Luận Văn Về Mối Liên Quan Giữa Khẩu Phần Ăn Uống và Tình Trạng Dinh Dưỡng với Bệnh Tăng Huyết Áp ...

Nghiên cứu mối liên quan giữa khẩu phần ăn uống, tình trạng dinh dưỡng và bệnh tăng huyết áp ở người trưởng thành tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2002.

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Công Khán
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Mối Liên Quan Giữa Khẩu Phần Ăn Uống và Tình Trạng Dinh Dưỡng với Bệnh Tăng Huyết Áp ở Người Trưởng Thành Tại Gia Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Định nghĩa tăng huyết áp
• 1.3. Tại sao người ta bị tăng huyết áp
• 1.4. Một số yếu tố nguy cơ liên quan tới tăng huyết áp
• 1.5. Chỉ số khối cơ thể BMI (Body Mass Index)
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 2.4. Mô tả cách chọn mẫu
• 2.5. Các chỉ số thu thập số liệu
• 2.6. Phương pháp và công cụ thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp khống chế sai số
• 2.8. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Thuận lợi, khó khăn, đóng góp của nghiên cứu
• 2.10. Vấn đề đạo đức
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN
• 6. CHƯƠNG VI: KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Một số khái niệm
• Phụ lục 2. Mẫu phiếu điều tra huyết áp
• Phụ lục 3. Mẫu phiếu xét nghiệm chỉ số sinh hoá
• Phụ lục 4. Bảng cân đo nhân trắc học
• Phụ lục 5. Phiếu điều tra khẩu phần ăn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Liên Quan Giữa Khẩu Phần Ăn Uống và Tình Trạng Dinh Dưỡng

Khẩu phần ăn uống và tình trạng dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt là bệnh tăng huyết áp. Nghiên cứu cho thấy rằng chế độ ăn uống không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng thừa cân, béo phì, và từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp. Tại Gia Lâm, Hà Nội, việc tìm hiểu mối liên quan này là cần thiết để có những biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Khẩu Phần Ăn Uống và Tình Trạng Dinh Dưỡng Ở Người Trưởng Thành

Khẩu phần ăn uống của người trưởng thành tại Gia Lâm thường thiếu hụt các chất dinh dưỡng cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều người tiêu thụ lượng muối và chất béo cao, dẫn đến tình trạng dinh dưỡng không hợp lý.

1.2. Tình Trạng Dinh Dưỡng và Sức Khỏe Tim Mạch

Tình trạng dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể mà còn đặc biệt liên quan đến sức khỏe tim mạch. Những người có chế độ ăn uống không lành mạnh có nguy cơ cao mắc bệnh tăng huyết áp.

II. Vấn Đề Tăng Huyết Áp Tại Gia Lâm Thực Trạng và Thách Thức

Bệnh tăng huyết áp đang gia tăng nhanh chóng tại Gia Lâm, với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến chế độ ăn uống và lối sống. Việc thiếu thông tin và nhận thức về bệnh lý này là một thách thức lớn trong việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh.

2.1. Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp Ở Người Trưởng Thành

Theo nghiên cứu, tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh tăng huyết áp tại Gia Lâm đang ở mức cao, đặc biệt là ở nhóm tuổi từ 30-59. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Liên Quan Đến Tăng Huyết Áp

Các yếu tố như chế độ ăn uống không hợp lý, thói quen sinh hoạt kém, và thiếu vận động thể lực đều góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Liên Quan Giữa Khẩu Phần Ăn Uống và Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát và phân tích số liệu để xác định mối liên quan giữa khẩu phần ăn uống và tình trạng tăng huyết áp. Việc thu thập dữ liệu từ các đối tượng nghiên cứu sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Đối Tượng

Nghiên cứu được thực hiện trên nhóm người trưởng thành từ 30-59 tuổi tại Gia Lâm. Đối tượng được chọn ngẫu nhiên từ các xã trong huyện để đảm bảo tính đại diện.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và các chỉ số sinh hóa. Phương pháp này giúp đánh giá chính xác tình trạng dinh dưỡng và huyết áp của đối tượng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mối Liên Quan Giữa Khẩu Phần Ăn Uống và Tăng Huyết Áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan rõ rệt giữa khẩu phần ăn uống và tình trạng tăng huyết áp. Những người có chế độ ăn uống giàu muối và chất béo có nguy cơ cao hơn mắc bệnh tăng huyết áp.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Về Khẩu Phần Ăn Uống

Phân tích cho thấy rằng khẩu phần ăn uống của người trưởng thành tại Gia Lâm thường chứa nhiều muối và chất béo, điều này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp.

4.2. Mối Liên Quan Giữa Tình Trạng Dinh Dưỡng và Huyết Áp

Nghiên cứu chỉ ra rằng tình trạng dinh dưỡng kém có liên quan chặt chẽ đến mức huyết áp cao. Những người có chỉ số BMI cao thường có huyết áp cao hơn.

V. Kết Luận và Đề Xuất Giải Pháp Phòng Ngừa Tăng Huyết Áp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện khẩu phần ăn uống và tình trạng dinh dưỡng là cần thiết để giảm nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp. Các biện pháp can thiệp cần được thực hiện để nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen ăn uống.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Khẩu Phần Ăn Uống

Cần khuyến khích người dân thay đổi khẩu phần ăn uống, giảm lượng muối và chất béo, đồng thời tăng cường tiêu thụ rau xanh và trái cây.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe Cộng Đồng

Giáo dục sức khỏe cộng đồng về mối liên quan giữa khẩu phần ăn uống và bệnh tăng huyết áp là rất quan trọng. Các chương trình truyền thông cần được triển khai để nâng cao nhận thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý phổ biến và có xu hướng gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và thay đổi lối sống hiện nay. Theo báo cáo của Bộ Y tế Hoa Kỳ, khoảng 20% người trưởng thành Mỹ bị THA với tiêu chuẩn huyết áp 140/90 mmHg. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng ghi nhận tỷ lệ THA dao động từ 10-20% tùy theo tiêu chuẩn áp dụng và tăng theo độ tuổi. Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc THA đã tăng từ 1% năm 1960 lên khoảng 16% năm 1999 tại Hà Nội. Đặc biệt, tỷ lệ THA tăng rõ rệt theo nhóm tuổi: từ 6,68% ở nhóm 25-34 tuổi lên đến 38,21% ở nhóm 55-64 tuổi.

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Gia Lâm, Hà Nội, nơi đang trong quá trình đô thị hóa nhanh với dân số khoảng 350.000 người, nhằm mô tả mối liên quan giữa khẩu phần ăn uống, tình trạng dinh dưỡng và bệnh THA ở người trưởng thành từ 30-59 tuổi. Mục tiêu cụ thể bao gồm xác định tỷ lệ hiện mắc THA, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, mô tả đặc điểm khẩu phần ăn và xác định mối liên quan giữa khẩu phần ăn với bệnh THA. Thời gian nghiên cứu từ tháng 10/2002 đến tháng 5/2003 tại 3 xã của huyện Gia Lâm.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ công tác phòng chống THA tại địa phương, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của dinh dưỡng và lối sống trong kiểm soát bệnh lý này. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ xây dựng các chính sách y tế công cộng phù hợp nhằm giảm gánh nặng bệnh tật do THA gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sinh lý bệnh THA: Huyết áp chịu ảnh hưởng bởi cung lượng tim và sức cản ngoại vi, trong đó các yếu tố như tuổi tác, giới tính, chế độ ăn uống, và tình trạng dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển THA.
• Mô hình mối liên quan dinh dưỡng và bệnh lý tim mạch: Khẩu phần ăn chứa các thành phần như muối natri, kali, calci, protein, chất béo và glucid ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp và nguy cơ mắc THA.
• Khái niệm chính:
  • BMI (Body Mass Index): Chỉ số khối cơ thể, dùng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng, với ngưỡng thừa cân từ 25 kg/m² trở lên.
  • WHR (Waist-Hip Ratio): Tỷ lệ vòng bụng/vòng mông, chỉ số đánh giá phân bố mỡ cơ thể liên quan đến nguy cơ THA.
  • Huyết áp tâm thu và tâm trương: Các chỉ số huyết áp quan trọng để phân loại mức độ THA theo tiêu chuẩn JNC VI và WHO/ISH.
  • Cholesterol và các lipoprotein (LDL, HDL): Các chỉ số sinh hóa liên quan đến nguy cơ tim mạch và THA.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang có phân tích.
• Đối tượng nghiên cứu: 900 người trưởng thành từ 30-59 tuổi cư trú tại 3 xã huyện Gia Lâm, không mắc các bệnh mãn tính khác như bệnh thận, tim mạch, thần kinh, nội tiết.
• Chọn mẫu: Mẫu ngẫu nhiên nhiều giai đoạn, gồm 3 xã, mỗi xã chọn 3 thôn, mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 100 người. Trong đó, 120 người được chọn ngẫu nhiên để điều tra khẩu phần ăn.
• Thu thập dữ liệu:
  • Đo huyết áp theo quy trình chuẩn, đo 2 lần/ngày, có thể đo lần thứ 3 nếu nghi ngờ THA.
  • Đo chiều cao, cân nặng, vòng bụng, vòng mông để tính BMI và WHR.
  • Phỏng vấn khẩu phần ăn, thu thập thông tin về lượng muối, chất béo, protein, rượu bia, rau củ quả tiêu thụ.
  • Xét nghiệm sinh hóa gồm cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL, HDL.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm EPI INFO 6.0 và ACCESS để xử lý dữ liệu, phân tích mô tả và phân tích mối liên quan giữa các biến.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 10/2002 đến tháng 5/2003.
• Kiểm soát sai số: Tập huấn điều tra viên, giám sát trực tiếp, đo huyết áp trong điều kiện chuẩn, xử lý số liệu kỹ lưỡng.
• Đạo đức nghiên cứu: Giải thích mục đích, bảo mật thông tin, tự nguyện tham gia, phản hồi kết quả cho địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hiện mắc THA: Tỷ lệ chung là 22,9%, trong đó nam giới có tỷ lệ cao hơn nữ (29,4% so với 18,5%, p<0,05). Tỷ lệ THA tăng theo độ tuổi, nhóm 50-59 tuổi có tỷ lệ cao nhất (41,1%), nhóm 30-39 tuổi thấp nhất (8,5%).

2. Tình trạng dinh dưỡng:

   • Chỉ số BMI trung bình là 21,42 ± 2,72 kg/m², với 8,9% người bị thừa cân hoặc béo phì.
   • Tỷ lệ WHR cao (béo phì vùng bụng) chiếm 41,4%, nam cao hơn nữ (46,7% so với 37,9%, p<0,05).
   • BMI và WHR đều tăng theo tuổi, đặc biệt nhóm 50-59 tuổi có chỉ số WHR cao nhất (0,85 ± 0,04).

3. Đặc điểm khẩu phần ăn:

   • Tổng năng lượng trung bình tiêu thụ là 2091,75 ± 646,13 Kcal/ngày.
   • Lượng muối ăn vào trung bình 10,14 ± 6,30 g/ngày, vượt mức khuyến cáo của WHO (6g/ngày).
   • Lượng chất béo trung bình 36,25 ± 8,94 g/ngày, protein 70,45 ± 43,52 g/ngày.
   • Lượng rượu và bia tiêu thụ ở nam giới cao hơn nữ giới đáng kể (rượu mạnh nam 61,77 ± 48,44 ml/ngày, nữ 41,45 ml/ngày; bia nam 210,62 ± 301,82 ml/ngày, nữ 136,35 ml/ngày).

4. Chỉ số sinh hóa:

   • Cholesterol toàn phần trung bình 5,20 ± 1,02 mmol/l, nam cao hơn nữ (5,43 ± 1,12 so với 4,97 ± 0,88, p<0,05).
   • Triglycerid trung bình 2,03 ± 1,56 mmol/l, nam cao hơn nữ (2,49 ± 1,95 so với 1,58 ± 0,85, p<0,05).
   • LDL trung bình 2,87 ± 0,75 mmol/l, nam cao hơn nữ (3,19 ± 0,77 so với 2,80 ± 0,68, p<0,05).
   • HDL trung bình >1 mmol/l, không khác biệt nhiều giữa hai giới.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ THA tại huyện Gia Lâm tương đối cao (22,9%), phù hợp với xu hướng gia tăng THA ở các khu vực đô thị và ngoại thành đang phát triển. Tỷ lệ THA cao hơn ở nam giới và tăng theo tuổi, điều này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Mối liên quan giữa BMI, WHR với THA được khẳng định rõ ràng, phù hợp với các báo cáo cho thấy béo phì và phân bố mỡ bụng là yếu tố nguy cơ quan trọng của THA.

Khẩu phần ăn có lượng muối trung bình vượt mức khuyến cáo, điều này góp phần làm tăng huyết áp trong cộng đồng. Lượng chất béo và rượu bia tiêu thụ cũng cao, đặc biệt ở nam giới, làm tăng nguy cơ THA và các bệnh tim mạch liên quan. Các chỉ số sinh hóa như cholesterol, triglycerid và LDL cao hơn ở nhóm có THA, phản ánh mối liên hệ giữa rối loạn chuyển hóa lipid và tăng huyết áp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ THA theo nhóm tuổi, biểu đồ so sánh BMI và WHR giữa các nhóm, bảng phân tích khẩu phần ăn và các chỉ số sinh hóa theo giới tính và tình trạng THA, giúp minh họa rõ nét mối liên quan giữa dinh dưỡng và bệnh lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn: Khuyến cáo người dân giảm tiêu thụ muối xuống dưới 6g/ngày trong vòng 2 năm tới, phối hợp với các chương trình giáo dục dinh dưỡng tại cộng đồng và trường học.

2. Kiểm soát cân nặng và phân bố mỡ cơ thể: Thúc đẩy các hoạt động thể dục thể thao, giảm béo phì, đặc biệt chú trọng nhóm tuổi trung niên, nhằm giảm tỷ lệ BMI và WHR, qua đó giảm nguy cơ THA.

3. Giảm tiêu thụ rượu bia và chất béo bão hòa: Tuyên truyền nâng cao nhận thức về tác hại của rượu bia và chất béo động vật, khuyến khích thay thế bằng dầu thực vật và tăng cường rau quả trong khẩu phần ăn.

4. Tăng cường sàng lọc và theo dõi huyết áp: Thiết lập các điểm đo huyết áp định kỳ tại cộng đồng, đặc biệt cho nhóm tuổi trên 40, nhằm phát hiện sớm và quản lý hiệu quả bệnh nhân THA.

5. Chủ thể thực hiện: Trung tâm y tế huyện Gia Lâm phối hợp với các xã, trường học, tổ chức cộng đồng và ngành dinh dưỡng để triển khai các giải pháp trên trong vòng 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên y tế công cộng và cán bộ y tế địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình phòng chống THA phù hợp với đặc điểm dân cư địa phương.

2. Chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ lâm sàng: Áp dụng thông tin về mối liên quan giữa khẩu phần ăn, dinh dưỡng và THA để tư vấn và điều trị bệnh nhân hiệu quả hơn.

3. Nhà hoạch định chính sách y tế: Dựa trên dữ liệu khoa học để thiết kế các chính sách dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng nhằm giảm gánh nặng bệnh THA.

4. Người dân và cộng đồng: Nâng cao nhận thức về vai trò của dinh dưỡng, lối sống trong phòng ngừa và kiểm soát THA, từ đó thay đổi hành vi ăn uống và sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng huyết áp là gì và tại sao cần quan tâm?
   Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu trong động mạch vượt mức bình thường (≥140/90 mmHg), gây nguy cơ cao mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ. Quan tâm giúp phát hiện sớm và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

2. Chế độ ăn ảnh hưởng thế nào đến tăng huyết áp?
   Chế độ ăn nhiều muối, chất béo bão hòa, rượu bia làm tăng huyết áp. Ngược lại, ăn nhiều rau quả, giảm muối và chất béo giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả.

3. BMI và WHR có vai trò gì trong tăng huyết áp?
   BMI đánh giá tình trạng thừa cân, béo phì; WHR phản ánh phân bố mỡ bụng. Cả hai chỉ số cao đều liên quan mật thiết đến nguy cơ tăng huyết áp.

4. Làm sao để giảm nguy cơ tăng huyết áp?
   Giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động, hạn chế rượu bia và kiểm tra huyết áp định kỳ là các biện pháp hiệu quả.

5. Tại sao tỷ lệ tăng huyết áp ở nam giới cao hơn nữ giới?
   Nam giới thường có lối sống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều muối và chất béo hơn, cùng với yếu tố sinh học làm tăng nguy cơ THA cao hơn nữ giới.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp tại huyện Gia Lâm là khoảng 22,9%, cao hơn ở nam giới và tăng theo tuổi.
• Chỉ số BMI và WHR có mối liên quan chặt chẽ với nguy cơ tăng huyết áp.
• Khẩu phần ăn có lượng muối và chất béo vượt mức khuyến cáo, góp phần làm tăng huyết áp trong cộng đồng.
• Các chỉ số sinh hóa lipid bất thường phổ biến ở nhóm có tăng huyết áp, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
• Cần triển khai các biện pháp giảm muối, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia và tăng cường sàng lọc huyết áp trong cộng đồng trong vòng 2-3 năm tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan y tế địa phương và cộng đồng cần phối hợp triển khai các chương trình giáo dục dinh dưỡng, vận động thể lực và sàng lọc huyết áp để giảm thiểu gánh nặng bệnh tăng huyết áp. Đọc luận văn đầy đủ để áp dụng các khuyến nghị khoa học trong thực tiễn phòng chống THA.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÊ CÔNG CỘNG ------------------------------0 0 0----------- Y- LIMA Mô TẢ MỘT só MỐI LIÊN QUAN GIỮA KHẨU PHẦN ĂN UỐNG VÀ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG VỚI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THẢNH, TUỔI Từ 30-59 TẠI HUYỆN GIA LÂM - HÀ NỘI, NĂM 2002 LUẬN VÃN THẠC SỸ Y TÊ CÔNG CỘNG MÃ SỐ: Hướng dân khoa học: PGS. Nguyễn Công Khán Hà Nội, tháng 10/2003 oUữVCẰUrvứiv Míỉ dầu của luận oăn thạc ũ, tôi xin tó lòng biết tín chăn thành oà í âu í ắc tói ĩ Qlgugễn ('ông Xlt('ín, agtíòì thầg dã tậu tình Imóag dẫn., giúp dõ tồi trong íuốt quá trình làm dề cutíug bài tập 1 cũng nhu’ luận oàn thạc ũ nàg. líìi xiu châu thành cám tín các thầg cò giáo, butt giám hiệu, ff)hòng dào tạo, d^hòng diều phôi oà tất cả thíĩg, cô giảo trutíng <d)aì dõoc ti công cộng dã tậu tình giang dạg, tạo dỉều hiện thuận lọi cho tôi trong thò'! gian qua. dô ì XÙI chân thành cám tín (Ban (ịìám dôc lùện rjyinh dĩưdng. dôi xin chân thành tó'i trung tâm df tè dự phòng ~d’à (Hội. dôi xin chân thành cám tín tót khoa dinh du’õ'ug cộng dông triện d)inh Gìtững. rĩôỉ xiu chân thành, cám tín drung tàm ri/Ị- tè íịia lâm dã tạo diều hiên cho tò! trong thòi gian qua trong oiệe thu thập . (dôi xiu châu thành cám tín tói các anh chị trong lóp dã giúp dõ tô! trong ojêc học tập cũng nhu' trong oỉệc hoàn thành nghiên cứu nàg. Jllột lần nữa tôi xin châu thành cám tín ! Học Viên Y-LIMA DANH MUC CÁC TỪ VIET TẮT BMI (Body Mass Index) CI (Confidence Interval) cs CT (Cholesterol total) HA HATTr HATT HDL-C (High density lipoprotein cholesterol) JNC (United states joint national committee) LĐTBXH : Chi số khôi cơ thể LDL-C (Low density lipoprotein cholesterol) NC : Khoảng tin cậy NLTD OR (Odds Ratio) RR (Relative Risk) TCYTTG : Cộng sự TB TDTT TG THA TTYT UBND VB VM WHR (Waist/ : Tổng lượng cholesterol Hip Ratio) XN : Huyết áp : Huyết áp tâm trương : Huyết áp tâm thu : Lipoprotein tỷ trọng cao : Liên uỷ ban quốc gia Hoa Kỳ ; Lao động thương binh và xã hội : Lipoprotein tỷ trọng thấp : Nghiên cứu : Năng lượng trường diễn : Tỷ suất chênh : Nguy cơ tương đối : Tổ chức y tế Thê'Giới : Trung bình Thể dục thể thao : Triglycerid : Tăng huyết áp : Trung tám y tế : uỷ ban nhân dân : Vòng bụng : Vòng mông : Tý lệ vòng bụng/vòng mông : Xét nghiệm Mục lục Nội dung Trang Đặt vấn đề I Mục tiêu nghiên cứu 3 Chương 1: Tổng quan tài liệu 4 Chương II: Đôi tượng và phương pháp nghiên cứu 19 2. Đối tượng nghiên cứu 19 2. Địa điếm, thời gian nghiên cứu 19 2. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu 19 2. Mô tả cách chọn mẫu 20 2. Các chi số thu thập sô' liệu 20 2. Phương pháp và công cụ thư thập số liệu 20 2. Phương pháp khống chê sai số 21 2. Xử lý và phân tích số liệu 22 2. Thuận lợi, khó khăn, đóng góp của nghiên cứu 22 2. Vấn đề đạo đức 22 Chương III: Kết quâ nghiên cứu 23 Chương IV: Bàn luận 54 Chương V: Kết luận 64 Chương VI: Khuyên nghị 66 Tài liêu tham khảo Phụ lục Phụ lục 1: Một số khái niệm Phụ lục 2: Mầu phiếu điều tra huyết áp Phụ lục 3 : Mẫu phiếu XN chỉ số sinh hoá Phụ lục 4: Báng cân đo nhàn trắc học Phụ lục 5: Phiếu điều tra kháu phần ăn DANH MỤC BẢNG BlỂư Being 1: Đặc điếm chung của đối tượng nghiên cứu.27 Bâng 2: Mó tả số lượng trong khấu phần ãn.25 Bảng 3: Mô tả chỉ số sinh hoá theo giới.26 Bàng 4: Trình độ học vấn cúa các đối tượng nghiên cứu. Tl Báng 5: Nghề nghiệp cúa các đối tượng nghiên cứu.28 Bâng 6: Độ tuổi và giới của các đối tượng nghiên cứu.29 Bảng 7: Phân bố huyết áp theo JNCVI( 1997) hay WHO/ISH(1999)và giới.30 Báng 8: Giá trị trung bình HATT và HATr, phân bố theo JNCVIvà giới.31 Bàng 9: Phân bó huyết áp theo JNCVI và các lứa tuổi. 32 Báng 10: Tý lệ THA và tỷ lệ huyết áp bình thường theo nhóm tuổi.33 Bảng 11: Số lượng người hút thuốc lá theo giới.34 Báng 12: Chí số khối lượng cơ thể (BMI). 34 Bảng 13: Tỷ lệ BMI (Kg/m2) theo nhóm tuổi. 35 Báng 14: Tỷ lệ VB/VM (WHR) theo giới.36 Báng 15: Tý lệ vòng bụng/Vòng mông (WHR: Waist Hip Ratio) theo nhóm tuổi.37 Bảng 16: Thói quen hút thuốc lá. 37 Báng 17: Phàn bố CT theo từng nhóm tuổi.38 Bảng 18: Cholesterol (Mmol/1) theo nhóm tuổi và giới tính bị THA.39 Bảng 19: So sánh TC theo giới. 39 Bảng 20: Phàn bô TG theo từng nhóm tuổi. 40 Bảng 21: Triglycerid (mmol/1) ( X ±1 SD) theo nhóm tuổi và giới tính.40 Báng 22: So sánh TG theo giới. 40 Bảng 23: Phân bố LDL (mmol/1) (X±l SD) theo nhóm tuổi và giới tính.41 Bảng 24: Phân bô LDL theo từng nhóm tuổi.41 Bảng 25: Phàn bô LDL theo giới.42 Bảng 26: Mối liên quan giữa THA với giới tính.42 Bang 27: Mối liên quan giữa THA với tiền sử bị tăng huyết áp.43 Báng 28: So sánh tỷ lệ THA có hút thuốc với khổng hút thuốc.44 Bảng 29: So sánh tý lệ THA giữa 2 nhóm béo và không béo theo chí số BMỈ.44 Báng 30: So sánh tỷ lệ THA giữa 2 nhóm BMI và giới.45 Bâng 31: So sánh tỷ lệ THA với tỷ lệ VB/VM của 2 nhóm béo và không béo.45 Bang 32: So sánh tỷ lệ THA với tỷ lệ WHR cúa 2 nhóm theo giới.46 Bang 33: So sánh tỷ lệ của THA của 2 nhóm CT.46 Báng 34: Mối liên quan giữa CT với HA của cả 2 giới.47 Bảng 35: So sánh tý lệ THA của 2 nhóm TG. 47 Báng 36: Mối liên quan giữa lượng TG với HA cùa cá 2 giới.48 Báng 37: So sánh tý lệ THA của 2 nhóm LDL.48 Báng 38: Mối liên quan giữa lượng LDL với HA của cả 2 giới. Mối liên quan giữa năng lượng và tãng huyết áp. Mối liên quan giữa số lượng chất béo với nhóm HA. Mối liên quan giữa lượng muỗi ăn vào với huyết áp. Mối liên quan giữa lượng muối ăn vào với huyết áp. Mối liên quan giữa huyết áp với lượng rượu uống vào. Mối liên quan giữa huyết áp với lượng rượu uống vào cứa cá 2 giới. Mối liên quan giữa huyết áp với lượng bia uống vào. Mối liên quan giữa lãng huyết áp với lượng bia uống vào của cả 2 giới.53 DANH MỤC BIỂU Đố Biếu đồ 1: Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu. 27 Biểu đồ 2: Nghề nghiệp của các đối tượng nghiên cứu.28 Biểu đồ 3 : Độ tuổi và giới của các đối tượng nghiên cứu.29 Biểu đồ 4 : Tỷ lệ THA ở đối tượng nghiên cứu.30 Biêu đồ 5: Phàn bố huyết áp theo nhóm tuổi.33 Biểu đổ 6: Chi số khối lượng cơ thể (BMI). 35 Biếu đồ 7: Tý lệ VB/VM (WHR) Theo giới.36 Biểu đồ 8: Thói quen hút thuốc lá. 38 Biêu đồ 9: Ty THA của đối tượng nghiên cứu theo giới tính. 43 1 ĐẶT VÂN ĐỂ Ngày nay, tình trạng tăng huyết áp ngày càng trở nên ph ổ bi ến cùng v ới s ự phát tri ến về kinh tế - xã hội và những thay đổi về lối sống, tập quán, ăn uống. Sự gia tăng của huyết áp đã góp phần làm thay đổi mô hình bệnh tật ở nhiều nước trên thê' giới, từ chỗ chủ yếu là các bệnh nhiễm khuấn chuyển thành các bệnh mạn tính không lây. Đã có rất nhiều các công trình điều tra của nhiều nước trên thê' giới tại các thời điểm khác nhau về tỷ lệ bệnh THA như: ở Địa Trung Hải 1993, Indonesia 1993, của tổ chức Y tê' thê' giới 1998 vv.nhưng rất khó so sánh các công trình này với nhau vì phương pháp nghiên cứu, cách đánh giá khác nhau, tuy nhiên tất cả đều cho thấy tỷ lệ về bệnh THA rất cao. Theo các cuộc điều tra của Bộ Y tê' Hoa Kỳ (NHANES) khoảng 20% dân sô' người trưởng thành Mỹ bị THA (với tiêu chuẩn 140/90 mmHg), tổng hợp của nhiều nước, TCYTTG cho biết với tiêu chuẩn Huyết áp >160/95 mmHg, tỷ lệ tăng HA là 10- 20%, tỷ lệ đó tàng dần theo độ tuổi. Tại Việt Nam, THA đã dược các tác giả Trần Đỏ Trinh và Cộng sự liên hành nghiên cứu từ thập kỷ 60. Nghiên cứu của Phạm Gia Khải và cộng sư (1999) tại Hà Nội cho thấy tỷ lệ hiện mắc bệnh THA ngày càng tăng: 1960 là 1%, 1992 là 11,7% và 1999 lên tới 16,05%. Theo Vũ Đình Hải tỷ lệ tăng huyết áp theo nhóm tuổi: 25-34 (6,68%), 35- 44 (11,88%), 45-54 (22,95%), 55-64 (38,21%). Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thê' giới, một người lớn có huyết áp bình thường nếu huyết áp động mạch tối đa dưới 140 mmHg (18,7kpa) và huyết áp động mạch tối thiểu dưới 90 mmHg (12 kpa). THA giới hạn nếu huyết áp động mạch tối đa từ 140 đến 160 mmHg (18,7- 21,3 kpa) và huyết áp đọng mạch tối thiểu từ 90-95 mmHg (12-12,4 kpa). THA gây ra tai biến nguy hiểm như: tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ (im. Có nhiều nguyên nhân liên quan đến THA gồm có tuổi tác, lượng Cholesterol trong máu cao, béo phì, ít vận động thể lực, môi trường. 2 Ngoài những nguy cơ trên tăng huyết áp còn có m ối liên quan v ới chế độ ăn, trước hêì người ta thường kế đến lượng muối (muối Natri), nhiều thành phần khác trong chế độ ăn cũng có ánh hưởng đến THA. Béo phì và rượu cũng có liên quan chặt chẽ đến bệnh THA. cho đến nay nhiều nghiên cứu ngắn hạn cũng như dài hạn đều đã khảng định ràng có mối liên quan rõ ràng giữa chi số khối cơ thể (BMI), tỷ lệ VB/VM (WHR) VỚI bênh THA. Hiện nay ở Việt Nam tý lệ tăng huyết áp càng ngày càng tăng và theo cuộc điều tra lượng muối ăn vào của một số nghiên cứu thì ở các vùng có tỷ lệ tiêu thụ muối và chất béo tăng thì tỷlệ THA cũng tãng theo [3], Tính đến nay, tại Viện tim mạch Việt Nam đã có khá nhiều cuộc nghiên cứu dịch tề học, thực nghiệm lâm sàng được tiến hành. Tuy nhiên đế tìm ra những cơ sở, chứng cứ khoa học cho việc phát hiện sớm, chẩn đoán, theo dõi và điều trị THA thì việc nghiên cứu về đặc điểm khẩu phần ãn, tình trạng dinh dưỡng và mối liên quan giữa chất béo và lượng muối ăn vào với bệnh THA vẫn còn chưa được chú ý tới.