Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí sản xuất với phương pháp ABC

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính giá thành dựa trên cơ sở hoạt động tại công ty cổ phần nhựa đà nẵng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Huỳnh Thị Nổi
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kế toán quản trị
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí sản xuất với phương pháp ABC
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Bố cục đề tài
• 1.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (PHƯƠNG PHÁP ABC)
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP ABC
• 1.1.1. Sự ra đời của phương pháp ABC
• 1.1.2. Khái niệm về phương pháp ABC
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN NHỰA ĐÀ NẴNG
• 3. CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN NHỰA ĐÀ NẴNG
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp ABC trong quản lý chi phí sản xuất

Phương pháp ABC (Activity Based Costing) là một công cụ quản lý chi phí hiện đại, giúp doanh nghiệp xác định và phân bổ chi phí sản xuất một cách chính xác hơn. Phương pháp này ra đời nhằm khắc phục những hạn chế của hệ thống kế toán chi phí truyền thống, nơi mà chi phí gián tiếp thường không được phân bổ hợp lý. Việc áp dụng phương pháp ABC không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả quản lý chi phí sản xuất.

1.1. Khái niệm và nguyên lý hoạt động của phương pháp ABC

Phương pháp ABC tập trung vào việc xác định các hoạt động trong quy trình sản xuất và phân bổ chi phí dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động đó. Điều này giúp doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về chi phí thực sự của từng sản phẩm.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp ABC

Việc áp dụng phương pháp ABC mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, bao gồm việc cải thiện độ chính xác trong tính toán chi phí, hỗ trợ ra quyết định chiến lược và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

II. Vấn đề trong quản lý chi phí sản xuất hiện nay

Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn đang sử dụng phương pháp tính giá thành truyền thống, dẫn đến việc phân bổ chi phí không chính xác. Điều này gây ra những quyết định sai lầm trong quản lý chi phí và ảnh hưởng đến lợi nhuận. Các vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý chi phí sản xuất.

2.1. Những hạn chế của phương pháp tính giá thành truyền thống

Phương pháp truyền thống thường không phản ánh đúng chi phí thực tế do chỉ dựa vào chi phí trực tiếp, trong khi chi phí gián tiếp ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất.

2.2. Tác động của việc quản lý chi phí không hiệu quả

Quản lý chi phí không hiệu quả có thể dẫn đến việc định giá sản phẩm không hợp lý, từ đó ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và lợi nhuận của doanh nghiệp.

III. Phương pháp ABC Giải pháp cho quản lý chi phí sản xuất

Phương pháp ABC được xem là giải pháp tối ưu cho việc quản lý chi phí sản xuất. Bằng cách phân bổ chi phí dựa trên hoạt động, doanh nghiệp có thể xác định được chi phí thực sự của từng sản phẩm và từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn.

3.1. Quy trình triển khai phương pháp ABC

Quy trình triển khai phương pháp ABC bao gồm việc xác định các hoạt động, phân bổ chi phí cho các hoạt động và cuối cùng là tính toán chi phí cho từng sản phẩm dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động đó.

3.2. Các yếu tố cần thiết để áp dụng phương pháp ABC thành công

Để áp dụng phương pháp ABC thành công, doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ công nghệ thông tin, đội ngũ nhân viên có chuyên môn và một quy trình sản xuất rõ ràng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp ABC tại doanh nghiệp

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công phương pháp ABC và ghi nhận những cải thiện đáng kể trong quản lý chi phí sản xuất. Việc này không chỉ giúp họ tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

4.1. Ví dụ điển hình về ứng dụng phương pháp ABC

Công ty Cổ phần Nhựa Đà Nẵng là một ví dụ điển hình về việc áp dụng phương pháp ABC để cải thiện quy trình tính giá thành sản phẩm, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.2. Kết quả đạt được sau khi áp dụng phương pháp ABC

Sau khi áp dụng phương pháp ABC, doanh nghiệp đã giảm thiểu chi phí sản xuất, cải thiện độ chính xác trong tính toán giá thành và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp ABC

Phương pháp ABC không chỉ là một công cụ quản lý chi phí hiệu quả mà còn là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Doanh nghiệp cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng phương pháp này để duy trì và nâng cao vị thế cạnh tranh.

5.1. Tương lai của phương pháp ABC trong quản lý chi phí

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, phương pháp ABC sẽ ngày càng trở nên phổ biến và được cải tiến để đáp ứng nhu cầu quản lý chi phí của doanh nghiệp.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp trong việc áp dụng phương pháp ABC

Doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo nhân viên và công nghệ để triển khai phương pháp ABC một cách hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sau khi Việt Nam gia nhập WTO, các doanh nghiệp sản xuất trong nước phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt về giá bán và chất lượng sản phẩm. Tại Công ty Cổ phần Nhựa Đà Nẵng, đơn vị giữ tới gần 80% thị phần cung cấp ống nước cho các công ty cấp nước tại miền Trung và quản lý hợp đồng cung ứng 2 triệu USD mỗi năm cho các chương trình nước sạch, việc kiểm soát chi phí là điều kiện tiên quyết để duy trì vị thế dẫn đầu. Cơ cấu doanh thu của doanh nghiệp ghi nhận thị trường miền Trung và Tây Nguyên chiếm 53,8%, miền Bắc chiếm 45% và miền Nam chiếm 1,2%. Với hơn 80% trang thiết bị máy móc hiện đại được nhập ngoại, tỷ trọng chi phí sản xuất chung gián tiếp trong tổng giá thành sản phẩm ngày càng tăng cao.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng doanh nghiệp vẫn duy trì phương pháp kế toán chi phí truyền thống, chỉ tập hợp chi phí trực tiếp và tính giá thành cho sản phẩm hoàn chỉnh mà bỏ qua việc tính giá bán thành phẩm. Hệ thống phân bổ chi phí chung theo tiêu thức đơn giản làm méo mó thông tin giá thành giữa các dòng sản phẩm phức tạp như ống nhựa HDPE và ống nhựa PVC. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về phương pháp xác định chi phí dựa trên hoạt động (Activity-Based Costing - ABC), phân tích thực trạng công tác tính giá thành tại Công ty Cổ phần Nhựa Đà Nẵng và xây dựng mô hình phân bổ chi phí ABC cho nhóm sản phẩm ống nước chủ lực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chu trình sản xuất tại các phân xưởng trong quý 4 năm 2011, mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao độ chính xác của thông tin giá thành lên hơn 15%, tạo nền tảng vững chắc cho việc định giá bán chiến lược và tối ưu hóa lợi nhuận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết kế toán chi phí hiện đại được khởi xướng bởi Robin Cooper, Robert Kaplan và H. Thomas Johnson vào những năm 1980, kết hợp với lý thuyết quản trị dựa trên cơ sở hoạt động (Activity-Based Management - ABM) của Peter Turney năm 1992. Khung lý thuyết ABC xác định rằng nguồn lực tiêu hao làm phát sinh chi phí, các hoạt động tiêu thụ nguồn lực và sản phẩm tiêu dùng các hoạt động. Luận văn vận dụng mô hình phân cấp 5 cấp độ hoạt động gồm: cấp độ đơn vị sản phẩm (Unit-level), cấp độ lô sản phẩm (Batch-level), cấp độ duy trì sản phẩm (Product-sustaining), cấp độ khách hàng (Customer-level) và cấp độ toàn doanh nghiệp (Facility-level).

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: Nguồn lực (Resource), Hoạt động (Activity), Tiêu thức phân bổ chi phí nguồn lực (Resource Cost Driver) và Tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động (Activity Cost Driver). Theo khuyến nghị học thuật của Robert Kaplan, hệ thống quản trị chỉ nên duy trì dưới 50 tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động để cân đối tối ưu giữa độ chính xác và chi phí thu thập dữ liệu kế toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua quan sát thực tế quy trình sản xuất và phỏng vấn chuyên sâu 10 tổ sản xuất tại nhà máy, kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 11 bảng phân bổ chi phí chi tiết tại Phòng Tài chính - Kế toán trong quý 4 năm 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào nhóm sản phẩm ống nước, bao gồm ống nhựa HDPE với dải kích thước từ phi 20 đến phi 90 và ống nhựa PVC cứng với kích thước từ phi 21 đến phi 315.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng vì dòng sản phẩm ống nước là mặt hàng kinh doanh chiến lược, chiếm tỷ trọng doanh thu trên 50% toàn công ty và có quy trình công nghệ tiêu biểu kết hợp tự động hóa cao. Phương pháp phân tích dữ liệu được lựa chọn là thiết lập ma trận Chi phí - Hoạt động (EAD) và ma trận Hoạt động - Sản phẩm (APD) kết hợp kỹ thuật so sánh đối chiếu số học. Lý do lựa chọn mô hình ma trận EAD và APD là nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ nhân quả giữa chi phí phát sinh và đối tượng chịu chi phí, biến các chi phí gián tiếp phức tạp thành chi phí trực tiếp có thể kiểm soát được. Timeline nghiên cứu được thực hiện qua chu kỳ 3 tháng thu thập dữ liệu thực tế và phân tích xu hướng chi phí giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm tại Công ty Cổ phần Nhựa Đà Nẵng đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu chi phí sản xuất tại công ty đã có sự dịch chuyển mạnh mẽ. Chi phí nhân công trực tiếp hiện chỉ chiếm dưới 15% tổng giá thành, trong khi chi phí sản xuất chung chiếm tỷ trọng lớn từ 35% đến 40% do tỷ lệ tự động hóa máy móc nhập ngoại đạt 80%.

Thứ hai, phương pháp tính giá thành truyền thống đã phân bổ sai lệch đáng kể chi phí sản xuất chung giữa các nhóm sản phẩm. Khi so sánh giữa phương pháp truyền thống và phương pháp ABC, giá thành sản phẩm ống nhựa PVC chịu sự sai lệch lớn khi bị tính thiếu khoảng 8,5% đến 12,3% chi phí gián tiếp do quy trình phối trộn bột và cắt khúc định hình tiêu hao nhiều năng lượng và giờ máy. Ngược lại, giá thành dòng sản phẩm ống nhựa HDPE sản xuất cuộn liên tục lại bị tính vượt khoảng 6,2% đến 9,4% so với chi phí tiêu hao thực tế.

Thứ ba, việc phân bổ khấu hao tài sản cố định và chi phí điện năng thông qua ma trận EAD quý 4 năm 2011 cho thấy khoảng 14,5% chi phí vận hành phân xưởng phát sinh từ các hoạt động chuẩn bị máy, bảo trì thiết bị và kiểm tra chất lượng (KCS) mà hệ thống kế toán truyền thống gộp chung vào chi phí nhân công.

Thứ tư, hệ thống kế toán hiện tại không tính giá thành bán thành phẩm ở các công đoạn kéo sợi và tạo phôi, dẫn đến việc thiếu hụt dữ liệu định lượng để kiểm soát định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại 7 phân xưởng sản xuất chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự sai lệch giá thành bắt nguồn từ sự khác biệt bản chất trong công nghệ sản xuất. Ống HDPE sử dụng hạt nhựa nguyên sinh nóng chảy qua máy đùn và thiết bị kéo cuộn, trong khi ống PVC đòi hỏi quy trình trộn phụ gia phức tạp và cắt đoạn cứng từ 4m đến 6m. Phương pháp truyền thống phân bổ chi phí sản xuất chung cào bằng theo tiền lương công nhân trực tiếp đã tạo ra hiện tượng trợ cấp chéo về giá giữa các sản phẩm.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam như nghiên cứu tại Công ty Điện tử Samsung Vina năm 2008 của Trần Minh Hiền, nghiên cứu tại Công ty Cơ khí Ô tô Đà Nẵng năm 2008 của Trần Thị Uyên Phương và nghiên cứu tại Nhà máy May Hòa Thọ năm 2011 của Đào Thị Thúy Hằng. Tất cả đều chứng minh phương pháp truyền thống làm méo mó nghiêm trọng giá thành trong môi trường sản xuất hiện đại. Để trực quan hóa kết luận này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua sơ đồ dòng chảy phân bổ chi phí 2 giai đoạn của mô hình ABC và bảng ma trận đối sánh chênh lệch giá thành đơn vị giữa 2 phương pháp tính, giúp ban lãnh đạo nhận diện ngay biên độ lợi nhuận thực tế của từng mã sản phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí tại doanh nghiệp:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình tập hợp chi phí và thiết lập hệ thống ma trận EAD - APD chuẩn hóa. Phòng Tài chính - Kế toán chủ trì xây dựng danh mục 15 trung tâm hoạt động chính và xác định các tiêu thức phân bổ chi phí theo giờ máy và số lần thiết lập máy. Mục tiêu đặt ra là giảm thiểu sai số phân bổ giá thành xuống dưới mức 2%, hoàn thành triển khai trong vòng 6 tháng đầu năm tài chính.

Thứ hai, nâng cấp phần mềm kế toán và tích hợp module kế toán quản trị ABC trên nền tảng công nghệ thông tin hiện có. Ban Giám đốc phê duyệt ngân sách đầu tư đồng bộ hóa dữ liệu từ các phân xưởng cơ điện, phối liệu và tổ ống nước, tự động hóa 100% việc ghi nhận số liệu tiêu hao điện năng và thời gian vận hành máy móc theo thời gian thực trong thời hạn 9 tháng.

Thứ ba, thực thi mô hình quản trị dựa trên hoạt động (ABM) nhằm cắt giảm lãng phí. Phân xưởng sản xuất phối hợp với Phòng Kỹ thuật rà soát, loại bỏ các khâu gián đoạn trong quy trình chuẩn bị khuôn đùn và tái chế phế phẩm ống nhựa, hướng tới mục tiêu tiết giảm từ 10% đến 15% chi phí sản xuất chung trong vòng 12 tháng.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực nhân sự và nâng cao nhận thức quản trị chi phí. Phòng Tổ chức - Hành chính tổ chức 4 khóa đào tạo chuyên sâu về phương pháp ABC và phân tích chi phí hoạt động cho 100% cán bộ kế toán và quản đốc phân xưởng trong 2 quý liên tiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Ban Tổng Giám đốc và Hội đồng Quản trị các doanh nghiệp sản xuất nhựa: Vận dụng kết quả nghiên cứu để tái cấu trúc chính sách giá bán, lựa chọn danh mục sản phẩm cốt lõi và nâng cao biên lợi nhuận ròng thêm từ 3% đến 5% trên thị trường cạnh tranh.

2. Kế toán trưởng và chuyên viên kế toán quản trị: Sử dụng trực tiếp hệ thống bảng biểu, quy trình phân bổ 4 bước và ma trận EAD - APD mẫu trong luận văn làm cẩm nang triển khai mô hình tính giá thành tiên tiến tại đơn vị.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Khai thác nguồn tài liệu học thuật giá trị với hệ thống lý luận vững chắc về ABC/ABM kết hợp số liệu khảo sát thực tế sinh động tại doanh nghiệp niêm yết.

4. Chuyên gia tư vấn tài chính và tái cấu trúc vận hành doanh nghiệp: Sử dụng phương pháp phân tích hoạt động tạo giá trị gia tăng để thiết kế các chương trình tối ưu hóa chi phí sản xuất, gia tăng hiệu suất sử dụng tài sản cố định trên 20%.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp ABC khác biệt căn bản nhất so với phương pháp truyền thống ở điểm nào? Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở đối tượng tập hợp và tiêu thức phân bổ. Phương pháp truyền thống phân bổ chi phí chung theo một tiêu thức giản đơn như giờ công trực tiếp, trong khi phương pháp ABC phân bổ chi phí gián tiếp thông qua các hoạt động trung gian dựa trên mối quan hệ nhân quả thực tế, giúp loại bỏ hoàn toàn sai lệch giá thành.

Tại sao doanh nghiệp có mức độ tự động hóa trên 80% bắt buộc phải đổi mới cách tính giá thành? Khi tự động hóa đạt trên 80%, chi phí nhân công trực tiếp giảm xuống dưới 15% trong khi chi phí khấu hao và vận hành máy móc chiếm trên 35% tổng chi phí. Việc tiếp tục lấy chi phí nhân công làm tiêu thức phân bổ sẽ làm sai lệch nghiêm trọng giá vốn hàng bán, dẫn đến định giá sai trên thị trường.

Triển khai phương pháp ABC tại doanh nghiệp sản xuất thường gặp rào cản gì lớn nhất? Rào cản lớn nhất là khối lượng công việc thu thập dữ liệu ban đầu rất lớn và tâm lý ngại thay đổi của các bộ phận ngoài kế toán. Nghiên cứu chỉ ra rằng cần từ 6 đến 12 tháng cùng sự cam kết chỉ đạo trực tiếp từ ban lãnh đạo để thiết lập thành công hệ thống định mức hoạt động.

Ma trận EAD và APD đóng vai trò gì trong chu trình tính giá thành ABC? Ma trận EAD (Chi phí - Hoạt động) xác định tỷ lệ phân bổ các khoản mục chi phí nguồn lực vào từng hoạt động cụ thể. Ma trận APD (Hoạt động - Sản phẩm) tiếp tục chuyển tải chi phí từ các hoạt động vào từng loại sản phẩm hoàn thành, tạo thành chuỗi giá trị định lượng khép kín với độ chính xác trên 98%.

Làm thế nào để ứng dụng thông tin từ phương pháp ABC vào hoạt động quản trị chiến lược ABM? Dữ liệu từ ABC giúp nhà quản trị phân loại rõ ràng hoạt động nào tạo ra giá trị gia tăng và hoạt động nào không tạo ra giá trị. Doanh nghiệp có thể trực tiếp cắt giảm thời gian chờ đợi, tái cấu trúc quy trình công nghệ và tối ưu hóa chi phí vận hành từ 10% đến 15% mỗi năm.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện bài toán lý luận và thực tiễn về hoàn thiện hệ thống kế toán chi phí trong kỷ nguyên tự động hóa thông qua 5 đúc kết then chốt:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về phương pháp kế toán chi phí dựa trên hoạt động (ABC) và quản trị dựa trên hoạt động (ABM).
• Chỉ rõ những sai lệch trọng yếu của phương pháp tính giá truyền thống tại Công ty Cổ phần Nhựa Đà Nẵng, nơi chi phí sản xuất chung chiếm tỷ trọng lớn trên 35%.
• Xây dựng thành công mô hình ma trận EAD và APD thực nghiệm cho nhóm sản phẩm ống nước HDPE và PVC với độ chính xác cao.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ từ công nghệ, quy trình đến tổ chức nhân sự với lộ trình thực hiện cụ thể trong 12 tháng.
• Khẳng định vai trò chiến lược của thông tin chi phí hoạt động trong việc ra quyết định định giá bán và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp mô hình thực nghiệm chuẩn mực có thể nhân rộng cho toàn bộ ngành sản xuất nhựa Việt Nam. Trong giai đoạn 3 đến 6 tháng tới, các doanh nghiệp cần nhanh chóng rà soát lại cơ cấu chi phí sản xuất chung và ứng dụng thử nghiệm mô hình ABC trên các dòng sản phẩm trọng điểm. Hãy chủ động đổi mới công tác kế toán quản trị ngay hôm nay để làm chủ dữ liệu giá thành, tối ưu hóa nguồn lực và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (PHƯƠNG PHÁP ABC) 1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP ABC 1. Sự ra đời của phương pháp ABC Vào những năm 1980, những hạn chế của hệ thống kế toán chi phí truyền thống đã trở nên phổ biến. Hệ thống này mặc dù đã được ứng dụng rất rộng rãi trong những thập niên trước đó, khi mà các loại sản phẩm sản xuất ra còn hạn chế, chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp chiếm phần lớn trong tổng chi phí sản xuất, trong khi đó chi phí gián tiếp liên quan đến quản lý và phục vụ sản xuất thì lại chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

Vì vậy, sự sai lệch từ việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên một tiêu thức đơn giản như sản lượng sản xuất, số giờ lao động,…của hệ thống kế toán chi phí truyền thống lúc bấy giờ được xem là không đáng kể. Sau những năm 1980, những thách thức bắt đầu đặt ra cho việc tính toán và áp dụng những hệ thống thông tin chi phí mới. Do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, những dây chuyền sản xuất tự động đã trở nên phổ biến, nhiều loại sản phẩm được sản xuất ra hàng loạt, chi phí lao động chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ trong tổng chi phí sản xuất, trong khi chi phí quản lý và phục vụ sản xuất tăng dần và chiếm tỷ trọng đáng kể, thì việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên tiêu thức phân bổ đơn giản trở nên không còn phù hợp nữa. Các nhà chuyên môn, các tổ chức bắt đầu triển khai phương pháp tiếp cận mới đối với thông tin về chi phí.

Một số tác giả như: Robert S. Kaplan, Robin Cooper, H. Thomas Johnson, Peter Turkey,…hay Viện kế toán quản trị, Hội kế toán quản trị Canada,…đã nỗ lực để tìm ra một phương pháp kế toán chi phí mới đó là phương pháp ABC (Activity based costing) vào sau những năm 1980. Các Luan van 10 buổi hội nghị chuyên môn được mở ra để cho thấy những tiềm năng trong lý thuyết và trong việc áp dụng phương pháp ABC.

Công việc nghiên cứu được duy trì để tìm ra cách mô tả, định nghĩa và thiết kế hệ thống phương pháp ABC tốt hơn. Các phần mềm kế toán cũng được phát triển mạnh mẽ. Những ấn phẩm nâng cao về phương pháp ABC đã được hai tác giả Robert S. Kaplan và Robin Cooper cho ra đời sau đó.

Các doanh nghiệp sản xuất bắt đầu đưa những kế toán viên và những kỹ sư của họ đến những buổi hội nghị để học tập và trở thành những chuyên viên về phương pháp ABC và nhanh chóng áp dụng phương pháp ABC vào trong thực tế. Ngày nay, trong điều kiện cạnh tranh toàn cầu mạnh mẽ, những quyết định sai lầm dựa trên thông tin chi phí không chính xác sẽ đưa doanh nghiệp rơi vào tình trạng khó khăn trong kinh doanh. Việc cung cấp thông tin chi phí đáng tin cậy phục vụ cho việc ra quyết định trong môi trường cạnh tranh như hiện nay đã trở nên cấp thiết và phương pháp ABC ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu này [4, tr. Khái niệm về phương pháp ABC Từ trước đến nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về phương pháp ABC cụ thể như: Năm 1997, Krumwiede và Roth đưa ra khái niệm về phương pháp ABC là một hệ thống kế toán quản trị tập trung đo lường chi phí, các hoạt động, các đối tượng chi phí,… Phương pháp này đòi hỏi việc phân bổ chi phí cho các đối tượng dựa trên số lượng hoạt động được sử dụng bởi đối tượng chi phí đó.

Năm 1998, Kaplan đưa ra khái niệm về phương pháp ABC như sau: phương pháp ABC được thiết kế nhằm cung cấp một cách thức phân bổ chính xác chi phí gián tiếp cho các hoạt động. Trên thực tế nhiều nguồn lực của doanh nghiệp không chỉ phục vụ cho việc cấu thành nên yếu tố vật chất của sản phẩm mà còn cung cấp nhiều hoạt động hỗ trợ để đưa ra các sản phẩm, Luan van 11 dịch vụ đến với khách hàng. Mục tiêu của phương pháp ABC không phải là phân bổ chi phí chung cho các sản phẩm mà mục tiêu của phương pháp ABC là đo lường và tính giá tất cả các nguồn lực sử dụng cho các hoạt động mà có thể hỗ trợ cho việc sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ đến với khách hàng. Năm 2000, Hongren cho rằng, phương pháp ABC là sự cải tiến của phương pháp tính giá truyền thống bằng việc tập trung vào các hoạt động cụ thể như là các đối tượng chi phí cơ bản.

Một hoạt động có thể một sự kiện, một hành động và phân bổ chi phí cho từng sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên hoạt động được tiêu dùng bởi sản phẩm hay dịch vụ đó. Năm 2001, Maher cho rằng phương pháp ABC là công cụ quản trị dựa trên hoạt động, trước hết, chi phí được phân bổ cho các hoạt động, sau đó sẽ phân bổ cho từng sản phẩm, dịch vụ dựa trên các hoạt động mà sản phẩm hay dịch vụ đã tiêu dùng. Quản trị dựa trên hoạt động sẽ tìm kiếm được sự cải thiện không ngừng. Phương pháp ABC cung cấp thông tin về hoạt động và nguồn lực cần thiết để thực hiện chúng.

Vì thế, phương pháp ABC không chỉ đơn thuần là quá trình phân bổ chi phí [3, tr. Như vậy, mỗi học giả trên thế giới có mỗi khái niệm khác nhau nhưng nhìn chung phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động ( phương pháp ABC) là phương pháp tính giá thành mà việc phân bổ các chi phí gián tiếp cho sản phẩm, dịch vụ được dựa trên cơ sở hoạt động của chúng. Khác với phương pháp tính giá truyền thống, phương pháp ABC tập hợp toàn bộ chi phí gián tiếp trong quá trình sản xuất theo từng loại hoạt động hoặc nhóm các hoạt động tương tự nhau, sau đó phân bổ các chi phí gián tiếp này cho từng sản phẩm theo mức độ sử dụng hoạt động của sản phẩm đó. Có thể tóm tắt nội dung của phương pháp ABC như sau: Thứ nhất, phương pháp này nghiên cứu các hoạt động tạo ra chi phí tại mỗi trung tâm chi phí, lập danh sách các hoạt động khác nhau.

Sau đó, chi phí Luan van 12 tại mỗi trung tâm sẽ được phân bổ cho mỗi hoạt động có quan hệ trực tiếp với hoạt động được phân bổ. Thứ hai, trong từng loại hoạt động cần xác định các tiêu chuẩn đo lường sự thay đổi của mức sử dụng chi phí. Các tiêu chuẩn này được xem là các tiêu chuẩn phân bổ chi phí cho mỗi sản phẩm, dịch vụ hay các đối tượng chịu chi phí. Các tiêu chuẩn thường sử dụng để phân bổ là: số giờ lao động trực tiếp của công nhân, tiền lương công nhân trực tiếp, số đơn đặt hàng,… Cuối cùng, các hoạt động có cùng tiêu chuẩn phân bổ phải được tập hợp tiếp tục vào một trung tâm.

Tùy theo tính chất kỹ thuật của sản phẩm, dịch vụ hay đối tượng chịu chi phí mà tiếp tục phân thành các nhóm nhỏ để tính giá thành. Điều đó có thể nói rằng, phương pháp ABC có thể biến một chi phí gián tiếp thành một chi phí trực tiếp với một đối tượng tạo lập chi phí xác định. Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí hợp lý giúp nhà quản trị doanh nghiệp có được những báo cáo về giá thành sản phẩm, dịch vụ với độ tin cậy cao hơn nhiều so với phương pháp tính giá truyền thống. Đây không chỉ đơn thuần là phương pháp tính giá thành cho sản phẩm, dịch vụ, mà phương pháp ABC còn là công cụ quản lý chi phí chiến lược.

Nó giúp doanh nghiệp xác định hoạt động nào tạo ra giá trị, hoạt động nào không tạo ra giá trị, từ đó không ngừng cải tiến quá trình kinh doanh nhằm hạ giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc điểm của phương pháp ABC Robin Cooper, Robert Kaplan và H. Thomas Johnson là những người đầu tiên đưa ra phương pháp ABC. Đây là một phương pháp tính chi phí được sử dụng để tính thẳng chi phí chung vào các đối tượng chịu chi phí.

Những đối tượng này có thể là sản phẩm, dịch vụ,… Phương pháp ABC giúp cho nhà quản lý ra được những quyết định đúng với cơ cấu sản phẩm và chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp mình. Theo Turney, phương pháp ABC có thể Luan van 13 làm thay đổi toàn diện cách thức những nhà quản lý ra quyết định về cơ cấu sản phẩm, giá cả sản phẩm và đánh giá công nghệ mới. Về cơ bản, phương pháp ABC khác với phương pháp truyền thống ở hai điểm. Thứ nhất, giá thành sản phẩm theo phương pháp ABC bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong kỳ, kể cả các chi phí gián tiếp như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp.

Thứ hai, phương pháp ABC phân bổ chi phí phát sinh vào giá thành mỗi sản phẩm dựa trên mức chi phí thực tế cho mỗi hoạt động và mức độ đóng góp của mỗi hoạt động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Nói cách khác, phương pháp ABC phân bổ chi phí vào giá thành sản phẩm dựa trên mối quan hệ nhân quả giữa chi phí – hoạt động – sản phẩm. Kết quả là giá thành sản phẩm phản ánh chính xác hơn mức chi phí thực tế kết tinh trong mỗi sản phẩm. TRÌNH TỰ THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP ABC Khi mô tả về các bước thực hiện phương pháp ABC, có rất nhiều tác giả đã chia ra thành các bước khác nhau nhưng nhìn chung đều thống nhất như sau: đầu tiên, việc thiết kế, sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ đòi hỏi phải thực hiện bởi nhiều hoạt động, để thực hiện các hoạt động này, cần thiết phải mua và sử dụng các nguồn lực, việc mua và sử dụng các nguồn lực này làm phát sinh chi phí.

Nói cách khác, lý thuyết về phương pháp ABC cho rằng các nguồn lực tiêu hao sinh ra chi phí, hoạt động tiêu hao nguồn lực, sản phẩm và dịch vụ tiêu tốn các hoạt động. Sơ đồ sau sẽ cho ta các nhìn khái quát về lý thuyết này: Luan van 14 Sản phẩm, dịch vụ,… Hoạt động Tiêu hao nguồn lực Chi phí Sơ đồ 1. Lý thuyết về phương pháp ABC Để hiểu rõ hơn về lý thuyết này, cần thiết phải tiếp tục xem xét phương pháp ABC một cách chi tiết hơn thông qua các bước thực hiện của nó. Nhìn chung, có rất nhiều tài liệu mô phỏng về chu trình phương pháp ABC, tuy nhiên, tất cả các tài liệu này đều thống nhất về các bước chính của chu trình này.