Hoạt Động Mua Bán Sáp Nhập Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Khám phá hoạt động mua bán sáp nhập tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam qua luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng, phân tích chi tiết và chuyên sâu.

• Tác giả: Nguyễn Minh Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Hoạt Động Mua Bán, Sáp Nhập Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• THESIS SUMMARY
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT
• THE LIST OF INSTRUCTIONS IS COMPLETE IN ENGLISH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2. Đặc điểm hoạt động mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại
• 1.3. Phân loại và các phương thức mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại
• 1.4. Trình tự thực hiện mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại
• 1.5. Tác động của hoạt động mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại
• 1.6. KINH NGHIỆM MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TỪ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 1.6.1. Kinh nghiệm của Mỹ
• 1.6.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.6.3. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. BỐI CẢNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP
• 2.2. Số lượng Ngân hàng
• 2.3. Về quy mô vốn
• 2.4. Về quy mô tài sản
• 2.5. Về năng lực quản trị
• 2.6. Khả năng sinh lời
• 2.7. Về tình hình thanh khoản
• 2.8. Về tình hình nợ xấu
• 2.9. ĐỘNG LỰC THỰC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.10. CÁC PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.10.1. Các thương vụ mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại từ 2011 đến 2019
• 2.10.2. Các phương thức mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• 2.11. ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 2.11.1. Những kết quả đạt được
• 2.11.2. Những tồn tại
• 2.11.3. Nguyên nhân của những tồn tại
• 2.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Định hướng phát triển hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025
• 3.2. Những cơ hội và thách thức đối với các Ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong thời gian tới. GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Các Ngân hàng thương mại tiếp tục thúc đẩy quá trình mua bán và sáp nhập
• 3.2.2. Ngân hàng thương mại đẩy mạnh việc tự cơ cấu lại, nâng cao năng lực hoạt động
• 3.2.3. Xây dựng kế hoạch các thương vụ một cách chặt chẽ, cụ thể
• 3.2.4. Đa dạng hóa phương thức mua bán sáp nhập
• 3.2.5. Tiếp tục xử lý nợ xấu
• 3.2.6. Quản lý tốt hậu mua bán và sáp nhập
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG. KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại

Phần này trình bày cơ sở lý luận về hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) trong lĩnh vực ngân hàng thương mại. Các khái niệm, đặc điểm, và phương thức thực hiện M&A được phân tích chi tiết. Tác động của M&A đến hệ thống ngân hàng cũng được đề cập, bao gồm việc tăng cường năng lực tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ, và cải thiện hiệu quả quản lý. Phần này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của M&A trong quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng.

1.1. Đặc điểm hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại

Hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng thương mại có những đặc điểm riêng biệt so với các ngành khác. Quá trình này thường liên quan đến việc chuyển nhượng cổ phần, tái cấu trúc tài chính, và hợp nhất các dịch vụ ngân hàng. M&A giúp các ngân hàng tăng quy mô, mở rộng thị phần, và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Phân loại và các phương thức mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại

Có nhiều phương thức thực hiện M&A trong lĩnh vực ngân hàng thương mại, bao gồm mua lại cổ phần, sáp nhập tự nguyện, và hợp nhất. Mỗi phương thức có những ưu điểm và hạn chế riêng, tùy thuộc vào mục tiêu và điều kiện của các bên tham gia. Việc lựa chọn phương thức phù hợp là yếu tố quyết định đến thành công của thương vụ M&A.

II. Thực trạng hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Phần này phân tích thực trạng hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2011-2019. Các thương vụ M&A tiêu biểu được liệt kê và đánh giá về hiệu quả. Những kết quả đạt được, tồn tại, và nguyên nhân của các vấn đề cũng được trình bày chi tiết. Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình M&A trong ngành ngân hàng Việt Nam.

2.1. Bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong quá trình mua bán và sáp nhập

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong giai đoạn 2011-2019. Số lượng ngân hàng giảm đáng kể do quá trình tái cấu trúc và sáp nhập. Các ngân hàng yếu kém được sáp nhập vào các ngân hàng lớn hơn, giúp ổn định hệ thống tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Các thương vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại từ 2011 đến 2019

Nhiều thương vụ M&A tiêu biểu đã diễn ra trong giai đoạn này, bao gồm sáp nhập giữa Ngân hàng TMCP Phương Nam và Sacombank, cũng như các thương vụ khác như HDBank và Đại Á Bank. Các thương vụ này đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng đặt ra những thách thức về quản lý và xử lý nợ xấu.

III. Giải pháp về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng thương mại tại Việt Nam đến năm 2025. Các giải pháp bao gồm việc tiếp tục thúc đẩy quá trình M&A, đẩy mạnh tự cơ cấu lại, và xây dựng kế hoạch thương vụ chặt chẽ. Phần này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý hậu M&A để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

3.1. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025

Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025 tập trung vào việc tăng cường năng lực tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ, và đẩy mạnh quá trình M&A. Các ngân hàng cần tiếp tục thúc đẩy quá trình sáp nhập để tăng quy mô và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

3.2. Các giải pháp cụ thể về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc đa dạng hóa phương thức M&A, tiếp tục xử lý nợ xấu, và quản lý tốt hậu M&A. Các ngân hàng cần xây dựng kế hoạch thương vụ một cách chặt chẽ và cụ thể để đảm bảo hiệu quả của quá trình M&A. Việc quản lý hậu M&A cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công lâu dài của các thương vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) tại các Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP) Việt Nam trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, nâng cao năng lực tài chính và khả năng cạnh tranh. Từ năm 2011 đến 2019, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã chứng kiến nhiều thương vụ M&A diễn ra sôi động, góp phần giảm số lượng các tổ chức tín dụng yếu kém, đồng thời mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, số lượng NHTMCP giảm từ 42 năm 2010 xuống còn khoảng 31 ngân hàng năm 2019, trong khi vốn điều lệ và tổng tài sản của các ngân hàng tăng trưởng mạnh, với một số ngân hàng như BIDV đạt vốn điều lệ trên 40.000 tỷ đồng và tổng tài sản vượt 1.200 nghìn tỷ đồng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thực trạng hoạt động M&A tại các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2011-2019, đánh giá hiệu quả và những tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động M&A đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các thương vụ, phương thức thực hiện và đo lường hiệu quả hoạt động M&A trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của các ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh, ổn định tài chính và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực ngân hàng. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết tập trung tư bản của Marx: M&A được xem là quá trình tập trung và mở rộng quy mô tư bản thông qua việc kết hợp các đơn vị kinh tế riêng lẻ thành một thực thể lớn hơn, nhằm gia tăng giá trị và sức mạnh cạnh tranh.

2. Mô hình đánh giá hiệu quả M&A: Bao gồm các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), hệ số an toàn vốn (CAR), cùng các chỉ số về quy mô vốn, tổng tài sản và tỷ lệ nợ xấu. Mô hình này giúp đánh giá tác động của M&A đến hiệu quả hoạt động và năng lực tài chính của ngân hàng.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: Mua bán và sáp nhập (M&A), Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP), vốn điều lệ, tổng tài sản, nợ xấu, hiệu quả hoạt động ngân hàng, và các phương thức M&A như chào thầu, lôi kéo cổ đông bất mãn, thương lượng tự nguyện, thu gom cổ phiếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của các NHTMCP, báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các tạp chí chuyên ngành tài chính-ngân hàng và các tài liệu pháp luật liên quan đến hoạt động M&A.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ số tài chính trước và sau M&A, phân tích các thương vụ điển hình trong giai đoạn 2011-2019. Phân tích nguyên nhân tồn tại và hiệu quả hoạt động dựa trên các chỉ số ROA, ROE, CAR, tỷ lệ nợ xấu và quy mô tài sản.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các thương vụ M&A tại các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2011-2019, với dữ liệu chi tiết từ 31 ngân hàng cổ phần và các tổ chức tín dụng liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2020-2021, phân tích dữ liệu từ năm 2011 đến 2019, đồng thời đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và quy mô ngân hàng thay đổi rõ rệt: Từ năm 2011 đến 2019, số lượng NHTMCP giảm từ 42 xuống còn 31, trong khi vốn điều lệ và tổng tài sản tăng trưởng mạnh. Ví dụ, BIDV tăng vốn điều lệ lên 40.080 tỷ đồng, tổng tài sản đạt trên 1.256 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng lần lượt 75% và 13,2% so với năm 2011.

2. Hiệu quả tài chính được cải thiện sau M&A: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các ngân hàng sau M&A có xu hướng tăng, với mức tăng trung bình ROA khoảng 1,2% và ROE khoảng 12% trong giai đoạn 2011-2019. Hệ số an toàn vốn (CAR) duy trì trên mức 9%, đảm bảo an toàn tài chính.

3. Tỷ lệ nợ xấu giảm nhưng vẫn còn tồn tại: Tỷ lệ nợ xấu trung bình của hệ thống ngân hàng giảm từ khoảng 3,5% năm 2011 xuống còn khoảng 2,7% năm 2019, tuy nhiên một số ngân hàng sau M&A vẫn gặp khó khăn trong xử lý nợ xấu, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

4. Phương thức M&A đa dạng và phù hợp với từng trường hợp: Các phương thức như thương lượng tự nguyện chiếm ưu thế, chiếm khoảng 60% các thương vụ, tiếp theo là thu gom cổ phiếu và chào thầu. Các thương vụ M&A thường tập trung vào việc mở rộng quy mô, tăng vốn và cải thiện năng lực quản trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động M&A tại các NHTMCP Việt Nam đã góp phần quan trọng trong việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, nâng cao năng lực tài chính và khả năng cạnh tranh. Việc giảm số lượng ngân hàng nhỏ, yếu kém thông qua M&A giúp hệ thống ngân hàng trở nên ổn định hơn, đồng thời tạo điều kiện cho các ngân hàng lớn phát triển quy mô và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, Việt Nam đã áp dụng các phương thức M&A phù hợp với điều kiện thị trường trong nước, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những thách thức như xử lý nợ xấu sau M&A, hòa hợp văn hóa doanh nghiệp và quản lý nguồn nhân lực. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ ROA, ROE và tỷ lệ nợ xấu trước và sau M&A có thể minh họa rõ nét hiệu quả và những tồn tại của hoạt động này.

Việc duy trì hệ số an toàn vốn CAR trên mức quy định cho thấy các ngân hàng đã chú trọng đến yếu tố an toàn tài chính, tuy nhiên áp lực tăng trưởng lợi nhuận và xử lý nợ xấu vẫn là thách thức lớn cần được giải quyết trong giai đoạn tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy kế hoạch M&A cụ thể và chiến lược rõ ràng: Các ngân hàng cần xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng thương vụ M&A, xác định mục tiêu cụ thể về quy mô, thị phần và hiệu quả tài chính. Thời gian thực hiện nên được lên kế hoạch trong vòng 1-3 năm, do ban lãnh đạo ngân hàng chủ trì.

2. Tăng cường quản lý hậu M&A, đặc biệt là nguồn nhân lực: Ngân hàng sau M&A cần xây dựng chính sách nhân sự phù hợp nhằm giữ chân nhân tài, ổn định tâm lý nhân viên và hòa nhập văn hóa doanh nghiệp. Việc đào tạo liên tục và chính sách thăng tiến rõ ràng nên được triển khai trong vòng 6-12 tháng sau M&A, do phòng nhân sự và ban điều hành thực hiện.

3. Xử lý triệt để nợ xấu trước và sau M&A: Cần áp dụng các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả như chuyển đổi nợ thành cổ phần, bán tài sản và hợp tác với các công ty quản lý tài sản. Thời gian xử lý nên kéo dài từ 1-2 năm, do ban quản lý rủi ro và các cơ quan quản lý nhà nước phối hợp thực hiện.

4. Hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường vai trò của bảo hiểm tiền gửi: Nhà nước cần hoàn thiện các quy định pháp lý về M&A ngân hàng, đảm bảo minh bạch và công bằng, đồng thời phát huy vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong việc ổn định hệ thống tài chính. Các cơ quan quản lý nhà nước nên ưu tiên thực hiện trong giai đoạn 2021-2025.

5. Đa dạng hóa phương thức M&A và nâng cao năng lực công nghệ: Khuyến khích các ngân hàng áp dụng linh hoạt các phương thức M&A phù hợp với từng trường hợp, đồng thời đầu tư nâng cấp công nghệ ngân hàng số để tăng cường hiệu quả hoạt động sau M&A. Thời gian thực hiện từ 1-3 năm, do ban công nghệ và ban điều hành ngân hàng đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo các Ngân hàng Thương mại Cổ phần: Giúp hiểu rõ về các phương thức, hiệu quả và thách thức của hoạt động M&A, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính-ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động M&A nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng và rủi ro của các thương vụ M&A, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả.

4. Các chuyên gia, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về hoạt động M&A trong ngành ngân hàng, góp phần phát triển lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực này.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao các ngân hàng Việt Nam cần thực hiện M&A?
   Hoạt động M&A giúp các ngân hàng tăng quy mô vốn, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực quản trị và cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Ví dụ, BIDV đã tăng vốn điều lệ lên 40.080 tỷ đồng sau các thương vụ M&A, giúp nâng cao vị thế trên thị trường.

2. Các phương thức M&A phổ biến tại Việt Nam là gì?
   Phương thức thương lượng tự nguyện chiếm ưu thế, tiếp theo là thu gom cổ phiếu và chào thầu. Mỗi phương thức phù hợp với từng trường hợp cụ thể, ví dụ thương lượng tự nguyện thường áp dụng cho các ngân hàng có cùng định hướng phát triển.

3. M&A ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả hoạt động ngân hàng?
   Sau M&A, các ngân hàng thường cải thiện được ROA, ROE và hệ số an toàn vốn CAR, đồng thời giảm tỷ lệ nợ xấu. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng quản lý hậu M&A và xử lý các vấn đề tồn đọng.

4. Những thách thức lớn nhất trong hoạt động M&A ngân hàng là gì?
   Bao gồm xử lý nợ xấu, hòa hợp văn hóa doanh nghiệp, giữ chân nhân sự chủ chốt và đảm bảo quyền lợi cổ đông thiểu số. Ví dụ, một số ngân hàng sau M&A gặp khó khăn trong việc ổn định nguồn nhân lực và văn hóa tổ chức.

5. Nhà nước cần làm gì để hỗ trợ hoạt động M&A?
   Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường vai trò của bảo hiểm tiền gửi, đảm bảo minh bạch và công bằng trong quá trình M&A, đồng thời hỗ trợ xử lý nợ xấu và giám sát hoạt động ngân hàng sau M&A.

Kết luận

• Hoạt động M&A tại các NHTMCP Việt Nam từ 2011-2019 đã góp phần giảm số lượng ngân hàng yếu kém, đồng thời nâng cao quy mô vốn và hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng.
• Các phương thức M&A đa dạng, trong đó thương lượng tự nguyện là phổ biến nhất, phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam.
• Hiệu quả tài chính sau M&A được cải thiện rõ rệt qua các chỉ số ROA, ROE và hệ số an toàn vốn CAR, tuy nhiên vẫn còn tồn tại thách thức về xử lý nợ xấu và quản lý nguồn nhân lực.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc xây dựng kế hoạch cụ thể, quản lý hậu M&A hiệu quả và hoàn thiện khung pháp lý là những yếu tố then chốt để thành công.
• Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động M&A đến năm 2025, bao gồm xây dựng chiến lược rõ ràng, xử lý nợ xấu, hoàn thiện pháp luật và tăng cường vai trò bảo hiểm tiền gửi.

Hành động tiếp theo: Các ngân hàng và cơ quan quản lý cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả hoạt động M&A để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm Hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp. Hoạt động mua“bán và sáp nhập xuất hiện ở Mỹ từ những năm cuối thế kỷ 19.

M&A được viết tắt bởi hai từ tiếng Anh: “Mergers and Acquisitions”, đây là thuật ngữ quốc tế để chỉ hoạt động mua bán và sáp nhập giữa hai hay nhiều công ty với nhau. Thuật ngữ này khi dịch ra tiếng Việt cũng được sử dụng với nhiều nghĩa khác nhau như “Mua lại và sáp nhập”; “Thâu tóm và hợp nhất” hay “Mua bán và sáp nhập”. Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả sử dụng cụm từ “Mua bán và sáp nhập”.” Theo quan điểm lý luận về kinh tế chính trị của Marx đề cập tới khái niệm này như một hình thức của tập trung tư bản. Đây là quá trình tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt sẵn có trong xã hội để hình thành một tư bản cá biệt khác lớn hơn, thông qua việc kết hợp các tư bản riêng lẻ lại với nhau.

Tại Việt Nam,“Luật Doanh nghiệp ban hành ngày 26 tháng 11 năm 2014 quy định: Thông tư số 36/2015/TT-NHNN ngày 31/12/2015 của NHNN Việt Nam quy định việc sáp nhập, hợp nhất và mua lại TCTD, mở rộng phạm vi các đối tượng được/thuộc diện sáp nhập, hợp nhất; kế thừa tinh thần của Luật Doanh nghiệp năm 2005 về hợp nhất, sáp nhập, Luật Cạnh tranh năm 2004 về tập trung kinh tế, đồng thời đảm bảo tuân thủ các cam kết của Việt Nam đối với WTO trong lĩnh vực tài chính, Ngân hàng, cụ thể”:” Về hình thức“mua lại và sáp nhập, Thông tư quy định việc sáp nhập, hợp nhất và mua“lại giữa các TCTD chỉ được tiến hành dưới một số hình thức nhất định. Các hình thức sáp nhập bao gồm : Ngân hàng, công ty tài chính, TCTD hợp tác sáp nhập vào một Ngân hàng; công ty tài chính sáp nhập vào một công ty tài chính; công ty cho thuê tài chính sáp nhập vào một công ty cho thuê tài chính.”Các hình thức“hợp nhất bao gồm: Ngân hàng được hợp nhất với Ngân hàng, công ty tài chính, TCTD hợp tác để thành một Ngân hàng; các công ty tài chính hợp nhất thành một công ty tài chính; 9 các”công ty cho thuê tài chính hợp nhất thành một công ty cho thuê tài chính.””Các hình thức mua lại bao gồm: một Ngân hàng được mua lại công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính; một công ty tài chính được mua lại công ty cho thuê tài chính.” Sáp nhập“Ngân hàng là sự kết hợp của hai hoặc nhiều Ngân hàng để tạo ra một Ngân hàng mới duy nhất có quy mô lớn hơn. Sáp nhập thường do sự tự nguyện của các bên tham gia.” Mua lại“Ngân hàng là việc một Ngân hàng mua lại một Ngân hàng khác, thông thường là một Ngân hàng lớn hơn sẽ mua lại Ngân hàng nhỏ hơn.” Hợp nhất“Ngân hàng là việc hai hoặc một số Ngân Hàng (sau đây gọi là Ngân hàng bị hợp nhất) chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp để hình thành một Ngân Hàng mới (sau đây gọi là Ngân hàng hợp nhất), đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các Ngân hàng bị hợp nhất.” Việc sáp nhập“xảy ra khi hai hay nhiều Ngân hàng, thường có quy mô tương đương nhau, thỏa thuận để cùng trở thành một Ngân hàng mới duy nhất. Cổ phiếu của các Ngân hàng sáp nhập sẽ ngưng giao dịch và thay vào đó là cổ phiếu của Ngân hàng mới.”” Như vậy,“hoạt động“mua bán và sáp nhập về cơ bản đều có đặc điểm tương đồng đó là nhằm mục đích gia tăng giá trị mới cho cổ đông, gia tăng năng lực cạnh tranh, đạt hiệu quả tốt hơn về chi phí, khả năng chiếm lĩnh thị phần lớn hơn, hướng tới đạt hiệu quả kinh doanh cao hơn trước khi thực hiện mua bán sáp nhập.”Giá trị“cộng hưởng được kỳ vọng có được từ mỗi thương vụ mua bán sáp nhập M&A sẽ giúp cho hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn và giá trị doanh nghiệp sau mua bán sáp nhập được nâng cao.

Đặc điểm hoạt động mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại NHTM là“một“trong những định chế tài chính mà đặc trưng chủ yếu là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán.”Ngoài ra, NHTM“còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Chính vì vậy hoạt động mua bán và sáp nhập NHTM cũng mang những đặc điểm riêng so với hoạt động mua bán và sáp nhập ở các lĩnh vực, ngành nghề khác.”” Thứ nhất:“Nhu cầu thực hiện M&A đối với các NHTM là tất yếu khách quan 10 vì xuất phát từ áp lực cạnh tranh trên thị trường, năng lực tài chính, quản trị, công nghệ và nhân lực cần phải nâng cao nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế trong những giai đoạn mới ở trình độ cao hơn.” Thứ hai:“Hoạt động mua bán và sáp nhập NHTM luôn chịu sự quản lý chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước. Đặc điểm này xuất phát từ đối tượng kinh doanh của NHTM không phải là hàng hóa, dịch vụ thông thường như các doanh nghiệp khác mà là hàng hóa đặc biệt (tiền mặt, vàng, giấy tờ có giá và các dịch vụ thanh toán.),“dùng để đo lường và biểu hiện giá trị của tất cả các loại hàng hóa khác, chính vì vậy việc một thương vụ mua bán và sáp nhập NHTM được thực hiện thành công hay không ảnh hưởng tới rất nhiều chủ thể trong nền kinh tế, tâm lý của người dân đối với hoạt động Ngân hàng, chính vì vậy, do”những tính chất quan trọng của ngành, việc các thương vụ M&A NHTM chịu quản lý chặt chẽ từ các cơ quan quản lý nhà nước thực sự cần thiết.” Thứ ba:“Việc thực hiện các thương vụ mua bán và sáp nhập NHTM thường phức tạp hơn so với các doanh nghiệp thông thường. Hoạt động của NHTM không chỉ có những tài sản hữu hình mà còn có những giá trị vô hình, giá trị vô hình của các NHTM lớn hơn rất nhiều so với các lĩnh vực, các ngành nghề khác trong nền kinh tế.

Trong nhiều trường hợp, hiệu quả của việc thực hiện M&A NHTM không đạt được nhiều mục tiêu như mong muốn, NHTM sau khi M&A không có chuyển biến gì tốt hơn trước đó, thậm chí không ít trường hợp bị yếu đi. Sau khi thực hiện M&A, NHTM mới phải xử lý nhiều vấn đề tồn đọng như các khoản lỗ, tình trạng nợ xấu, nhân sự…” 1. Phân loại và các phương thức mua bán và sáp nhập Ngân hàng thương mại * Căn cứ vào chức năng của các công ty thành viên: hoạt động M&A có thể được phân loại theo 3 hình thức: (1) M&A chiều ngang, (2) M&A chiều dọc và (3) M&A kết hợp. (1) Mua bán,“sáp nhập theo“chiều ngang: là hình thức mua bán, sáp nhập giữa các Ngân hàng cùng ngành, việc sáp nhập giữa các Ngân hàng cạnh tranh trực tiếp, có cùng loại sản phẩm và thị trường.

Kết quả từ việc mua bán, sáp nhập theo hình thức này sẽ mang lại cơ hội mở rộng thị trường, tăng hiệu quả trong việc kết hợp thương hiệu, 11 giảm chi phí cố định,”tăng cường hiệu quả hệ thống phân phối.” (2) Mua bán,“sáp nhập theo“chiều dọc: là sự sáp nhập hoặc hợp nhất giữa hai hay nhiều Ngân hàng có mối quan hệ người mua - người bán, nằm trên cùng một chuỗi giá trị, dẫn tới sự mở rộng về phía trước hoặc phía sau của Ngân hàng sáp nhập trên chuỗi giá trị đó. Một Ngân hàng có thể sáp nhập với một Ngân hàng là nhà cung cấp sản phẩm dịch vụ của nó - gọi là sáp nhập lùi, hoặc mua lại Ngân hàng có quan hệ thân cận trong hệ thống phân phối sản phẩm dịch vụ gọi là sáp nhập tiến. Sáp nhập theo chiều dọc đem lại cho Ngân hàng tiến hành sáp nhập lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng hoặc đầu ra sản phẩm dịch vụ, giảm chi phí trung gian,”khống chế nguồn cung cấp sản phẩm dịch vụ hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh.” (3) Mua bán,“sáp nhập“tổ hợp: bao gồm tất cả các loại sáp nhập khác. Nhóm thứ nhất là sáp nhập tổ hợp thuần túy, hai bên sáp nhập không hề có mối quan hệ nào với nhau.

Nhóm thứ hai là sáp nhập bành trướng về địa lý, hai Ngân hàng kinh doanh cùng một loại sản phẩm dịch vụ nhưng cung cấp trên hai thị trường hoàn toàn cách biệt về địa lý. Nhóm thứ ba là sáp nhập đa dạng hóa sản phẩm, hai Ngân hàng kinh doanh hai loại sản phẩm dịch vụ khác nhau nhưng cùng ứng dụng một công nghệ hoặc tiếp thị gần giống nhau.”” Phương thức“thực hiện mua bán sáp nhập được hiểu là tập hợp cách thức, biện pháp được doanh nghiệp áp dụng để tiến hành một thương vụ mua bán sáp nhập.” Việc lựa“chọn phương thức nào để thực hiện một giao dịch mua bán, sáp nhập NHTM phụ thuộc vào“trọng tâm của các giao dịch, mục đích hay ưu thế của các bên tham gia. Để áp dụng một thương vụ M&A thành công, các DN có thể chỉ cần áp dụng một phương thức nhưng cũng có thể phải kết hợp nhiều phương thức khác nhau. Việc lựa chọn phương thức nào là do doanh nghiệp quyết định.”” NHTM“cũng là một loại hình doanh nghiệp, phương thức mua bán và sáp nhập NHTM gồm: Chào thầu; Lôi kéo cổ đông bất mãn (Ủy quyền hành động); Thương lượng tự nguyện với hội đồng quản trị và ban điều hành, thu gom cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, mua lại tài sản.

Các loại hình NHTM khác nhau thì việc lựa chọn phương thức thực hiện M&A cũng”khác nhau. Chào thầu Chào thầu“được hiểu là việc chào mua công khai, mở lời đề nghị hay lời mời của một người thâu tóm tiềm năng cho tất cả các cổ đông của một Ngân hàng giao dịch công khai (Ngân hàng mục tiêu) để đấu thầu cổ phiếu của họ để bán tại một mức giá xác định trong một thời gian quy định, tùy thuộc vào việc đấu thầu của một số lượng tối thiểu và tối đa của cổ phiếu, giá chào bán của thâu tóm thường là ở một cao hơn giá thị trường hiện tại của cổ phiếu của công ty mục tiêu. Điểm đáng chú ý trong thương vụ dạng này là ban quản trị Ngân hàng mục tiêu bị gạt ra ngoài và mất quyền định đoạt”bởi vì đây là sự trao đổi trực tiếp giữa chủ thể thôn tính và cổ đông ngân hàng mục tiêu.