Luận văn thạc sĩ hình thành liên kết giữa nghiên cứu khoa học đào tạo sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm tại viện ứng dụng công nghệ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hình thành liên kết giữa nghiên cứu khoa học đào tạo sản xuất nhằm cải thiện kết quả khai thác các, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đinh Thị Minh Hiên
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thành Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Khai Thác Phòng Thí Nghiệm Qua Liên Kết Nghiên Cứu Khoa Học, Đào Tạo và Sản Xuất
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - ĐÀO TẠO - SẢN XUẤT ĐỐI VỚI HIỆU QUẢ KHAI THÁC CÁC PHÒNG THÍ NGHIỆM
• 1.1. Tổng quan về khai thác phòng thí nghiệm
• 1.2. Tổng quan về mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất
• 1.3. Hiệu quả khai thác phòng thí nghiệm tại tổ chức khoa học và công nghệ
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - ĐÀO TẠO - SẢN XUẤT TRONG VIỆC KHAI THÁC CÁC PHÒNG THÍ NGHIỆM TẠI VIỆN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
• 2.1. Tổng quan hệ thống phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ
• 2.2. Thực trạng liên kết giữa nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất tại Việt Nam
• 2.3. Thực trạng mối liên kết nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất trong việc khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HÌNH THÀNH LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - ĐÀO TẠO - SẢN XUẤT TẠI VIỆN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
• 3.1. Đánh giá hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ
• 3.2. Các giải pháp hình thành mối liên kết nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất để nâng cao hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng công nghệ
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tối Ưu Hiệu Quả Phòng Thí Nghiệm Khoa Học

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức, khoa học và công nghệ đóng vai trò then chốt. Để thúc đẩy nghiên cứu khoa học, cần có sự gắn kết với sản xuất thử nghiệm và quản lý. Đảng và Nhà nước đã đầu tư vào phòng thí nghiệm, tăng cường trang thiết bị để nâng cao năng lực nghiên cứu. Tuy nhiên, việc quản lý và khai thác hiệu quả các phòng thí nghiệm còn hạn chế. Viện Ứng dụng Công nghệ (UDCN) cũng đối mặt với tình trạng này. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các giải pháp khai thác hiệu quả cơ sở vật chất kỹ thuật của phòng thí nghiệm tại Viện UDCN. Việc liên kết giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo và sản xuất (NCKH-ĐT-SX) là yếu tố then chốt để giải quyết bài toán này. Bài viết này sẽ đi sâu vào các vấn đề liên quan và đề xuất các giải pháp cụ thể.

1.1. Tầm quan trọng của Liên Kết Nghiên Cứu Đào Tạo Sản Xuất

Liên kết NCKH-ĐT-SX không chỉ là xu hướng mà là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Nó giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ có giá trị thực tiễn cao. Việc kết hợp nghiên cứu khoa học với đào tạo giúp sinh viên, học viên được tiếp cận với các công nghệ mới nhất, nâng cao trình độ chuyên môn. Đồng thời, sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình nghiên cứu và đào tạo giúp đảm bảo tính ứng dụng của các kết quả nghiên cứu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các phòng thí nghiệm tại các viện nghiên cứu ứng dụng như Viện UDCN.

1.2. Thực trạng Khai thác Phòng Thí Nghiệm ở Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực đầu tư vào phòng thí nghiệm, hiệu quả khai thác ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều phòng thí nghiệm chưa được trang bị đầy đủ, đội ngũ cán bộ chưa được đào tạo bài bản, và thiếu sự phối hợp giữa các đơn vị. Báo cáo của PGS.TSKH Hồ Đắc Lộc năm 2008 chỉ ra những tồn tại trong sử dụng phòng thí nghiệm tại các trường đại học. Sự thiếu tính đồng bộ và các hoạt động hỗ trợ không rõ ràng là những vấn đề cần giải quyết. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp để khai thác hiệu quả các trang thiết bị, cơ sở vật chất kỹ thuật.

II. Thách Thức Hạn Chế Khai Thác Phòng Thí Nghiệm Nghiên Cứu

Việc khai thác phòng thí nghiệm tại Viện UDCN đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù đã được đầu tư xây dựng, nhưng việc sử dụng còn hạn chế, một số phòng hoạt động chưa hiệu quả, thiếu đồng bộ. Hoạt động hỗ trợ cho phòng thí nghiệm chưa rõ ràng, thiếu gắn kết giữa các hoạt động. Cán bộ sử dụng thiết bị chưa được đào tạo bài bản. Hàng năm, các phòng chỉ dừng lại ở báo cáo tổng kết định kỳ, hành chính. Sự vận hành, quản lý chưa được xem xét hệ thống. Yêu cầu đặt ra là cần đánh giá lại tiềm lực để cải thiện hoạt động khoa học, đưa ra chiến lược phát triển xác thực, trung và dài hạn. Cần giải quyết các vấn đề về nguồn nhân lực, tài chính, và quản trị.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Lực Cho Phòng Thí Nghiệm Nghiên Cứu

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực, bao gồm nguồn lực tài chính, nhân lực và thông tin. Nguồn kinh phí đầu tư cho phòng thí nghiệm thường không đủ để duy trì hoạt động và nâng cấp trang thiết bị. Đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật còn thiếu kinh nghiệm, chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc. Việc tiếp cận thông tin khoa học và công nghệ còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng nghiên cứu và phát triển.

2.2. Rào Cản Cơ Chế Chính Sách Trong Khai Thác Phòng Thí Nghiệm

Cơ chế, chính sách hiện hành còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho việc khai thác hiệu quả phòng thí nghiệm. Các quy định về quản lý tài sản công, quản lý khoa học và công nghệ còn cứng nhắc, thiếu linh hoạt. Việc xã hội hóa hoạt động khoa học và công nghệ còn chậm, chưa thu hút được sự tham gia của các doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương còn thiếu chặt chẽ, gây ra sự chồng chéo, lãng phí trong đầu tư và sử dụng phòng thí nghiệm.

2.3. Hạn Chế Về Quản Trị Và Vận Hành Phòng Thí Nghiệm

Công tác quản trị và vận hành phòng thí nghiệm còn nhiều hạn chế. Hệ thống quản lý chất lượng chưa được xây dựng và áp dụng rộng rãi. Việc bảo trì, bảo dưỡng trang thiết bị chưa được thực hiện thường xuyên, đúng quy trình. Công tác an toàn lao động, phòng chống cháy nổ chưa được chú trọng đúng mức. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động của phòng thí nghiệm còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đúng thực chất.

III. Giải Pháp Mô Hình Liên Kết NCKH ĐT SX Cho PTN Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả khai thác phòng thí nghiệm, cần xây dựng mô hình liên kết NCKH-ĐT-SX hiệu quả. Mô hình này cần đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ viện nghiên cứu, trường đại học đến doanh nghiệp. Cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Mô hình phòng thí nghiệm mở cần được ưu tiên phát triển để tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng cho cộng đồng.

3.1. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Phòng Thí Nghiệm

Cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao, có khả năng sử dụng và bảo trì trang thiết bị hiện đại. Chương trình đào tạo cần gắn liền với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Cần tạo điều kiện cho cán bộ được tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn, hội thảo khoa học trong và ngoài nước để nâng cao trình độ. Đồng thời, cần thu hút các chuyên gia đầu ngành tham gia vào công tác đào tạo và nghiên cứu.

3.2. Xây Dựng Cơ Chế Tài Chính Linh Hoạt Cho Phòng Thí Nghiệm

Cần đa dạng hóa nguồn kinh phí đầu tư cho phòng thí nghiệm, bao gồm nguồn ngân sách nhà nước, nguồn vốn vay ưu đãi, nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước. Cần xây dựng cơ chế tự chủ tài chính cho phòng thí nghiệm, cho phép phòng được chủ động sử dụng nguồn thu từ các hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào phòng thí nghiệm để đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.3. Thúc Đẩy Thương Mại Hóa Kết Quả Nghiên Cứu Phòng Thí Nghiệm

Cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Cần xây dựng hệ thống thông tin về các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ để kết nối giữa nhà nghiên cứu và doanh nghiệp. Cần hỗ trợ các doanh nghiệp ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh. Cần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các nhà nghiên cứu, khuyến khích họ sáng tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới.

IV. Ứng Dụng Đánh Giá Hiệu Quả Liên Kết Tại Viện UDCN

Việc đánh giá hiệu quả liên kết NCKH-ĐT-SX tại Viện UDCN cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, đo lường được. Các tiêu chí này bao gồm số lượng công bố khoa học, số lượng đề tài nghiên cứu, số lượng sản phẩm và dịch vụ được thương mại hóa, và mức độ hài lòng của các bên liên quan. Cần thực hiện đánh giá định kỳ để có những điều chỉnh kịp thời, đảm bảo mô hình liên kết hoạt động hiệu quả. Phân tích SWOT để đánh giá hoạt động của các phòng thí nghiệm.

4.1. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Liên Kết Nghiên Cứu

Số lượng bài báo khoa học và công nghệ của Viện UDCN giai đoạn 2011-2015. Số lượng đề tài các cấp của Viện UDCN giai đoạn 2011-2015. Tổng hợp nguồn thu - chi của các Phòng TN - Viện Ứng dụng CN năm 2015. Các tiêu chí này cần được lượng hóa và so sánh với các giai đoạn trước để đánh giá sự tiến bộ. Cần xem xét cả các yếu tố định tính như chất lượng công bố, tác động của đề tài, và mức độ ứng dụng của sản phẩm.

4.2. Phân Tích SWOT Các Phòng Thí Nghiệm Viện Ứng Dụng

Phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) là công cụ hữu ích để đánh giá hoạt động của các phòng thí nghiệm tại Viện UDCN. Phân tích này giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp. Cần thực hiện phân tích SWOT định kỳ để có cái nhìn toàn diện về hoạt động của phòng thí nghiệm và có những điều chỉnh kịp thời.

V. Kết Luận Tương Lai Liên Kết Nghiên Cứu Và Phát Triển PTN

Liên kết NCKH-ĐT-SX là chìa khóa để nâng cao hiệu quả khai thác phòng thí nghiệm tại Viện UDCN và các viện nghiên cứu khác. Mô hình liên kết hiệu quả cần được xây dựng dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, nguồn lực tài chính linh hoạt, và cơ chế quản lý khoa học. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện mô hình liên kết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển khoa học và công nghệ. Việc mở rộng hợp tác quốc tế cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực nghiên cứu.

5.1. Các Bước Tiếp Theo Để Phát Triển Phòng Thí Nghiệm

Tiếp tục đầu tư vào cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị hiện đại cho phòng thí nghiệm. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

5.2. Vai Trò Của Chính Sách Trong Thúc Đẩy Liên Kết Nghiên Cứu

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho liên kết NCKH-ĐT-SX. Cần hoàn thiện các quy định về quản lý tài sản công, quản lý khoa học và công nghệ. Khuyến khích xã hội hóa hoạt động khoa học và công nghệ. Tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong đầu tư và sử dụng phòng thí nghiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ là đòn bẩy then chốt để thúc đẩy nền kinh tế tri thức và gia tăng hàm lượng chất xám trong sản phẩm quốc gia. Tính đến tháng 12 năm 2016, Viện Ứng dụng Công nghệ trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn thành đầu tư và đưa vào vận hành 14 phòng thí nghiệm chuyên ngành thuộc 7 hướng công nghệ trọng điểm như quang điện tử, laser, vi điện tử và công nghệ sinh học. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác thực tế tại các đơn vị này vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đã đầu tư, khi nguồn thu từ dịch vụ kỹ thuật chỉ bù đắp được khoảng 20% đến 30% chi phí vận hành thường xuyên và tình trạng thiếu đồng bộ trang thiết bị vẫn diễn ra phổ biến.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu vắng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa hoạt động nghiên cứu khoa học, công tác đào tạo nhân lực trình độ cao và nhu cầu sản xuất thực tiễn của doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về mối liên kết tam giác Nghiên cứu khoa học - Đào tạo - Sản xuất, đánh giá toàn diện hiện trạng khai thác 14 phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ trong giai đoạn 2011 - 2015, và đề xuất mô hình "Phòng thí nghiệm mở" gắn liền với cơ chế tự chủ tài chính. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào các phòng thí nghiệm trọng điểm tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Viện. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu là cung cấp giải pháp gia tăng công suất sử dụng thiết bị lên mức trên 75%, nâng cao tốc độ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo nguồn thu tăng trưởng từ 15% đến 20% mỗi năm cho đơn vị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình liên kết tam giác tri thức Nghiên cứu khoa học - Đào tạo - Sản xuất, được phát triển dựa trên nền tảng lý thuyết Ba xoắn ốc (Triple Helix) về mối quan hệ tương tác giữa Viện nghiên cứu, Trường đại học và Doanh nghiệp. Mô hình chỉ ra hai luồng động lực phát triển then chốt: liên kết "KH&CN đẩy" (chuyển giao công nghệ và kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường) và liên kết "Thị trường kéo" (nghiên cứu theo đơn đặt hàng và bài toán thực tiễn từ doanh nghiệp). Đồng thời, tác giả kết hợp lý thuyết Hệ thống Đổi mới Quốc gia nhằm xác định vị thế trung tâm của phòng thí nghiệm trong việc hấp thụ, thích nghi và làm chủ công nghệ cao nhập khẩu từ nước ngoài.

Bốn khái niệm cốt lõi được xây dựng xuyên suốt công trình gồm:

• Khai thác phòng thí nghiệm: Quá trình vận hành hạ tầng kỹ thuật để phục vụ thử nghiệm, kiểm chuẩn, nghiên cứu ứng dụng và cung cấp dịch vụ khoa học công nghệ theo chuẩn ISO/IEC 17025.
• Doanh nghiệp Spin-off: Mô hình doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ được thành lập từ viện nghiên cứu nhằm trực tiếp thương mại hóa các sáng chế và bí quyết kỹ thuật.
• Cơ chế tự chủ tổ chức KH&CN: Khung thể chế trao quyền chủ động về tài chính, bộ máy và nhiệm vụ khoa học theo tinh thần Nghị định 115/2005/NĐ-CP và Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013.
• Tiêu chí "Phòng thí nghiệm mở": Quy chế vận hành cho phép chia sẻ tài nguyên nghiên cứu dùng chung giữa viện, trường đại học và các tổ chức kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp từ 15 báo cáo tổng kết giai đoạn 2011 - 2015 của Viện Ứng dụng Công nghệ, hồ sơ kỹ thuật của 14 phòng thí nghiệm, và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực tế.

Cỡ mẫu khảo sát chuyên gia gồm 20 người, bao gồm Lãnh đạo Viện, Trưởng các phòng thí nghiệm, Giám đốc các trung tâm chuyên ngành và các nhà khoa học đầu ngành trực tiếp vận hành thiết bị. Tác giả lựa chọn phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích nhằm tiếp cận trực tiếp những cá nhân có thẩm quyền ra quyết định và am hiểu sâu sắc về rào cản kỹ thuật cũng như cơ chế tài chính.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê so sánh chuỗi thời gian 5 năm là nhằm bóc tách chính xác mối quan hệ giữa cơ cấu nhân sự, chi phí đầu tư trang thiết bị với sản lượng đầu ra (bài báo quốc tế, sáng chế và hợp đồng chuyển giao). Timeline nghiên cứu được thực hiện thu thập số liệu và hoàn thiện phân tích từ năm 2016 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu nhân lực tại Viện Ứng dụng Công nghệ giai đoạn 2011 - 2015 bộc lộ sự mất cân đối giữa các nhóm trình độ và nguy cơ già hóa đội ngũ chuyên gia. Tổng nhân lực khoa học công nghệ của Viện là 210 người (165 cán bộ biên chế và 45 cán bộ hợp đồng). Trong đó, nhân lực trình độ cao gồm 1 Giáo sư, 1 Phó Giáo sư, 15 Tiến sĩ và 33 Thạc sĩ, chiếm tỷ lệ 23,8%; nhóm kỹ sư và cử nhân chiếm tỷ lệ áp đảo với 54,8% (86 người). Đáng chú ý, cán bộ có độ tuổi từ 46 trở lên chiếm 30,0% (63 người), tập trung phần lớn ở các vị trí chủ trì đề tài lớn, trong khi đội ngũ trẻ dưới 35 tuổi (74 người, chiếm 35,2%) còn thiếu kinh nghiệm làm chủ các hệ thống máy móc phức tạp.

Thứ hai, hạ tầng 14 phòng thí nghiệm được đầu tư phân tán trên 7 trung tâm chuyên ngành nhưng hiệu suất vận hành thực tế chưa đạt công suất thiết kế. Hơn 85% nguồn vốn mua sắm thiết bị giai đoạn 2009 - 2015 đến từ nguồn sự nghiệp khoa học và vốn đầu tư phát triển của Nhà nước. Do thiếu hụt kinh phí duy tu định kỳ và phụ tùng thay thế tiêu hao, nhiều hệ thống đo kiểm quang học, laser và vật liệu mạ màng cứng bị gián đoạn hoạt động, thời gian máy chạy hữu ích chỉ đạt khoảng 35% đến 45% tổng quỹ thời gian hàng năm.

Thứ ba, mối liên kết thương mại hóa sản phẩm với khối doanh nghiệp sản xuất suy giảm rõ rệt so với giai đoạn trước. Nếu như trong thập niên 1990, Viện từng là cái nôi ươm tạo thành công các doanh nghiệp công nghệ lớn như Công ty FPT (thành lập năm 1988) hay NACENOPTO (thành lập năm 1992), thì trong giai đoạn 2011 - 2015, nguồn thu từ các hợp đồng dịch vụ kỹ thuật ngoài ngân sách chỉ đóng góp khoảng 18% vào tổng kinh phí hoạt động của hệ thống phòng thí nghiệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên là do cơ chế vận hành phòng thí nghiệm vẫn mang nặng tính hành chính bao cấp, chưa chuyển đổi triệt để sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Việc quản lý phòng thí nghiệm bị phân tán theo từng trung tâm chuyên ngành dẫn đến hiện tượng khép kín, cục bộ, thiếu sự liên thông chia sẻ thiết bị giữa các nhóm nghiên cứu. So sánh với các bài học kinh nghiệm quốc tế như mô hình quản lý phòng thí nghiệm quốc gia của Hoa Kỳ hay hệ thống viện nghiên cứu tại Nhật Bản, các phòng thí nghiệm ở Việt Nam còn thiếu các chỉ số đo lường hiệu suất gắn với trách nhiệm cá nhân của trưởng phòng thí nghiệm.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, toàn bộ dữ liệu hiện trạng được tổng hợp vào bảng ma trận SWOT và biểu đồ cơ cấu nguồn thu - chi giai đoạn 2011 - 2015. Phân tích trực quan chỉ ra rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở trục tương tác giữa Viện nghiên cứu và Doanh nghiệp sản xuất: viện nghiên cứu tạo ra công nghệ nhưng thiếu kênh thử nghiệm thị trường, trong khi doanh nghiệp phải nhập khẩu công nghệ nước ngoài với chi phí cao gấp 3 đến 5 lần.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuyển đổi mô hình quản trị sang cơ chế "Phòng thí nghiệm mở" (Open Laboratory): Ban hành quy chế cho phép các trường đại học, viện nghiên cứu bạn và doanh nghiệp tiếp cận, thuê sử dụng máy móc thiết bị nhàn rỗi; nâng công suất vận hành máy lên tối thiểu 55 giờ/tuần; hoàn thành triển khai trong 12 tháng do Ban Quản lý Đầu tư và Phát triển Dự án cùng các Trưởng phòng thí nghiệm chủ trì.
• Thiết lập Quỹ tái đầu tư và duy tu bảo dưỡng trang thiết bị: Trích lập từ 15% đến 20% doanh thu của các hợp đồng dịch vụ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ để tạo nguồn kinh phí chủ động cho việc kiểm chuẩn định kỳ theo chuẩn ISO/IEC 17025; thực hiện liên tục trong lộ trình 2018 - 2022 do Ban Kế hoạch - Tài chính điều phối.
• Tái khởi động mô hình doanh nghiệp spin-off công nghệ cao: Thành lập các công ty thành viên trực thuộc Trung tâm Ươm tạo công nghệ và Doanh nghiệp KHCN nhằm trực tiếp thương mại hóa các sản phẩm mũi nhọn như thiết bị laser y tế, màng phủ cứng nano và cảm biến sinh học; mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu tự chủ ngoài ngân sách lên 35% vào năm 2023.
• Gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ nghiên cứu của phòng thí nghiệm với đào tạo sau đại học: Tận dụng giấy phép đào tạo Tiến sĩ ngành Kỹ thuật điện tử (mã số 62.03 theo Quyết định số 2000/QĐ-BGDĐT năm 2015) để đưa nghiên cứu sinh và học viên cao học trực tiếp tham gia vận hành các đề tài cấp Nhà nước; giao chỉ tiêu mỗi phòng thí nghiệm hướng dẫn từ 2 đến 4 luận án tiến sĩ và 5 đến 8 học viên thạc sĩ mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các Viện nghiên cứu ứng dụng công lập: Cung cấp khung phương pháp đánh giá thực trạng cơ sở vật chất và giải pháp tái cơ cấu tổ chức phòng thí nghiệm đa ngành từ quy mô 10 đến 20 đơn vị trực thuộc.
• Chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về những điểm nghẽn thể chế khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 115 và căn cứ để ban hành quy định chia sẻ hạ tầng nghiên cứu dùng chung.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về mô hình tam giác tri thức, phương pháp khảo sát chuyên gia và hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả khai thác hạ tầng R&D.
• Doanh nghiệp sản xuất trong lĩnh vực công nghệ cao và tự động hóa: Tìm kiếm cơ hội hợp tác sử dụng chung phòng thử nghiệm, rút ngắn thời gian kiểm chuẩn sản phẩm và tiết kiệm từ 30% đến 40% chi phí đầu tư phòng lab nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình "Phòng thí nghiệm mở" mang lại lợi ích cụ thể nào cho các đơn vị trực thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ? Mô hình này tối ưu hóa công suất vận hành của 14 phòng thí nghiệm bằng cách cho phép các tổ chức bên ngoài thuê máy móc và cùng hợp tác nghiên cứu. Nhờ đó, đơn vị có thể tạo thêm nguồn thu dịch vụ tăng từ 20% đến 30%, trang trải toàn bộ chi phí mua sắm vật tư tiêu hao mà không cần chờ phân bổ ngân sách nhà nước.

Tại sao cơ chế tự chủ theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP lại gặp khó khăn khi triển khai tại các phòng thí nghiệm? Khó khăn lớn nhất là do thiếu thị trường công nghệ hoàn chỉnh và chưa có quy chế hạch toán giá dịch vụ thử nghiệm đầy đủ. Trong giai đoạn 2011 - 2015, hơn 80% kinh phí duy trì thiết bị tại Viện vẫn phụ thuộc ngân sách giao khoán theo đề tài, khiến các phòng thí nghiệm chưa có động lực chủ động tìm kiếm hợp đồng từ doanh nghiệp.

Hoạt động đào tạo Tiến sĩ đóng vai trò như thế nào trong việc gia tăng hiệu quả khai thác phòng thí nghiệm? Việc Viện được cấp phép đào tạo Tiến sĩ chuyên ngành Kỹ thuật điện tử năm 2015 đã tạo ra lực lượng nghiên cứu sinh tại chỗ trực tiếp tham gia vận hành máy móc từ 30 đến 40 giờ mỗi tuần. Đây là lực lượng nòng cốt giúp gia tăng số lượng bài báo khoa học và hỗ trợ thực hiện thành công các đề tài cấp Nhà nước.

Làm thế nào để các doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận và hợp tác với hệ thống phòng thí nghiệm của Viện? Doanh nghiệp có thể hợp tác qua 3 phương thức: ký hợp đồng dịch vụ đo kiểm, thử nghiệm sản phẩm theo chuẩn chất lượng; đặt hàng nghiên cứu hoàn thiện mẫu chế thử công nghệ mới; hoặc liên kết thành lập công ty spin-off để cùng khai thác thương mại các sáng chế độc quyền với tỷ lệ chia sẻ lợi nhuận linh hoạt.

Những tiêu chuẩn kỹ thuật nào quyết định trực tiếp đến độ tin cậy của kết quả thử nghiệm tại phòng lab? Độ tin cậy phụ thuộc vào việc xây dựng Hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025, kiểm soát nghiêm ngặt độ ẩm và nhiệt độ môi trường, thực hiện chu kỳ hiệu chuẩn thiết bị đúng hạn và đảm bảo 100% kiểm nghiệm viên có chứng chỉ chuyên môn tương ứng. Việc bỏ qua các quy chuẩn này có thể gây sai lệch kết quả phân tích từ 5% đến 10%.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện bức tranh hiện trạng và năng lực vận hành của 14 phòng thí nghiệm thuộc 7 hướng nghiên cứu tại Viện Ứng dụng Công nghệ giai đoạn 2011 - 2015.
• Xác định 3 điểm nghẽn cốt lõi gồm: sự mất cân đối nhân lực kế cận, thiếu kinh phí duy tu thiết bị và sự tách rời giữa nghiên cứu viện với thị trường sản xuất kinh doanh.
• Thiết lập khung lý thuyết liên kết tam giác NCKH - Đào tạo - Sản xuất với mô hình ba trụ cột: cá nhân hóa trách nhiệm phòng lab, tự chủ tài chính thực chất và vận hành phòng thí nghiệm mở.
• Đề xuất 4 giải pháp mang tính hành động cao nhằm nâng hiệu suất khai thác thiết bị lên trên 75% và nâng tỷ trọng nguồn thu tự chủ ngoài ngân sách lên 35%.
• Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn cho công tác quản trị cơ sở vật chất và chuyển giao công nghệ tại các tổ chức khoa học công nghệ công lập trên phạm vi toàn quốc.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Viện Ứng dụng Công nghệ cần nhanh chóng hoàn thiện quy chế quản lý tài sản dùng chung trong giai đoạn 2018 - 2020 và xây dựng hệ thống quản trị chất lượng đạt chuẩn quốc tế trước năm 2025. Các cấp quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp chặt chẽ để đưa hệ thống phòng thí nghiệm trở thành động lực đổi mới sáng tạo vững chắc cho nền công nghiệp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn có cấu trúc 3 chƣơng gồm: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của liên kết giữa nghiên cứu khoa học-đào tạo- sản xuất đối với hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm 1. Tổng quan về khai thác phòng thí nghiệm 1. Tổng quan về mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học-đào tạo-sản xuất 1. Hiệu quả khai thác PTN tại các tổ chức Khoa học và công nghệ Chƣơng 2: Thực trạng mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học-đào tạo- sản xuất trong việc khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ 2.

Tổng qua hệ thống phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ 2. Thực trạng liên kết giữa nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất trong việc khai thác các phòng thí nghiệm tại tổ chức nghiên cứu KH&CN 2. Thực trạng mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học-đào tạo-sản xuất trong việc khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ Chƣơng 3: Hình thành mối liên kết nghiên cứu khoa học-đào tạo-sản xuất tại Viện Ứng dụng Công nghệ 3. Đánh giá hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm tại Viện Ứng dụng Công nghệ 3.

Hình thành liên kết giữa nghiên cứu khoa học-đào tạo-sản xuất tại Viện Ứng dụng Công nghệ 11 (LUAN.nghe TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LIÊN KẾT GIỮA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC-ĐÀO TẠO-SẢN XUẤT ĐỐI VỚI HIỆU QUẢ KHAI THÁC CÁC PHÒNG THÍ NGHIỆM 1.Tổng quan về khai thác phòng thí nghiệm 1.Các khái niệm cơ bản Thí nghiệm: là những thao tác kỹ thuật đƣợc tiến hành phục vụ cho nghiên cứu khoa học (viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu), giảng dạy (trƣờng đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, trƣờng dạy nghề…), sản xuất (nhà máy, xí nghiệp), quản lý (các cơ quan quản lý nhà nƣớc), dịch vụ (tổ chức cung cấp dịch vụ), xét nghiệm y tế (bệnh viện, phòng khám công lập). Phòng thí nghiệm (hay còn gọi là phòng thực nghiệm) là một cơ sở đƣợc thiết kế, xây dựng nhằm cung cấp các điều kiện, có đảm bảo an toàn cho việc triển khai các thí nghiệm, thực nghiệm trên các lĩnh vực đặc biệt là các lĩnh vực tự nhiên (sinh - lý - hóa.) phục vụ cho mục đích nghiên cứu khoa học. Phòng thí nghiệm có thể là một căn phòng trong một tòa nhà, công trình hoặc là một tòa nhà công trình riêng biệt chuyên để thực hiện các thí nghiệm1. Thí nghiệm có vai trò rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học của các Viê ̣n NCKH.

Thí nghiệm giúp cho con ngƣời phát triển tƣ duy, hình thành thế giới quan duy vật biện chứng nhờ vào quá trình chuyển từ tƣ duy cụ thể sang tƣ duy trừu tƣợng và ngƣợc lại. Đặc biệt, trong giảng dạy và nghiên cứu hóa học, thí nghiệm chính là nền tảng để tìm ra tri thức cũng nhƣ tiếp nhận tri thức. Khi làm thí nghiệm, ngƣời học sẽ đƣợc tiếp thu kiến thức một cách vững chắc, chính xác nhờ vào những hiện tượng cụ thể, sinh động. Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tế bởi vì rất nhiều thí nghiệm rất gần gũi với đời sống, gần gũi với các quy trình công nghệ.

Bên cạnh đó, thí nghiệm còn giúp chúng ta rèn luyện các kỹ năng thực hành, từ đó hình thành những đức tính tốt cho ngƣời lao động nhƣ tính cẩn thận, khoa học và kỷ luật 1 https://vi.org/wiki/ Phongthinghiem 12 (LUAN.nghe TIEU LUAN MOI download : [e-mail]ân loại Phòng Thí nghiệm Có khá nhiều cách phân loại các phòng thí nghiệm để tiện việc quản lý , theo dõi. Trong pha ̣m vi đề tài tác giả chỉ đề cập mấy dạng phân loại phòng thí nghiệm thông dụng: (i) Phân loại theo đối tƣợng khách hàng , ngƣời ta sẽ chia PTN ra nhiề u loa ̣i: - PTN của bên thứ nhất (phục vụ cho yêu cầu thử nghiệm hoặc hiệu chuẩn nội bộ); - PTN của bên thứ hai (khách hàng hoặc tổ chức đặt hàng); - PTN của bên thứ ba (PTN của cơ quan quản lý, PTN độc lập của các Viện nghiên cứu,. hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ thử nghiệm hoặc hiệu chuẩn); - PTN cố định, PTN có hoạt động ở bên ngoài, liên kết tạm thời hoặc di động. (ii) Phân loại theo quy mô, tính chấ t sẽ đƣơ ̣c chia thành các loại phòng thí nghiê ̣m khác nhau: - PTN chuyên ngành: đối với loại hình phòng thí nghiệm này, Nhà nƣớc chỉ hỗ trợ đầu tƣ một phần.

Loại hình này sẽ tạo điều kiện và phục vụ cho một số nhà khoa học đầu ngành rất chuyên sâu. Nhà nƣớc cũng hỗ trợ các tổ chức nghiên cứu chuyên sâu phát triển ở một số địa phƣơng và bộ, ngành để hình thành các phòng thí nghiệm chuyên ngành. - Phòng thí nghiệm trọng điểm : Phòng thí nghiệm trọng điểm là loại hình phòng thí nghiệm mở, dùng chung cho nhiều đối tƣợng khác nhau và đã đang đƣợc triển khai do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng đề án và trình Thủ tƣớng chính phủ phê duyệt. Các dự án đầu tƣ của từng lĩnh vực cụ thể sẽ do các bộ, ngành có liên quan xây dựng và phê duyệt.

Để hình thành các phòng thí nghiệm này, Thủ tƣớng Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng quy chế tuyển chọn, tổ 13 (LUAN.nghe TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chức tuyển chọn và công nhận phòng thí nghiệm đƣợc chọn. Cơ cấu của phòng thí nghiệm này phụ thuộc vào nhu cầu phát triển của đất nƣớc. - Phòng thí nghiệm quốc gia : Loại hình phòng thí nghiệm này chỉ phục vụ cho những nhiệm vụ đặc biệt chuyên sâu mang tính quốc gia. (iii) Phân loại phòng thí nghiệm theo sở hữu hoă ̣c nguồ n vố n đầ u tƣ ngƣời ta sẽ chia làm: - Phòng thí nghiệm của Nhà nƣớc và của tƣ nhân.

(iv) Phân theo tiń h chấ t hoa ̣t đô ̣ng , sẽ chia ra l àm các loại PTN nhƣ sau: - Phòng thử nghiệm: là phòng thí nghiệm thực hiện các phép thử nghiệm. - Phòng hiệu chuẩ n : là phòng thí nghiệm thực hiện các phép hiệu chuẩ n - Phòng xét nghiệm: là phòng thí nghiệm thực hiện các phép xét nghiệm dùng cho chuẩ n đoán lâm sàng 1. Tổng quan về mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học - đào tạo - sản xuất 1.Hoạt động nghiên cứu khoa học Nghiên cứu khoa học:Theo Luật Khoa học và Công nghệ2, Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tƣợng tự nhiên, xã hội và tƣ duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu cơ bản là hoạt động nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tƣợng tự nhiên, xã hội và tƣ duy.

Nghiên cứu ứng dụng là hoạt động nghiên cứu vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học nhằm tạo ra công nghệ mới, đổi mới công nghệ phục vụ lợi ích của con ngƣời và xã hội. 2 Luật Khoa học và Công nghệ, Quốc hội (2013) 14 (LUAN.nghe TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo Earl R. Babbie (1986)3, nghiên cứu khoa học (scientific research) là cách thức: (1) Con ngƣời tìm hiểu các hiện tƣợng khoa học một cách có hệ thống; và (2) Là quá trình áp dụng các ý tƣởng, nguyên lý để tìm ra các kiến thức mới nhằm giải thích cá sự vật hiện tƣợng. Theo Armstrong và Sperry (1994)4, nghiên cứu khoa học dựa vào việc ứng dụng các phƣơng pháp khoa học để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phƣơng pháp và phƣơng tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn.

Hình thức nghiên cứu này cung cấp thông tin và lý thuyết khoa học nhằm giải thích bản chất và tính chất của thế giới. Kết quả của nghiên cứu khoa học tạo ra những ứng dụng cho thực tiễn. Hoạt động nghiên cứu khoa học đƣợc tài trợ bởi các cơ quan chính quyền, các tổ chức tài trợ xã hội. Hoạt động nghiên cứu khoa học đƣợc phân loại tùy lĩnh vực học thuật và ứng dụng.

Nghiên cứu khoa học là một tiêu chí đƣợc sử dụng rộng rãi trong đánh giá vị thế của các cơ sở học thuật. Theo Vũ Cao Đàm 5, nghiên cứu khoa học là sự phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phƣơng pháp mới và phƣơng tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con ngƣời. Nhƣ vậy, nghiên cứu khoa học là hoạt động tìm hiểu, xem xét, điều tra hoặc thử nghiệm, dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức đạt đƣợc từ thực nghiệm, để phát hiện ra cái mới về bản chất sự vật, về thế tự nhiên và xã hội. Hoạt động khoa học và Công nghệ: Theo cách hiểu chung nhất, hoạt động khoa học và công nghệ là tập hợp toàn bộ các hoạt động có hệ thống và sáng tạo nhằm phát triển kho tàng kiến thức liên quan đến con ngƣời, tự nhiên và xã hội, nhằm sử dụng những kiến thức đó để toại ra những ứng dụng mới.

Babbie, (1986), The practice of social research 4 Armstrong, J. Business school prestige -- research versus teaching. 5 Vũ Cao Đàm (2015), Giáo trình phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giáo dục VN 15 (LUAN.nghe TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tại Việt Nam, theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ, hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm các hoạt động: nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ. Trong đó: - Nghiên cứu khoa học là loại hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tƣợng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tƣ duy; sáng tạo các giải phát nhằm ứng dụng vào thực tiễn.

Nghiên cứu khoa học gồm nghiên cúa cơ bản, nghiên cứu ứng dụng; - Phát triển công nghệ là hoạt động nhằm tạo ra và hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới.