Mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân điều trị covid 19 tại bệnh viện đại học y hà nội năm 2021

Nghiên cứu mối liên quan giữa đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân Covid-19 tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2021.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trọng Tuệ
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Mối Liên Quan Giữa Một Số Đặc Điểm Cận Lâm Sàng Và Tình Trạng Tử Vong Ở Bệnh Nhân COVID-19
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm về Coronavirus
• 1.1.1. Nguồn gốc của Coronavirus
• 1.1.2. Cấu trúc của Virus SAR-CoV-2
• 1.1.3. Phân loại coronavirus ở người
• 1.1.4. Biến thể đáng lo ngại (VOC)
• 1.1.5. Biến thể quan tâm (VOI)
• 1.1.6. Các đường lây nhiễm của COVID-19
• 1.1.7. Đặc điểm xâm nhập, khả năng gây bệnh của virus SARS-CoV-2 với vật chủ
• 1.2. Các nghiên cứu COVID-19 trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Các nghiên cứu trên Thế giới
• 1.2.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.2.3. Phương pháp chẩn đoán COVID-19
• 1.2.4. Một số xét nghiệm trong điều trị bệnh nhân COVID-19
• 1.2.4.1. Các xét nghiệm huyết học – đông máu
• 1.2.4.2. Các xét nghiệm hóa sinh - miễn dịch
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp chọn mẫu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5. Các biến số nghiên cứu
• 2.6. Các khái niệm, quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 2.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.8. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả một số đặc điểm cận lâm sàng ở bệnh nhân điều trị COVID-19
• 3.1.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân
• 3.1.2. Kết quả một số xét nghiệm hoá sinh - miễn dịch
• 3.1.3. Kết quả khảo sát một số xét nghiệm huyết học - đông máu
• 3.1.4. Kết quả khảo sát một số xét nghiệm khí máu
• 3.1.5. Kết quả khảo sát xét nghiệm PCR
• 3.2. Phân tích mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân COVID-19
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm xét nghiệm cận lâm sàng của bệnh nhân COVID-19 đã điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
• 4.2. Đặc điểm chung của bệnh nhân COVID-19 đã điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
• 4.3. Đặc điểm một số xét nghiệm hóa sinh, miễn dịch của bệnh nhân COVID-19
• 4.4. Đặc điểm một số xét nghiệm huyết học, đông máu của bệnh nhân COVID-19
• 4.5. Đặc điểm một số xét nghiệm khí máu của bệnh nhân COVID-19
• 4.6. Giá trị Ct các xét nghiệm PCR của bệnh nhân COVID-19
• 4.7. Mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân COVID-19
• 4.8. Một số xét nghiệm hóa sinh, miễn dịch và tình trạng tử vong của bệnh nhân COVID-19
• 4.9. Mối liên quan của một số xét nghiệm huyết học, đông máu và tình trạng tử vong của bệnh nhân COVID-19
• 4.10. Mối liên quan của một số xét nghiệm khí máu và tình trạng tử vong của bệnh nhân COVID-19
• 4.11. Mối liên quan của các chỉ số đặc biệt và các yếu tố tiên lượng độc lập đến tình trạng tử vong của bệnh nhân mắc COVID-19 đã điều trị tại bệnh viện Đại học Y Hà Nội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: NGUYÊN LÝ, PHƯƠNG PHÁP ĐO CÁC XÉT NGHIỆM
• PHỤ LỤC 3: GIÁ TRỊ THAM CHIẾU CÁC XÉT NGHIỆM
• PHỤ LỤC 4: BIỂU MẪU BỆNH ÁN THU THẬP SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về COVID 19 và Đặc Điểm Cận Lâm Sàng

COVID-19, do SARS-CoV-2 gây ra, đã trở thành đại dịch toàn cầu, gây ra hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe và kinh tế. Các đặc điểm cận lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi, chẩn đoán và tiên lượng bệnh. Nghiên cứu về mối liên hệ giữa các chỉ số sinh học và diễn biến bệnh là vô cùng cần thiết. Việc xác định các yếu tố tiên lượng tử vong giúp các bác sĩ có thể đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả hơn. Nghiên cứu này tập trung vào phân tích dữ liệu từ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội để tìm hiểu mối liên quan giữa các chỉ số cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân COVID-19. Mục tiêu là cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải thiện chăm sóc và điều trị bệnh nhân COVID-19.

1.1. Vai trò của kết quả xét nghiệm trong điều trị COVID 19

Các kết quả xét nghiệm như huyết học, đông máu, hóa sinh, và khí máu đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá tình trạng bệnh nhân COVID-19. Xét nghiệm giúp phát hiện nguy cơ tiềm ẩn, đánh giá quá trình viêm, rối loạn đông máu, tình trạng tổn thương cơ quan, và hiệu quả điều trị. Dựa vào kết quả, bác sĩ có thể phân loại mức độ nặng của bệnh và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Giá trị Ct trong xét nghiệm PCR cũng quan trọng trong việc theo dõi tình trạng nhiễm virus. Kết quả xét nghiệm cận lâm sàng hỗ trợ việc phân tầng nguy cơ và sớm áp dụng các biện pháp điều trị hiệu quả, từ đó giảm tỷ lệ mắc và tử vong liên quan đến COVID-19 (5).

1.2. Bệnh viện Đại học Y Hà Nội Tuyến đầu trong điều trị COVID 19

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong công tác điều trị COVID-19, được Bộ Y tế giao nhiệm vụ là tuyến cuối trong bậc thang điều trị tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc. Bệnh viện cũng là trung tâm hồi sức tích cực COVID-19 quốc gia, chịu trách nhiệm thu dung, cấp cứu, và điều trị bệnh nhân nặng, nguy kịch (7). Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố liên quan đến tiên lượng và kết quả điều trị tại bệnh viện này có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân COVID-19.

II. Thách Thức Trong Tiên Lượng Tử Vong do COVID 19 Cách Giải Quyết

Tiên lượng tử vong ở bệnh nhân COVID-19 là một thách thức lớn do sự phức tạp của bệnh và sự khác biệt về thể trạng của từng người. Các yếu tố như tuổi tác, bệnh nền, và mức độ nghiêm trọng của tình trạng viêm có thể ảnh hưởng đến kết quả. Nghiên cứu này nhằm xác định các đặc điểm cận lâm sàng có giá trị trong việc tiên lượng tử vong, từ đó giúp các bác sĩ có thể đưa ra quyết định điều trị phù hợp và cải thiện cơ hội sống sót cho bệnh nhân. Bài toán đặt ra là làm sao có thể dựa vào các chỉ số xét nghiệm sẵn có để xây dựng một mô hình dự đoán chính xác và dễ sử dụng.

2.1. Các yếu tố nguy cơ và bệnh nền ảnh hưởng đến tử vong

Tuổi tác cao và sự hiện diện của các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, và bệnh phổi mãn tính là những yếu tố nguy cơ đã được xác định liên quan đến tử vong ở bệnh nhân COVID-19. Tình trạng suy giảm miễn dịch và tình trạng viêm nặng cũng có thể làm tăng nguy cơ. Các nghiên cứu cần xem xét mối tương tác giữa các yếu tố nguy cơ này và các đặc điểm cận lâm sàng để có cái nhìn toàn diện hơn về tiên lượng bệnh.

2.2. Vai trò của biến chứng COVID 19 như ARDS và rối loạn đông máu

Các biến chứng COVID-19 nghiêm trọng như ARDS (Hội chứng suy hô hấp cấp), sốc nhiễm trùng, thuyên tắc phổi, và rối loạn đông máu có thể dẫn đến suy đa tạng và tử vong. Nghiên cứu cần đánh giá mối liên quan giữa các chỉ số cận lâm sàng phản ánh tình trạng của các cơ quan và hệ thống này với nguy cơ tử vong.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Cận Lâm Sàng Tử Vong

Nghiên cứu này sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ bệnh án điện tử của 1000 bệnh nhân COVID-19 điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từ tháng 9/2021 đến tháng 02/2022. Dữ liệu bao gồm thông tin về tuổi, giới tính, bệnh nền, kết quả xét nghiệm (huyết học, đông máu, hóa sinh, khí máu, PCR), và tình trạng sống/tử vong. Phân tích thống kê được thực hiện bằng phần mềm SPSS 20 để mô tả đặc điểm cận lâm sàng và đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố này và tình trạng tử vong. Phân tích hồi quy đa biến được sử dụng để xác định các yếu tố tiên lượng độc lập.

3.1. Thu thập và xử lý dữ liệu bệnh nhân COVID 19 tại Hà Nội

Dữ liệu được thu thập từ bệnh án điện tử, bao gồm thông tin nhân khẩu học (tuổi, giới tính), bệnh nền, tiền sử tiêm vaccine COVID-19, mức độ nặng của bệnh theo phân loại của Bộ Y tế, thời gian nằm viện, và kết quả xét nghiệm cận lâm sàng. Dữ liệu được nhập liệu và làm sạch để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ trước khi phân tích.

3.2. Phân tích thống kê để xác định yếu tố tiên lượng tử vong

Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả để trình bày đặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhân. Kiểm định Chi bình phương được sử dụng để đánh giá mối liên quan giữa các biến số định tính và tình trạng tử vong. Phân tích hồi quy logistic đa biến được sử dụng để xác định các yếu tố tiên lượng độc lập cho tử vong, sau khi đã kiểm soát các yếu tố gây nhiễu tiềm ẩn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Liên Quan Giữa Cận Lâm Sàng Tử Vong

Nghiên cứu cho thấy độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 59.5 tuổi, với tỷ lệ mắc cao nhất ở nhóm trên 60 tuổi. Bệnh nhân chưa tiêm phòng vaccine có tỷ lệ tử vong cao hơn so với những người đã tiêm đủ liều. Tỷ lệ tử vong tăng theo mức độ nặng của bệnh. Các kết quả xét nghiệm bất thường thường gặp bao gồm tăng CRP, ferritin, D-dimer, và giảm albumin, lymphocyte. Phân tích hồi quy cho thấy albumin, D-dimer, và số lượng tiểu cầu (PLT) là những yếu tố tiên lượng độc lập cho tử vong.

4.1. Tỷ lệ tử vong liên quan đến tiêm vaccine COVID 19 và độ tuổi

Bệnh nhân chưa tiêm phòng vaccine COVID-19 có tỷ lệ tử vong cao hơn đáng kể so với những người đã tiêm đủ liều. Nhóm bệnh nhân trên 60 tuổi cũng có nguy cơ tử vong cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiêm phòng đầy đủ và ưu tiên tiêm cho người cao tuổi.

4.2. Vai trò của albumin D dimer PLT trong tiên lượng tử vong

Kết quả cho thấy albumin thấp, D-dimer cao, và số lượng tiểu cầu (PLT) thấp có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong ở bệnh nhân COVID-19. Các chỉ số này có thể được sử dụng để đánh giá nguy cơ và đưa ra quyết định điều trị kịp thời. Ví dụ, albumin bất thường làm tăng tỉ lệ tử vong gấp 4.172 lần so với bình thường.

4.3. Giá trị Ct trong xét nghiệm PCR và tiên lượng tử vong

Trong số bệnh nhân xét nghiệm PCR-RT, nhóm có kết quả Ct nhỏ hơn 25 có tỷ lệ tử vong cao nhất. Kết quả trung bình Ct là 19.7 ở bệnh nhân sống và 20.6 ở bệnh nhân tử vong. Điều này cho thấy tải lượng virus cao có thể liên quan đến tiên lượng xấu.

V. Ứng Dụng Hạn Chế Nghiên Cứu Cận Lâm Sàng Dự Đoán Tử Vong

Nghiên cứu này cung cấp thông tin hữu ích cho việc đánh giá nguy cơ tử vong ở bệnh nhân COVID-19 dựa trên các đặc điểm cận lâm sàng sẵn có. Kết quả có thể được sử dụng để phân tầng bệnh nhân, ưu tiên điều trị cho những người có nguy cơ cao, và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Tuy nhiên, nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm thiết kế cắt ngang, cỡ mẫu hạn chế, và dữ liệu chỉ thu thập từ một bệnh viện. Cần có thêm các nghiên cứu đa trung tâm và dọc để xác nhận kết quả.

5.1. Đề xuất sử dụng kết quả xét nghiệm trong quản lý bệnh nhân COVID 19

Nghiên cứu đề xuất sử dụng albumin, D-dimer, và số lượng tiểu cầu (PLT) như là các chỉ số quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ và quản lý bệnh nhân COVID-19. Cần chú trọng chăm sóc và điều trị cho những bệnh nhân có các chỉ số này bất thường.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo Mô hình dự đoán tử vong COVID 19

Nghiên cứu đề xuất phát triển một mô hình dự đoán tử vong COVID-19 dựa trên các đặc điểm cận lâm sàng đã xác định. Mô hình này có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt hơn và cải thiện kết quả cho bệnh nhân COVID-19.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Cận Lâm Sàng Trong Điều Trị COVID 19

Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của các đặc điểm cận lâm sàng trong việc tiên lượng tử vong ở bệnh nhân COVID-19. Các chỉ số như albumin, D-dimer, và số lượng tiểu cầu (PLT) có thể cung cấp thông tin quan trọng về nguy cơ tử vong. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ lâm sàng và chuyên gia xét nghiệm để tối ưu hóa việc sử dụng các kết quả xét nghiệm trong chăm sóc và điều trị bệnh nhân COVID-19. Việc tiêm phòng vaccine đầy đủ vẫn là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất.

6.1. Nhấn mạnh vai trò của tiêm vaccine COVID 19 và chăm sóc người cao tuổi

Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc tiêm vaccine COVID-19 đầy đủ để giảm nguy cơ tử vong. Cần chú trọng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và những người có bệnh nền để giảm thiểu tác động của COVID-19.

6.2. Tiềm năng phát triển mô hình dự đoán để cải thiện kết quả điều trị

Nghiên cứu mở ra tiềm năng phát triển các mô hình dự đoán tử vong COVID-19 dựa trên các đặc điểm cận lâm sàng, giúp cải thiện kết quả điều trị và giảm tỷ lệ tử vong.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

COVID-19, do virus SARS-CoV-2 gây ra, đã trở thành đại dịch toàn cầu với hơn 281 triệu ca mắc và hơn 5,4 triệu ca tử vong được báo cáo trên toàn thế giới tính đến năm 2021. Tỷ lệ tử vong toàn cầu ước tính khoảng 2,2%, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, bệnh nền và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2021, đã ghi nhận hơn 1,2 triệu ca nhiễm và hơn 24.000 ca tử vong. Việc tiêm phòng vắc-xin được xem là biện pháp chủ đạo nhằm giảm tỷ lệ tử vong và mức độ nặng của bệnh.

Nghiên cứu này tập trung phân tích mối liên quan giữa các đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân COVID-19 điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 9/2021 đến tháng 2/2022. Mục tiêu chính là mô tả các đặc điểm xét nghiệm huyết học, hóa sinh, miễn dịch, khí máu và giá trị Ct của xét nghiệm PCR, đồng thời đánh giá các yếu tố tiên lượng tử vong. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phân tầng nguy cơ, tối ưu hóa phác đồ điều trị và giảm thiểu tỷ lệ tử vong, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp tại khu vực phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh bệnh học của SARS-CoV-2, đặc biệt là cơ chế xâm nhập qua thụ thể ACE2 và vai trò của enzyme TMPRSS2 trong quá trình nhân lên của virus. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đặc điểm cận lâm sàng: Bao gồm các xét nghiệm huyết học, hóa sinh, miễn dịch và khí máu phản ánh tình trạng viêm, rối loạn đông máu và tổn thương cơ quan.
• Giá trị Ct trong xét nghiệm PCR: Là chỉ số phản ánh tải lượng virus, có liên quan đến mức độ nghiêm trọng và tiên lượng bệnh.
• Yếu tố tiên lượng tử vong: Các chỉ số xét nghiệm bất thường như Albumin thấp, D-dimer cao, PLT thấp được xem là các yếu tố độc lập liên quan đến nguy cơ tử vong.
• Phân loại mức độ bệnh COVID-19: Theo quyết định 3416/QĐ-BYT, phân loại từ nhẹ đến nguy kịch dựa trên triệu chứng lâm sàng và các chỉ số oxy máu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang với cỡ mẫu 1000 bệnh nhân COVID-19 được điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từ tháng 9/2021 đến tháng 2/2022. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng trên các hồ sơ bệnh án điện tử có đầy đủ thông tin về nhân khẩu học, kết quả xét nghiệm và tình trạng tiêm vắc-xin.

Dữ liệu thu thập bao gồm các chỉ số xét nghiệm huyết học (WBC, NEU, LYM, PLT), hóa sinh (AST, ALT, Ure, Creatinin, Glucose, Albumin, Protein, CRP, Ferritin), khí máu (Lactat, pH, SO2), và giá trị Ct của xét nghiệm PCR. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20 với các kiểm định thống kê phù hợp như Independent T test, Wilcoxon - Mann - Whitney và hồi quy đa biến để xác định các yếu tố liên quan đến tử vong. Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức y sinh học theo Bộ Y tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm nhân khẩu học và tỷ lệ tử vong: Tuổi trung bình bệnh nhân là 59,5 ± 21,56 tuổi, nhóm trên 60 tuổi chiếm 52,6% và có tỷ lệ tử vong cao nhất 19,4%. Tỷ lệ tử vong giảm dần theo số mũi tiêm vắc-xin, với nhóm chưa tiêm có tỷ lệ tử vong 26,27%, trong khi nhóm tiêm đủ 2 mũi trở lên chỉ còn 4,5%.

2. Xét nghiệm hóa sinh - miễn dịch: Các chỉ số AST, ALT, Ure, Creatinin, Glucose, CRP, PCT và Ferritin ở nhóm tử vong đều cao hơn đáng kể so với nhóm sống (p<0,05). Ngược lại, Albumin và Protein thấp hơn ở nhóm tử vong với Albumin bất thường làm tăng nguy cơ tử vong gấp 4,172 lần (p=0,011).

3. Xét nghiệm huyết học - đông máu: D-dimer và PLT là hai chỉ số có liên quan độc lập đến tử vong. Bệnh nhân có D-dimer >500 ng/mL có nguy cơ tử vong cao gấp 2,214 lần, trong khi PLT <250 G/L làm tăng nguy cơ tử vong 1,95 lần (p<0,05). Các chỉ số LYM, MO, RBC, MCV, HGB cũng thấp hơn ở nhóm tử vong.

4. Xét nghiệm khí máu: Lactat và pH cao hơn, trong khi SO2 thấp hơn ở nhóm tử vong (p<0,05). Không có sự khác biệt có ý nghĩa về PCO2 và PO2 giữa hai nhóm. Bệnh nhân trong ICU có Lactat cao hơn và SO2 thấp hơn so với nhóm không ICU.

5. Giá trị Ct của PCR: Trong 356 bệnh nhân xét nghiệm PCR, nhóm có Ct <25 chiếm 77,8% và có tỷ lệ tử vong cao nhất 79,31%. Mặc dù giá trị trung vị Ct giữa nhóm sống và tử vong không khác biệt có ý nghĩa thống kê, nhóm Ct thấp có xu hướng liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế và trong nước về vai trò của các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng trong tiên lượng COVID-19. Tỷ lệ tử vong cao ở nhóm tuổi trên 60 và nhóm chưa tiêm vắc-xin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiêm chủng và chăm sóc đặc biệt cho người cao tuổi. Các chỉ số như Albumin thấp phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng và tổn thương gan, trong khi D-dimer và PLT bất thường cho thấy rối loạn đông máu, là cơ chế chính dẫn đến biến chứng huyết khối và tử vong.

Xét nghiệm khí máu cho thấy tình trạng thiếu oxy và rối loạn chuyển hóa acid-base ở nhóm tử vong, phù hợp với diễn biến suy hô hấp nặng. Giá trị Ct thấp phản ánh tải lượng virus cao, có thể liên quan đến mức độ tổn thương và đáp ứng miễn dịch kém. Các biểu đồ phân bố tỷ lệ tử vong theo nhóm tuổi, số mũi tiêm và các chỉ số xét nghiệm sẽ minh họa rõ nét mối liên quan này.

So với các nghiên cứu trước, nghiên cứu này bổ sung dữ liệu cụ thể về mối liên quan giữa các chỉ số xét nghiệm và tử vong tại một bệnh viện tuyến cuối ở Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị bệnh nhân COVID-19.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiêm chủng vắc-xin COVID-19: Đẩy mạnh chiến dịch tiêm phòng đầy đủ cho người dân, đặc biệt nhóm trên 60 tuổi, nhằm giảm tỷ lệ tử vong và mức độ nặng của bệnh. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục. Chủ thể: Bộ Y tế, các cơ sở y tế địa phương.

2. Theo dõi chặt chẽ các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng: Định kỳ đánh giá Albumin, D-dimer, PLT, Lactat và các chỉ số huyết học để phát hiện sớm nguy cơ tiến triển nặng, từ đó điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời. Thời gian: trong suốt quá trình điều trị. Chủ thể: Bác sĩ điều trị, nhân viên y tế.

3. Ưu tiên chăm sóc đặc biệt cho nhóm nguy cơ cao: Người cao tuổi, bệnh nhân có các chỉ số xét nghiệm bất thường cần được theo dõi và chăm sóc tại ICU hoặc các đơn vị hồi sức tích cực để giảm thiểu tử vong. Thời gian: ngay khi nhập viện. Chủ thể: Bệnh viện, đội ngũ y tế.

4. Nâng cao năng lực xét nghiệm và phân tích dữ liệu: Trang bị đầy đủ máy móc, sinh phẩm và đào tạo nhân viên để thực hiện xét nghiệm PCR, huyết học, hóa sinh chính xác, nhanh chóng, phục vụ công tác chẩn đoán và điều trị. Thời gian: trong vòng 6 tháng. Chủ thể: Bệnh viện, Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia y tế: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về các chỉ số xét nghiệm liên quan đến tiên lượng tử vong, hỗ trợ trong việc ra quyết định điều trị và phân tầng nguy cơ bệnh nhân COVID-19.

2. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Thông tin về tỷ lệ tử vong theo nhóm tuổi, tiêm chủng và các yếu tố cận lâm sàng giúp xây dựng các chính sách phòng chống dịch hiệu quả, phân bổ nguồn lực hợp lý.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên y học: Cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về mối liên quan giữa xét nghiệm cận lâm sàng và kết quả điều trị COVID-19, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Cơ sở y tế và phòng xét nghiệm: Hướng dẫn lựa chọn các xét nghiệm cần thiết, quy trình thu thập và phân tích dữ liệu nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tuổi trên 60 lại có tỷ lệ tử vong cao hơn?
   Người cao tuổi thường có hệ miễn dịch suy giảm và nhiều bệnh nền kèm theo, làm tăng nguy cơ diễn biến nặng và tử vong khi mắc COVID-19. Ví dụ, nhóm trên 60 tuổi trong nghiên cứu có tỷ lệ tử vong 19,4%, cao hơn nhiều so với nhóm trẻ.

2. Các chỉ số xét nghiệm nào quan trọng nhất trong tiên lượng tử vong?
   Albumin thấp, D-dimer cao và PLT thấp là các chỉ số có liên quan độc lập đến nguy cơ tử vong. Albumin thấp làm tăng nguy cơ tử vong gấp 4,172 lần, D-dimer cao gấp 2,214 lần.

3. Giá trị Ct trong xét nghiệm PCR có ý nghĩa gì?
   Giá trị Ct phản ánh tải lượng virus; Ct thấp (<25) tương ứng với tải lượng virus cao và liên quan đến tỷ lệ tử vong cao hơn (79,31% trong nhóm Ct<25).

4. Tiêm vắc-xin ảnh hưởng thế nào đến tỷ lệ tử vong?
   Tiêm đủ 2 mũi vắc-xin giúp giảm tỷ lệ tử vong đáng kể, từ 26,27% ở nhóm chưa tiêm xuống còn 4,5% ở nhóm tiêm 2 mũi trở lên.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế điều trị?
   Bác sĩ cần theo dõi sát các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng để phân tầng nguy cơ, ưu tiên chăm sóc đặc biệt cho nhóm nguy cơ cao và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp nhằm giảm tử vong.

Kết luận

• Tuổi trên 60 và chưa tiêm vắc-xin là các yếu tố nguy cơ chính làm tăng tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân COVID-19.
• Các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng như Albumin, D-dimer, PLT và Lactat có vai trò tiên lượng tử vong độc lập.
• Giá trị Ct thấp trong xét nghiệm PCR liên quan đến tải lượng virus cao và tỷ lệ tử vong tăng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện phân tầng nguy cơ và tối ưu hóa điều trị bệnh nhân COVID-19 tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp tiêm chủng, nâng cao năng lực xét nghiệm và chăm sóc đặc biệt cho nhóm nguy cơ cao nhằm giảm thiểu tử vong do COVID-19.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị COVID-19!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hội chứng hô hấp cấp tính nghiêm trọng (COVID-19) gây ra bởi chủng Virus corona gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng 2, viết tắt là SAR-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome corona virus 2), gây ra dịch bệnh sớm nhất tại thành phố Vũ Hán, Trung Quốc và đƣợc WHO tuyên bố là đại dịch vào ngày 11 tháng 3 năm 2020(1). Kể từ khi đƣợc WHO tuyên bố là đại dịch toàn cầu, SARS-CoV-2, virus gây ra COVID-19 đã lây lan sang 223 quốc gia với hơn 281 triệu trƣờng hợp mắc và hơn 5,4 triệu trƣờng hợp tử vong đƣợc báo cáo trên toàn cầu. Một bản cập nhật dịch tễ học gần đây của WHO, báo cáo rằng hơn 200 quốc gia trên thế giới đã báo cáo các biến thể SARS-Co-V-2 đáng lo ngại, trong đó có biến thể cần quan tâm (VOC) mới hơn. Cho đến nay, Omicron đã đƣợc 76 quốc gia báo cáo kể từ lần đầu tiên đƣợc báo cáo vào tháng 11 năm 2021.

Trên thực tế, COVID-19 là nguyên nhân làm tử vong thứ ba ở Mỹ vào năm 2020 sau bệnh tim và ung thƣ, với khoảng 375.000 trƣờng hợp tử vong đƣợc báo cáo(2). Ƣớc tính hiện tại của WHO về tỷ lệ trƣờng hợp tử vong trên toàn cầu đối với COVID-19 là 2,2%. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong trong trƣờng hợp này bị ảnh hƣởng bởi các yếu tố bao gồm tuổi tác, các tình trạng sức khỏe, mức độ nghiêm trọng của bệnh tật và có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia(2). Tại Việt Nam tính đến ngày 25 tháng 11 năm 2021 đã có 1.228 ca nhiễm trong đó có 942.888 trƣờng hợp đã đƣợc chữa trị khỏi và 24.407 trƣờng hợp tử vong(3).

Tỉ lệ tử vong gia tăng nhanh chóng thì việc tiêm phòng vắc-xin đang đƣợc triển khai nhanh hiện đƣợc cho là phƣơng pháp chủ yếu nhằm hạn chế mức độ ảnh hƣỏng của dịch bệnh. Tiêm vắc-xin cho thấy giảm diễn biến nặng của bệnh và giảm tỷ lệ tử vong và làm giảm tải gánh nặng đối với hệ thống y tế(4). Trong theo dõi và điều trị bệnh COVID-19 thì các kết quả cận lâm sàng đóng vai trò hết sức quan trọng. Đặc biệt là xét nghiệm huyết học - đông máu giúp phát hiện các nguy cơ tiềm ẩn, đánh giá quá trình viêm, rối loạn các cơ chế đông máu của bệnh nhân, hóa sinh - khí máu và một số xét nghiệm miễn dịch giúp đánh giá tình trạng của bệnh nhân đánh giá tình trạng tổn thƣơng của các cơ quan, đánh giá hiệu quả trong sử dụng thuốc, dự 2 đoán nguy cơ tiến triển của bệnh, giá trị Ct trong xét nghiệm PCR giúp theo dõi tình trạng nhiễm virus(5).

Điều này sẽ hỗ trợ việc phân tầng nguy cơ và sớm áp dụng các biện pháp điều trị có thể làm giảm tỷ lệ mắc và tử vong liên quan đến COVID-19(6). Dựa vào kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ điều trị phân loại mức độ nặng của bệnh nhân đồng thời điều chỉnh và sử dụng các loại thuốc điều trị phù hợp, hiệu quả nhất. Hiện tại chƣa có nhiều nghiên cứu đánh giá đƣợc công bố tại Việt Nam về các xét nghiệm trong quá trình điều trị bệnh nhân COVID-19. Nghiên cứu này có thể giúp đánh giá nguy cơ tử vong thông qua các kết quả xét nghiệm bất thƣờng, lựa chọn sử dụng các biện pháp điều trị phù hợp dựa theo độ tuổi, tình trạng tiêm phòng hoặc các kết quả của RT-PCR.

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội là một trong nhiều cơ sở tiếp nhận và điều trị bệnh nhân COVID-19. Bộ Y tế đã ra quyết định số 3686/QĐ-BYT ngày 02/8/2021 về việc thành lập Bệnh viện điều trị ngƣời bệnh COVID-19 tại Hà Nội trực thuộc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội tại phƣờng Yên Sở, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Bệnh viện điều trị ngƣời bệnh COVID-19 (gọi tắt là Bệnh viện điều trị COVID-19 - Y Hà Nội) với quy mô 500 giƣờng bệnh đƣợc xây dựng trên diện tích hơn 3,5 ha chính thức đi vào hoạt động từ ngày 31/8/2021. Bệnh viện hoạt động nhằm 02 mục tiêu, một là tuyến cuối trong bậc thang điều trị ngƣời bệnh COVID-19 tại khu vực thành phố Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc (bao gồm Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Phòng, Quảng Ninh và Lạng Sơn), Hai là thực hiện chức năng của trung tâm hồi sức tích cực COVID-19 quốc gia với nhiệm vụ cụ thể là tổ chức thu dung, cấp cứu, điều trị ngƣời bệnh COVID-19 nặng, nguy kịch (7).

Do vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân điều trị COVID-19 tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2021” 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả một số đặc điểm cận lâm sàng ở bệnh nhân điều trị COVID-19 điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từ tháng 9/2021 đến tháng 02/2022. Phân tích mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng và tình trạng tử vong ở bệnh nhân COVID-19 điều trị tại bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2021. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Đặc điểm về Coronavirus 1.1 Nguồn gốc của Coronavirus Coronavirus là tên gọi của một nhóm virus có khả năng lây nhiễm sang ngƣời và động vật hoang dã. Coronavirus đã gây ra hai đợt bùng phát với quy mô lớn trong hai thập kỷ qua bao gồm hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) năm 2003 và hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS) năm 2012 đã gây thành dịch ở ngƣời. Vào tháng 12 năm 2019, một loạt ca viêm phổi do virus β-coronavirus mới đƣợc xác định đã xảy ra ở Vũ Hán, Trung Quốc. Loại coronavirus này, ban đầu đƣợc đặt tên là coronavirus mới 2019 (2019-nCoV) vào ngày 12 tháng 1 năm 2020 bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

WHO chính thức đặt tên cho căn bệnh này là bệnh do coronavirus 2019 (COVID-19). Nguồn gốc của COVID-19 đƣợc cho là bắt đầu từ một vài trƣờng hợp viêm phổi có liên quan đến chợ hải sản ở thành phố Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc. Sau khi phát hiện khả năng lây lan dịch bệnh từ động vật sang ngƣời, các nghiên cứu đã đƣợc thực hiện và chứng minh một loài Betacoronavirus mới có liên quan đến SAR-CoV là tác nhân chính. Bệnh nhân đầu tiên đƣợc phát hiện vào tháng 12 năm 2019 và nhanh chóng lây truyền từ ngƣời sang ngƣời và lây lan ra khắp thế giới (5).

SAR-CoV-2, loại virus gây ra COVID-19 là loại thứ bảy thuộc coronavirus đƣợc biết đến là có thể lây nhiễm sang cho ngƣời, trƣớc đó SAR-CoV, MERS-CoV và giờ là SAR-CoV-2 đƣợc chứng mình là có khả năng gây ra bệnh nặng còn HKU1, NL63, OC43 và 229E thì lại liên quan đến các ca bệnh có triệu chứng nhẹ (8).2 Cấu trúc của Virus SAR-CoV-2 Virus SAR-CoV-2 là một loại virus betacoronavirus hình cầu có đƣờng kính 60-140 nm và có các gai trên bề mặt với kích thƣớc từ 9 đến 12 nm (9). Là những virus đƣợc bao bọc bởi ARN sợi đơn không phân đoạn, có kích thƣớc bộ gen là 26- 32 Kilobase và đƣợc coi là bộ gen RNA lớn nhất đƣợc biết đến và đƣợc tổ chức 5 dƣới dạng trình tự -5’UTF1a/bS-ORF3-ORF6-ORF7a/ORF8-N/ORF9b-ORF10- 3’UTR- đuôi poly (Hình 1). Với bộ gen RNA sợi đơn SAR-CoV-2 có kích thƣớc 29891 nucleotide và mã hóa 9860 axit amin cùng với 38% là hàm lƣợng G + C. Bộ gen SAR-CoV-2 có chứa hai vùng không dịch mã (UTR) tƣơng tự nhƣ các βCoV khác và có một khung đọc mở duy nhất mã hóa một polyprotein.

SAR-CoV-2 đƣợc sắp xếp bộ gen theo thứ tự của các protein cấu trúc 5’-replicase(-ORF1/ab) [Spike (S)-Envelope (E)-Membrane (M) -Nucleocapsid (N)]-3’ nhƣng lại không có mặt gen hemagglutinin-esterase đặc trƣng giống nhƣ các dòng betacoronavirus khác. Vùng ORF1ab, bao gồm toàn bộ 2/3 bộ gen, sẽ mã hóa một polyprotein pp1ab lớn và đƣợc phân cắt theo protein thành 16 protein cấu trúc khác (Nsps) có vai trò quan trọng trong sự nhân lên của virus (10). Phân loại coronavirus ở người Coronavirus là một chi thuộc bộ Nidovirales họ Coronaviridae. Chi này đƣợc đặt tên theo tiếng latinh dựa theo hình dạng, cấu trúc của virus đƣợc quan sát dƣới kính hiển vi điện tử (11).

Coronavirus bao gồm Alpha (α), Beta (β), Gamma (γ) và delta (δ). Trong đó α- và β-CoV có thể lây truyền cho động vật có vú còn γ- và δ- CoV thì có xu hƣớng lây truyền cho chim. CoV có hai nhóm gồm những CoV gây bệnh phổ biến cho ngƣời gồm: HCoV-OC43 và HCoV-HKU1 ( là betaCoV của dòng A); HCoV-229E và HCoV-NL63 (alphaCoVs). Tuy là những loại virus này có khả năng gây ra các bệnh cảm lạnh thông thƣờng và nhiễm trùng đƣờng hô hấp trên ở những ngƣời có khả năng miễn dịch.

Nhƣng có thể gây nhiễm trùng đƣờng hô hấp dƣới ở những đối tƣợng suy giảm miễn dịch hoặc ngƣời cao tuổi. Những CoV khác nhƣ SARS-CoV và MERS-CoV (tƣơng ứng các beta-CoV thuộc dòng B và C). Những CoV này đƣợc biểu hiện bằng các triệu chứng hô hấp và ngoài hô hấp với các mức độ nghiêm trọng khác nhau và đƣợc chứng minh là có độc lực cao hơn và có thể diễn biến thành dịch (1). Virus SARS-CoV-2 cũng là một betaCoV nhƣng mới hơn thuộc cùng một chi con với coronavirus gây hội chứng hô hấp cấp tính nghiêm trọng (SARS-CoV) và Coronavirus hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS- 6 CoV) (10).

Các biến thể của SAR-CoV-2 đã đƣợc mô tả và chia làm hai loại dƣới đây. Biến thể đáng lo ngại (VOC) Biến thể đáng lo ngại (VOC) là các biến thể gây tăng cƣờng khả năng lây truyền hoặc độc lực, giảm khả năng trung hòa bởi các kháng thể thu đƣợc thông qua nhiễm trùng tự nhiên hoặc tiêm chủng, có khả năng trốn tránh sự phát hiện, hoặc giảm hiệu quả điều trị hoặc tiêm chủng. Đến ngày 11 tháng 12 năm 2021 WHO đã cập nhật dịch tễ học 5 loại biến thể đáng lo ngại của SAR-CoV-2 gồm: Alpha ( -B.7) xuất hiện lần đầu ở nƣớc Anh vào tháng 12 năm 2020. Số lƣợng đột biến trong bộ gen của biến thể B.

Trong đó, tám đột biến mất đoạn trên protein S bao gồm Δ69-70; Δ144; N501Y; A570D; P681H; T716I; S982A và D1118H. Đột biến N501Y cho thấy tăng ái lực với thụ thể ACE 2, đồng thời tăng cƣờng sự gắn kết của virus và sự xâm nhập vào tế bào vật chủ. Nó đƣợc chứng minh khả năng lây truyền cao hơn 43% đến 82% so với các biến thể trƣớc đó. Mặc dù ban đầu các nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt về nguy cơ nhập viện hay tử vong giữa các biến thể của SAR-CoV-2 tuy nhiên các nghiên cứu sau đó đã đƣợc báo cáo là ngƣời bị nhiễm biến thể dòng B.7 có mức độ nghiêm trọng hơn so với dạng biến thể khác (12).351) đƣợc báo cáo sự xuất hiện lần đầu tại Nam Phi vào tháng 12 năm 2020.