát khaåu vaø thu nhaäp quoác daân 05 1.3 Trang bò cô sôû vaät chaát kyõ thuaät cho taát caû caùc ngaønh trong neàn 06 kinh teá 1.4 Cung caáp ñaïi boä phaän saûn phaåm tieâu duøng cho xaõ hoäi 06 1.5 Coâng nghieäp cung caáp nhieàu vieäc laøm hôn 06 1.6 Môû roäng thò tröôøng nguyeân lieäu thoâ ôû noäi ñòa , thuùc ñaåy caùc 06 ngaønh kinh teá khaùc phaùt trieån 1.4 Caùc ñieàu kieän tieàn ñeà ñeå tieán haønh coâng nghieäp hoùa 07 1.1 Ñieàu kieän töï nhieân veà dieän tích , ñaát ñai , daân soá , taøi nguyeân 07 thieân nhieân , vò trí ñòa lyù 1.2 Caùc chính saùch maäu dòch noäi ñòa vaø ngoaïi thöông côûi môû 07 1.3 Söï giaùo duïc , hình thaønh caùc kyõ naêng öùng duïng kyõ thuaät 07 1.4 Phaùt trieån heä thoáng cô sôû haï taàng giao thoâng vaø thoâng tin lieân 08 laïc 1.5 Moâi tröôøng vó moâ vaø theå cheá oån ñònh 08 1.5 Chuû ñoäng hoäi nhaäp kinh teá ñeå phaùt trieån ñaát nöôùc trong giai 08 1 ñoaïn môùi 1.1 Quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá cuûa nöôùc ta 08 1.2 Chieán löôïc hoäi nhaäp cho caùc nöôùc ñang phaùt trieån 09 1.3 Nguoàn nhaân löïc tröôùc yeâu caàu coâng nghieäp hoùa vaø hoäi nhaäp 11 kinh teá theá giôùi 1.6 Caùc nguoàn taøi chính huy ñoäng cho ñaàu tö phaùt trieån kinh teá 12 noùi chung vaø ngaønh coâng nghieäp noùi rieâng 1.1 Nguoàn voán trong nöôùc 13 1.2 Nguoàn voán nöôùc ngoaøi 14 1.7 Kinh nghieäm söû duïng caùc coâng cuï taøi chính ñeå huy ñoäng voán 16 CHÖÔNG 2: THÖÏC TRAÏNG CUÛA NGAØNH COÂNG 20 NGHIEÄP VIEÄT NAM 2.1 Böùc tranh kinh teá Vieät nam trong giai ñoaïn ñaàu cuûa thôøi kyø 22 hoäi nhaäp 2.2 Ñaëc ñieåm phaùt trieån cuûa ngaønh Coâng nghieäp Vieät Nam qua 22 caùc giai ñoaïn 2.1 Sô löôïc tình hình phaùt trieån coâng nghieäp giai ñoaïn tröôùc naêm 22 1991 2.3 Giai ñoaïn 1996 ñeán nay 24 2.3 Thaønh töïu cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam 26 2.1 Taêng tröôûng giaù trò saûn xuaát coâng nghieäp 26 2.2 Coâng nghieäp goùp phaàn thay ñoåi cô caáu kinh teá , thuùc ñaåy quaù 29 trình coâng nghieäp hoùa 2.3 Coâng nghieäp goùp phaàn quan troïng laøm taêng kim ngaïch xuaát 31 khaåu caû nöôùc 2 2.4 Coâng nghieäp taïo theâm nhieàu vieäc laøm cho neàn kinh teá 34 2.4 Nhöõng toàn taïi cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam 34 2.1 Naêng löïc caïnh tranh cuûa saûn phaåm coâng nghieäp coøn thaáp 35 2.2 Cô caáu phaùt trieån chöa hôïp lyù vaø khoâng ñoàng boä 36 2.3 Naêng löïc taøi chính cuûa doanh nghieäp coøn yeáu 37 2.4 Nguyeân lieäu phuï thuoäc vaøo nhaäp khaåu , saûn löôïng vaø chaát löôïng 37 nguoàn nguyeân lieäu trong nöôùc khoâng cao vaø khoâng oån ñònh 2.5 Naêng löïc cuûa caùc ngaønh hoã trôï cho ngaønh coâng nghieäp Vieät 39 Nam quaù yeáu 2.6 Chi phí dòch vuï phuïc vuï saûn xuaát kinh doanh ôû möùc khaù cao so 40 vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc 2.7 Khoa hoïc coâng ngheä cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam coøn yeáu 40 keùm 2.8 Xuaát khaåu coù giaù trò gia taêng thaáp 42 2.5 Nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc môùi töø quaù trình hoäi nhaäp kinh 43 teá khu vöïc vaø quoác teá 2.1 Taùc ñoäng tích cöïc 43 2.2 Thaùch thöùc töø quaù trình hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø quoác teá 44 2.6 Nhöõng raøo caûn ñoái vôùi caïnh tranh vaø vai troø cuûa chính saùch 46 caïnh tranh ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån.1 Raøo caûn chính saùch ñoái vôùi thöông maïi laø nhöõng haïn cheá lôùn 47 nhaát ñoái vôùi caïnh tranh.2 Nhöõng raøo caûn tröøng phaït chính thöùc gaây aûnh höôûng xaáu tôùi 47 thöông maïi cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån.7 Caùc chính saùch taøi chính trong thôøi gian qua 48 2.1 Chính saùch thueá 48 3 2.2 Chính saùch tyû giaù hoái ñoaùi 49 2.3 Chính saùch laõi suaát 50 CHÖÔNG 3 : MOÄT SOÁ GIAÛI PHAÙP NHAÈM NAÂNG CAO 59 NAÊNG LÖÏC CAÏNH TRANH CUÛA NGAØNH CN VIEÄT NAM TRONG QUAÙ TRÌNH HOÄI NHAÄP 3.1 Chieán löôïc phaùt trieån ngaønh Coâng nghieäp Vieät Nam theo xu 59 höôùng hoäi nhaäp 3.1 Ñònh höôùng phaùt trieån ngaønh Coâng nghieäp Vieät Nam 59 3.2 Chieán löôïc Coâng nghieäp hoùa höôùng veà xuaát khaåu 61 3.2 Caùc giaûi phaùp nhaèm naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa 63 ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam 3.1 Caùc giaûi phaùp taøi chính 63 3.1 Chính saùch khuyeán khích veà thueá 63 3.2 Oån ñònh taøi chính , tieàn teä vaø kieåm soaùt laïm phaùt 66 3.3 Huy ñoäng nguoàn voán cho phaùt trieån ngaønh coâng nghieäp 69 3.4 Taêng cöôøng tieàm löïc taøi chính cho caùc doanh nghieäp ngaønh 74 coâng nghieäp tieán tôùi thaønh laäp caùc taäp ñoaøn kinh teá maïnh 3.2 Caùc giaûi phaùp hoã trôï 75 3.1 Chính saùch ñaàu tö trong coâng nghieäp 76 3.2 Xaây döïng moâi tröôøng kinh doanh vaø keát caáu haï taàng coù hieäu 77 quaû 3.3 Phaùt trieån nhanh nguoàn nhaân löïc coù chaát löôïng cao 77 3.4 Caùc hoaït ñoäng hoã trôï môû roäng thò tröôøng tieâu thuï saûn phaåm 78 coâng nghieäp 3.5 Taùi caáu truùc laïi ngaønh 79 KEÁT LUAÄN 81 4 LÔØI MÔÛ ÑAÀU Vieät Nam böôùc vaøo theá kyû 21 trong xu theá toaøn caàu hoùa veà chính trò, kinh teá vaø xaõ hoäi. Nhaèm ñöa ñaát nöôùc vöôït qua tuït haäu, vöôn mình hoøa nhaäp vôùi theá giôùi, toaøn Ñaûng vaø daân ta ñang ra söùc phaán ñaáu ñöa Vieät Nam trôû thaønh moät nöôùc coâng nghieäp vaøo naêm 2020. Yeâu caàu ñaët ra ñoái vôùi Vieät Nam laø phaûi thöïc hieän chieán löôïc coâng nghieäp hoùa hieän ñaïi hoùa neàn kinh teá töø khaâu hoaïch ñònh chieán löôïc phaùt trieån, saûn xuaát, kinh doanh cho ñeán quaûn lyù, ñieàu haønh. Xuaát phaùt töø moät nöôùc coù neàn noâng nghieäp laïc laäu, ñaát nöôùc Vieät Nam laïi bò nhieàu cuoäc chieán tranh khoác lieät taøn phaù, do ñoù khi böôùc vaøo neàn kinh teá haøng hoùa, neàn kinh teá nöôùc ta bò yeáu keùm veà nhieàu maët, trong ñoù phaûi keå ñeán ngaønh coâng nghieäp.
Song trong nhieàu naêm qua, neàn coâng nghieäp cuõng ñaõ coù nhieàu ñoùng goùp cho coâng cuoäc xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc. Giai ñoaïn naêm 1991- 2002, ngaønh coâng nghieäp ñoùng goùp 31,65% GDP caû nöôùc vaø tyû leä naøy taêng leân haøng naêm. Chính ngaønh coâng nghieäp ñaõ goùp coâng taïo döïng cho neàn kinh teá Vieät Nam boä maët môùi khi tham gia saûn xuaát ra nhieàu loaïi haøng hoùa chaát löôïng cao phuïc vuï cho nhu caàu tieâu duøng trong nöôùc vaø xuaát khaåu, laøm taêng kim ngaïch xuaát khaåu, giaûi quyeát haøng trieäu vieäc laøm nhaân daân. Tuy nhieân beân caïnh nhöõng thaønh quaû thu ñöôïc, ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam vaãn coøn toàn taïi nhieàu yeáu keùm caàn khaéc phuïc, nhö vaán ñeà veà voán, nhaân löïc, kinh nghieäm saûn xuaát, chaát löôïng haøng hoùa vaø naêng löïc caïnh tranh treân thò tröôøng.
Do ñoù, trong xu theá hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø theá giôùi, vaán ñeà naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam luoân laø chæ soá öu tieân haøng ñaàu. Muïc tieâu ñöa Vieät Nam trôû thaønh moät nöôùc coâng nghieäp vaøo naêm 2020 laø chieán löôïc maø Ñaûng vaø nhaân daân ta ñang phaán ñaáu thöïc hieän baèng nhöõng giaûi phaùp thích hôïp vaø kòp thôøi trong töøng giai ñoaïn lòch söû. 5 Ñeå goùp phaàn phaân tích vaø ñaùnh giaù thöïc traïng , töø ñoù ñeà xuaát moät soá giaûi phaùp nhaèm thuùc ñaåy coâng taùc phaùt trieån ngaønh coâng nghieäp toâi xin choïn ñeà taøi: “ Naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp” Muïc ñích cuûa ñeà taøi: luaän vaên khaúng ñònh vai troø ñaàu taøu cuûa ngaønh coâng nghieäp trong neàn kinh teá vaø taàm quan troïng trong vieäc naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp. Töø nhöõng phaân tích veà hieäu quaû hoaït ñoäng, naêng löïc caïnh tranh cuûa ngaønh coâng nghieäp, vieäc vaän duïng caùc chính saùch taøi chính trong thôøi gian qua, keát hôïp vôùi nghieân cöùu caùc vaán ñeà lyù luaän veà chính saùch taøi chính, luaän vaên ñeà ra moät soá giaûi phaùp nhaèm phaùt trieån ngaønh coâng nghieäp Vieät Nam trong ñieàu kieän hoäi nhaäp kinh teá quoác teá.
Phöông phaùp nghieân cöùu chuû yeáu cuûa ñeà taøi ñöôïc thöïc hieän döïa treân phöông phaùp luaän cuûa chuû nghóa duy vaät bieän chöùng, phöông phaùp moâ taû, phöông phaùp phaân tích vaø toång hôïp. vôùi caùc nguoàn soá lieäu ñöôïc thu thaäp töø nieân giaùm thoáng keâ, caùc taïp chí vaø soá lieäu internet. Trong quaù trình thöïc hieän luaän vaên, do naêng löïc vaø ñieàu kieän nghieân cöùu coøn nhieàu haïn cheá, chaéc chaén noäi dung luaän vaên khoâng theå traùnh khoûi nhöõng thieáu soùt, raát mong ñöôïc söï quan taâm goùp yù cuûa quyù Thaày Coâ. TOÅNG QUAN VEÀ COÂNG NGHIEÄP – COÂNG NGHIEÄP HOÙA 1.1 Khaùi nieäm coâng nghieäp hoùa: Coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa laø quaù trình chuyeån ñoåi caên baûn toaøn dieän caùc hoaït ñoäng saûn xuaát, kinh doanh, dòch vuï vaø quaûn lyù kinh teá, xaõ hoäi töø söû duïng lao ñoäng thuû coâng laø chính, sang söû duïng moät caùch phoå bieán söùc lao ñoäng cuøng vôùi coâng ngheä, phöông tieän vaø phöông phaùp tieân tieán, hieän ñaïi, döïa treân söï phaùt trieån cuûa coâng nghieäp vaø tieán boä khoa hoïc- coâng ngheä, taïo ra naêng suaát lao ñoäng xaõ hoäi cao.
Trong neàn kinh teá môû, coâng nghieäp hoùa cuõng coù nghóa laø quaù trình ngaøy caøng xaây döïng ñöôïc nhieàu ngaønh coâng nghieäp coù söùc caïnh tranh treân thò tröôøng quoác teá. Coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa laø söï nghieäp cuûa toaøn daân, cuûa taát caû caùc thaønh phaàn kinh teá, trong ñoù kinh teá Nhaø nöôùc giöõ vai troø chuû ñaïo. Muoán vaäy, Nhaø nöôùc phaûi coù nhöõng chính saùch taøi chính phuø hôïp coù theå huy ñoäng ñöôïc moïi nguoàn löïc phuïc vuï cho quaù trình naøy.2 Tính taát yeáu cuûa coâng nghieäp hoùa vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác teá: Chuùng ta ñi leân chuû nghóa xaõ hoäi töø moät nöôùc coù neàn kinh teá noâng nghieäp laïc haäu, ñaát nöôùc laïi bò chieán tranh taøn phaù naëng neà, cô sôû vaät chaát ngheøo naøn. Vì vaäy, Ñaûng ta ñaõ xaùc ñònh, xaây döïng cô sôû vaät chaát-kyõ thuaät; phaùt trieån kinh teá, thöïc hieän coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa laø nhieäm vuï trung taâm trong suoát thôøi kyø quaù ñoä tieán leân chuû nghóa xaõ hoäi.
Nhöng ñeå ñaït ñöôïc muïc tieâu, chung ta caàn phaûi nhanh choùng vöôn leân, naém baét cô hoäi, vöôït qua thöû thaùch, phaùt trieån nhanh vaø beàn vöõng ñeå hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø theá giôùi.