lời mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 4 chương như sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động cho vay tại Trung tâm thẩm định khách hàng doanh nghiệp Ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội. Chƣơng 4: Bối cảnh, định hướng và giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng thẩm định dự án tại Trung tâm thẩm định khách hàng doanh nghiệp Ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƢ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chất lƣợng thẩm định dự án đầu tƣ tại các NHTM ở VN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư Những nghiên cứu nước ngoài Thẩm định tài chính dự án vay vốn của các NHTM theo các nghiên cứu ở nước ngoài tập trung nhiều vào phân tích đánh giá dự án vay vốn: - Little Ian MD & James A.Mirrlees trong “Introduction of Project Analysis in Developing Countries - Hướng dẫn phân tích dự án trong các nước đang phát triển” OECD (1968). Nhóm tác giả đề cập đến phân tích dự án, vấn đề giá ảo được sử dụng trong đánh giá tất cả các hàng hoá và dịch vụ.
Quan điểm của các tác giả là đánh giá dự án bằng phân tích chi phí và lợi ích, là sự ước lượng và so sánh các ảnh hưởng lợi ích của đầu tư với các chi phí của nó. Hai tác giả chưa đi sâu vào thẩm định tài chính của dự án đầu tư. - Lumby Stephen trong “Investment Appraisal and Financial decisions - Thẩm định đầu tư và các quyết định tài chính” (2003), Nhà xuất bản Chapman Hall, London & Newyork, cũng tập trung vào phân tích lợi ích và chi phí của dự án vay vốn. Đặc biệt tác giả đề cập nhiều đến các phương pháp thẩm định truyền thống như phương pháp tính lợi nhuận trên vốn, phương pháp hoàn vốn, cách tiếp cận dòng tiền chiết khấu.
Kỹ thuật phân tích đánh giá dự án vay vốn phục vụ cho việc ra các quyết định tài chính được tác giả tập trung xem xét. Tác giả chưa đề cấp đến những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến những vấn đề tài chính cần thẩm định của dự án. - Kendar Nkohli (1993) “Economic Analysis of Invesment Project: phân tích kinh tế dự án đầu tư” Oxford University. Tác giả tập trung phân tích khía cạnh tài chính, đặc biệt phân tích các yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến tài chính dự án 5 c như: lạm phát, tỷ giá, giá dầu thô, giá các nguyên liệu chính chi phí cho dự án, giá nhân công và những rủi ro khác về tài chính của dự án, như: rủi ro chính trị, rủi ro thiên tai, rủi ro thị trường, Tác giả chưa làm rõ việc thẩm định tài chính của các tổ chức trung gian tài chính, nhất là các NHTM.
- Don Dayananda, Richard Irons, Steve Harrision, John Herbohn, Patrick Rowland (2002) “Financial Appraisal of Investment Project: Thẩm định tài chính dự án đầu tư” Cambridge University. Nhóm tác giả đó sử dụng phương pháp định tính (phân tích kịch bản – Scenario Analysis và phương pháp Delphi) và định lượng (phương pháp hồi quy đơn & hồi quy bội – Simple&Multiple Regression) và mô hình OLS để phân tích dòng tiền của dự án đối với vốn Ngân sách chứ lại không tập trung vào việc thẩm định tài chính dự án của các NHTM. Nhìn chung, các công trình nước ngoài nghiên cứu về thẩm định tài chính dự án vay vốn của các doanh nghiệp nói chung và thẩm định của các NHTM nói riêng thường tập trung vào kỹ thuật và phương pháp phân tích đánh giá lợi ích, chi phí và dòng tiền của dự án phục vụ cho mục đích tối đa hoá lợi nhuận tức là tối đa hoá lãi cổ tức cho các cổ đông hoặc tiến hành phân tích đánh giá lợi ích và chi phí đối với dự án, chương trình thuộc lĩnh vực công cộng của nhà nước. Những nghiên cứu trong nước Comment [t4]: Đã thực hiện loại bỏ những tài liệu giáo trình.
Các công trình nghiên cứu ở trong nước về thẩm định dự án vay vốn của các DNVVN đó có song chủ yếu tập trung vào một ngành, một lĩnh vực hoặc một số nội dung chủ yếu: - Năm 2012, tác giả Ngô Đức Tiến trong luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài “Nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam đã thực hiện việc nghiên cứu hoạt động thẩm định tài chính dự án đầu tư đứng từ góc độ thẩm định nhằm ra quyết định cho vay vốn. - Năm 2015, tác giả Nguy n Thị Minh Châu trong luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài: “Nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại NHTMCP Xăng dầu Petrolimex” đó tập trung nghiên cứu, phân tích thực trạng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tưu tại NHTMCP Xăng dầu Petrolimex. Tác giả cũng rút ra 6 c những kết quả đạt được, những hạn chế trong quá trình thu thập thông tin khách hàng, số liệu tài chính ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định tài chính dự án. Từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục và nâng cao chất lượng công tác thẩm định tài chính dự án tại ngân hàng này.
- Năm 2015, tác giả Nguy n Phương Thảo trong luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài: “Hoàn thiện công tác thẩm định dự án đầu tư trong cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Quảng Nam” đã tập trung nghiên cứu, phân tích thực trạng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tưu tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Quảng Nam trong giai đoạn 2011 - 2013. Tác giả cũng rút ra những kết quả đạt được, những hạn chế trong quá trình thẩm định tài chính dự án. Từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục và nâng cao chất lượng công tác thẩm định tài chính dự án tại ngân hàng này. - Năm 2015, Tác giả Dương Thị Anh trong luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài: “Thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng Quân Đội – chi nhánh Thạnh Xuân, trường hợp dự án đầu tư nhà máy nhựa Phúc Hà” đó tập trung nghiên cứu, phân tích những chỉ tiêu đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại ngân hàng.
Áp dụng vào đánh giá thực trạng chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại Ngân hàng Quân Đội – Chi nhánh Thạnh Xuân. Tác giả cũng rút ra những kết quả đạt được, những hạn chế trong quá trình thẩm định tài chính dự án. Từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục và nâng cao chất lượng công tác thẩm định tài chính dự án tại ngân hàng này. - Năm 2016, Tác giả Dương Thị Anh trong luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài: “Hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư vốn vay tại NHTMCP Á Châu – CN Hải Phòng” đó tập trung nghiên cứu, phân tích những chỉ tiêu đánh giá chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại ngân hàng, vai trò của thẩm định tài chính trong dự án đầu tư.
Đánh giá thực trạng chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại NHTMCP Á Châu – CN Hải Phòng và giải pháp hoàn thiện. - Một số các công trình nghiên cứu của luận văn thạc sỹ kinh tế đó xem xét các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định tài chính dự án, các chỉ tiêu đánh giá 7 c chất lượng thẩm định tài chính trong dự án đầu tư, thực trạng và giải pháp khắc phục tại từng ngân hàng cụ thể. Khoảng trống nghiên cứu - Các công trình đó nghiên cứu chủ yếu đề cập đến khía cạnh kỹ thuật thẩm định mà chưa đi sâu vào khía cạnh thẩm định về mặt tài chính dự án đầu tư. - Ở một số công trình, có đề cập đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư nhưng chưa nêu rõ chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM.
- Một số công trình cũng đề cập đến những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư nhưng còn chung chung, chưa lượng hóa được cụ thể mức độ ảnh hưởng của mỗi nhân tố đó đến đâu. Vì vậy, điểm khác biệt căn bản của luận văn thạc sỹ so với các công trình đó nghiên cứu trước đây là lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công tác thẩm định tài chính dự án vay vốn của các NHTM để ra quyết định cho vay ở tầm vi mô, trong đó Ngân hàng với vai trò là người cho vay. Việc xem xét này không chỉ dừng lại ở việc phân tích, đánh giá dự án mà còn đề cập đến các khía cạnh khác của công tác thẩm định tài chính dự án vay vốn của các NHTM như quy trình thẩm định, nội dung thẩm định, phương pháp thẩm định. Nghiên cứu về dự án đầu tƣ 1.
Khái niệm dự án đầu tư Bây giờ ta sẽ đi sâu xem xét khái niệm về dự án đầu tư. Với các quan điểm khác nhau có thể có các khái niệm khác nhau về dự án đầu tư. Sau đây là một số khái niệm về dự án đầu tư: - Dự án đầu tư là tập hợp các hoạt động nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định mà trong quá trình thực hiện mục tiêu đó cần có các nguồn lực đầu vào (inputs) và kết quả thu được là các đầu ra (outputs). - Theo góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế xã hội trong một thời gian dài.
- Trên góc độ kế hoạch hóa: Dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết, của một công việc đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế xã hội, là tiền 8 c đề để ra các quyết định đầu tư và tài trợ vốn. Như vậy, nếu xét theo góc độ này thì dự án đầu tư là một hoạt động kinh tế riêng biệt nhất trong công tác kế hoạch hóa nền kinh tế nói chung (một đơn vị sản xuất kinh doanh cùng một thời kỳ có thể thực hiện nhiều dự án).