LỜI MỞ ĐẦU * Muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi Ngaøy nay, moïi hoaït ñoäng thöông maïi, saûn xuaát vaø ñaàu tö ngaøy caøng mang tính chaát quoác teá hoùa ôû nhieàu quoác gia. Chính söï toaøn caàu hoùa neàn kinh teá theá giôùi ñaõ laøm taêng löôïng giao dòch trong hoaït ñoäng taøi chính, tieàn teä giöõa caùc nöôùc. Moät neàn kinh teá môû tieán tôùi hoäi nhaäp vôùi thò tröôøng theá giôùi phaûi laø moät cô caáu taøi chính hieän ñaïi, vöõng maïnh, hoã trôï, trong ñoù ngaân haøng thoâng qua nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá cuûa mình seõ laøm haäu thuaãn cho söï phaùt trieån cuûa hoaït ñoäng ngoaïi thöông vaø thu huùt ñaàu tö quoác teá, thuùc ñaåy söï thaønh coâng cuûa quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá. Vì vaäy, trong nhöõng naêm gaàn ñaây vôùi Chính saùch cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc chuù troïng môû roäng quan heä hôïp taùc vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi, coi ngoaïi thöông laø muõi nhoïn quan troïng, laø chieán löôïc khôi daäy söùc taêng tröôûng cuûa neàn kinh teá thì caùc quan heä ngoaïi thöông giöõa nöôùc ta vaø caùc nöôùc treân theá giôùi khoâng ngöøng taêng leân caû veà chaát vaø löôïng, caùc hoaït ñoäng XNK haøng hoùa vaø dòch vuï ngaøy caøng phaùt trieån cao.
Keát quaû ñoù phaûi keå ñeán nhöõng ñoùng goùp to lôùn trong vai troø trung gian thanh toaùn cuûa NHTM giöõa caùc doanh nghieäp trong nöôùc vôùi caùc ñoái taùc nöôùc ngoaøi. Trong caùc hoaït ñoäng cuûa NHTM, hoaït ñoäng taøi trôï XNK ñöôïc caùc NHTM ñaëc bieät chuù troïng phaùt trieån, môû roäng nhaèm ñaùp öùng nhu caàu kinh doanh XNK cuûa caùc doanh nghieäp bôûi vì doanh nghieäp luoân caàn voán ñeå thöïc hieän phöông aùn XNK cuûa mình. Tuy nhieân hieän nay, moái quan heä giöõa caùc NHTM vaø caùc doanh nghieäp thoâng qua hoaït ñoäng taøi trôï XNK vaãn coøn moät soá haïn cheá nhaát ñònh. Nhöõng haïn cheá naøy moät phaàn do caùc NHTM chöa phaùt huy ñöôïc chính mình, caùc doanh nghieäp Vieät Nam coøn nhieàu nhöõng haïn cheá trong lónh vöïc hoaït ñoäng kinh doanh XNK, moät phaàn khaùc do nhöõng raøo caûn veà nhöõng quy ñònh cuûa Chính Phuû, cuûa NHNN lieân quan ñeán hoaït ñoäng XNK,….Coù theå noùi ñaây laø moät vaán ñeà ñang ñöôïc caùc NHTM vaø caùc doanh nghieäp quan taâm neân học vieân ñaõ choïn ñeà taøi: “Giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng taøi trôï XNK taïi caùc NHTM Vieät Nam” laøm luaän vaên toát nghieäp cuûa mình vaø hy voïng seõ ñoùng goùp phaàn nhoû vaøo vieäc tìm kieám giaûi phaùp naâng cao vai troø cuûa NHTM trong hoaït ñoäng taøi trôï XNK cho caùc doanh nghieäp hieän nay.
Trang 6 * Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Luaän vaên taäp trung vaøo nghieân cöùu trong phaïm vi nghieäp vuï tín duïng taøi trôï XNK, ñoàng thôøi keát hôïp vôùi vieäc phaân tích soá lieäu cuûa caùc NHTM trong caùc naêm qua. Học vieân cuõng tham khaûo, trao ñoåi yù kieán vôùi ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc cuõng nhö trao ñoåi tröïc tieáp vôùi caùc caùn boä phuï traùch nghieäp vuï taïi ngaân haøng, qua ñoù goùp phaàn ñöa ra nhöõng giaûi phaùp nhaèm naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng taøi trôï XNK taïi caùc NHTM Vieät Nam trong thôøi gian tôùi. * Keát caáu cuûa ñeà taøi Noäi dung cuûa luaän vaên goàm 3 phaàn chính: Chöông I: Khaùi quaùt hoaït ñoäng taøi trôï XNK cuûa NHTM trong neàn kinh teá thò tröôøng hieän nay Chöông II: Thöïc traïng hoaït ñoäng taøi trôï XNK cuûa caùc NHTM Vieät Nam Chöông III: Moät soá giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng taøi trôï XNK của caùc NHTM Vieät Nam hieän nay Maëc duø học vieân ñaõ coá gaéng nhieàu ñeå hoaøn thaønh thaät toát luaän vaên vôùi hy voïng ñoùng goùp ñöôïc nhöõng giaûi phaùp coù tính khaû thi nhaèm phaùt trieån hoaït ñoäng taøi trôï XNK voán laø tieàm naêng cuûa caùc NHTM. Tuy nhieân, söï haïn heïp veà thoâng tin, taøi lieäu vaø soá lieäu phuïc vuï nghieân cöùu ñeà taøi khoâng nhieàu vì vaäy chaéc chaén phaàn luaän vaên khoâng traùnh khoûi nhöõng thieáu soùt vaø khieám khuyeát, raát mong nhaän ñöôïc söï ñoùng goùp yù kieán quyù baùu cuûa Quyù Thaày Coâ vaø nhöõng ngöôøi quan taâm.
Ñeå hoaøn thaønh toát cuoán luaän vaên naøy, học vieân xin chaân thaønh caùm ôn caùc Giaûng Vieân khoa Sau Ñaïi Hoïc tröôøng Ñaïi Hoïc Kinh Teá Thaønh Phoá Hoà Chí Minh, ñaõ ñem laïi cho sinh vieân vaø, toaøn theå sinh vieân Cao Hoïc khoùa 10 kieán thöùc chuyeân saâu veà ngaønh Taøi Chính Ngaân Haøng, xin caûm ôn söï giuùp ñôõ vaø höôùng daãn taän tình cuûa Phoù Giaùo Sö Tieán Só Phaïm Vaên Naêng, vaø söï uûng hoä ñoäng vieân cuûa caùc ñoàng nghieäp, baïn beø. Trang 7 CHÖÔNG I - KHAÙI QUAÙT HOAÏT ÑOÄNG TAØI TRÔÏ XUAÁT NHAÄP KHAÅU CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG HIEÄN NAY 1.1 Vai troø cuûa hoaït ñoäng XNK trong neàn kinh teá Söï toàn taïi cuûa quan heä haøng hoaù tieàn teä giöõa caùc quoác gia mang tính khaùch quan bôûi vì khoâng theå coù moät quoác gia naøo treân theá giôùi toàn taïi ñoäc laäp maø khoâng coù moái quan heä naøo vôùi caùc quoác gia beân ngoaøi, ñaëc bieät laø trong lónh vöïc kinh teá. Thaät vaäy, söï toàn taïi cuûa theá giôùi ñöôïc xem nhö laø moät theå thoáng nhaát khoâng nhöõng ñöùng treân giaùc ñoä töï nhieân, maø coøn trong moái quan heä vôùi nhau trong moïi lónh vöïc maø trong ñoù coù lónh vöïc kinh teá. Vò trí ñòa lyù caùc quoác gia laø khaùc nhau, coù lôïi theá so saùnh khaùc nhau cho neân moãi quoác gia chæ thuaän lôïi phaùt trieån cho moät ngaønh kinh teá nhaát ñònh vaø söï phaùt trieån khoâng ñoàng ñeàu giöõa caùc khu vöïc khaùc nhau treân theá giôùi veà trình ñoä vaên hoùa, khoa hoïc, kyõ thuaät…daãn ñeán ñeå thoûa maõn nhu caàu ña daïng cuûa mình, giöõa caùc vuøng caàn coù söï trao ñoåi vôùi nhau veà haøng hoùa.
Nhöõng quoác gia khaùc nhau naèm ôû nhöõng vò trí ñòa lyù khaùc nhau cho neân neáu chæ döïa vaøo neàn saûn xuaát trong nöôùc khoâng theå cung caáp ñuû nhöõng haøng hoùa dòch vuï ñaùp öùng nhu caàu saûn xuaát tieâu duøng cuûa neàn kinh teá maø phaûi nhaäp nhöõng maët haøng caàn thieát nhö nguyeân vaät lieäu, vaät tö, maùy moùc, thieát bò, haøng tieâu duøng thieát yeáu maø trong nöôùc khoâng saûn xuaát ñöôïc, hoaëc saûn xuaát ñöôïc nhöng giaù caû cao hôn. Ngöôïc laïi, treân cô sôû khai thaùc tieàm naêng vaø nhöõng lôïi theá kinh teá voán coù, neàn kinh teá ngoaøi vieäc phuïc vuï nhu caàu trong nöôùc, coøn coù theå taïo neân nhöõng thaëng dö coù theå xuaát khaåu sang caùc nöôùc khaùc, goùp phaàn taêng ngoaïi teä cho ñaát nöôùc ñeå nhaäp khaåu caùc thöù coøn thieáu vaø ñeå traû nôï. Nhö vaäy, do yeâu caàu phaùt trieån kinh teá maø phaùt sinh nhu caàu trao ñoåi giao dòch haøng hoùa giöõa caùc nöôùc vôùi nhau, hay noùi caùch khaùc, hoaït ñoäng XNK laø yeâu caàu khaùch quan trong neàn kinh teá.2 Khaùi quaùt veà hoaït ñoäng taøi trôï XNK cuûa caùc NHTM 1.1 Khaùi quaùt veà hoaït ñoäng ngoaïi thöông Hoaït ñoäng ngoaïi thöông laø quan heä mua baùn haøng hoùa, dòch vuï giöõa moät quoác gia vôùi caùc quoác gia khaùc treân theá giôùi. Hoaït ñoäng ngoaïi thöông coù nhöõng ñaëc ñieåm sau: Trang 8 - Laø hoaït ñoäng vöôït ra khoûi ñöôøng bieân giôùi quoác gia neân chính phuû ôû moãi nöôùc phaûi quaûn lyù cho ñöôïc vaø saün saøng aùp ñaët caùc bieän phaùp kieåm soaùt vôùi nhöõng möùc ñoä khaùc nhau khi caàn.
- Hoaït ñoäng ngoaïi thöông gaén lieàn vôùi vieäc söû duïng caùc ñoàng tieàn cuûa caùc quoác gia khaùc nhau neân coù lieân quan ñeán vaán ñeà tyû giaù hoái ñoaùi vaø thanh toaùn quoác teá. Hoaït ñoäng XNK thoâng thöôøng qua hình thöùc moät hôïp ñoàng ngoaïi thöông. Hôïp ñoàng ngoaïi thöông laø cô sôû heát söùc quan troïng chi phoái toaøn boä caùc moái quan heä ngoaïi thöông, keå caû caùc moái quan heä tín duïng vaø thanh toaùn quoác teá. Hôïp ñoàng ngoaïi thöông veà hình thöùc cuõng laø moät hôïp ñoàng mua baùn, trong hôïp ñoàng chöùa ñöïng quan heä: ngöôøi baùn coù nghóa vuï giao haøng vaø boä chöùng töø xaùc ñònh quyeàn sôû höõu haøng hoùa, ngöôøi mua coù nghóa vuï nhaän haøng vaø thanh toaùn tieàn haøng.
Tuy nhieân hôïp ñoàng ngoaïi thöông coøn mang nhöõng ñaëc ñieåm khaùc so vôùi hôïp ñoàng noäi thöông thoâng thöôøng, cuï theå: Ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn, caùc chuû theå hôïp ñoàng ôû nhöõng quoác gia khaùc nhau hoaëc mang quoác tòch khaùc nhau. Ñoàng tieàn thanh toaùn duøng trong hôïp ñoàng coù theå laø ñoàng tieàn cuûa nöôùc ngöôøi mua hoaëc cuûa nöôùc ngöôøi baùn hoaëc cuõng coù theå laø ñoàng tieàn cuûa nöôùc thöù ba. Haøng hoùa – ñoái töôïng hôïp ñoàng – ñöôïc chuyeån dòch vöôït bieân giôùi moät quoác gia, ñi töø nöôùc ngöôøi baùn ñeán nöôùc ngöôøi mua. Trong thôøi gian gaàn ñaây, do vieäc buoân baùn quoác teá phaùt trieån, nhöõng ñaëc ñieåm treân khoâng theå hieän roõ neùt khi hôïp ñoàng ngoaïi thöông ñöôïc thöïc hieän qua khu cheá xuaát hoaëc quan heä mua baùn giöõa caùc nöôùc thuoäc moät khoái kinh teá (EU…).
Trong caùc tröôøng hôïp naøy, haøng hoùa coù theå khoâng chuyeån dòch ra khoûi bieân giôùi moät quoác gia vaø ñoàng tieàn söû duïng trong hôïp ñoàng coù theå laø ñoàng tieàn chung cuûa caû hai nöôùc. Ngoaøi ra, muoán thöông löôïng, ñaøm phaùn vaø kyù keát ñeå hình thaønh hôïp ñoàng ngoaïi thöông, hai beân mua baùn phaûi naém roõ caùc quy ñònh veà chính saùch XNK cuûa nöôùc mình trong töøng thôøi kyø, phaûi am hieåu caùc thoâng leä quoác teá quy ñònh trong caùc vaên baûn mang tính quy phaïm phaùp luaät tuøy choïn nhö UCP 500, URC 522, luaät hoái phieáu…vaø khi thöïc hieän hôïp ñoàng ngoaïi thöông cuõng caàn quan taâm ñeán caùc phöông thöùc thanh toaùn quoác teá quy ñònh trong hôïp ñoàng. Trang 9 Caùc hôïp ñoàng ngoaïi thöông phaûi tuaân thuû theo caùc quy taéc vaø caùc ñieàu kieän thoûa thuaän aùp duïng trong hôïp ñoàng nhö ñieàu kieän giao haøng (Incoterms), caùc chöùng töø caàn thieát trong giao dòch ngoaïi thöông.2 Vai troø cuûa taøi trôï ngoaïi thöông vaø nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá cuûa NHTM Vieäc taøi trôï ngoaïi thöông vaø thanh toaùn quoác teá cuûa NHTM baûo ñaûm söï chuaån bò saün saøng caùc phöông tieän taøi chính vaø thay theá veà maët taøi chính (vay tín duïng) ñeå hoaøn taát nghóa vuï thanh toaùn vaø saûn xuaát trong quan heä kinh teá ñoái ngoaïi cuõng nhö baûo ñaûm caùc quaù trình thanh toaùn coù lieân quan. Phaïm vi taøi trôï ngoaïi thöông bao goàm taøi trôï cho xuaát khaåu (caû trong giai ñoaïn saûn xuaát) vaø taøi trôï cho nhaäp khaåu trong thôøi gian töø ngaén ñeán daøi.
Phaïm vi tieàn teä quoác teá cuõng môû roäng töông öùng. Caùc ngaân haøng naèm trong lónh vöïc hoaït ñoäng kinh teá vaø hoái ñoaùi ñem laïi söï trôï giuùp ña daïng cho khaùch haøng, giuùp cho hoï ñaûm baûo lôïi nhuaän ñoàng thôøi haïn cheá ruûi ro. Treân thöông tröôøng quoác teá, söï vaän ñoäng cuûa haøng hoùa vaø voán luoân phaùt trieån nhòp nhaøng vôùi nhau, xuaát phaùt töø vieäc quoác teá hoùa neàn kinh teá vaø söï lieân keát vôùi nhau giöõa caùc ñoàng tieàn maïnh.