Chương 1 TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG Thế giới đã chứng kiến nhiều rủi ro diễn ra trong các nghành kinh tế, cũng như trong lĩnh vực xây dựng. Có những rủi ro chỉ xảy ra với xác suất một lầnnhưng ảnh hưởng là rất lớn. Nhưng cũng có những rủi ro xảy ra phổ biến trong các dự án. Kênh đào Parama là kỳ quan thứ tám của thế giới.
Đây là kênh đào cắt ngang eo biển đất Parama tại Trung Mỹ, nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Việc xây dựng KM chiều dài của kênh đào đã vấp phải các trở ngại, bao gồm bệnh dịch và các vụ sạt lở đất. Ước tính có tới 27.500 công nhân đã chết trong quá trình xây dựng kênh đào này. Mái che bằng kính ở một bể bơi tại công viên nước Transvaal ở vùng ngoại ô phái tây nam Matxcova (Nga) bị sập khiến 26 người thiệt mạng cùng hơn 100 người bị thương.
Các kỹ sư đã nghĩ tới rủi ro là nhà thầu không chọn đúng vật liệu trong quá trình thi công xây dựng. Công nghệ xây dựng tiên tiến ngày càng được nghiên cứu và áp dụng ,rất nhiều công trình với thiết kế phức tạp được xây dựng khắp nơi trên thế giới. Các rủi ro được quan tâm một cách đặc biệt bởi các nhà QLDA. Các hệ số an toàn cho công trình luôn được cân nhắc và tính toán, chẳng hạn tiêu chuẩn Mỹ ASCE 7-2010 khi xét trên góc độ rủi ro xảy ra đã phân cấp các công trình theo 4 cấp nguy hiểm.
Trong hệ thống tiêu chuẩn của Nga, để phòng ngừa các trường hợp gây rủi ro, đã sử dụng hệ số tầm quan trọng như một yêu cầu bắt buộc trong thi công thực hiện dự án xây dựng. Tuy vậy, các rủi ro tiếp tục xảy ra, minh chứng như các rủi ro xảy ra tại Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc và một số nước trên thế giới trong thời gian gần đây. Công trình phục vụ thế vận hội 2016 , dài gần 4 km và rộng 2.5m khánh thành tháng 1/2016 với nguồn vốn đầu tư xây dựng gần 13 triệu USD đã bị sóng đánh gãy. Rủi ro nay đã khiến hai người thiệt mạng.
Tại Hàn Quốc vụ bị 8 sập công trình xây dựng tuyến tàu điện ngầm ở thành phố Namyangju, gần thủ đô Seoul, Hàn Quốc đã khiến 4 công nhân thiệt mạng và 10 người khác bị thương. Nguyên nhân khiến công trình xây dựng đổ sụp là do một vụ nổ bình oxy. Trung Quốc, ngày 13/4/2016 cũng xảy ra vụ sập cần cẩu tại một công trường xây dựng tại miền nam Trung Quốc làm 12 người thiệt mạng. Rủi ro thiên nhiên gió giật mạnh trong cơn bão có kèm theo sấm sét đã gây nên thảm kịch này.
Điều đó cũng cho thấy, ngay cả khi áp dụng công nghệ xây dựng hiện đại thì các rủi ro vẫn xảy ra từ những nguyên nhân khách quan khó ngờ tới. Các nghiên cứu đánh giá rủi ro ở Việt Nam 1. Đề tài nghiên cứu “Bước đầu đánh giá rủi ro an toàn vệ sinh lao động tại cơ sở tái chế nhựa thủ công, gián đoạn” Tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy (2017). Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh Lao động.
Đánh giá rủi ro (ĐGRR) an toàn sức khỏe nghề nghiệp (ATSKNN) trong các cơ sở tái chế nhựa thủ công là một vấn đề cần được thực hiện. Điều này, thể hiện rõ trong một số công đoạn chính trong tái chế nhựa gián đoạn (giặt/băm sơ bộ/nghiền) có những rủi ro cao và rất cao. Bài báo này, trình bày về kết quả ĐGRR ATSKNN và đề xuất một số biện pháp kiểm soát chúng trong các cơ sở tái chế nhựa thủ công, nhỏ lẻ tại Việt Nam [15]. Hiện nay, tái chế nhựa bằng phương pháp cơ học rất phổ biến ở tại Việt Nam cũng như trên thế giới [5], bởi tái chế cơ học dễ thực hiện và tiềm năng tái chế cao.
Nhưng tại Việt Nam, hoạt động này vẫn còn mang tính tự phát nhiều. Mặc dù, vẫn có những cơ sở có quy mô và dây chuyền sản xuất tự động, hiện đại nhưng còn rất nhiều cơ sở có dây chuyền thủ công gián đoạn, máy móc cũ kỹ, lạc hậu, đặc biệt những cơ sở này xuất hiện nhiều tại các làng nghề. Chính vì vậy, vấn đề phát sinh những mối nguy trong những cơ sở này đang báo động. Hoạt động ĐGRR không thể thiếu trong công tác đảm bảo ATSKNN tại các cơ sở tái chế phế liệu được thể hiện rõ trong các văn bản pháp luật như từ Luật ATVSLĐ đến các nghị định và đặc biệt là một trong 11 ngành nghề được quy định rõ trong thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH.
Mục 9 đích của bài báo này, là nhận diện được các mối nguy và bước đầu ĐGRR ATSKNN, từ đó đưa ra được các biện pháp kiểm soát (BPKS) rủi ro trong các cơ sở sản xuất nguyên liệu từ nhựa tái chế thủ công tại Việt Nam. Đề tài nghiên cứu “Những rủi ro sức khỏe đối với công nhân môi trường làm việc trong cống thoát nước” Tác giả Thúy Hằng (2023), Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh Lao động đã viết về: “Người công nhân làm việc trong cống thoát nước thường phải đối mặt với rất nhiều rủi ro về sức khỏe do điều kiện làm việc và các mối nguy hiểm có hại đặc thù. Cống thoát nước được thiết kế để dẫn nước thải, nước mưa và các chất thải khác. Môi trường làm việc là những không gian tối, ẩm ướt, chật hẹp và nhiều chất có hại”.
Đề tài nghiên cứu “Công cụ đánh giá rủi ro an toàn lao động trong thi công xây dựng nhà cao tầng” Các tác giả Nguyễn Anh Tuấn và cộng sự (2018). Viện KH An toàn và Vệ sinh lao động và Viện Nghiên cứu Cơ khí. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng như quá trình hội nhập quốc tế, công tác An toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) đã và đang đặt ra những yêu cầu đổi mới cả về lượng và chất. Một trong những vấn đề đó là công tác nhận diện nguy cơ và đánh giá rủi ro về ATVSLĐ cũng được đặt ra với vai trò hết sức quan trọng trong việc phát hiện và có những hành động khắc phục sớm những nguy cơ mất an toàn ngay từ ban đầu nhằm giảm thiểu những sự cố, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp.
Trong bài báo này đề cập đến việc xây dựng công cụ đánh giá rủi ro ATVSLĐ trong thi công xây dựng nhà cao tầng, đây cũng chính là đối tượng điển hình có nguy cơ rất cao về các sự cố, tai nạn lao động. Bước đầu nghiên cứu “Đánh giá rủi ro an toàn vệ sinh lao động tại các nhà máy đường khu vực miền Trung” Các tác giả Nhan Hồng Quang và cộng sự (2017). Phân viện KH ATVSLĐ & BVMT miền Trung. Đánh giá các mối nguy hại ảnh hưởng đến 10 sức khỏe người lao động (NLĐ) ở các nhà máy (NM) đường là vấn đề quan trọng và cần thiết hiện nay.
[13] Kết quả bước đầu đánh giá rủi ro ATVSLĐ ở các NM đường khu vực miền Trung cho thấy các mối nguy hại chủ yếu hiện diện ở đây là các mối nguy hại vật lý, cơ học, hóa học, tư thế lao động, sinh học. Nhiệt độ là mối nguy hại được phân mức rủi ro ở mức cao nhất trong số các mối nguy hại vật lý. Các mối nguy hại hóa học (SO2, NO2, CO) đều tiểm ẩn rủi ro ở mức cao. Rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe NLĐ của mối nguy hại sinh học ở mức thấp nên chưa đề cập trong bài viết này.
Mối nguy hại tư thế lao động cũng được phân hạng ở mức cao ở một số vị trí công việc tại các công đoạn điển hình như cẩu, cân, bàn lùa; khu chặt mía sơ bộ; sàng phân loại; đóng bao và vận chuyển hàng vào kho. Tất cả đơn vị công việc được khảo sát đều có mối nguy hại cơ học được phân loại ở mức thấp và mức trung bình. Những vấn đề cơ bản về nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro an toàn, vệ sinh lao động 1. Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong lao động Trong một điều kiện lao động cụ thể, bao giờ cũng xuất hiện những yếu tố vật chất có ảnh hưởng xấu, có hại và nguy hiểm, có nguy cơ gây ra tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp cho người lao động.
Chúng ta gọi các yếu tố đó là các yếu tố nguy hiểm và có hại. Các yếu tố nguy hiểm: là những yếu tố có trong môi trường lao động có thể gây chấn thương, nguy hiểm cho người lao động và làm thiệt hại về tài sản, môi trường. Đó là các bộ phận và cơ cấu chuyển động của máy thiết bị, nguy hiểm điện, nguy hiểm nổ, nguy hiểm nhiệt, nguy hiểm do hóa chất công nghiệp. Theo khoản 4, điều 3 Luật ATVSLĐ, định nghĩa: Yếu tố nguy hiểm là yếu tố gây mất an toàn, làm tổn thương hoặc gây tử vong cho con người trong quá trình lao động.
Các yếu tố có hại: là những yếu tố có trong môi trường lao động tác động xấu đến sức khỏe của người lao động (điều kiện lao động không thuận 11 lợi, vượt quá giới hạn của quy chuẩn vệ sinh lao động cho phép) gây bệnh nghề nghiệp và bệnh liên quan đến nghề nghiệp. Đó là vi khí hậu, tiếng ồn, rung động, phóng xạ, ánh sáng, bụi, các chất, hơi, khí độc, các sinh vật có hại. Theo khoản 5, điều 3 Luật ATVSLĐ, định nghĩa: Yếu tố có hại là yếu tố gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe con người trong quá trình lao động. Việc xác định rõ nguồn gốc, mức độ và ảnh hưởng của các yếu tố nguy hiểm và có hại đối với con người để đề ra các biện pháp làm giảm, tiến đến loại trừ/giảm thiểu các yếu tố đó, hay nói một cách khác là quản lý và kiểm soát chặt chẽ, có hiệu quả các mối nguy nghề nghiệp đó là một trong những nội dung quan trọng nhất để cải thiện điều kiện lao động, bảo đảm an toàn, bảo vệ sức khỏe cho người lao động.
Sự cố kỹ thuật mất an toàn, vệ sinh lao động: sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động là sự cố xẩy ra trong quá trình lao động, sản xuất làm hư hỏng máy, thiết bị, vật tư, chất vượt quá giới hạn an toàn kỹ thuật cho phép, xảy ra trong quá trình lao động và gây thiệt hại hoặc có nguy cơ gây thiệt hại cho con người, tài sản và môi trường.