CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Tổng quan các nghiên cứu về hành vi làm cha mẹ và cảm nhận hạnh phúc của trẻ em 1. Một số nghiên cứu ở nước ngoài Đã có nhiều nghiên cứu ở nước ngoài về hành vi làm cha mẹ và ảnh hưởng của hành vi làm cha mẹ đến sự phát triển tâm lý của trẻ, cụ thể như sau: Các nghiên cứu ở cả phương Đông và phương Tây về mối quan hệ giữa gắn kết gia đình và hài lòng với cuộc sống đều nhận thấy có sự ảnh hưởng của môi trường gia đình (trong đó có sự gắn kết với gia đình) đối với thanh thiếu niên. Sự gắn kết gia đình đã được chứng minh là có liên quan đến những cảm xúc tiêu cực (White, Shelton va Elgar, 2014) và lệch lạc (Hamama va Arazi, 2012).
Ví dụ, thanh thiếu niên không nhận được sự quan tâm từ phía gia đình có nhiều khả năng quan hệ tình dục sớm hơn (Kapungu, Holmbeck va Paikoff, 2006). Nghiên cứu của Jou (2015) cũng chi ra học sinh trung học Đài Loan ở độ tuổi trung học cơ sở (trung bình là 15 tuổi) sống trong những gia đình có sự gắn kết thì trải qua mức độ trầm cảm thấp hơn và mức độ lòng tự trọng cao hơn những người khác. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu cho thấy, sự hỗ trợ từ môi trường gia đình (ví dụ, sự gắn kết gia đình) có ảnh hưởng tới cảm nhận hạnh phúc và hành vi của thanh thiếu niên (Ekas, Lickernbrock và Whitman, 2010). Một số nghiên cứu chỉ ra, đối với những thanh thiếu niên có sự hài lòng với cuộc sống thì họ ít gặp những vấn đề về hành vi khi tham gia các hoạt động ở trường học hơn so với những thanh thiếu niên còn lại (Lewis, Huebner, Malone và Vaois, 2011; Prodotor, Linley và Maltby, 2009; Sun va Shek, 2012) [Dẫn theo 10, tr 63].
Nghiên cứu về mối quan hệ giữa hành vi làm cha mẹ và cảm nhận hạnh phúc của trẻ em, các tác gia Gaspar va Matos (2017) đã chỉ ra hành vi làm cha me đóng một vai trò quan trọng đối với cảm nhận hạnh phúc của trẻ em và sức khỏe tâm thần tong thé của trẻ. Mẫu nghiên cứu gồm 2256 cha mẹ có con từ lớp 5 và lớp 7 ở Bồ Dao Nha. Kêt quả nghiên cứu chỉ ra, các hành vi làm cha mẹ tích cực (kiêm soát va 10 chấp nhận) có liên quan chặt chẽ đến nhận thức tích cực về cảm nhận hạnh phúc của trẻ. Cha mẹ có nhận thức tích cực hơn về hành vi giáo dục của họ trong mối quan hệ với trẻ em gái và trẻ nhỏ.
Nghiên cứu cũng đưa ra đề xuất can thiệp được, liên quan đến các chương trình khuyến khích hành vi giáo dục của cha mẹ tích cực và can thiệp liên quan đến các hoạt động của cha mẹ và con cái. [34] Một nghiên cứu khác của Freinberg cùng cộng sự (2008) về các tác động can thiệp đối với quá trình nuôi dạy con, cảm nhận hạnh phúc của con và mối quan hệ cha mẹ - con cái. Nghiên cứu này đã khảo sát khả năng của một chương trình phòng ngừa tâm lý xã hội, được định hướng về mặt lý thuyết và thực hiện thông qua các chương trình giáo dục khi sinh con dé tăng cường mỗi quan hệ cha mẹ, sức khỏe tâm thần của cha mẹ, mối quan hệ cha mẹ - con, cũng như điều hòa cảm xúc và sinh lý của trẻ sơ sinh, một mẫu gồm 169 cặp vợ chồng khác giới, trưởng thành đang mong đợi đứa con đầu lòng của họ được chọn ngẫu nhiên để can thiệp và kiểm soát các điều kiện. Những phát hiện này ủng hộ quan điểm rằng nuôi dạy con cái là một mục tiêu can thiệp dễ uốn nắn, có thé ảnh hưởng đến các mối quan hệ gia đình cũng như cảm nhận hạnh phúc của cha mẹ và con cái.
Nghiên cứu của tác giả Rodrigo và cộng sự (2013) đã chỉ ra các khía cạnh của hành vi lam cha mẹ va sức khỏe tinh thần của trẻ. Cụ thé là hành vi làm cha mẹ tích cực như sự chăm sóc, tương tác, trao quyền, và không sử dụng bạo lực bạo lực. sẽ thúc đây ở trẻ một số kỹ năng cơ bản như an toàn, sự tự tin, cảm giác thân thuộc gần gũi, tôn trọng. Bên cạnh đó, những hành vi làm cha mẹ tích cực cũng ảnh hưởng đến các khía cạnh khác ở trẻ như chuan mực và giá trị, kỹ năng cảm xúc xã hội, quan niệm tích cực về bản thân, tôn trọng lẫn nhau trong gia đình, ý thức hợp tác với người khác và các mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng mà không dựa trên bạo lực [48] Các tác giả Brenner và Fox (1998) đã nghiên cứu về mối quan hệ giữa việc kỷ luật của cha mẹ và những van đề hành vi của trẻ em.
Các khách thé là 1.056 bà mẹ ở Mỹ có con từ 1 đến 5 tuổi, tự đánh giá dựa trên bảng kiểm về hành vi làm cha mẹ và bộ câu hỏi về hành vi ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi cha mẹ sử dụng hình phạt về thê chất và lời nói thường xuyên hơn thì con của họ có nhiều vấn 11 đề về hành vi hơn. Trong những gia đình mà cha mẹ kỷ luật con bằng hình thức trừng phạt thường xuyên thì con của họ có nhiều vấn đề hành vi hơn so với những đứa trẻ sống trong gia đình có cha mẹ ít sử dụng hình thức trừng phạt. Đặc biệt, các mỗi tương quan chỉ ra rằng ảnh hưởng của kỉ luật trừng phat phần lớn là một hiệu ứng duy nhất, độc lập lên các van đề về hành vi của trẻ như việc trẻ không vâng lời, có cơn giận dữ, có vấn dé với giấc ngủ.
Mục đích của nghiên cứu là để kiểm tra mối quan hệ giữa hành vi làm cha mẹ và vấn đề hành vi ở trẻ khiếm thính. Kết quả của nghiên cứu đã cho thấy mối quan hệ giữa các hành vi làm cha mẹ và các vấn đề hành vi ở trẻ khiếm thính tương tự như những người báo cáo trong các nghiên cứu về trẻ bình thường. Đặc biệt, việc kỷ luật nhất quán ở nhóm cha mẹ có con bị khiếm thính có tương quan đáng ké với van đề hành vi của trẻ. Kỷ luật không nhất quán thường được xác định là một yêu tố dự đoán của vẫn đề hành vi, đặc biệt ở trẻ nhỏ nói chung.
Bên cạnh đó, việc cha mẹ sử dụng hình phạt về thé chat cũng anh hưởng đến các vấn đề hành vi của trẻ khiếm thính. Kết quả nghiên cứu đã chi ra rang, không có mối liên hệ giữa việc cha mẹ bị áp lực thời gian (quá bận rộn với công việc) và tần suất các hoạt động giáo dục con của họ. Mặc dù có mối liên hệ giữa nghéo đói và thiếu cách giáo dục con phù hợp, tuy nhiên không có bằng chứng rõ ràng trong nghiên cứu này. Cha mẹ có thu nhập thấp hơn hoặc cảm thấy nghèo đói đều tham gia vào tất cả các hoạt động cùng con cái như những người khác.
Trình độ giáo dục của cha mẹ không liên quan đến việc tham gia các hoạt động thể thao và vui chơi cùng con. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy, cha mẹ có trình độ học vấn cao hơn thường xuyên đọc sách hoặc làm bài tập về nhà cùng con, ngược lại họ lại ít dành thời gian xem tivi, ăn cơm cùng con. Két quả nghiên cứu cũng nhân mạnh 12 rằng, việc giáo dục trẻ em không chỉ dựa trên các nguồn lực của cha mẹ mà chất lượng của sự gắn bó và tương tác giữa cha mẹ và con cái đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển tâm lý của trẻ. Kết quả cho thấy nhóm cha mẹ có hành vi giáo dục con tiêu cực (chăng hạn như ít nói hoặc gay gắt hơn với con) có khả năng làm mất đi cơ hội để trẻ có được các kĩ năng xã hội thông qua tương tác với người khác.
Tuy nhiên, nhóm cha mẹ có hành vi giáo dục con tích cực (nói chuyện với trẻ nồng nhiệt hoặc hỗ trợ có thé cung cấp cơ hội dé đạt được các ki năng xã hội thông qua các tương tác với người khác. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra dự báo, theo thời gian, hành vi giáo dục của cha mẹ có thể ảnh hưởng đến các tương tác xã hội và cơ hội dé đạt được các năng lực xã hội chăng hạn như biểu hiện cảm xúc và kĩ năng giao tiếp, khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ. [3§] Tóm lại, qua một sé nghiên cứu trên ở nước ngoai cho thấy, hành vi làm cha mẹ có ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của trẻ. Sự quan tâm của cha mẹ, việc cha mẹ tham gia cùng con.
tao điều kiện thuận lợi cho trẻ phát triển. Bên cạnh đó, các tác giả cũng chỉ ra mối quan hệ giữa hành vi làm cha mẹ và cảm nhận hạnh phúc của trẻ em. Cha mẹ có những hành vi giáo dục con tích cực (quan tâm con, tham gia các hoạt động cùng con) thì cảm nhận hạnh phúc của trẻ cảng tích cực. Ngược lại, cha mẹ càng thờ ơ, vô cảm với con thì cảm nhận hạnh phúc càng tiêu cực.
Tuy nhiên, các tác giả cũng đưa ra một số yếu tố khách quan như môi trường song, trình độ, thời gian của cha mẹ tác động đến cảm nhận hạnh phúc của con. Một số nghiên cứu trong nước Tác giả Nguyễn Phương Thảo (2013) với đề tài Ứng xử của cha mẹ đối với con cái ở lứa tuổi vị thành niên ( khảo sát tại thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh) Kêt quả cho thay, ứng xử của cha mẹ đôi với nhu câu và lôi sông của trẻ mang tính 13 tiêu cực nhiều hơn tích cực. Khi trẻ mắc lỗi cha mẹ thường không kiềm chế được cảm xúc cá nhân, có những ứng xử không phù hợp như quát tháo và đánh đòn, thậm chí là đuổi con ra khỏi nhà. Không có nhiều cha mẹ có những hành vi ứng xử tích cực như lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân và khuyên nhủ, động viên con bằng những lời nói nhẹ nhàng, tình cảm hoặc sử dụng hình thức kỷ luật hợp lý đối với những khuyết điểm của con cái.
Cha mẹ có những biện pháp tích cực và có thê xem là hiệu quả nhằm ngăn ngừa hành vi nghiện chơi điện tử của con cái.