chương 1 đề cập đến quyền tư pháp, các nguyên tắc tổ chức thực hiện quyền tư pháp, thủ tục tư pháp và dành hẳn một mục để bàn về vị trí vai trò trung tâm của Tòa án trong hệ thống tư pháp cũng như hiệu quả xét xử của Tòa án. Chương 2, tập trung nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp Việt Nam thời kỳ đổi mới (từ Đại hội VI đến Đại hội IX). Chương 3, tác giả phân tích, bình luận xoay quanh các vấn đề về cải cách tư pháp trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân. Trong đó, tác giả tập trung phân tích các tiền đề và thách thức đối với công cuộc cải cách tư pháp ở Việt Nam cũng như các yêu cầu cơ bản và những nội dung của cải cách tư pháp trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
Tất cả các vấn đề trên được đề cập và giải quyết tương đối toàn diện. Đây sẽ là nguồn tư liệu quý giá để tác giả có thêm định hướng và cơ sở trong quá trình thực hiện nội dung của luận án liên quan đến nhánh quyền tư pháp. Đề tài cấp Bộ “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về quyền tư pháp của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn 2011- 2020” do PGS.TS Nguyễn Đức Minh làm chủ nhiệm, Viện Nhà nước và Pháp luật là cơ quan chủ trì (2010) [56]. Công trình khoa học đã nghiên cứu một cách tập trung và toàn diện nhất về quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
Đề tài nghiên cứu đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về quyền tư pháp như: quan niệm về quyền tư pháp trong khoa học pháp lý, tính phổ biến của quyền tư pháp, những đặc thù của quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam cũng như chức năng, nhiệm vụ chủ thể và các phương thức, phương pháp thực hiện quyền tư pháp. Đề tài đã nhận diện và phân biệt được các vấn đề về hệ thống tư pháp, cơ quan tư pháp và hoạt động 14 tư pháp. Bên cạnh đó, tác giả của đề tài tập trung phân tích thực trạng tổ chức thực hiện quyền tư pháp, phân tích một số mô hình tổ chức thực hiện quyền tư pháp trên thế giới như ở các nước thuộc nhóm Civil Law, nhóm Common Law, một số nước trong khu vực Châu Á và Trung Đông. Trên cơ sở đó, rút ra các bài học kinh nghiệm cho mô hình tổ chức và thực hiện quyền tư pháp ở nước ta, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quyền tư pháp giai đoạn 2011- 2020.
Đây chính là tiền đề rất tốt để luận án có thể tiếp thu trong quá trình nghiên cứu. Cuốn sách "Kiểm soát quyền lực nhà nước" do tác giả GS.TS Nguyễn Đăng Dung chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, năm 2017 [31]. Cuốn sách gồm hai phần. Phần 1 đề cập đến cơ sở lý luận của sự kiểm soát quyền lực nhà nước.
Trong đó, tác giả tập trung phân tích và lý giải ba vấn đề: tại sao phải kiểm soát quyền lực nhà nước; lý thuyết nhà nước pháp quyền và chủ nghĩa hiến pháp – sự thể hiện tập trung tư duy của nhân loại về kiểm soát quyền lực nhà nước; Hiến pháp – công cụ quan trọng nhất để kiểm soát quyền lực nhà nước. Phần hai: Nội dung, hình thức và công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước. Phần này tác giả đề cập đến rất nhiều vấn đề, trong đó chú trọng đến những vấn đề về: Quyền lực nhà nước được kiểm soát bằng việc phân chia/phân công , phân nhiệm và tự kiểm tra bên trong theo cơ chế kiềm chế và đối trọng (sự kiểm soát quyền lực nhà nước từ bên trong); Chính phủ phải chịu trách nhiệm tiêu điểm của kiểm soát quyền lực nhà nước từ bên trong; Phương thức kiểm soát quyền lực nhà nước từ bên ngoài; Tòa án – cửa ải cuối cùng của sự kiểm soát quyền lực nhà nước. Cuốn sách là tài liệu cho tác giả tham khảo khi bàn về vấn đề kiểm soát quyền lực giữa hai nhánh quyền tư pháp và hành pháp.
Cuốn sách "Sự hạn chế quyền lực nhà nước" của PGS.TS Nguyễn Đăng Dung, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, (2004) [29]. Đây là cuốn sách tiếp cận 15 từ phương diện khoa học Luật Hiến pháp, tập trung lý giải về sự cần thiết phải giới hạn quyền lực nhà nước và nội dung của việc hạn chế quyền lực nhà nước. Trong đó cuốn sách giành 1 chương đề cập đến Tòa án - một phần nhà nước được đứng tách riêng ra một cách độc lập xét xử đúng sai của chính các cơ quan các cá nhân đảm trách các công việc của nhà nước - cửa ải cuối cùng của sự hạn chế nhà nước. Đặc biệt ngay tại chương này tác giả cũng nhấn mạnh đến sự vô tư, độc lập - bản tính cần có của tư pháp để hạn chế quyền lực nhà nước.
Cuốn sách giúp tác giả luận án có cái nhìn toàn diện hơn về sự độc lập của tư pháp so với lập pháp và hành pháp trong thực hiện quyền lực nhà nước. Cuốn sách "Quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam – Từ lý luận đến thực tiễn" của TS. Nguyễn Văn Quyền – PGS.TS Nguyễn Tất Viễn (Đồng chủ biên), Nxb Tư pháp, năm 2018 [67]. Cuốn sách là kết quả nghiên cứu của Đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước: Quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, mã số 03/2013/ĐTĐL do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tài trợ.
Cuốn sách nghiên cứu toàn diện về quyền tư pháp từ nhận thức lý luận đến tổ chức thực hiện quyền tư pháp ở Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới cũng như đề xuất được mô hình tổ chức thực hiện quyền tư pháp sau năm 2020. Về nhận thức lý luận, cuốn sách đã phân tích được các quan niệm về quyền tư pháp, đưa ra được những giá trị phổ biến, giá trị đặc thù và những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức thực hiện quyền tư pháp như yếu tố lịch sử, văn hóa, yếu tố thể chế chính trị.Về tổ chức thực hiện quyền tư pháp, tác giả cuốn sách đã phân tích được việc tổ chức thực hiện quyền tư pháp ở nước ta từ năm 1945 đến nay qua các bản Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 và Hiến pháp hiện hành năm 2013. Đồng thời có sự so sánh với các quốc gia trên thế giới theo 16 hệ thống thông luật, hệ thông luật dân sự, các quốc gia hồi giáo. Đặc biệt cuốn sách đã phân biệt và chỉ rõ được nội hàm các vấn đề: quyền tư pháp, các hoạt động tư pháp, các hoạt động mang tính tư pháp và bổ trợ tư pháp – vấn đề đang còn tranh luận trong giới nghiên cứu khoa học; cũng như đề xuất được mô hình tổ chức thực hiện quyền tư pháp sau năm 2020.
Đây sẽ là nguồn tài liệu vô cùng hữu ích giúp nghiên cứu sinh trong quá trình luận giải các vấn đề về quyền tư pháp, đặc biệt là các vấn đề lý luận hiện còn nhiều quan điểm khác nhau. Luận án tiến sĩ Luật học "Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam" của tác giả Trần Huy Liệu, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2003 [55]. Luận án nghiên cứu có hệ thống cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp, vị trí vai trò của cơ quan tư pháp trong bộ máy nhà nước. Phân tích quá trình hình thành, phát triển và thực trạng tổ chức hoạt động của các cơ quan tư pháp Việt Nam.
Trên cơ sở đó, tác giả luận án kiến nghị những nội dung cơ bản về đổi mới tổ chức, hoạt động của các cơ quan tư pháp đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện đất nước và xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam. Ngoài ra còn có các luận án tiến sĩ luật học tập trung nghiên cứu về vấn đề độc lập xét xử của Tòa án ở Việt Nam hiện nay, cụ thể: Luận án tiến sĩ luật học của Tô Văn Hòa "Tính độc lập của tòa án - nghiên cứu pháp lý về các khía cạnh lý luận, thực tiễn ở Đức, Mỹ, Pháp, Việt Nam và các kiến nghị với Việt Nam" [45]; Luận án tiến sĩ luật học của Nguyễn Hải Ninh "Các yếu tố bảo đảm độc lập xét xử ở Việt Nam hiện nay" [63]. Bên cạnh đó, bài viết của các tác giả bàn luận xoay quanh các vấn đề về quyền tư pháp chiếm số lượng không nhỏ, tiêu biểu là: GS. Võ Khánh Vinh với bài viết Về quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN của 17 dân, do dân và vì dân ở nước ta, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 8/2003 [86]; PGS.TS Trương Hòa Bình Độc lập tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN, bảo đảm cho tòa án thực hiện đúng đắn quyền tư pháp, Tạp chí TAND, TAND tối cao, Số 16/2014 [23]; TS.
Nguyễn Văn Cương (2013), Quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN một số vấn đề đặt ra trong tình hình mới, Tạp chí Nghề Luật, Học viện Tư pháp, Số 1/2013 [27]; PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Khái quát về quyền tư pháp ở một số nước trên thế giới, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 2/2011 [57]; PGS.TS Nguyễn Đức Minh (2011), Nhận thức về quyền tư pháp ở Việt Nam, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật, Số 6/2011 [58]; GS.TSKH Đào Trí Úc (2010), Bàn về quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền XHCN, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Số 8/2010 [84]; … Các bài viết trên đề cập đến quyền tư pháp trên nhiều khía cạnh khác nhau. Có những bài viết bàn về tính độc lập của tư pháp. Có bài viết tập trung nghiên cứu quyền tư pháp ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam. Đặc biệt, có rất nhiều bài viết tập trung luận bàn về vấn đề cải cách tư pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp đáp ứng nhu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay.
Các bài viết này giúp tác giả luận án có cái nhìn sâu sắc hơn về quyền tư pháp, từ đó luận giải được mối quan hệ giữa quyền tư pháp với các nhánh quyền còn lại trong tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước.