Phần mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận Chƣơng 2 Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Phân tích đánh giá thực trạng chất lƣợng đào tạo tại trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Công nghiệp Thái Nguyên Chƣơng 4: Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo tại trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Công nghiệp Thái Nguyên Kết luận 3 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Giáo dục và Đào tạo là vấn đề đã và đang thu hút rất nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học và những ngƣời hoạch định chính sách. Đã có nhiều công trình khoa học, các hội thảo khoa học, các luận văn thạc sĩ, tiến sĩ của các nhà khoa học không chỉ trong nƣớc mà còn trên thế giới nghiên cứu về vấn đề đào tạo cho ngƣời lao động ở nhiều góc độ, phạm vi rộng hẹp khác nhau. Trong báo cáo kiểm điểm 5 năm thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng IX và đề ra phƣơng hƣớng phát triển đất nƣớc năm 2006 - 2010 và đến năm 2020 đã nêu “ Tính cấp thiết phải đổi mới tƣ duy giáo dục, cách tiếp cận về cơ chế phát triển giáo dục - đào tạo, thích ứng với yêu cầu phát triển của nên kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa; nghiên cứu và chuyển dần mô hình giáo dục truyền thống sang xây dựng mô hình giáo dục mở, hình thành nhiều con đƣờng, nhiều hƣớng, nhiều cơ hội khác nhau cho ngƣời học; cơ cấu lại chƣơng trình giúp ngƣời học có thể chủ động lựa chọn nội dung, kế hoạch học tập theo nhu cầu để thực hiện liên thông giữa các bậc học và một số ngành học; cải tiến công tác thi cử về cả nội dung và phƣơng pháp nhằm đánh giá đúng thực chất kết quả học tập; đẩy mạnh hội nhập quốc tế về giáo dục và đào tạo, tiếp cận chuẩn mực đào tạo tiên tiến của thế giới” Và trong các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả cũng nghiên cứu các vấn đề nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung và chất lƣợng đào tạo nói riêng. Nhƣ: - NGA Center for Best Practices, Education Policy, Studies Division, December 9, 2006 và Quality in Higher Education, Voll2, No.1, April 2006, Jacqueline Douglas và Alex Douglas đề cập đến thông qua biện pháp lấy ý 4 kiến phản hồi của ngƣời học.
Biện pháp này sẽ nâng cao hiệu quả việc giảng dạy của giáo viên. - Ở tài liệu Higher Education, 2001, Kluwer Academic Pulisher, John Biggs, Fabrien Henard, Solenie Leprince - Ringuet, “Con đƣờng đƣa chất lƣợng giáo dục ở giáo dục đại học”, draft 18 November 2008, FH,SLR… cũng đƣa ra các câu hỏi về biện pháp đảm bảo chất lƣợng để nâng cao chất lƣợng dạy và học trong đó có biện pháp đổi mới chƣơng trình theo mục tiêu đào tạo. - Sylvia Chong, 2009, “ Chất lƣợng đại học: đảm bảo chất lƣợng bắt đầu là sự chuẩn bị chƣơng trình của giảng viên”, Phạm Thanh Nghị (2000), Quản lý chất lƣợng giáo dục đại học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội… Nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến chất lƣợng giảng dạy cũng nhƣ các phƣơng pháp giảng dạy trong xu thế đổi mới giáo dục đại học… - Nguyễn Phƣơng Nga, Nguyễn Quý Thanh (2007), Giáo dục đại học, một số thành tố của chất lƣợng, Trần Thị Bích Liễu (2007) Đánh giá chất lƣợng giảng dạy - Nội dung - Phƣơng pháp - Kỹ thuật, NXB Đại học Sƣ phạm,… có đề cập đến các thành tố liên quan tới chất lƣợng đào tạo nhƣ hoạt động học tập của sinh viên, học hàm học vị của giảng viên,… Tuy nghiên phƣơng pháp giảng dạy của giảng viên là một trong những nhân tố có liên quan đến việc đảm bảo chất lƣợng giáo dục. - Nguyễn Cảnh Toàn (2004) thông qua luận văn “ Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề ở trƣờng Trung học kỹ thuật và dạy nghề Bắc Giang”; Vũ Văn Tuấn (2008) cũng nghiên cứu đề tài “Những biện pháp quản lý đào tạo nghề ở trƣờng Trung cấp Công nghệ kinh tế đối ngoại Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay” đƣa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo 5 Nhƣ vậy ta thấy ở Việt Nam cũng có rất nhiều các công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung và chất lƣợng đào tạo nói riêng.
Tuy nhiên các công trình đó gần nhƣ chỉ đi sâu vào đánh giá chất lƣợng của giáo dục bậc đại học nói chung mà chƣa chƣa đi vào nghiên cứu thực trạng của đào tạo ở các trƣờng cao đẳng. Do vậy những giải pháp đề xuất còn chƣa cụ thể nhằm Nâng cao chất lƣợng dạy học, đây là nhiệm vụ cơ bản của các trƣờng cao đẳng và của ngƣời quản lý, là điều kiện để nhà trƣờng tồn tại và phát triển.2 Các khái niệm cơ bản 12.1 Chất lượng Chất lƣợng là một từ mà nhiều ngƣời nói đến, nhƣng rất khó nắm bắt. Tất cả chúng ta đều có một cảm nhận trong tiềm thức về chất lƣợng, nhƣng rất khó định nghĩa rõ ràng. Đó là một khái niệm nhiều mặt và bao trùm ba khía cạnh: 1) mục tiêu; 2) quá trình triển khai để đạt mục tiêu; 3) thành quả đạt đƣợc.
Chính vì vậy không có định nghĩa rõ về chất lƣợng. Trên cơ sở tính tƣơng đối của khái niệm chất lƣợng nhƣ vậy, ta có thể tiếp cận khái niệm này theo nhiều cách: - Theo từ điển tiếng Việt phổ thông: “Chất lƣợng là tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ quan của sự vật (sự việc)…, hiện tƣợng làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác” - Theo Tiêu chuẩn Pháp - NF X50-109: “Chất lƣợng là tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu ngƣời sử dụng”. - Theo Kaoru Ishikawa: “Chất lƣợng là khả năng thỏa mãn nhu cầu thị trƣờng với chi phí thấp nhất”. - Theo Oxford Poket Dictionary: “Chất lƣợng là mức hoàn thiện, là đặc trƣng so sánh hay đặc trƣng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ liệu, các thông số cơ bản”.
6 - Theo TCVN ISO 8402: “Chất lƣợng là tập hợp các đặc tính của một thực thể (đối tƣợng) tạo cho thực thể (đối tƣợng) đó khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã nêu ra hoặc nhu cầu tiềm ẩn”. Nhƣ vậy, ta thấy các định nghĩa về chất tổng quát tuy có khác nhau, nhƣng đều có chung một ý tƣởng: Chất lượng là sự thỏa mãn một yêu cầu nào đó.2 Đào tạo Đào tạo là một quá trình dạy các kỹ năng thực hành nghề nghiệp hoặc kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để học sinh lĩnh hội và nắm vững những kiến thức, kỹ năng, thái độ một cách có hệ thống, chuẩn bị thích nghi cuộc sống và khả năng đảm nhận một công việc nhất định (theo Wikipedia) Hoạt động đào tạo là loại hình chuyển giao và phát triển các kiến thức kỹ năng lao động chuyên biệt, hình thành nhân cách nghề nghiệp của con ngƣời trong một loại hình lao động nhất định[24, tr. Trần Khánh Đức (2009), Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI, NXB. Giáo dục Việt Nam.
Đào tạo là hoạt động mang tính phối hợp giữa các chủ thể dạy học (ngƣời dạy và ngƣời học), là sự thống nhất hữu cơ giữa hai mặt dạy học và học, tiến hành trong một cơ sở giáo dục mà tại đó tính chất phạm vi, cấp độ, cấu trúc, quy trình của hoạt động đƣợc quy định một cách chặt chẽ, cụ thể về mục tiêu, chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp, hình thức tổ chức, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, đánh giá kết quả đào tạo, cũng nhƣ về thời gian và đối tƣợng đào tạo cụ thể. Quá trình chuyển giao năng lực nghề nghiệp đƣợc thực hiện trong hoạt động cùng nhau của thầy và trò trong một môi trƣờng dạy học xác định. Xét từ góc độ này đào tạo bao gồm các thành tố: 1) hoạt động dạy của giảng viên; 2) hoạt động học của sinh viên; và 3) môi trƣờng đào tạo( môi trƣờng vật chất và môi trƣờng tinh thần, môi trƣờng văn hóa) 7 Xét từ góc độ quá trình thực hiện nhiệm vụ theo chức năng của nhà trƣờng, đào tạo bao gồm các khâu: 1) đầu vào: đánh giá nhu cầu đào tạo, xây dựng các chƣơng trình đào tạo, xây dựng các điều kiện đảm bảo cho việc thực hiện các chƣơng trình đào tạo, tuyển sinh; 2) các hoạt động đào tạo: dạy học, thực tập, giáo dục, nghiên cứu khoa học…; và 3) đầu ra: kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục, và dạy học, xét học vụ và công nhận tốt nghiệp, cấp phát văn bằng, chứng chỉ, kiểm định và đảm bảo chất lƣợng đào tạo. Hay nói chung nhất :Đào tạo là việc huấn luyện, giảng dạy, tập huấn cho một nhóm ngƣời, một tổ chức, một xã hội về một vấn đề, và nhằm đạt đến một mục tiêu nhất định.
Khái niệm đào tạo thƣờng có nghĩa hẹp hơn khái niệm giáo dục, thƣờng đào tạo đề cập đến giai đoạn sau, khi một ngƣời đã đạt đến một độ tuổi nhất định, có một trình độ nhất định. Có nhiều dạng đào tạo:đào tạo cơ bản và đào tạo chuyên sâu, đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề, đào tạo lại, đào tạo từ xa, tự đào tạo.3 Chất lượng đào tạo Từ các khái niệm về chất lƣợng giáo dục thì một số nhà nghiên cứu đã đƣa ra các quan niệm về chất lƣợng đào tạo. Đó là: Chất lƣợng đào tạo là mức độ đạt đƣợc mục tiêu đào tạo đề ra đối với một chƣơng trình đào tạo ( Lê Đức Ngọc, Lâm Quang Thiệp); Là kết quả của quá trình đào tạo đƣợc phản ánh ở các đặc trƣng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của ngƣời tốt nghiệp tƣơng ứng với mục tiêu, chƣơng trình theo các ngành nghề cụ thể ( Trần Khánh Đức); Là mức đạt đƣợc các mục tiêu đào tạo đề ra (Lê Đức Phúc)[7, tr 427-428]. Chất lƣợng đào tạo thể hiện chính qua năng lực của ngƣời đƣợc đào tạo sau khi hoàn thành chƣơng trình đào tạo.
Chất lƣợng đào tạo bao gồm: -Chất lƣợng bên trong: sự đạt đƣợc mục tiêu đào tạo (phù hợp với tiêu chuẩn đào tạo) do cơ sở đào tạo đề ra. 8 - Chất lƣợng bên ngoài: Sự thỏa mãn nhu cầu của khách hàng bên ngoài (ngƣời sử dụng lao động tốt nghiệp) và khách hàng bên trong (đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên) [19, tr.