CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC 1. Các khái niệm và đặc điểm của nguồn nhân lực cơ quan nhà nước 1. Khái niệm nguồn nhân lực Một quốc gia muốn phát triển thì cần phải có các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế như: tài nguyên thiên nhiên, vốn, khoa học - công nghệ, con người.Trong các nguồn lực đó, nguồn lực con người là quan trọng nhất giúp phát hiện, sáng tạo và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khác. Một nước có tài nguyên phong phú, máy móc kỹ thuật hiện đại nhưng không có nguồn lao động chất lượng cao, đủ khả năng khai thác các nguồn lực kia thì khó có thể đạt được sự phát triển như mong muốn.
Nguồn nhân lực là từ ghép có nguồn gốc từ tiếng Hán: Nhân là người, lực là lực lương, sức lực. Như vậy, nguồn nhân lực là lực lượng con người hay nguồn lực của của mỗi con người, bao gồm: sức lực cơ bắp (thể lực), trình độ tri thức được vận dụng trong quá trình lao động của mỗi cá nhân (trí lực), những ham muốn, những hoài bão mà bản thân người lao động hướng tới để đạt một mục tiêu xác định (tâm lực). Nguồn nhân lực với ý nghĩa đầy đủ của nó bao gồm 3 yếu tố có sự liên hệ biện chứng với nhau, đó là thể lực, trí lực và tâm lực. Theo định nghĩa của Liên Hiệp Quốc: Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng [10, trang 14].
Ngân hàng thế giới cho rằng: Nguồn nhân lực là toàn bộ “vốn người” (thể lực, trí lực, năng lực nghề nghiệp.) mà mỗi cá nhân sở hữu. Chất lượng nguồn nhân lực Trong mỗi lĩnh vực khác nhau, với mục đích khác nhau lại có những quan điểm về chất lượng khác nhau. Thứ nhất, theo Từ điển Bách khoa, được định nghĩa từ góc độ triết học: Chất lượng là phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tương đối của sự vật, phân biệt nó với cái khác. Như vậy, chất lượng chính là cái bản chất, đặc trưng, tương đối ổn định của sự vật, hiện tượng.
Theo Từ điển Tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đà Nẵng - Trung tâm từ điển học, năm 2010: Chất lượng (danh từ): Cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vật, sự việc [13]. Với hai cách hiểu này thì chất lượng là tất cả những gì mà bản thân con người, sự vật hiện tượng có tạo nên nét riêng đặc trưng cho con người, sự vật hiện tượng đó. Thứ hai, theo Từ điển từ và ngữ Việt - Nam, Nhà xuất bản tỉnh Sơn La Hồ Chí Minh, Nguyễn Lân, chất lượng (danh từ): Giá trị về mặt lợi ích phục vụ đời sống. Tổ chức American Society for Quality (ASQ) đã định nghĩa: Chất lượng là tổng hợp những đặc tính và đặc điểm của một sản phẩm hay dịch vụ có khả năng làm thỏa mãn nhu cầu khách hàng.
Với các cách hiểu này thì chất lượng còn được thể hiện ở việc sản phẩm, dịch vụ phải phục vụ cho đời sống con người, mà trước hết đó là sự thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Với cách hiểu này thì chất lượng sản phẩm, hàng hóa còn phải đáp ứng được các tiêu chuẩn do người sản xuất công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành. 10 Thứ ba, theo tiêu chuẩn ISO 9001:2008: của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế: Chất lượng là mức độ của một tập hợp các đặc tính vốn có đáp ứng các yêu cầu. Từ những khái niệm này, có thể hiểu, chất lượng là “cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, sự vật, sự việc”.
Đối với một con người thì chất lượng của cá nhân đó được hiểu là tổng hợp những phẩm chất nhất định về sức khỏe, trí tuệ, khoa học, chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, ý chí, niềm tin, năng lực. Yêu cầu hiện nay, càng đòi hỏi người cán bộ, công chức phải có những trình độ phẩm chất theo yêu cầu như trên ngoài ra người cán bộ phải gương mẫu, đi tiên phong về lý luận và thực tiễn, chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, giữ vững tiêu chuẩn và tư cách của người cán bộ. Mỗi cán bộ, công chức không tồn tại một cách biệt lập mà phải đặt trong một chỉnh thể thống nhất của cả đội ngũ cán bộ, công chức. Vì vậy, quan niệm về chất lượng cán bộ, công chức phải được đặt trong mối quan hệ biện chứng giữa chất lượng của từng cán bộ, công chức với chất lượng của cả đội ngũ cán bộ, công chức.
Chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức không phải là sự tập hợp giản đơn số lượng mà là sự tổng hợp sức mạnh của toàn bộ đội ngũ. Sức mạnh này bắt nguồn từ phẩm chất vốn có bên trong của mỗi cán bộ, công chức và nó được tăng lên bởi tính thống nhất của tổ chức, của sự giáo dục, đào tạo, phân công, quản lý, kỷ luật và của sự đoàn kết. Chất lượng nguồn nhân lực Có nhiều khái niệm và cách lý giải khác nhau về chất lượng; có ý kiến cho rằng chất lượng là sự xuất chúng, tuyệt hảo, là giá trị bằng tiền, là sự biến đổi về chất và là sự phù hợp với mục tiêu; quan niệm cho rằng: chất lượng là “tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc)… làm cho sự 11 vật (sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác” (Từ điển tiếng Việt phổ thông) [13, tr. Chất lượng là “cái làm nên phẩm chất, giá trị của sự vật” hoặc là “cái tạo nên bản chất sự vật, làm cho sự vật này khác sự vật kia” [13, tr.
Dựa trên những khái niệm chất lượng được nêu ra trên đây, có thể hiểu: Chất lượng nguồn nhân lực là chất lượng của từng cán bộ, công chức và đội ngũ cán bộ có đủ về số lượng, phù hợp về cơ cấu, đáp ứng yêu cầu hoạt động theo chức năng và nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức. Trong phạm vi của luận văn này, tác giả đề cập đến vấn đề chất lượng nguồn nhân lực của một tổ chức chủ yếu dựa trên việc tiếp cận, nghiên cứu, đánh giá cơ cấu, số lượng và các tiêu chí phản ánh chất lượng hiện tại của nhân sự cùng những chính sách quản trị ảnh hưởng tới chất lượng nguồn nhân lực. Từ đó, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong phạm vi một tổ chức. Đặc điểm của nguồn nhân lực cơ quan nhà nước Nguồn nhân lực cơ quan nhà nướccấp huyện là cấp rất gần gũi nhân dân, nguồn nhân lực khối này trực tiếp triển khai và đưa các nghị quyết của Đảng, Nhà nước vào trong đời sống.
Nguồn nhân lực cơ quan nhà nước là công chức, viên chức có chức năng trực tiếp chỉ đạo toàn diện những vấn đề diễn ra của nhân dân địa phương, quyết định và tổ chức thực hiện những vấn đề có liên quan đến phát triển kinh tế, văn hóa, đoàn thể hội, an ninh, quốc phòng và đời sống của nhân dân địa phương, theo đường lối của Đảng, Hiến pháp, pháp luật và các mệnh lệnh, quyết định của cấp trên. Đặc điểm nguồn nhân lực cơ quan nhà nước như sau: Thứ nhất, nguồn nhân lực khối cơ quan nhà nước tham gia trực tiếp cấp quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, an 12 ninh, quốc phòng ở địa bàn Huyện. Thứ hai, nguồn nhân lực cơ quan nhà nước trực tiếp tổ chức và thực hiện đường lối chính trị, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong cuộc sống, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cấp gần gũi cơ sở nhất là nơi trực tiếp đáp ứng và giải quyết các yêu cầu chính đáng của nhân dân. Thứ ba, nguồn nhân lựccơ quan nhà nước trực tiếp là người tuyên truyền các chính sách văn hóa, phong tục tập quán tiến bộ của dân tộc Việt Nam, có vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng đời sống văn hóa mới, đặc biệt là ở vùng nông thôn.
Thứ tư, nguồn nhân lực cơ quan nhà nước đại diện cho tổ chức đảng, đoàn thể tuyên truyền các nghị quyết, quyết định các đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước và thực hiện cụ thể hoá đường lối tổ chức chỉ đạo thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của cấp trên ở địa phương; quyết định các chủ trương, biện pháp lớn về tổ chức cán bộ, về bố trí, đề bạt và thi hành kỷ luật đối với cán bộ thuộc diện cấp uỷ quản lý. Thứ năm, công chức, viên chức cơ quan nhà nước thực hiện công tác thường xuyên về tuyên truyền, tổ chức thực hiện đường lối của Đảng, vận động nhân dân luôn là một khối đại đoàn kết toàn dân, thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước. Các tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn nhân lực cơ quan nhà nước 1. Nhóm tiêu chí về phẩm chất chính trị, đạo đức Phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng là một trong những tiêu chí cơ bản để đánh giá chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức; ở mỗi cán bộ, công chức làm ở các ngành, lĩnh vực, các cấp khác nhau sẽ được biểu hiện khác nhau.
Đối với cán bộ, công chức cơ quan nhà nướcyêu cầu đối với tiêu chí về phẩm chất chính trị, đạo đức được thể hiện như sau: 13 Thứ nhất, phẩm chất chính trị, đạo đức Cán bộ, công chức cơ quan nhà nước phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với lý tưởng cách mạng, với Chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh; hiểu biết về lý luận chính trị, nắm vững quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước để chấp hành nghiêm chỉnh và vận động gia đình, người dân chấp hành. Phải cần - kiệm - liêm - chính - chí công - vô tư; có lối sống lành mạnh, trong sáng; có tinh thần trách nhiệm trong khi thực thi công vụ.